پژوهشنامه انتقادی متون و برنامه های علوم انسانی

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامه های علوم انسانی

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامه های علوم انسانی سال هجدهم اردیبهشت 1397 شماره 2 (پیاپی 54)

مقالات

۱.

نقد و تحلیل «تصحیح شبرنگ نامه» داستان رستم و پسرِ دیو سپید

نویسنده:
تعداد بازدید : ۸ تعداد دانلود : ۱۸
شبرنگ نامه یکی از منظومه هایِ پهلوانیِ پس از شاهنامه است که به موضوعِ کین خواهیِ شبرنگ، پسر دیو سپید، از ایرانیان و نبردهای او با رستم و ایرانیان می پردازد. با اینکه از شناسایی و معرّفیِ این اثر حدودِ صد و بیست سال می گذرد آگاهی ها و تحقیقاتِ موجود درباره آن بسیار اندک است و متنِ مصحَّحِ آن نیز به تازگی منتشر شده است. شبرنگ نامه که سَراینده آن ناشناخته است 2877 بیت دارد و احتمال داده اند که از منظومه هایِ سده ششم باشد. چون این منظومه از منابعِ دو درس از سرفصلهایِ گرایشِ ادبیّاتِ حماسی در دوره دکتریِ ادبیّات فارسی است در این مقاله ضمنِ معرّفیِ تصحیحِ این کتاب (به کوشش: ابوالفضل خطیبی و گابریله وان دِن بِرگ، تهران، بنیاد موقوفات افشار با همکاری انتشارات سخن، 1395) و طرحِ نکاتی برای تعیینِ تاریخِ احتمالیِ نظمِ آن، پیشنهادهایی نیز درباره بعضی مواردِ مقدّمه و ضبطهای متنِ آن عرضه شده است.
۲.

نقد و تحلیل کتاب روش تحقیق به زبان ساده

نویسنده:
تعداد بازدید : ۶ تعداد دانلود : ۵
بی شک انتخاب روش مناسب و متناسب با تحقیق، یکی از بنیادی ترین اصول پژوهش علمی محسوب می شود و آگاهی و آشنایی با این روش ها و رویکردها سبب شکل گیری پژوهش های ارزشمند و قابل اعتنایی خواهد شد. روش تحقیق به زبان ساده نوشته ی مریم صادقی، کتابی است که در آن سعی شده است تا روش تحقیق و اصول پایان نامه نویسی برای دانشجویان رشته ی زبان و ادبیات فارسی تبیین شود. نگارنده در این مقاله، به بررسی و نقد این کتاب پرداخته و برخی از امتیازات و کاستی های آن را برشمرده است؛ براساس یافته های این تحقیق، این کتاب با داشتن نکات مثبتی چون پرداختن به سوأل تحقیق و تمرینات اختصاصی، ذکر جداول و مهم تر از همه، تمرکز بر رشته ی زبان و ادبیات فارسی، کاستی ها و ایراداتی چون عدم تطابق عنوان با متن کتاب، بی توجهی به اصول ابتدایی نگارش و ویرایش، ایجاز های مخّل، استفاده از منابع نامعتبر و جامع نبودن برخی مطالب نیز در خود دارد که سبب می شود خوانندگان کتاب در بسیاری از مباحث نتوانند به کنه مطلب رسیده و بهره ی لازم را از آن کسب کنند.
۳.

رستاخیز کلمات: اثری در دفاع از فرمالیسم نقدی بر کتاب رستاخیز کلمات: درس گفتارهایی درباره نظریه ادبی صورتگرایان روس

