درخت حوزه‌های تخصصی

ادبیات

حوزه‌های تخصصی
ادبیات اقتصاد تاریخ تربیت بدنی جغرافیا حقوق روانشناسی زبان شناسی علم اطلاعات و دانش‌شناسی علوم اجتماعی علوم اسلامی علوم انسانی علوم تربیتی علوم سیاسی فلسفه و منطق مدیریت مطالعات زنان هنر و معماری
ادبیات جهان ادبیات و مطالعات بین رشته ای انواع ادبی حوزه های ویژه سبکها و جریانهای ادبی علوم ادبی قالب های شعر کلیات گونه های نثر
ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۶۸۱ تا ۷۰۰ مورد از کل ۵۴٬۲۴۵ مورد.
۶۸۱.

تحلیل روان شناسانه نیاز به ارتباط (انواع عشق) در 35 داستان برگزیده کودکان و نوجوانان (بر اساس نظریه اریک فروم)(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه ادب غنایی سال ۲۳ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۴۵ 97 - 122

کلیدواژه‌ها: ادبیات کودک داستان های تألیفی عشق

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۸ تعداد دانلود : ۷۳
یکی از نیازهای اساسی آدمی از منظر تمامی روانشناسان، نیاز به عشق و ارتباط است. انسان برای رسیدن به مرحله خودشکوفایی باید دوست داشتن و دوست داشته شدن را تجربه کند. انسان سالم کسی است که بتواند نیازهایش را بدون آسیب رساندن به دیگران، به خوبی تامین کند و این مهارت باید از کودکی به کودکان آموزش داده شود. داستان یکی از مهم ترین ابزارهای آموزشی خصوصاً در دوران کودکی است. می توان با بررسی ارتباط بین شخصیت های داستانی در داستان های گوناگون کودکان و نوجوانان به بررسی نوع و کیفیت عشق در آنها پرداخت و پیرو آن به میزان تاثیرپذیری کودک از داستان و نوع آموزه و کاربرد تربیتی آن بر کودکان مخاطب دست یافت. روش گردآوری اطلاعات در این پژوهش کتابخانه ای و تجزیه و تحلیل اطلاعات به صورت تحلیل محتوای کیفی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد، همه انواع عشق (براساس تقسیم بندی فروم) در نمونه های آماری مطرح شده است. کودک با خواندن داستان ها به جایگاه افراد و تفاوت میان انواع ارتباط آشنا می شود و می داند در مواجهه با افراد مختلف و در «ارتباط»های متعددی که در طول عمر تجربه می کند، چه رفتارهایی را انتخاب کند.
۶۸۲.

L'Art de la Dualité: Exploration du Bonheur et de la Tristesse dans l'Œuvre de Mowlânâ(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: Recherches en Langue et Littérature Françaises Année ۱۹, No ۳۵, Printemps & été ۲۰۲۵ 217 - 236

کلیدواژه‌ها: bonheur Mowlana tristesse spiritualité symbolisme

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۰ تعداد دانلود : ۴۱
این مقاله به بررسی دوگانگی شادی و غم در آثار مولانا، شاعر و عارف نامدار ایرانی، می پردازد. مولانا شادی را حالتی می داند که به طور ذاتی با عشق الهی پیوند خورده است، درحالی که غم را مرحله ای ضروری در مسیر تحقق معنوی تلقی می کند. او نشان می دهد که این دو احساس متضاد، به جای آنکه یکدیگر را نفی کنند، در ارتباطی متقابل قرار داشته و هر یک موجب غنای دیگری می شود. مولانا با بهره گیری از نمادهای قدرتمندی چون باغ، گل و موسیقی، همزیستی زیبایی و درد را به تصویر می کشد. از دیدگاه او، غم نه تنها پدیده ای منفی نیست، بلکه به عنوان عاملی برای دگرگونی فردی و تعالی روحی عمل می کند. در این راستا، عشق عرفانی به عنوان کلید دست یابی به شادی راستین و پایدار معرفی می شود. در نهایت، مولانا خواننده را به درک و پذیرش غنای تجربه انسانی فرامی خواند، چراکه شادی اصیل اغلب از دل رنج و مبارزه زاده می شود. این مقاله بر اهمیت نگرشی کل نگر به احساسات در مسیر جستجوی معنا و شکوفایی فردی تأکید دارد.
۶۸۳.

