درخت حوزه‌های تخصصی

معناشناسی به عنوان یکی از حوزه های مهم زبان شناسی، نقش اساسی در تفسیر آیات قرآن کریم دارد. این دانش با تمرکز بر روابط واژگانی و در نظر گرفتن بافت زبانی و موقعیتی آن، معنایی دقیق تر و متناسب تر از الفاظ ارائه می دهد. واژه «طلاق» یکی از مفاهیم پربسامد در قرآن است که به جدایی زن و مرد اشاره دارد؛ اما این مفهوم را نمی توان به سادگی تحلیل کرد و آن را صرفاً یک جدایی نامید. یک بررسی معناشناسانه می تواند افق هایی جدید از مفهوم «طلاق» را آشکار کند که با عرف و مفهوم غیرقرآنی متفاوت باشند. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی تحلیلی، واژه های حوزه طلاق در عرف قرآنی را بررسی می کند. یافته های این پژوهش نشان می دهد واژه اصلی برای مفهوم «جدایی زوجین» «طلاق» است؛ واژه ای عربی الاصل که در کاربردی مجازی در قرآن کریم به معنای جدایی زوجین آمده است و شامل اراده و آغاز طلاق است. واژه دیگر در این حوزه «تسریح» است که همنشین و جانشین «تطلیق» است و بخشی از طلاق را یعنی طلاق سوم را شامل می شود؛ اما «مفارقه» به پایان فرآیند طلاق اشاره دارد و «استبدال» به جدایی با انگیزه جایگزینی اشاره دارد. مهم ترین همنشین های واژه طلاق عزم و مفاهیم عدد و زمان هستند که در ساخت معنای قرآنی طلاق که همان فرآیندی بودن آن، مقارن با زمان است، نقشی مهم داشته اند.

یکی از رویکردهای کاربردشناسانه زبان که بازخوانی متون دینی را به مثابه گفتمان فراهم می کند، رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی است. این رویکرد در قرآن کریم به مثابه یک متن دینی، قابل مشاهده است. قرآن کریم در مواجهه با گفتمان جاهلیت، با تمرکز بر گفتمان فرهنگی پیش از نزول و بهره گیری از همدلی برای اقناع سازی، به دنبال تغییر تدریجی گفتمان موجود و معرفی گفتمان تأسیسی خود است. یکی از بنیادی ترین گفتمان های پیش از نزول که در تمام شئون زندگی، تفکر شبه جزیره عربستان را تحت تأثیر قرار داد بود، مقوله الهه های متنوع و متعدد بود. هدف اصلی این پژوهش کشف گام ها و فرایندهای قرآن در انتقاد به گفتمان اعراب جاهلی و تبدیل الهه های متعدد به الله واحد است. پژوهش حاضر با ابزار گردآوری کتابخانه ای-استنادی و روش توصیفی-تحلیلی و تحلیل گفتمان انتقادی به دنبال پاسخ به این پرسش است: گام ها و فرایند تأسیس گفتمان قرآن در راستای انتقاد به گفتمان اعراب جاهلی در ابطال و تبدیل الهه های متعدد به الله واحد با صفات متعدد چگونه بوده است؟ یافته های این پژوهش نشان می دهد در گفتمان عرب جاهلی، الله ربّ الأرباب مشرکان بود و شئونی همچون خالقیت، قدرت و علم مطلق را داشت. قرآن کریم، ضمن انتقاد از گفتمان موجود، کارکردهای الله را توسعه می دهد و کارکردهای الهه های لات، منات و عزّی را به صفات الله تبدیل و توحید را تثبیت می کند. این فرایند به عنوان مدلی کارآمد برای تغییر نگرش در حل شبهات بینشی و نگرشی معرفی می شود.