نویسنده:
تعداد بازدید : ۹ تعداد دانلود : ۱۰
برخلاف سنت استادانی چون فروزانفر، همایی، زرین کوب و ... که عمدتاً به زندگی و اندیشه نویسنده/ شاعر می پرداختند برخی از آثار دکتر شفیعی کدکنی خاص و متفاوت با این سنّت است چرا که جدای از محتوا و درونمایه به مساله فرم و شکل آثار ادبی نیز توجه داشته، گاه کتاب (موسیقی شعر) یا مقالاتی کاملاً شکل مدارانه (فرمالیستی) نوشته اند. رستاخیز کلمات: درس گفتارهایی درباره نظریه ادبی صورتگرایان روس در این میان فرمالیستی ترین اثر ایشان است که در آن نه تنها به معرفی فرمالیسم (تاریخچه، آموزه ها و شخصیت های تاثیرگذار آن) پرداخته شده است، بلکه برخی از مقالات ایشان که با الهام گیری از آراء آنها نوشته شده اند، نیز در آن گنجانده شده است. با تمام محاسنی که این کتاب (همانند تمام آثار دکتر شفیعی کدکنی) دارد، انتقاداتی نیز می توان بر آن وارد ساخت. اصلی ترین این انتقادات عبارتند از : 1. بیان ناقص (و شاید هم نادرست) زمینه/زمینه های پیدایش فرمالیسم روسی 2. فقدان انسجام نظریه های ارائه شده از سوی نویسنده کتاب 3. وجود برخی گزاره های ابطال ناپذیر و غیر علمی در کتاب 4. و در نهایت گنجاندن فصل هایی مانند«تکامل موتیف کوزه گر در شعر خیام» که با فضای فرمالیستی کتاب رستاخیز کلمات تناسبی ندارند.
۴.

نقد و تحلیل کتاب روایت پژوهی درزمانی: سنجش روش های قصه گویی و داستان نویسی در فارسی

نویسنده:
تعداد بازدید : ۷ تعداد دانلود : ۸
این مقاله، کتاب روایت پژوهی درزمانی : سنجش روش های قصه گویی و داستان نویسی در فارسی را از حیث شکل و محتوا مرور، بررسی و نقد می کند. ابتدا، فصل های اصلی کتاب مرور می شوند و سپس، مطالب و موضوعات هر فصل در پرتو رویکردهای نقد و نظریه روایت شناسی جداگانه بررسی و تحلیل می شوند. نویسنده در فصل اول، بحث متالپسس را بررسی می کند، لیکن در معرفی این مفهوم چندان دقیق عمل نمی کند. در فصل دوم نیز روایت گردانی و انواع آن را برمی شمرد، لیکن، معیاری برای دسته بندی های خود ارائه نمی کند. در فصل سوم، ضمیر دوم شخص را بررسی می کند، لیکن زبان مبهم نوشتار، درک خواننده را از این فصل کمرنگ می کند. در فصل آخر، کانونی شدگی فرضی را بررسی می کند که در تبین آن به خوبی عمل می کند. در فرایند بررسی مطالب، ضمن تقدیر از تلاش های نویسنده در ارائه اثری درخور تأمل، نکاتی له و علیه ادعاهای نویسنده ارائه شده و در پایان، پیشنهادهایی برای بهتر شدن کیفیت کتاب ارائه می شود.
۵.

تحلیل و نقد کتاب «کارکرد ابهام در فرایند خوانش متن»

نویسنده:
تعداد بازدید : ۴ تعداد دانلود : ۹
کارکرد ابهام در فرایند خوانش متن تألیف فروغ صهبا، پیچیدگیها و شگردهای روایی در مبهم ساختن داستان را بررسی کرده است. «ابهام» صنعتی است در نوشتار که بنا به مقتضیات نویسنده و متن، میتواند عنصری جوهری و ذاتی یا ترفند ادبی تلقی شود. به رغم تلاش نویسنده در ارائه شواهد بسیاری از شگردهای ابهام آفرینی در داستان مدرن، ایراداتی به کتاب وارد است. پراکندگی و ضعف طبقهبندی مطالب در ساختار کتاب و تلقی نادرست از ابهام ایرادهای کلی کتاب است: 1- نپرداختن به انواع متنهای نوشتاری مانند متنهای عرفانی و شعر، و فروکاستن ابهام به نوع نوشتاری داستان- آن هم صرفا داستان مدرن و پسامدرن- در حالی که عنوان کتاب، بررسی ابهام در «متن» را هدف پیش روی خود قرار داده است، 2-یکی انگاشتن ابهام با پیچیدگی، 3- نبود تمایز میان انواع ابهام(ساختگی، ادبی، جوهری) 4- تنزل دادن ابهام به عنوان ترفندی برای حفظ صدارت نویسنده است از مهمترین مواردی است که مقاله حاضر به آنها پرداخته است.
۶.