بازنمایی سوبژکتیویته در آثار جلال آل احمد و امکان طرح یا طرد بازگشت به خویشتن(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهش های بین رشته ای ادبی سال ۷ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱۳ 187-219

کلیدواژه‌ها: خود بازگشت به خویشتن بازنمایی وانمایی سلطه

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۶ تعداد دانلود : ۱۳۰
ایده «بازگشت به خویشتن» به عنوان مؤلفه ایی مهم و تأثیرگذار در انقلاب اسلامی ایران بر فرض برافراشتن «خود» و عاملیّت انسانی (سوبژکتویته)، امکان پذیر است و بر این اساس این سؤال مطرح است که آیا اندیشه و آثار جلال آل احمد، به عنوان یکی از منادیان اصلی این ایده، امکان ظهور سوبژکتویته ی ایرانی را فراهم می کنند؟ این سؤالی است که پژوهش حاضر با خوانش تمامی متون آل احمد و با نگاه به تحولات سیاسی-اجتماعی آن زمان بررسی کرده است. در این پژوهش با بهره گرفتن از مقدمات نظری سوبژکتیویسم و نیز مفهوم بازنمایی که میان ابراز هویت فردی و سوبژکتیویسم با ادبیات ارتباط برقرار می کند به جستجوی هویّت خود و سوژگی در آثار آل احمد پرداخته شد و بازنمایی «خود» و جهان واقع یا «وانمایی» و حرکت به سوی حادّواقعیّت –بر مبنای اندیشه های بودریار- به عنوان مبنای طرح یا طرد بازگشت به خویشتن در آثار آل احمد مطالعه گردید. نتیجه نهایی بیان گر این است که ظهور اندیشه بازگشت به خویشتن در آثار جلال آل احمد، بیشتر در قالب اعتراض به وضع موجود است و این موضوع از ریشه های عمیق نفی «خود» برخوردار است. «خود» که مبنای ظهور سوبژکتیویسم و مواجهه فعّال با جهان خارج است، در آثار آل احمد از هر سو فرو می پاشد و منحل می شود. آل احمد اجازه نمی دهد سوژه گی پا بگیرد. او همواره به دنبال نفی خود (سوژه) و قرار دادن آن در سایه ای از ابهام است. چنین هویّتی از «خود» سبب می شود او از بازنمایی جهان واقع به آستانه ی وانمایی و حادّواقعیّت سوق یابد.
۶۸۴.

جستاری تطبیقی در محتوای فکری نصیحه الملوک سعدی و سیاست نامه خواجه نظام الملک(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: نثرپژوهی ادب فارسی دوره ۲۸ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۵۸ 169-191

