پژوهشنامه انتقادی متون و برنامه های علوم انسانی

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامه های علوم انسانی

پژوهشنامه انتقادی متون و برنامه های علوم انسانی سال هجدهم شهریور 1397 شماره 6 (پیاپی 58)

مقالات

۱.

تحلیلی انتقادی بر مداخلات نظامیان در سیاست نقدی بر کتاب نظامیان وسیاست

تعداد بازدید : ۲۷ تعداد دانلود : ۲۴
تکرر و استمرار مداخلات نظامیان در سیاست در جوامع مختلف باعث گردیده که بررسی و تحلیل روابط متقابل نیروهای مسلح و حکومت به یکی از موضوعات مهم در مطالعات جامعه شناسی سیاسی تبدیل شود. دخالت نظامیان در سیاست در اشکال و سطوح خفیف و آشکار آن، پدیده ای عمومی است که تقریباً در همه کشورهای دنیا وجود دارد. این پدیده در ملایم ترین و گسترده ترین سطوح خود شامل اعمال نفوذ بر سیاستمداران و فرآیند تصمیم گیریهای سیاسی و سیاستگزاریها می شود و در بالاترین سطوح خود، در قالب دخالتهای سیاسی آشکار نظامیان و توسل به کودتا و حضور علنی آنها در رأس قدرت سیاسی مشاهده می شود. نوشتار حاضر به نقد و بررسی کتاب "نظامیان و سیاست" بعنوان یکی از جدیدترین آثار ارائه شده در زبان فارسی در موضوع روابط متقابل سازمان نظامی و دولت، می پردازد و تلاش می کند با نگاهی تحلیلی- انتقادی ضمن نقد اثر مذکور، جنبه های مختلف این مبحث و ابعاد مختلف آن را مورد واکاوی قرار دهد.
۲.

امکان سکولاریسم اسلامی؟ نقد کتاب سکولاریسم اسلامی: نقدی بر دیدگاه روشنفکران مسلمان

تعداد بازدید : ۲۹ تعداد دانلود : ۳۶
اگر چه بعد از دوره مشروطه، حال و هوای مدرنیزاسیون غربی، از جمله سکولاریسم، در ایران دمیدن گرفت، تا پیش از وقوع انقلاب اسلامی کمتر مساله اصلی روشنفکران در تمام ابعاد آن بود. این در حالی است که با تاسیس حکومت دینی عموم روشنفکران و صاحب نظران به تصریح یا به تلویح و اشاره مفهوم سکولاریسم و ملزمات آن را در جامعه دینی ایران مورد پرسش و چالش قرار دادند. تا آن جا که برخی برای تلاش روشنفکران از نظریه پردازیِ پیوند جمهوری اسلامی با عقلانیت عرفی و مدرن امکان «سکولاریسم اسلامی» را مفهوم سازی کردند. منصور میراحمدی با نگارش کتاب «سکولاریسم اسلامی: نقدی بر دیدگاه روشنفکران مسلمان» به آن می اندیشد که سعی ایشان برای پیوند اندیشه سیاسی اسلامی و سکولاریسم را ناتوان، ناقص و ناهمساز با جریان کلی و اصلی جهان اسلام در حوزه نظر و عمل معرفی کند. در این مقاله بعد از معرفی ساختار و سازمان کتاب، ایرادات شکلی و محتوایی آن مطرح شده است.
۳.