نقد و تحلیل ماهیت علمی پژوهش های ادبی بر اساس ارزیابی انتقادی کتاب های روش تحقیق در ادبیات فارسی

تعداد بازدید : ۷ تعداد دانلود : ۹
«روش تحقیق» از مهم ترین لازمه های یک پژوهش علمی است و کتاب هایی که در این زمینه به چاپ می رسند، می توانند پژوهش گران را در آگاهی از روش های نوین و کاربردی پژوهش یاری نمایند. رشته ی دانشگاهیِ ادبیات فارسی یکی از رشته های علوم انسانی است و لزوم همگام شدن با تحولاتِ علوم انسانی در این رشته باید به طور جدی موردتوجه قرارگیرد. در این مقاله، ضمن تبیین تحول روش شناسی در علوم انسانی، به ارزیابی انتقادی 10 کتاب روش تحقیق در ادبیات فارسی پرداخته شده است. در بخشی از این کتاب ها، غلبه ی تلقی سنتی از پژوهش و مفاهیم پوزینیویستی درباره ی ماهیت علم و پژوهش دیده می شود. روشِ غالب در بخش دیگری از کتاب ها ، «روش تفسیری» است؛ در اغلب این کتاب ها روش شناسی انتقادی جایگاهی نمی یابد و بعضاً حتی نظریه های انتقادیِ طرح شده، با ماهیتی غیرانتقادی و تفسیری ارائه شده اند. دو کتاب از مجموع ده کتاب بررسی شده، به تبیین روش تحقیق با رویکرد انتقادی در ادبیات پرداخته و لزوم برخورداری از تفکر نقادانه در مراحل مختلف پژوهش ادبی را مورد توجه قرارداده اند. بخشی از مفاهیم سنتی و غیرانتقادی در این کتاب ها، ریشه در هژمونی هایی دارد که ادبیات را به مثابه ی ابزاری برای تعلیم و نقد را تفسیر دشواری های آثار ادبی و مقوله ای ذوقی تعریف می کند.
۷.

«بایسته ها و شرایط کاربست واسازی دریدا» در نقد متون نقد و تحلیل کتاب واسازی متون آل احمد

نویسنده:
تعداد بازدید : ۸ تعداد دانلود : ۸
این مقاله می کوشد با ارایه تبیین درست و اضمامی تر از واسازی دریدا و الزا م های معرفتی و روش شناختی آن، به یک نارسایی عمده در فضای نقد متون ادبی ایران اشاره کند و آن شتابزدگی در کاربست نظریه ها و روش های جدید نقد ادبی اروپایی در ایران است. کتاب مجتبی گلستانی نیز در ذیل این نارسایی نقد شده است. بدین ترتیب مقاله نشان می دهد که در فهم، تبیین و نقد و بررسی آثار نویسندگان معاصر ایران باید پیش از هر چیز با آنها گفتگو کرد تا از این راه درک فاصله میان جهان خواننده و متن برای خواننده شکل خاص خود را بگیرد. اما نویسنده کتاب عمدا در مقام پژوهشگر همچون سوژه مدرن متون آل احمد را به موضوعات برنامه پژوهشی خود تبدیل کرده و نتوانسته است با متن ارتباط برقرار کند. در این مقاله عمدتا روند ابژه شدن متنها در کتاب مورد نقد باز شده است. نتیجه حاصل از این بررسی این است که نقد آثار کسانی مانند آل احمد شاملو یا شریعتی و نیما و دیگران تابعی از شرایط تاریخی و کنشگری آنهاست که باید به صورت انضمامی و متوازن پی گرفته شود.
۸.

نقد کتاب بلاغت 1 (معانی)

نویسنده:
تعداد بازدید : ۵ تعداد دانلود : ۷
علم معانی به بررسی روشهای کاربرد مؤثر زبان می پردازد و بلاغیون می کوشند تا با استخراج اصول مؤثر سخن گفتن، فن سخنوری را به دیگران بیاموزند و رمز و راز سخن بلیغ را دریابند. بنای کتب بلاغی فارسی دری، بر ترجمة کتب بلاغی عربی با درج چند نمونه فارسی نهاده شده است و از دیر باز به نقل همان چند مثال مکرّر و مستعمل گذشتگان اکتفا گردیده است که نشان از عدم درک و فهم درست مؤلفان از بلاغت است. در این مقاله کتاب «بلاغت 1(معانی)» که کتاب درسی بزرگترین دانشگاه کشور، پیام نور، است؛ از لحاظ شکل و محتوا و روش و نظریه، نقد و ارزیابی گردید. از محاسن کتاب می توان به تدوین مباحث علم معانی بر اساس مقوله های دستور زبان فارسی اشاره کرد و از عیوب آن نیز می توان به تحمیلِ قواعد بلاغت زبان عربی بر زبان فارسی، عدم توجه به پویایی زبان، اختصاص علم معانی به زبان ادبی، نگاه صفر و یکی به بلاغت، عدم توجّه به کلیت اثر و عدم توجه به وجه شنیداری و شفاهی زبان اشاره کرد.
۹.