در رویکرد شناختی، واژگانِ زبان انباشته ای از واژه ها نیستند، بلکه شبکه ای از الفاظ هستند که برحسب تنوعی از پیوندهای معنایی، در رابطه متقابل با یکدیگر قرار می گیرند. تعبیر «ما بین أیدیهم وما خلفهم» به مثابه تعبیری قرآنی از زمان، بنا بر تفاسیر معتبر لغوی بر هر دو معنای گذشته/آینده و گذشته/آینده دلالت دارد. مشابه این تعارض را لیکاف و جانسون با رویکرد شناختی و از خلال نظریه استعاره مفهومی، در زبان انگلیسی بررسی کرده اند. این نظریه، بر اساس حقیقت ادراک تجسدی، بیان می کند زبان ما به مفهوم انتزاعی زمان مفهوم مکانی داده است. در این راستا، به ویژه برای تبیین تعارض ها، سه مدل شناختی زمان پیشنهاد می شوند: 1- مدل ناظر متحرک، 2- مدل زمان متحرک و 3- مدل توالی زمانی. پژوهش حاضر، با روش توصیفی-تحلیلی و با کاربست مدل های شناختی و در مقایسه با تحلیل های بلاغی، میزان توفیق هر کدام را در توجیه تعارض پیش گفته بیان می کند. مدل های 1 و 2 که ناظرمحور هستند، صرفاً یک معنا را توجیه می کنند، در هر دو آینده، پیش رو و گذشته، پشت سر است. اما مدل 3  که زمان محور است، با آیات مشتمل بر ترکیب هم خوانی ندارد، زیرا حضور ناظر در آیات قطعی است. حال آنکه دیدگاه بلاغی با تکیه بر رکن تشابه در استعاره، به دو اعتبار تمثیل حرکت مضاف/مضاف الیه و تمثیل دیدنی/نادیدنی، چرایی این تعارض را به خوبی روشن می کند. بنا بر نتایج این پژوهش، تحلیل بلاغی، در تبیین این تضاد، توجیهی کامل تر و منسجم تر در مقایسه با تحلیل شناختی ارائه کرده است.

ترجمه قرآن اصول خاصی دارد که یکی از این اصول یکسانی برگردان آیات مشابه است. قرآن کریم متشکل از آیات و جملات مشابه یا تکراری است و دقت در ترجمه آنها در ارائه ترجمه ای با بیشترین شباهت به متن اصلی نقش دارد. آنتوان بِرمَن، نظریه پرداز معاصر علم ترجمه، تأثیری ویژه در زمینه مطالعات ترجمه داشته است. او بر حفظ اصالت متن مبدأ تأکید دارد و هر گونه تغییر در سبک نویسنده، ساختار زبان، اطناب کلام و ... را از جمله عوامل تحریف متن برمی شمارد. در این پژوهش، به روش توصیفی تحلیلی، 45 آیه و جمله مشابه، در سه بخش، بر اساس برخی از مؤلفه های تحریف متن برمن که بیشترین تکرار را در سه ترجمه معاصر (خرمشاهی، گرمارودی و کوشا) داشتند، ارزیابی شدند: بخش اول برگردان 11 جمله مشابه که واژه های تکراری دارند، بخش دوم برگردان 24 آیه مشابه که در یک سوره تکرار شدند و بخش سوم برگردان 9 آیه که هر دو یا چند آیه مشابه در سوره های مختلف تکرار شدند. هر بخش با توجه به تشابه آیات و جمله ها شامل سه قسم است: در هر قسم از آیات و جمله های مشابه که جمعاً 9 قسم می شوند، یکسانی برگردان آنها نیز بررسی و مقایسه و ترجمه پیشنهادی ارائه شد. نتایج حاصل این است که در منطقی سازی، شفاف سازی و اطناب، بیشترین تحریف را به ترتیب کوشا، گرمارودی و خرمشاهی داشته است. در تخریب سیستم بندی های متن، به ترتیب خرمشاهی، گرمارودی و کوشا، و در تضعیف کمّی، به ترتیب خرمشاهی، کوشا و گرمارودی بیشترین تحریف را داشته است. همچنین، با وجود مبنای نظری سه مترجم معاصر به یکسانی برگردان آیات مشابه، برگردان آنها نیز در هر سه ترجمه کاملاً یکسان نشده است.