نقدى بر کتاب جهان پسا- امریکایی

تعداد بازدید : ۲۴ تعداد دانلود : ۲۷
کتاب جهان پسا-آمریکایی نوشته فرید زکریا به مختصات تحولات در عرصه جهانی عمدتا در حوزه های سیاسی، اقتصادی می پردازد. نویسنده ظهور قدرت های اقتصادی چین، هند و برزیل را جزو تغییرات مهم در ساختار نظام بین الملل می داند که عرصه را برای آمریکا تنگ تر کرده اند. این قدرت ها با استفاده از منابع داخلی در تعامل با محیط بیرونی ضمن کسب قدرت اقتصادی به امتیاز خواهی های سیاسی روی آورده اند و قصد چشم پوشی از سهم خود از کیک قدرت جهانی را ندارند. زکریا به این پدیده نوظهور "خیزش دیگران" می گوید. آمریکا در دوره پسا جنگ سرد دچار افول نسبی نسبت به رقبای راهبردی خود شده است و راه حل زکریا برای بهبود نسبی شرایط آمریکا در جهان پسا-آمریکایی روی آوردن این کشور به چندجانبه گرایی و پذیرش محدودیت های ساختاری پیش رو است. زکریا در این کتاب با ارایه شاخص های قدرت مادی و غیرمادی مانند اقتصاد، دیپلماسی سیاسی و قدرت اقناع کنندگی و قدرت نرم در پی بهره گرفتن از شاخص های کمی و کیفی برای اثبات مدعای خود است.
۴.

نقد کتاب نظریه عدالت جهانشمولی یا زمینه مندی اصول عدالت

تعداد بازدید : ۴۱ تعداد دانلود : ۶۹
هدف مقاله حاضر نقد و بررسی کتاب نظریه عدالت 1 اثر جان راولز فیلسوف سیاسی معاصر است. تلاش شده ضمن معرفی اثر، بررسی انتقادی آن در دستور کار قرار گیرد.اینکه مسئله اصلی راولز چیست؟ و هدف این اثر و جایگاه آن در منابع موجود این حوزه به چه صورتی است؟،از مهمترین موضوعاتی هستند که مورد بحث واقع شده اند.نویسندگان بر این باورند است که راولز در اثر مذکور به غایتی چون «عدالت» پرداخته که به جهت اهمیت باید مورد تجزیه و تحلیل علمی قرار گیرد.با این وجود، مدعای اصلی راولز یعنی «عدالت به مثابه انصاف» و اصول عدالتِ مُنتج از آن، مورد نقد جدی برخی مکاتب فکری و اندیشمندان مطرح در فلسفه سیاسی معاصر قرار گرفته است.در میان بقیه، می توان به نقدهای لیبرتارینها، جماعت گرایان و فمینیست های معاصر اشاره نمود.عدالت استحقاقی نوزیک در مقابل عدالت توزیعی راولز، زمینه مندی جماعت گرایان در قیاس با جهانشمولی اصول عدالت و نادیده انگاری تفاوتها و مذکر بودن نظریه عدالت راولز از سوی فمینیستها سه دسته از نقدهایی است که در این مقاله مورد توجه قرار گرفته اند.هم چنین اهمیت تببین رابطه نگرش اسلامی با نظریه عدالت راولز موضوعی است که در پایان مقاله مطرح شده است.
۵.

فهم واقعیت یا کاربست تئوری؟ نقد کتاب زمینه های اجتماعی انقلاب ایران

تعداد بازدید : ۲۲ تعداد دانلود : ۲۲
کتاب زمینه های اجتماعی انقلاب ایران نوشته حسین بشیریه و ترجمه علی اردستانی را انتشارات نگاه معاصر در سال 1393 منتشر کرده است. در این کتاب مولف با استفاده از مجموعه ای از نظریه ها و عمدتا با گرایش مارکسیستی به بررسی علل، فرایند و پیامدهای انقلاب ایران پرداخته است. از ویژگی های قابل تامل این کتاب طبقاتی دیدن منازعات سیاسی در ایران و پیوند ایدئولوژی ها با طبقات و منافع طبقاتی است. این مقاله کتاب فوق را از منظر روش، مبنای نظری و داده های تاریخی نقد و بررسی کرده و در مجموع به این نتیجه می رسد که علیرغم کاربرد روش های متنوع و استفاده از داده ها و مستندات گسترده این کتاب نتوانسته است تبیین دقیق و جدیدی از پیروزی انقلاب اسلامی و پیدایش اسلام سیاسی و ماهیت دولت در جمهوری اسلامی ایران ارائه کند. این مقاله علت این ناکامی را در دلبستگی مولف به نظریه های مارکسیستی و تعمیم غیرنقادانه مفاهیم و نظریه های مدرن به جامعه ایران جستجو می کند.
۶.