نقد و تحلیل کتاب زبان، بافت و متن؛ جنبه هایی از زبان در چشم اندازی اجتماعی- نشانه شناختی

تعداد بازدید : ۴ تعداد دانلود : ۵
مقاله حاضر محصول نگاهی به کتابِ زبان، بافت و متن؛ جنبه هایی از زبان در چشم اندازی اجتماعی- نشانه شناختی [i] است که طاهره ایشانی و مجتبی منشی زاده آن را به فارسی برگردان کرده اند. با توجه به آن که رویکرد نقشگرایانه به مطالعات زبانی نسبت به رویکردهای صورتگرایانه و شناختی در ایران درصد کم تری از مطالعات و بحث های زبان شناختی را به خود اختصاص داده است، جای خالیِ کتابی که نگرش اخیر را به زبان پژوهانِ علاقه مند معرفی کند؛ آن هم به زبان فارسی، به شدت محسوس بوده است. به همین دلیل، کوشش مترجمان این اثر ستودنی و شایستة سپاسگزاری است. به جرأت می توان گفت یکی از امور حساسی که بر عهدة مترجمان این اثر بوده است، برابرگزینیواژه ها و اصطلاحات این حوزة تخصصی بوده است؛ زیرا جای خالیِ کتاب هایی از این دست، خود، نشان دهندة عدمِ وضعِ واژه ها و اصطلاحات تخصصیِ دقیق و یکدست در رویکرد نقشگرایانه به مطالعة زبان، در فارسی است. افزون بر این، دیگر دشواری هایی که مترجمان برای برگردانِ اثر به زبان فارسی با آن ها روبه رو بوده اند، سبب شده است تا مواردی در ترجمة کتاب بایستة بازبینی بنمایند. بنابراین، آنچه از نظر خواهد گذشت، معرفیِ کتاب و مبنای نظریِ آن، معرفیِ موضوعی بخش ها و فصل های کتاب و بیان نقاط قوت و ضعف این کتابِ ترجمه شده است. [i] نویسندگان کتاب: مایکل هلیدی- رقیه حسن؛ مترجمان کتاب: مجتبی منشی زاده و طاهره ایشانی
۱۰.

نقدی بر شیوه تکامل گرایانه کتاب تاریخ ادبیات داستانی ایران

نویسنده:
تعداد بازدید : ۵ تعداد دانلود : ۵
کتاب تاریخ ادبیات داستانی ایران ، کتابی است که می کوشد به بررسی ادبیات داستانی ایران به ویژه رمان و داستان کوتاه (تا سال 1332) بپردازد و با بررسی پیشینه و خاستگاه های آن ها (داستا ن های بلند عامیانه، سفرنامه و خاطره نویسی، حکایت ها و...) سیر تحول تاریخی آنها را نشان دهد. همچنین نویسنده به انواع رمان (رمان تاریخی، رمان کارآگاهی و...) و دلایل شکل گیری برخی از آنها نیز پرداخته است. با این حال این کتاب کاستی هایی نیز دارد؛ جدای از ضعف های ساختاری (پراکندگی مطالب و...)، روش شناسی کتاب که روشی تکاملی است نیز سبب ایرادهایی مانند حاشیه ای ساختن ژانرهایی چون سفرنامه نویسی و خاطره نویسی، ناتوانی از بیان «چرایی» تغییرها و... گردیده است؛ ایرادهایی که دلیل اصلی آنها بی توجهی نویسنده کتاب به مبانی معرفتی روش خویش بوده است. بررسی محتوایی کتاب نیز سؤالات متعددی را برای خوانندگان به وجود می آورد؛ سؤالاتی که کتاب یا پاسخی به آن ها نداده است، یا در درستی پاسخ های آن، جای تردید وجود دارد.
۱۱.