اختلال اضطراب اجتماعی از شایع ترین اختلالات روانی در جوامع معاصر است که به صورت ترس پایدار از ارزیابی منفی دیگران بروز می کند و می تواند بر اعتمادبه نفس، روابط میان فردی و مشارکت اجتماعی فرد اثر منفی بگذارد. با توجه به گستردگی پیامدهای روانی و اجتماعی این اختلال، بررسی آن صرفاً در چارچوب روان شناسی تجربی کافی نیست و نیازمند نگاهی جامع تر بر پایه ی جهان بینی الهی است. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف تبیین عوامل مؤثر بر شکل گیری اضطراب اجتماعی و راهکارهای قرآنی در کاهش آن انجام شده است. پرسش اصلی تحقیق آن است که: «قرآن کریم چه تحلیل و راهکارهایی برای مدیریت و درمان اضطراب اجتماعی ارائه می کند؟» روش پژوهش توصیفی تحلیلی است و بر پایه بررسی تطبیقی منابع روان شناسی اجتماعی و تفسیر موضوعی آیات مرتبط سامان یافته است. یافته ها نشان می دهد که عواملی همچون کمال گرایی، ترس از قضاوت، تجارب منفی، احساس ناتوانی، ترس از آینده و فقدان معنا، زمینه ساز اضطراب اجتماعی اند؛ در حالی که آموزه های قرآنی با مفاهیمی چون توکل، صبر، ایمان به تقدیر الهی و معنا بخشی به رنج، سازوکارهایی مؤثر برای کاهش اضطراب و بازیابی آرامش درونی ارائه می دهند. بر این اساس، قرآن کریم با تأکید بر تعادل روانی و معنوی، الگویی تلفیقی برای درمان اضطراب اجتماعی در ساحت فردی و اجتماعی عرضه می کند.

صفات خبری الهی در قرآن، به دلیل کاربرد واژگان انسانی، همواره محل چالش در تفسیر و تحلیل صفات الهی بوده اند؛ چالشی ناشی از بیم نسبت دادن افعال قبیح به خداوند یا افتادن در دام انسان وارگی. این پژوهش به طور خاص به تحلیل افعال «کید» و «استدراج» و بررسی امکان انتساب آن ها به خداوند پرداخته و با رویکردی تحلیلی - انتقادی، دیدگاه های تفسیریِ ۱۵ مفسر برجسته از مذاهب مختلف اسلامی را ارزیابی کرده است. در این مسیر، ابتدا تحلیل لغوی و قرآنی دو مفهوم مذکور ارائه شده، سپس آرای تفسیری در قالب شش دیدگاه دسته بندی گردیده و بر پایه شاخص های معناشناختی، کلامی، و تفسیری بررسی شده اند. نتایج پژوهش نشان می دهد که نسبت کید و استدراج به خداوند، بر دو مبنای مکمل قابل دفاع است: نخست آن که این افعال به لحاظ لغوی، فاقد قبح ذاتی اند؛ و دوم آن که حتی در فرض وجود معنای منفی، این افعال در سیاق قرآنی، افعالی واقعی، واکنشی و عادلانه اند که در چارچوب سنت های جزا و هدایت الهی تحقق می یابند. ازاین رو، دیدگاه هایی که این افعال را تدابیر حقیقی، حکیمانه و سازگار با نظام ربوبی می دانند، با ظاهر آیات، اصول توحیدی و مبانی عقلی هماهنگ ترند، درحالی که دیدگاه هایی مبتنی بر تأویل لفظی، مشاکله، مجاز یا مبانی جبرگرایانه، فاقد انسجام مفهومی و کلامیِ لازم اند.