کلیدواژه‌ها: سعدی خواجه نظام الملک نصیحت الملوک سیاستنامه

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۰ تعداد دانلود : ۱۱
زمینه: کتاب های نصیحه الملوک و سیاست نامه از برجسته ترین آثار ادبیات سیاسی و اخلاقی ایران به شمار می روند که در بستر فرهنگ و تاریخِ ایران باستان و اسلامی شکل گرفته اند. این دو اثر، هر یک در دوره ای متفاوت، به ارائه رهنمودهایی برای حکمرانی، اخلاق سیاسی و مدیریت جامعه پرداخته اند. این پژوهش باهدف بررسی تطبیقی محتوای فکری این دو اثر، به تحلیل شباهت ها و تفاوت های آن ها در مفاهیم اخلاقی، سیاسی، اجتماعی می پردازد روش: روش این پژوهش با رویکرد کیفی، شامل تحلیل محتوای نصیحه الملوک سعدی و سیاست نامه خواجه نظام الملک، استخراج مضامین کلیدی، مقایسه شباهت ها و تفاوت ها و بررسی زمینه های تاریخی-فرهنگی است. یافته ها: یافته ها حاکی از آن است که هر دو اثر بر اهمیت عدالت، اخلاق در حکمرانی و مسئولیت حاکم در قبال مردم تأکیددارند اما با رویکردهایی متفاوت. سیاست نامه با تمرکز بر جنبه های عملی و ساختاری حکمرانی، مانند مدیریت لشکر، نظام مالیاتی، جاسوسی و روابط دیوانی، نشان دهنده تجربه عملی نظام الملک به عنوان یک سیاستمدار برجسته است. در مقابل، نصیحه الملوک با بهره گیری از زبان ادبی، حکایات و تمثیل ها، بر اخلاق فردی حاکم، خردورزی و تأثیر رفتار شخصی بر جامعه تأکید دارد. تفاوت دیگر در نوع مخاطب و سبک نگارش است؛ سیاست نامه به طور خاص برای سلاطین و نخبگان سیاسی نوشته شده و زبانی رسمی تر دارد، درحالی که نصیحه الملوک با لحنی ادبی و عامه پسند، مخاطبان گسترده تری را شامل می شود. هر دو اثر، ارزش های مشترکی مانند عدالت، حکمت و پرهیز از ظلم را ترویج می کنند، اما سیاست نامه بیشتر بر حفظ نظم سیاسی و نصیحه الملوک بر تربیت اخلاقی و معنوی حاکم تمرکز دارد؛ همچنین، تأثیر فرهنگ اسلامی و سنت های ایرانی در هر دو اثر مشهود است، اما بازتاب این ارزش ها در نصیحه الملوک بارنگ و بوی ادبی و عرفانی قوی تری همراه است.
۶۸۵.

بررسی سیمای آدم آبی و پری دریایی در متون کهن ایرانی و خاستگاه اساطیری آنها(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: زبان و ادب فارسی سال ۷۸ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲۵۲ 26-1

کلیدواژه‌ها: آدم آبی پری دریایی اسطوره شناسی فرهنگ عامه قصه های پریان

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۹ تعداد دانلود : ۱۴
باور به انسان نمایانی که در دریاها و دریاچه ها زندگی می کنند، از روزگاران قدیم تاکنون در فرهنگ ایرانی مشاهده می شود. آنها در متون کهن، به ویژه عجایب نامه ها و متون جغرافیایی، به شکل انسان و با نام آدم آبی توصیف شده اند. گاه نیز به شکل نیمه زن/مرد-نیمه ماهی تصویر می شوند که یادآور پری دریایی در باور امروزیان است. پیشینه این انسان نمایان آبی به اساطیر میان رودان بازمی گردد؛ در آنجا موجوداتی وابسته به ایزد آب ها، مرکّب از انسان و ماهی و با نقش محافظ به نام های اپکالو و کولولو/کولیلتو می شناسیم. آتارگاتیس، ایزدبانوی باروری آرامیان، که پسین تر به میان رودان و جهان غرب راه یافت، هم بنا بر روایت مورّخان و شواهد باستان شناسی گاه به این شکل تجسّم می شده است. در باورهایِ ایرانیِ پیش از زردشت، پری، ایزدبانوی زیبا و فریبای باروری بود که در آیینِ نوی زردشتی به عنوان دیوزن شناخته و رانده شد؛ امّا بعضی صفات نیکویش به آناهیتا، ایزدبانوی آب ها، رسید و هم در اذهان جمعی ایرانیان به جای ماند و در قصّه های پریان نمود یافت؛ مانند سرشتِ آبی پریان ، ازدواج و زایندگی، زیبایی، دوستدار طرب و رامش بودن و نمادهای جانوری ماهی و کبوتر؛ مواردی که حضور آنها را علاوه بر قصّه هایِ پریانِ ایرانی و متون ادبی کهن، در پیوند با ایزدبانوی آتارگاتیس نیز می یابیم.
۶۸۶.