تحلیل و نقد کتاب روایت سرّ دلبران بازجست زندگی و تجارب تاریخی مولانا در مثنوی

نویسنده:
تعداد بازدید : ۶ تعداد دانلود : ۶
یکی از پژوهش های جدّی و مهم در حوزه مولوی شناسی با تأکید بر مثنوی پژوهی در دهه اخیر، کتاب «روایت سرّ دلیران»، با عنوان فرعی «بازجست زندگی و تجارب تاریخی مولانا در مثنوی» به قلم قدرت الله طاهریاست که به همّت نشر علمی (1392) چاپ و منتشر شده است. این کتاب، شاید تنها کتابی باشد که به صورت مستقل و با تأکید بر سه پیش فرض، سعی می کند تجربه زیسته مولوی را در مهم ترین اثر عرفانی اش بررسی و تحلیل کند و داستان های مثنوی به ویژه داستان های شاخص آن را بازتاب دیگرگون احوال و کنش های زندگی واقعی مولوی بداند. اینکه چه میزان این مدعا و هدفِ تألیف باتوجه به قرائن و اَمارات درون متنی فقط و فقط با تأکید بر مثنوی محقَق شده؛ نکته ای است که به بازخوانی منتقدانه آن پرداخته ایم. دراین مقاله، ابتدا محاسن و ویژگی های منحصربه فرد اثر، در دو ساحت نقد روشی و بینشی بررسی شده و در گام دوم،مهم ترین نکات چالش برانگیز و معایب آن تحلیل شده است.
۱۲.

تحلیل انتقادی تصحیحات و چاپ های «دیوان شمس تبریزی»

تعداد بازدید : ۶ تعداد دانلود : ۹
کلیات شمس، قرن ها کتاب محبوب حلقه های سماع و اهل ذوق و عرفان و دوستدارانِ غزل ناب بوده است. نخستین چاپ انتقادی آن در سالهای 1336-1344 به تصحیح استاد فروزانفر منتشر شد. چاپ های بعدی، آشکار و پنهان، بر اساس همان چاپ صورت گرفته است؛ بعضی به اهتمام افراد و بعضی با مباشرت ناشر. در کنار این چاپ ها تنها چاپ قابل اعتنا، چاپ دو جلدی استاد سبحانی است که در سال1381به بازار نشر آمد و با توضیحاتی مفید همراه بود. چاپ فروزانفر با همه امتیازاتش، منتقدانی نیز داشت. از جمله منتقدان آن استاد شفیعی بود که در مقدمه گزیده خود از غزلیّات شمس، تصحیح دیگری از آن را ضروری دانست. آخرین کار شفیعی در این خصوص، گزیده کامل تری از آن بود که در سال 1388 انتشار یافت. علی رغم انتظار، این گزینش، جز چند مورد تصحیح قیاسی کاملاً بر چاپ فروزانفر استوار است. این مقاله به چند و چون تصحیح فروزانفر از غزلیّات، چاپ های قبل و بعد از آن و گزیده مفصّل شفیعی تنها از منظر نسخه شناسی و تصحیح پرداخته است.
۱۳.

نقدی بر کتاب سیر ناتورالیسم در ایران

نویسنده:
تعداد بازدید : ۵ تعداد دانلود : ۴
در مقاله حاضر، کتاب «سیر ناتورالیسم در ایران» اثر عبدالله حسن زاده میرعلی را معرّفی و نقد کرده ایم. نخست، ویژگی های زبانی و نگارشی و صوری کتاب را بررسی کرده و اشتباهات نگارشی و کم دقّتی های ویرایشی و بی توجّهی به ظرافت های صوری را (از ضبط ناصحیح واژگان گرفته تا کاربرد اشتباه اصطلاحات تخصّصی و ناهمخوانی عناوین با مطالب) نشان داده ایم. در ادامه، شیوه ارجاع دهی و میزان اعتبار مآخذ آن را بررسی کرده ایم و متنِ کتاب را در تطبیقِ با منابع مورداستفاده، صحّت سنجی نموده ایم. در بخش پایانی مقاله، به گونه ای تخصّصی تر، چهارچوب نظری پژوهش و روش شناسی و ابعاد محتوایی آن را نقد و ارزیابی کرده ایم و در پایان به این نتیجه رسیده ایم که «عدم تبیین دقیق مؤلّفه های ناتورالیستی در چهارچوب نظری» و «ناروشمندی در مرحله جمع آوری و تحلیل داده های پژوهش» و «کم توجّهی به منطق درونی تطوّر داستان ناتورالیستی در ایران» سه ضعف عمده کتاب «سیر ناتورالیسم در ایران» است.
۱۴.