آیات فقهی قرآن کریم، به رغم دارا بودن جلوه های زیبایی شناختی، عمدتاً تنها از منظر استنباط احکام بررسی شده اند. این پژوهش با روش توصیفی و تحلیل بلاغی و با تمرکز بر آیات حجاب، در پی آن است که نشان دهد این آیات، افزون بر دلالت های فقهی، از شبکه ای پیچیده و هدفمند از صور خیال و شگردهای بلاغی بهره برده اند که به شکل مستقیم بر تقویت جنبه های اقناعی، تربیتی و اخلاقی احکام می افزایند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که تصویرآفرینی هنری در این آیات، امری تصادفی یا صرفاً تزیینی نیست، بلکه در انسجامی کامل با فضای تشریع احکام، به عنوان لایه ای زیرین و مؤثر در راستای تسهیل درک، تأکید بر اهمیت، و ایجاد آمادگی روانی در مخاطب برای پذیرش تکالیف شرعی عمل می کند. بر این اساس، ظرفیت های تصویری و زیبایی شناسآن های همچون مجاز، تشبیه، کنایه، تعدد لفظ و معنا، حذف، تکرار، مقابله، التفات و مشاکله، در این آیات شناسایی و تحلیل شد که هر یک، حلقه ای از زنجیره انسجام متن و عاملی در تکمیل فرایند دلالت معنایی به شمار می روند. نوآوری این پژوهش در تلفیق مطالعات بلاغی با محتوای فقهی قرآن و تبیین کارکردهای اقناعی - تربیتی صور خیال در آیات الاحکام است.

انتخاب دقیق اسماء الهی در پایان آیات قرآن کریم، یکی از جلوه های اعجاز بیانیِ این کتاب آسمانی است که انسجام و غنای معنایی سوره ها را عمق می بخشد. این مقاله با بهره گیری از رویکرد توصیفی و تحلیلی و تأکید بر تحلیل سیاق و محتوای آیات، به واکاوی کاربرد معنایی اسماء الهی در پایان آیات سوره مجادله می پردازد. هدف پژوهشْ روشن ساختن حکمت الهیِ نهفته در این انتخاب های سنجیده و تبیین نقش آن ها در تقویت محورهای اساسی سوره، به ویژه مقابله با جریان مخالفت و دشمنی با خدا و پیامبر صلی الله علیه وآله و نیز مواجهه با رفتار منافقانه برخی افراد است. نتایج نشان می دهد که هریک از اسما، با دقت و متناسب با محتوای هر آیه برگزیده شده است و پیوندی عمیق با پیام کلی سوره دارد. اسماء الهی در پایان آیات فقط جنبه تزئینی یا تأییدی ندارند، بلکه کارکردهایی فعال همچون تأکید بر نظارت کامل خداوند (مانند سمیع، بصیر، علیم، خبیر)، ایجاد تعادل میان شریعت و رحمت الهی (مانند عفوّ، غفور، رحیم)، هشدار و تذکر به معاندان (مانند شهید)، و تضمین پیروزی جبهه حق (مانند قویّ، عزیز) را ایفا می کنند. چینشِ هدفمند این اسما ساختار معنایی سوره را منظم ساخته است و پیام های اعتقادی و تربیتی آن را برای مخاطب پررنگ تر و ماندگارتر می سازد.

وجوب جهاد، فی الجمله یکی از احکام ضروری اسلام است که افزون بر برخورداری از خاستگاه قرآنی و روایی، مستند به حکم عقل و بنائات عقلایی می باشد. اما آنچه امروزه جهان اسلام شدیداً از آن رنج می برد عملیات های انتحاری است که با عنوان جهاد فی سبیل الله در بین مسلمین و در اماکن عمومی، مساجد و مشاهد مشرفه انجام می شود، چه آن که این مسئله سبب شده است تا اتهام خشونت طلبی و تروریسم به نادرستی متوجه مسلمانان و مکتب اسلام گردد و اسلام به عنوان دینی جنگ طلب معرفی شود. این آسیب آن گاه تشدید می شود که اشخاصی درصدد مستند ساختن آن به آموزه های دینی بر آیند تا از این رهگذر، مشروعیت آن را در مراتب مختلف فرض، ندب، سنت و ... اثبات نمایند. ازاین رو، تحقیق و پژوهش در جهت نقد چنین تئوری هایی ضروری است. تحقیق حاضر سعی دارد تمسک عالم وهابی، مسلم جودت، به عنوان نمونه ای از تفکر وهابیت، را در مشروع انگاری چنین عملیات هایی، بر پایه استناد به آیات قرآن و با روش توصیفی - تحلیلی و عمدتاً با تمرکز بر تفاسیر و آرای عالمان و مفسران اهل سنت نقد نماید. بررسی آیات اذن جهاد و تفاسیر اهل سنت نشان داده است که عملیات های انتحاری در بین مسلمانان مصداق جهاد فی سبیل الله نبوده است و توجیه قرآنی ندارد.