تحلیل کارکرد رخدادی تنشی ایمان در مثنوی (مطالعه موردی حکایت پادشاه جهود دیگر... و تفسیر قول حکیم...)(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهش های ادب عرفانی (گوهر گویا) سال ۱۹ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲ (پیاپی ۵۵) 167-194

کلیدواژه‌ها: نشانه شناسی تنشی مثنوی رخدادی تنشی ایمان فشاره و گستره

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹ تعداد دانلود : ۱۴
نشانه شناسی تنشی، برآیند چرخش رویکرد از تقابل های گسسته به تفاوت های تنشی و نوسانی است. مطالعه گفتمان های ادبی از منظر نشانه شناسی تنشی، افق های تازه ای را درباره معنا و فرایند تولید آن می گشاید. این الگو، بازنمودی از ساختار و فرایند تنشی گفتمان ارائه می دهد که بر تعامل دوسویه نیروهای فشاره ای (عاطفی) و گستره ای (شناختی) استوار است و وجهی سیال دارد. مقوله ایمان در مثنوی مولوی یکی از چالشی ترین مضمون هایی است که وضعیتی تنشی برای گفتمان رقم زده است و «رخدادی تنشی» نامیده می شود. براین اساس، در پژوهش حاضر با بهره گیری از رویکرد نشانه شناسی تنشی، فرایندهای گفتمانی «ایمان« تحلیل می شود. این تحلیل در بستر سه سطح گفتمانی (نشانه شناسی گفتمان)، تجربه عاطفی (بیان عاطفی و نظریه احساس) و معنایی عرفانی انجام می گیرد و از این منظر به تحلیل دو روایت برجسته از دفتر اول مثنوی با عنوان: «حکایت پادشاه جهود دیگر که در هلاک دین عیسی سعی می نمود» و «تفسیر قول حکیم...» می پردازد. پرسش اصلی پژوهش این است که الگوی رخدادی تنشی ایمان در مثنوی چه سازوکارهایی دارد و در بستر کدام عملیات و کارکردهای گفتمانی شکل می گیرد؟ هدف از پژوهش نیز بررسی چگونگی شکل گیری معنای سیال ایمان در بستر گفتمان های تنشی، نحوه تعامل ساختارهای زبانی، عاطفی و شناختی در این دو روایت و تأثیر آن بر فرایند تولید و گسست معنا است. تحلیل انجام شده بر پایه طرح واره های تنشی (اوج/ افت فشاره و گستره)، نظریه گسست پیوست گریماسی و تعامل دوسویه وجوه گفتمانی و عاطفی احساسی سامان یافته است. این روش تلاش دارد تا نحوه شکل گیری وضعیت رخدادی ایمان را در بستر تنش های درونی روایت و تعامل آن با ساختارهای ادراکی حسی مخاطب نشان دهد. یافته ها حاکی از آن است که در هر دو روایت، رخداد ایمانی در فرایندی دینامیک و فشاره ای و با جهت گیری نیروهای تنشی شکل می گیرد. این تحلیل، همچنین ظرفیت های غنی متون عرفانی فارسی را برای پذیرش خوانش های نوین نشانه شناختی آشکار می سازد.
۶۸۷.

ارزیابی ترجمه عربی سه شعر«مهتاب»، «بیاد وطنم» و «خانه ام ابریست» نیما یوشیج بر اساس نظریه وینه و داربلنه(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهش های ترجمه در زبان و ادبیات عربی سال ۱۵ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۳۳ 168-195