نقدی بر کتاب روشنفکران ایران: روایت های یأس و امید ایدئولوژی روشنفکرانه در جامعه شناسی روشنفکران ایران

نویسنده:
تعداد بازدید : ۲۹ تعداد دانلود : ۲۵
این مقاله با رویکردی تحلیلی - انتقادی در باره یک کتاب دانشگاهی به نگارش درآمده است. اثری جامعه شناسانه که به عنوان یک متن کمک درسی برای آشنایی دانشجویان رشته های مختلف علوم اجتماعی و علوم سیاسی در ایران و جهان با سیر تحول جریان روشنفکری در ایران معاصر به رشته تحریر درآمده است. بر این اساس، نگارنده مقاله ابعاد مختلف شکلی، روشی، نظری و محتوای علمی کتاب را در بوته نقد و محک آزمون نهاده است تا میزان شایستگی آن به عنوان منبع درسی برای تدریس جامعه شناسی سیاسی ایران یا برای مطالعه عمومی علاقه مندان مشخص و البته عیار آن برای مخاطبان دانشگاهی روشن گردد. این کتاب از برخی ویژگی های درخور و مثبتی برخوردار است. با این وجود، در ابعاد گوناگون شکلی، روشی، نظری و علمی کاستی هایی دارد که می تواند در چاپ های بعدی برطرف گردد و متنی شایسته در اختیار دانشجویان قرار گیرد.
۷.

تحلیل و نقد اندیشه ای آمارتیا سن در باب توسعه

تعداد بازدید : ۶۷ تعداد دانلود : ۴۹
فرضیه اصلی آمارتیا سن در کتاب توسعه یعنی آزادی این است که غلبه بر مشکلات توسعه مستلزم رسمیت بخشی به آزادی های فردی است. بر طبق نگرش لیبرالیستی وی، آزادی هم ابزار و هم هدف توسعه است. اساساً توسعه از دیدگاه سن همان فرآیند گسترش آزادی های واقعی از قبیل افزایش طول عمر و امید به زندگی یعنی در واقع آزادی ادامه حیات و افزایش کیفیت زندگی است. در نقد رویکرد «توسعه به مثابه آزادی» سعی شد به نقدهایی از قبیل عدم سازگاری و انسجام میان مؤلفه های اصلی توسعه از دیدگاه سن از قبیل تعارض عقلانیت ابزاری با آزادی، نقد رابطه دموکراسی با توسعه، نقد رویکرد وی به جمعیت و ... پرداخته شود. رویکرد سن از آنجا که هیچ الزام ارزشی ذاتی و از پیش معینی به جز نفس آزاد بودن ندارد نتیجتاً با نظام های ارزشی از جمله دین سازگار نیست. همچنین رابطه ساختاری کل نگرانه و تاریخی افراد و دولت ها با نظام جهانی در رویکرد سن مورد اهتمام جدی قرار نگرفته است.
۸.