چنین کنند بزرگان: نقد و تحلیل کتاب شرح شوق

نویسنده:
تعداد بازدید : ۷ تعداد دانلود : ۷
مقاله ی حاضر نقدی است بر کتاب شرح شوق تألیف استاد سعید حمیدیان در پنج مجلّد و 4397 صفحه در تجزیه و تحلیل غزلیّات خواجه شمس الدّین محمّد حافظ شیرازی. در این مقاله ابتدا امتیازات و کاستی های ساختاری کتاب بررسی شده سپس امتیازات و کاستی های محتوایی آن مورد بحث قرار گرفته است. در این رهگذر فصل هایی چون: جهش معرفتی، آفاق زبانی ورود به متشابهات سخن و مهندسی فرهنگ فراهم آمده است. در ادامه کاستی های محتوایی از دو منظر نقد درون ساختاری و نقد برون ساختاری بررسی شده و به دنبال آنها فصلی مستقل به تحلیل سازواری کتاب با مبانی و پیش فرض های مفروض اثر و نیز سازواری با مبانی و پیش فرض های اسلامی اختصاص یافته است. آخرین عنوان مقاله نتیجه گیری از مباحث مطروحه است که در آن داوری نهایی در باب این اثر مطرح شده است. بر این تقدیر کتاب شرح شوق در شمار ارزشمندترین آثار حافظ پژوهی و حتّی بهترین پژوهش های ادبی معاصر قلمداد شده است که می توان گفت یکی از تحقیقی ترین و اجتهادی ترین پژوهش های صورت گرفته در علوم انسانی در یک صدسال اخیر است که می تواند در جهت کاربردی و راهبردی مؤلّفه های فرهنگ ایران نقش آفرین باشد.
۱۵.

نقد و تحلیل مجلدات هشتم، نهم و دهم از «تاریخ ادبیات کودکان ایران»

تعداد بازدید : ۴ تعداد دانلود : ۵
در این مقاله، سه جلد آخر مجموعه ی تاریخ ادبیات کودکان ایران تالیف محمدهادی محمدی و زهره قایینی را در دو حوزه ی کلی ارزیابی کرده ایم: 1. مقدمات و زمینه های نظری ، شامل: 1.1. نداشتن پیشینه ی کامل 1.2. مشخص نبودن مبنای نظری و روی کرد نویسندگان در نوشتن تاریخ ادبیات و به طور خاص، تاریخ ادبیات کودکان؛ 2. مسائل ساختاری و محتوایی ، شامل: 2.1. نداشتن ساختار منسجم 2.2. مشخص نبودن تعاریف و اصطلاحات و گسست اثر از زمینه ی نظری ادبیات کودکان در ایران و جهان 2.3. ارجاع ندادن به منابع معتبر و طرح مدعاهای اثبات نشده 2.4. گستردگی بیش از حد دامنه ی کار 2.5. مشخص نبودن مبنای دوره بندی ها 2.6. مسائل مربوط به هیئت و ظاهر کتاب 2.7. مشکلات نگارشی و ویرایشی. در مجموع، علی رغم اشکالات نظری، ساختاری و محتوایی، ارزش اصلی این مجموعه را می توان در گردآوری منابع و اسناد مربوط به تاریخ ادبیات کودکان (به خصوص اسناد نادر) دانست و آن را به منزله ی منبع مهمی در این زمینه معرفی کرد.
۱۶.