دردنیای امروز،یاد گرفتن مهارت ارتباط موثر درزندگی اهمیت زیادی داردتا کیفیت زندگی خانوادگی بهبود پیداکند ومحیطی مثبت و شاداب ایجادشود. با توجه به فرهنگ حاکم بر کشورکه ریشه در فرهنگ دینی وعلوی دارد، می توان ازاین بستر مناسب وکتاب نهج البلاغه بهره جست.هدف این پژوهش، طراحی یک مدل،برای تقویت مهارتهای ارتباطی درخانواده، ازکتاب نهج البلاغه است.برای تحقق این هدف،ازروش داده بنیاد به عنوان یک استراتژی تحقیق کیفی استفاده شد.مراحل کدگذاری شامل کدگذاری های باز،محوری و انتخابی،ودرنهایت ۳۰ کد شناسایی گردید.شرایط علّی وشرایط زمینه ای که بر ارتباطات اثر میگذارد، مقوله محوری که به عنوان هسته اصلی مقاله،راهبردهاورویکردها،ودرآخرپیامدها ی مدل مشخص گردید،به جهت روایی وپایایی ازراهبرد کد گذاری مستقل واستفاده از چند پژوهشگر خبره که به طور مستقل کدگذاری را انجام دادند،کدهایی که بیش از ۶۰٪ از کدگذاران بر آن صحه گذاشته بودند،در آن اجماع گردید.نتایج نشان دادتقویت رفاقت وصبردرمواجهه باچالش ها،حفظ اخلاق نیکو وخوش رفتاری در ناملایمات،و افزایش محبت و ابراز محبت کلامی،می تواند روابط زوجین واعضای خانواده را به طرز چشمگیری بهبود بخشد.همچنین، تأکید بردرک و احترام متقابل،اهمیت ویژه دادن به خانواده به عنوان بنیادی برای رشد و پیشرفت جامعه، وتقویت ارتباطات خانوادگی وحفظ صله رحم،از جمله اصولی است که به ایستادگی درمواقع دشوار واستفاده از صبر ودرک متقابل کمک می کند.بعلاوه، تقویت اعتمادو وفای به عهد ، وترویج تفاهم از طریق همفکری، به ایجاد فضایی مثبت و سازنده درخانواده منجرمی شود که درنهایت به تحکیم پیوندهای عاطفی و اجتماعی بین اعضای خانواده کمک می کند. نتایج گویای آن است که آموزه های نهج البلاغه به عنوان یک منبع غنی می تواند به طور موثری دربهبود مهارت های ارتباطی به کار گرفته شوند و درجهت تقویت پیوندهای عاطفی وخانواده ها عمل کند

شناخت تمدن اسلامی و سامان دهی دانشی قرآن بنیان درباره تمدن مانند هر علمی دیگر نیازمند خوانش تمدنی قرآن است. در این خوانش همه آورده های معرفتی مربوط با هدف رسیدن به نظریه تمدن، داده یابی، تحلیل، تبیین و جانمایی می شود، اما چالش های نظری و روش شناختی پیش روی آن وجود دارد. حل چالش ها و عبور از آنها مقدمه تولید دانشی قرآن بنیان درباره تمدن است. چالش های علمی پرشمارند و امکان بررسی تمام آنها وجود ندارد؛ ازاین رو در این مقاله ده چالش نظری و روش شناختی مهم پیش روی خوانش تمدنی قرآن را به شرح ذیل بررسی می کنیم: 1. تبار علمی خوانش تمدنی قرآن؛ 2. مبنای وجود علوم انسانی در قرآن؛ 3. تمدن یا تمدنی؛ 4. معرفت درجه یک یا دو تمدن؛ 5. مرجعیت شأنی قرآن کریم برای همه علوم؛ 6. چگونگی داده یابی با وجود نبود واژه تمدن و حضاره در قرآن؛ 7. منبعیت قرآن برای نظریه تمدن؛ 8. تأمین مدالیل مورد نیاز با دلالت های التزامی؛ 9. مناسب ترین رویکرد تفسیری؛ 10. چگونگی مدیریت دادهه های پرشمار. وجه نوآوری مقاله این است که مسائل را در فرایند عینی خوانش تمدنی قرآن در حلقه مرتبط به دست آورده است. حل هر یک از چالش ها به مثابه یک گام، پایه های خوانش تمدنی قرآن را بنا می نهد. همچنین در این مقاله برای نخستین بار مبنای «مرجعیت شأنی قرآن کریم برای علوم» تبیین شده است. 