در آمدی بر نقد نگرش فرهنگ محور در سیاست خارجی نقد کتاب زبان، گفتمان و سیاست خارجی

نویسنده:
تعداد بازدید : ۱۶ تعداد دانلود : ۲۳
نویسنده در این کتاب، سیاست خارجی ج.ا.ا را برمبنای گفتمان های ضد قدرت از دهه 1330 به بعد با رویکرد فرهنگی و گفتمانی تبارشناسی می کند. هدف این مقاله ارزیابی دیدگاه و نگرش فرهنگی به سیاست خارجی به طور عام و نگرش نویسنده به طور خاص است. سوال اساسی این است که آیا نگرش فرهنگ محور توان نظری لازم برای تبیین سیاست در ایران در کل و سیاست خارجی ایران به طور خاص را داراست یا خیر؟ فرضیه مقاله این است که نگرش فرهنگ محور دچار تقلیل گرایی است و به جای تمرکز بر نقش قدرت و ساختار، فرهنگ را به عنوان معلول به جای علت مورد توجه قرار می دهد. از این جهت نقد کلی نگرش فرهنگ محور به سیاست خارجی و نقد دیدگاه نویسنده در باب سیاست خارجی ج.ا.ا از محورهای عمده این مقاله است. به لحاظ نظری و روشی، روش و نظریه تحلیل گفتمان با توجه به نسبی گرایی آن، در تحلیل سیاست خارجی، چندان قابلیت و کارایی ندارد. دیدگاه کلی نویسنده نیز با توجه به نگاه تقلیل گرایانه به مقوله فرهنگ ایرانیان و نقش آن در شکل دادن سیاست خارجی ایران، نقد شده است. مفروض اساسی پژوهش این است که دیدگاه های عینی گرایانه برای تبیین سیاست خارجی ایران کارایی بیشتری دارند. یافته اساسی پژوهش ضرورت بازبینی در کاربست نظریه ای فرهنگ گرا در تبیین سیاست و سیاست خارجی است که در بسیاری از موارد کارایی لازم برای تبیین کامل واقعیت های سیاسی را ندارند و نقش نهاد ها و ساختار را انکار کرده یا نادیده می گیرند.
۹.

نقدی بر کتاب وجوه فقهی نقش مردم در حکومت

تعداد بازدید : ۲۱ تعداد دانلود : ۳۴
حوزه سیاسی نوین در جوامع اسلامی، بر بنیاد انبوهی از مقولات اساسی چون؛ آزادی، مردم سالاری، قانون گرایی استوار است که در متون سیاسی قدیم مسلمانان، از مقولات اندیشیده ناشده هستند. از این رو پویایی فقه سیاسى در جامعه پیچیده ی امروز، مستلزم ورود روشمند و جدی آن در تبیین مسائل و موضوعات نوین در حوزه اجتماع و سیاست است. برغم این مهم غالب آثار در حوزه فقه سیاسی همچنان بر تعریف کلاسیک سیاست و قدرت یعنی دولت و نقش و ویژگی های حاکم تمرکز یافته است. در این میان کمتر اثری را می توان یافت که با محوریت نقش جامعه درصدد بازیابی سنت برآمده و به بررسی فقه و آموزه های فقهی پرداخته باشد. کتاب وجوه فقهی نقش مردم در حکومت اثر سیدمحسن طباطبایی فر تلاشی برای پر کردن این خلاء ارزیابی می شود. نویسنده بررسی نقش مردم در حکومت را در قالب دو رویکرد سنتی و نوگرا پی گیری می کند. با توجه به اهمیت و حساسیت این گونه آثار، نقد و بررسی آن دو چندان حائز اهمیت است. با این توضیح که اثر از جنبه پردازش موضوع، توامان با برجستگی هایی که دارد، از خلاءها و نقصانهایی نیز رنج می برد که در قالب نقد شکلی و محتوایی به آنها پرداخته می شود.
۱۰.