ابهام های یک ابهام خوانی ادبی نقد کتاب کارکرد ابهام در فرایند خوانش متن

تعداد بازدید : ۴ تعداد دانلود : ۷
ابهام در مقام مفهومی معرفتی-ارتباطی یکی از اساسی ترین مفاهیم در حوزه خوانش متن است. این ویژگی از یک سو به دلیل ریشه داشتن در چند حوزه از دانش ها؛ از سوی دیگر به به اقتضای زمانه، ژانر، سبک و مواردی از این قبیل شکل های متنوعی دارد. به همین دلیل تحقیق و نوشتن در آن باب، بویژه بدون محدود کردن دوره و ژانر کاری دشوار است. این نوشتار در مقام نوعی فرا نقد درصدد معرفی و نقد کتاب «کارکرد ابهام در فرایند خوانش متن» تالیف فروغ صهبا است. نویسنده کتاب با طرح این ادعا که برغم نظریه مرگ مولف، ابهام موجود در داستان های مدرن و پسامدرن نشانه اقتدار غیر مستقیم نویسنده است، سعی کرده است انواع ابهام را در برخی از داستان های مذکور بررسی نماید. کتاب مذکور از منظر میزان اطلاع دهی در باب موضوعات، نیز تبیین صورت های ابهام اثری خواندنیست، منتهی افزون برچند ایراد ساختاری همچون عدم ذکر پیشینه، نارسایی در تعاریف و طبقه بندی ها نیز پاره ای گسست صوری و محتوایی؛ بر ادعایی بنا نهاده شده است، که متناقض می-نماید.
۱۷.

نقدها را بود آیا که عیاری گیرند گفت وگو دربارة آسیب شناسی وضعیت نقد کتاب

تعداد بازدید : ۵ تعداد دانلود : ۱۲
مدتی بود که در صدد نوشتن یادداشتی دربارة وضعیت نقد ادبی در کشور عزیزمان بودم و باید از آقای عمارتی مقدم تشکر کنم که با نوشتن «بررسی و نقد رساله های شعری فلاسفة مسلمان از فن شعر ارسطو: ترجمه در زمانه عسرت» فرصت این کار را برایم فراهم کرد. منتها پیش از هر چیز عرض کنم این نوشته بیش از آنکه «پاسخ به نقد یک محقق جوان و مستعد» باشد، گفتگو دربارة «شیوة نقدی» است که این روزها در نوشتارهای انتقادی رواج یافته و به نظرم برای جریان نقد ادبی زیان آور است؛ شیوه ای که احتمالاً بخشی از آن به نسل ما برگردد و من به عنوان معلمی از آن نسل خود را در مورد آن مسئول و تا حدی مقصر می دانم. گاهی زمینة غالب منتقدان را میان سالان تشکیل می دهند و گاه سنت نقد در اختیار سالخوردگان قرار می گیرد و زمانی منتقدان جوان فعال ترند. هر کدام از این سه وضعیت، اقتضائات، فواید و ایرادهایی دارد که به جای خود قابل بررسی است. این طور به نظر می رسد که در شرایط فعلی منتقدان جوان، مستعد و جویای نام بیشتر هستند و خوشبختانه یکی پس از دیگری وارد عرصة نقد و نظریه می شوند. این وضعیت چشم انداز روشنی را پیش روی نقد ادبی در برابرمان قرار می دهد، به شرط این که همگی مراقب باشیم، از دو سوی بام «گرفتاری در رکود و تعارف و تعریف» و یا «خام پردازی» سقوط نکنیم. دیگر این که بر خلاف استادان نسل پیش از ما که غالباً با در پیش گرفتن «استراتژی سکوت» در قبال نقد آثارشان، عملاً خود را برتر از منتقد و اساساً در معرض نقد قرار گرفتن می دیدند، من فکر می کنم دوران خود مقدس پنداری و برتر دانستن خویش از نقد به پایان رسیده و ما با پاسخ به نقدهای منتقدان، می توانیم وظیفة خودمان را در پیشبرد فرآیند نقد و احیاناً جهت دادن به آن به انجام رسانیم. پاسخ ما به نقدهای نوشته شده بر آثارمان، در درجة نخست احترام به نقد و در درجة دوم تکریم شخصیت منتقد است که هر دو امر خجسته و مبارکی است و نتایج خوبی در پی دارد. من سعی می کنم ضمن طرح نکات انتقادی مربوط به وضعیت نقد ادبی در کشور، دربارة برخی ایرادهای مطرح شده در مقالة آقای عمارتی مقدم هم سخن بگویم.

آرشیو

آرشیو شماره ها:
۴۱