چیستی اراده الهی همواره ذهن متفکران مسلمان را به خود مشغول داشته و درباره آن مباحث کلامی و فلسفی مختلفی درگرفته است. هدف از این مقاله، درک منظور از لفظ «اراده» است که در قرآن به خدا نسبت داده شده است. این تحقیق با بررسی معناشناسانه مشتقات این مصدر در قرآن، بر آن است که به معنایی دقیق تر از تصوّر معمول از این مفهوم دست یابد. نتایج نشان می دهد مؤلفه های معنایی اراده؛ عبارتند از: خواستن، اقدام و حرکت، گذر زمان، حکم به آنچه باید بشود، امکان، اختیار و انتخاب، تکرار و پیگیری، و اختصاص به فعل. بررسی کاربردهای اراده الهی در قرآن، نشان می دهد که اراده الهی به معنای «فراهم سازی مقدمات» برای وقوع یک امر است، و این فرایند ازطریق اسباب و علل عمل می کند، نه به صورت ناگهانی و بی واسطه.

این یادداشت درباره دو لغت فارسی است که دلالت بر نوعی بالاپوش یا قسمتی از جامه دارد؛ یکی «بازبکند» که در متون عربی به صورت لغتی دخیل و به معنای نوعی قبا به کار رفته، و دیگری «بازافکن» که در شعر خاقانی آمده و ظاهراً به معنی رقعه ای است که بر پشت گریبان دوخته می شده (و احتمالاً موجب عریض شدن گریبان هم می شده است). با بررسی شاهدی از کاربرد لغت «بازبکند» در دیوان ابونواس و خاصه با توجه به شرح مذکور در حاشیه یکی از نسخه های کهن قرن پنجمی دیوان و همچنین آثار جاحظ، نشان می دهم که این کلمه به صورتِ «بازَبْکَنْد» تلفظ می شده، و ضبط هایی نظیر «بازیکند» و «بازْبَکَنْد» که در چاپ های امروزی معاصر از متون عربی هم آمده غلط است. این لغت دلالت دارد بر «پیراهن یا بالاپوشی دارای گریبان عریض» (و یا به تعبیری دیگر،«پیراهن دارای بازافکن») که میان سپاهیان و برخی درباریان نیز بسیار مستعمل بوده است. نهایتاً استدلال می کنم که «بازافکن» و «بازافکند» از حیث لغوی با هم مرتبط، و هر دو از مشتقات فعل «بازافکندن» (= بازافکندن رقعه، یا پهن انداختن [گریبان]) است.

سرودن شعر به زبان محاوره ای و محلی سابقه ای کهن دارد؛ اما در دیار قم یک دبیر زیست شناسی که اهل شکار نیز بود، برای نخستین بار شعرهایی به گویش محلی قمی سرود که پیش از این سابقه نداشت و اگر داشت، قدر و قیمتی نداشت. مقاله پیش رو، یادداشتی است در تجلیل از عباس فرساد، خالق شعر «حسنه یادت میاد».

مقاله پیش رو هشتمین مقاله از سلسله مقالات «اشعار تازه یاب شاعران دوره قاجار با استناد به نشریات آن دوره» است که با هدف معرفی اشعار تازه یافتهحسین پژمان بختیاری تدوین شده است.این اشعار که به روشن شدن سهم پژمان بختیاری در بازتاب فضای فرهنگی و ادبی دوره مشروطیت یاری می رساند، پیش از این در هیچ یک از آثار مکتوب و مجموعه های شعری منتشرشده او بازتاب نیافته اند.  