امنیت در ساحت عدالت اجتماعی؛ از فرآیندها تا برآیندها تاملی در کتاب عدالت و امنیت ملی

تعداد بازدید : ۲۸ تعداد دانلود : ۳۱
نیاز به امنیت پس از نیازهای فیزیولوژیک مهمترین نیاز اساسی انسان برای حیات است که شانه به شانه دگردیسی در روندها و فرایندهای زندگی جمعی متحول شده و ابعاد مختلفی یافته است. در دوران مدرن، مفهوم بسیط، و یا به تعبیری پسامدرن دال شناور، امنیت در بستر نظام دانش برآمده از گفتمان کلاسیک امنیت ملی مدلولی یافت که جامع اعضاء و مانع اغیار نبود. نقیصه ای که با صورت بندی ای جدید از مفاهیم و ایجاد پیوند معنایی نوینی میان مقوله امنیت و عدالت ذیل نظام دانش برآمده از گفتمان امنیت جامعه ای تا حدودی مرتفع گردید. در واقع، مفهوم امنیت ملی تنها در شرایطی میتواند متضمن و منادی امنیت پایدار Sustainable) security ) باشد که موجد و مولد عدالت در تمامی سطوح اجتماعی بوده و با تقویت سرمایه اجتماعی اطمینان و آسودگی خاطر افراد و گروه های اجتماعی را به همراه داشته باشد. این مهم مستلزم اتخاذ رویکردی جامعه محور در برابر رویکردی قدرت محور است. امری که با تقدم بخشیدن به جامعه مدنی و تقویت نهادهای جامعه بنیاد و ابتناء روندهای سیاست سازی و سیاست گذاری بر ارزشهای اجتماعی و فرهنگی میسور و میسّر خواهد بود.
۱۱.

نقدی بر کتاب در باب تاریخ اندیشه

تعداد بازدید : ۲۲ تعداد دانلود : ۱۳
هدف از مقاله حاضر تحلیل مناظره ای است که در قالب کتاب حاضر بین میشل فوکو و ریمون آرون صورت گرفته است. بدین منظور شرح مختصری بر دیدگاههای این دو متفکر ارائه می شود تا موضع نزاع دراین مناظره روشن شود. محور اصلی گفتگو اصل گسست و تداوم در دوره های مختلف تاریخی است. آرون از تفکیک صورت بندیهای دانایی انتقاد می کند و از ارتباط و تعامل بین آنها دفاع می کند. به نظر وی، تاریخ دارای تنوع ودر عین حال تداوم است. در برابر، فوکو در روش دیرینه شناسی خود در پی کشف تداوم میان وقایع و دوره ها نیست بلکه تلاش دارد گسستهایی را که مورد غفلت واقع شده است نشان دهد. هرچند هردو متفکر گرایشهای ساختارگرایی دارند لکن دیدگاه هستی شناسی آنها موجب اختلاف نظر بین آنها شده است. به نظر آرون، بر خلاف فوکو، جهان دارای ساختارهای ثابتی است که در طول زمان و در خلال منظرهای متفاوت خود را ظاهر می سازد. از این منظر، آرون به ذهنی و نسبی گرایی وبری و پوچ گرایی نیچه ای انتقاد می کند.
۱۲.

نقد کتاب سیاست گذاری عمومی

تعداد بازدید : ۲۶ تعداد دانلود : ۲۷
کتاب سیاست گذاری عمومی نوشته پیر مولر ازجمله اولین کتاب های مربوط به حوزه سیاست گذاری عمومی است که در ایران ترجمه و چاپ شده است. سیاست گذاری عمومی به معنای علم دولت در عمل و تحلیل سیاست های عمومی که به عنوان رشته ای دانشگاهی نیز محسوب می شود، کمی بیش از یک دهه است که در ایران موردتوجه قرارگرفته و در چند دانشگاه محدود تدریس می شود. در کتاب حاضر نویسنده با توجه به ساختار سیاست گذاری و تصمیم گیری در فرانسه سعی نموده است تا خواننده را با مفاهیم مهم و بنیادین در حوزه سیاست گذاری عمومی آشنا کرده و روشی را برای مطالعه سیاست گذاری عمومی به خوانندگان و دانشجویان علاقه مند ارائه کند. در مقاله پیش روی پس از معرفی اولیه مفهوم سیاست گذاری عمومی به عنوان رشته ای جدید در ایران ، فصول کتاب به ترتیب معرفی شده و مورد بحث و تحلیل قرار می گیرد. نقد و بررسی ترجمه کتاب نیز بخش دیگری است که در انتهای مقاله به آن اشاره می شود
۱۳.

تیرانی مترجم؛ نقدی بر کتاب «تأملی در ترجمه متن های اندیشه سیاسی جدید: مورد شهریار ماکیاولی»

تعداد بازدید : ۷۱ تعداد دانلود : ۵۶
در این مقاله کتاب جواد طباطبایی با عنوان تاملی در ترجمه متن های اندیشه سیاسی جدید: مورد شهریار ماکیاولی ، مورد بررسی قرار می گیرد. مدعای اصلی طباطبایی در این کتاب این است که دو عامل محوری در ترجمه های نادرست و غیرقابل اعتماد از متون فلسفه سیاسی عبارتند از «لغت بازی» و «ناآگاهی» مترجم از مباحث جاری در حوزه ی فلسفه ی سیاسی. ما در این مقاله با وضوح بخشیدن به این مدعا و سنجش آن از حیث وثاقت، نشان خواهیم داد که مدعای طباطبایی در آسیب شناسیِ ترجمه های نادرست، تا اندازه ی زیادی قرین صحت است. با این حال به نظر می رسد که برای تکمیل آن مدعا، می بایست عامل دیگری را نیز در نظر گرفت و آن نقد دخل و تصرف های مترجمانِ متون فلسفه ی سیاسی در آنها، به واسطه ی اطمینان خاطرشان از درستیِ فهمی است که از متن به دست آورده اند. در همین راستا کوشش کرده ایم تا نشان دهیم که نادیده گرفتنِ این عامل مهم، حتی اگر ملاحظات دوگانه ی طباطبایی را مد نظر قرار دهیم، باز هم می تواند به ترجمه های نادرست منجر گردد.
۱۴.

«تاریخ نگاری»ِ فکر نئورومی: نقد کتاب آزادی مقدم بر لیبرالیسم

نویسنده:
تعداد بازدید : ۵۶ تعداد دانلود : ۴۹
کوئنیتن اسکینر به همراه گروهی از نویسندگان و استادان جریان موسوم به مکتب کمبریج، در بازکاوی انتقادی تاریخ اندیشه اروپایی و بازنشر انتقادی متون کلاسیک اندیشه سیاسی مدرن نقش قابل توجهی داشته است. اسکینر با تلفیق رویکرد زمینه گرایانه و قصدگرایانه، در پژوهش های گسترده خود نشان می دهد که ارزش های تثبیت شده در شیوه زندگی امروز و شیوه های تفکر ما درباره آن ارزش ها، بازتاب مجموعه ای از گزینش هایی است که در زمان های متفاوت و از میان امکان های تاریخی متفاوت صورت پذیرفته اند. یکی از حوزه های اصلی علاقه اسکینر، کاوش در ریشه های سنتِ جمهوری خواهی است. بررسی سرنوشت فکر سیاسی رومی و تحلیل ریشه های تاریخی نظریه نئورومی بخشی از پروژه بازشناسی سنت جمهوری خواهی انگیسی است که اسکینر توجه ویژه ای به آن مبذول داشته است. کتاب آزادی مقدم بر لیبرالیسم بخشی از سهم اسکینر در مطالعه نظریه نئورومی آزادی مدنی است. این مقاله در چهار قسمت به بازخوانی این کتاب می پردازد، و سنجش ابعادی از ترجمه فارسی و ابعادی از رویکرد خود اسکینر در قرائت فکر سیاسی و مفاهیم سیاسی در بستر تاریخ را دربرمی گیرد. پرسش اصلی این است که کوئنتین اسکینر به منزله مشهورترین متفکر جریان نوجمهوری خواهی تا چه اندازه ای از قلمرو «تاریخ نگاریِ» مفاهیم فلسفه سیاسی غرب فراتر رفته است؟ آیا وی یک «فیلسوف»ِ سیاست است؟
۱۵.