عادل عزّازی در کتاب طعون و شبهات الشیعه الإمامیه حول صحیح البخاری و الرد علیها می کوشد زندگی نامه ابوجعفر ورّاق را به مثابه مؤلف «شمائل البخاری» بازسازی و روایت کند. بررسی انتقادی این روایت نشان می دهد گزارش عزّازی دچار نوعی ایستایی و ناپویایی است و از ظرفیت لازم برای ترسیم تصویری تاریخیِ عمیق و چندلایه از شخصیت و نقش ابوجعفر بهره مند نیست. از مهم ترین نشانه های این ایستایی می توان به کلیشه گرایی در ارائه زندگی نامه، بسنده کردن به توصیف های کلی و غیرتحلیلی، سطح نگری در مواجهه با داده های تاریخی، تک صدایی بودن روایت و فقدان دیدگاه های بدیلو نیز کلی گویی در ارزیابی علمی شخصیت مورد بحث اشاره کرد. مجموعه این آسیب ها انسجام درونی روایت، پویایی تحلیلی متن و در نهایت اعتبار علمی روایت عزّازی را تضعیف کرده است؛ به گونه ای که حاصل کار، به جای بازنمایی جامع و مستند از ابوجعفر ورّاق، تصویری یک بعدی، ساده سازی شده و ناکافی از او در مقام راوی، مؤلف و کنشگر سنت حدیثی ارائه می دهد.

«روزنامه دیواری» ساده ترین شکل رقابت فرهنگی آزاد در مدرسه است. بسیاری از نویسندگان و روزنامه نگاران بزرگ، کار مطبوعاتی خود را این گونه در مدرسه آغاز کرده اند. نجف دریابندری ها، داریوش مهرجویی ها، مرتضی ممیزها، محمدعلی سپانلوها و ...، فعالیت های هنری و ادبی خود را از همین روزنامه دیواری ها و نشریات مدرسه ای آغاز کرده اند. در این مقاله، اسامی 200 روزنامه دیواری مدارس ایران آمده است.

این مقاله به بررسی نقش ترجمه در شکل دهی به دریافت، بازنمایی و تحول شعر حافظ در بالکان غربی طی اواخر دوران عثمانی و دوره هابسبورگ می پردازد. با تحلیل ترجمه ها، پارامتن ها و تفاسیر مرتبط، نشان داده می شود که شعر حافظ از سده های پیشین تا قرن نوزدهم از دو سنت عمده عبور کرده است؛ نخست: سنت عثمانی که حافظ را در چارچوب ادبیات عرفانی می خواند؛ دوم: سنت ترجمه های اروپایی که با تأکید بر جنبه های عاشقانه و لذت گرایانه، خوانشی کاملاً نو ایجاد کرد. این تحول، تحت تأثیر رمانتیسیسم آلمانی و از طریق ترجمه های واسطه ای شکل گرفت. مطالعه حاضر با اتکا بر نظریه های ترجمه لارنس ونوتی و پیوتر بلومچینسکی، ترجمه را نه تنها به عنوان انتقال معنا، بلکه به مثابه بازآفرینی فرهنگی می بیند که در هر بستر تاریخی و اجتماعی به شکل متفاوتی عمل می کند.

عبدالله بن عبدالرحمن اصم مسمعی (د. حدود 220ق) کتابی حدیثی در موضوع زیارت امام حسین (ع) داشته است که اصالت روایات آن در دروان متقدّم مورد انکار ابن غضائری و نجاشی قرار گرفته است؛ در دوران متأخر نیز آقایان سیستانی، مددی و شبیری در اصالت آنها تردید کرده اند. 26 روایت از کتاب مزار او باقی مانده است. اغلب این روایات بسیار بلند هستند و جز سه روایت، هیچ یک از آنها سندی موازی با اصم برایشان یافت نمی شود و متفرد هستند. همچنین شواهد داستان پردازی در روایات او زیاد است. به نظر می رسد با بررسی متنی تفصیلی روایات مزار اصم، روشن می شود که این روایات آکنده از کلیشه ها و ادبیات خاص اصم است و باید برساخته و پرورش یافته او باشد. همچنین به نظر می رسد که اسناد ظاهراً مستقل برای آن سه روایت، در واقع متّکی بر حدیث اصم باشد؛ازاین رو تمام 26 روایت او منفرد هستند.