«داعش:خشونت شرقی و نقد عقل فاشیستی» تأملی انتقادی در روش، محتوا و مدعای اثر

نویسنده:
تعداد بازدید : ۳۸ تعداد دانلود : ۳۵
تامل در باب کار و فکر داعش و دیگر گروههای مشابه اهمیت حیاتی دارد.مجموعه آثار تولید شده در باب این گروه را می توان به دو دسته تقسیم کرد:آثار گزارشی یا روایی و آثار پ ژوهشی یا تاملی. کتابی که در این مجموعه وارسی می شود در عداد کتب و آثار تاملی است که نویسنده آن به سیاقی نظری به تفحص در بطن افعال و افکار داعش می پردازد.در شرایطی که برخی محققان داعش را یک سانحه و بعضی آن را یک برنامه ای سنجیده می نامند نویسنده ای بنام بختیار علی سخن تازه ای می گوید.به باور او داعش و کارهایش، تازگی ندارد.برای این که داعشیان کاری را می کنند که بعثی ها و اعضای القاعده کرده اند و گروههای بالقوه دیگر خواهند کرد! وی این کارهای دهشتبار و ادعاهای زمانپریش را به هویت پرستی ازلی گرا و جاودانه نسبت می دهد و بر آن است که مقوله ای بنام عقل شرقی،سرچشمه ی این خشونتهاست.او ماهیت و مکانیسم این مفهوم ابداعی را شرح نمی دهد اما با تمرکز روی هویت ستایی یا هویت پرستی جنون آمیز تحلیل جدیدی از داعش بدست می دهد که در میان اقسام تحلیل های مطروحه، شایان توجه است.آنچه در ادامه می خوانید شرح نظر بختیار علی و البته نقد روش و داوریهای او است که به سیاق نقد متون علوم انسانی انجام یافته است.
۱۶.

روان کاوی لاکانی و امکان بازآفرینی امر سیاسی: بازخوانی انتقادی لاکان و امر سیاسی

نویسنده:
تعداد بازدید : ۶۷ تعداد دانلود : ۷۲
نظریه های روان شناختی و سیاسی، رسالت فهم رفتارهای فردی و جمعی در متن زندگی سیاسی را بر عهده دارند. در طول دو دهه ی گذشته، تحلیل ابعاد روان شناختی - روانکاوانة سیاست با محوریت این بحث که چگونه می توان درباره ارتباط و تعامل سیاست و روان شناسی سخن گفت، مورد توجه بسیاری از پژوهشگران قرار گرفته است. در این میان، ژاک لاکان یکی از برجسته ترین روان کاوانی است که تلاش کرده است پلی میان مسائل روانشناختی و فلسفه، انسان شناسی و زبان شناسی بزند و می توان برخی دلالت ها برای پیوند وجوه روان شناختی و سیاست در دستگاه فکری او یافت. پرسش اصلی مقاله این است که چگونه می توان خوانشی سیاسی از ایده های ژاک لاکان داشت؟ پیامدهای تحلیلی پیوند روانشناسی و امر سیاسی در نظریة لاکان چه خواهد بود؟ پاسخ این است که نظریة روانشناختی – سیاسی لاکان از طریق بحث دربارة امر واقعی و امر نمادین، دانش و تجربه، امر سیاسی و امر اجتماعی از یک سو، محدودیت ها را مشخص می کند و از طرف دیگر، امکانات خلاقانه ای را پیش روی ما می نهد. این حوزه ای از تنش و امکانات، محدودیت ها و آرزو ها است. محور اصلی مقاله حاضر، معرفی و نقد و ارزیابی کتاب لاکان و امر سیاسی است.
۱۷.

مانیفستی علیه خوش بینی و خودآگاهی نقدی بر فلسفه آرتور شوپنهاور با تکیه بر کتاب اخلاق، قانون و سیاست

نویسنده:
تعداد بازدید : ۳۳ تعداد دانلود : ۴۹
کتاب اخلاق، قانون و سیاست شامل برگردان جستارهایی از آرتور شوپنهاور فیلسوف معروف آلمانی است. بخش های مختلف کتاب دربرگیرنده مسائلی انضمامی است که شوپنهاور همانند هر فیلسوف دیگری موضوعات مذکور را در ذیل بنیان های هستی شناختی و معرفت شناختی اش بسط داده است. در این نوشتار تلاش می شود با نگاهی به مبانی هستی شناختی، معرفت شناختی و نیز روش شناختی وی و نیز ارتباط شرایط و زمینه زندگی فردی و اجتماعی اش با اندیشه ورزی او، به مهم ترین دغدغه های وی که در قالب این اثر گرد آمده است پرداخته شود. همچنین ضمن اشاره ای به ساختار اثر از نظر شکلی و محتوایی، نسبت زیست-جهان کنونی مان با اندیشه ها و تأملات شوپنهاور مورد واکاوی مختصر قرار می گیرد. مسئله مهم در زمینه اندیشه های سیاسی و اجتماعی شوپنهاور، نقش اراده ای کور و بی هدف به مثابه بنیان هستی شناختی آراء وی است که نگاهی تلخ به انسان و حیات سیاسی را موجب شده است. با این حال وی برای زندگی آدمی و به ویژه ساحت هایی همچون اخلاق به عنوان روابط فیمابین انسانها و نیز هنر اهمیت فراوانی قائل است. وی به رغم نگاه بدبینانه و تراژیک، درصدد ارائه بینشی آری گویانه به زندگی است.
۱۸.

هم سرشتی و هم سرنوشتی آزادی و سرمایه داری در اندیشه فرید زکریا نقد کتاب آینده آزادی: اولویت لیبرالیسم بر دموکراسی

تعداد بازدید : ۵۸ تعداد دانلود : ۴۰
فریدزکریا در کتاب آینده آزادی: اولویت لیبرالیسم بر دموکراسی ، برای حفظ آرمان آزادی و پیشبرد آن در آینده، دموکراسی کمتر و لیبرالیسم بیشتر را پیشنهاد می کند. او تاکید دارد که نقد «دموکراسی زیادی» به معنای تلاش برای بازگرداندن نظم کهن نیست، بلکه ضمن پاسداشت سنت دموکراسی در کشورهایمان باید به دنبال احیاء دمکراسی لیبرال، آن گونه که مناسب قرن بیست و یکم است، باشیم. از دیدگاه زکریا برای رسیدن به آرمانی به نام آزادی انسان، قدرت دولت که قدرت برتر در جامعه است باید تا حد امکان محدود شود. برای حفظ و پاسداری از این آزادی، باید زمینه های رشد و توسعه نظام سرمایه داری فراهم شده و از بسط قدرت دولت در مناسبات بازار ممانعت به عمل آید. مهم ترین نقطه قوت این کتاب، تأکید وافر بر داده های موثق تاریخی و ابتنای تحلیل ها بر موقعیت های انضمامی است و مهم ترین نقاط ضعف آن، گرفتار شدن نویسنده در دام نوعی مغالطه زمان پریشی برای اثبات فرضیه خود عنوان شده است. دیدگاه های زکریا در این کتاب – و البته سایر آثار او- اگر چه کاملا پذیرفتنی نیست و با انتقادات متعددی مواجه است – گزارش موجز و نسبتا متقنی از روند ظهور و گسترش لیبرال دموکراسی با نگاهی به وضعیت آن در آینده از طریق شناسایی پیشران ها و فرصت ها و تهدیدات فراروی آن به مخاطب ارایه می دهد.

آرشیو

آرشیو شماره ها:
۵۴