کلیدواژه‌ها: ترجمه شعر نو نیما یوشیج نقد ترجمه وینه و داربلنه رمله غانم

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۲ تعداد دانلود : ۱۶
ترجمه متون ادبی، به ویژه شعر، به دلیل پیوند عمیق معنا با زبان، سبک و عناصر زیبایی شناختی، از پیچیده ترین حوزه های مطالعات ترجمه است. نیما یوشیج (1276–1338)، بنیان گذار شعر نو فارسی، با نوآوری های زبانی و ساختاری خود جایگاهی برجسته در ادبیات معاصر ایران دارد. ازاین رو، ترجمه اشعار او به زبان عربی، به سبب نزدیکی زبانی و فرهنگی دو زبان، اهمیتی ویژه یافته و نیازمند بررسی علمی و انتقادی است. اگرچه پژوهش های متعددی درباره ترجمه شعر فارسی به عربی و کاربرد نظریه های ترجمه انجام شده است، مطالعات نظام مند مبتنی بر الگوی وینه و داربلنه در تحلیل ترجمه اشعار نیما یوشیج محدود است. این پژوهش با تمرکز بر سه شعر مشخص و یک ترجمه معین، در پی پر کردن بخشی از این خلأ پژوهشی است. روش پژوهش توصیفی–تحلیلی است و داده ها از طریق مقایسه متن مبدأ فارسی با ترجمه عربی رمله محمود غانم تحلیل شده اند. هفت راهبرد ترجمه وینه و داربلنه شامل وام گیری، گرته برداری، ترجمه تحت اللفظی، جابه جایی، تغییر بیان، معادلیابی و همانندسازی به عنوان چارچوب نظری به کار رفته است. یافته ها نشان می دهد مترجم به دلیل قرابت ساختاری زبان های فارسی و عربی، بیشتر از گرته برداری و ترجمه تحت اللفظی بهره برده است. بااین حال، در مواجهه با عناصر فرهنگی و تصاویر شعری، به کارگیری راهبردهایی چون تغییر دیدگاه و همانندسازی موجب فشردگی معنا و تضعیف برخی ظرایف زیبایی شناختی شده است. به طور کلی، ترجمه در انتقال پیام محتوایی موفق بوده، اما بازآفرینی کامل لایه های هنری شعر به طور کامل محقق نشده است.
۶۸۸.

زمانمندی نشانه ها و هرمنوتیک بی پایان: تحلیلی تبارشناسانه بر اساس تفسیر فوکو از نیچه، فروید و مارکس(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: نقد و نظریه ادبی سال ۱۰ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲ (پیاپی ۲۱) 29-55

کلیدواژه‌ها: فوکو نشانه- معنا تأویل تبارشناسی زمانمندی هرمنوتیک

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۱ تعداد دانلود : ۹
جستار حاضر به واکاوی نسبتِ پیچیده و درهم تنیده نشانه و معنا در سپهر فلسفه مدرن اختصاص دارد و دراین میان، تبارشناسیِ نظام های تأویلی در منظومه فکریِ میشل فوکو را در کانون توجه خود قرار می دهد. نگارنده از رهگذر تحلیل مفهومی و تطبیقی آرای نیچه، فروید و مارکس، به شناسایی سه زمان مندی متمایز در کارکرد نشانه ها و سازوکارهای تأویل روی می آورد: زمانِ انقضا در نظامِ نشانه ایِ کلاسیک، زمانِ خطی در دیالکتیک مارکسی، و زمانِ دوری در هرمنوتیک مدرن. جستار پیش رو نشان می دهد که فوکو دربرابر هرمنوتیک مدرن -که تقدمِ تأویل بر نشانه را مفروض می گیرد- چه موضعی دارد. در این بستر تعلیقِ بی پایان معنا، امتناع از دستیابی به خاستگاهی ثابت، و پیوند درهم تنیده درون بود و برون بود، به مثابه مؤلفه های بنیادینِ اندیشه مدرن بررسی و تحلیل می شود و روشن می شود که به موجب «هرمنوتیک ظن -که فوکو آن را به اندیشمندان مذکور منتسب می کند- هر تأویل، خود تأویلِ تأویلی دیگر است و در این میان، نشانه در وضعیتی ناپایدار، سیال و موقّت به سر می برد. این مقاله با بازخوانی سه گانه زمانی فوکو نشان می دهد که تحلیل او از نشانه ها، با وجود نوآوری، در سه سطح نیازمند اصلاح است: ریشه داشتن اصل مشابهت در تفکر اسطوره ای، اغراق در گسست تاریخی، و گرایش به نسبی گرایی هرمنوتیکی. در پایان، سه گانه زمانی به مثابه نظمی پویا و درهم تنیده بازتفسیر شده است.
۶۸۹.

تحلیل پیدایش فرهاد در خسرو و شیرین نظامی گنجه ای(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: کاوش نامه زبان و ادبیات فارسی سال ۲۵ تابستان ۱۴۰۴ شماره ۶۵ 39-58

کلیدواژه‌ها: خسرو و شیرین نظامی گنجه ای شیرین فرهاد خسرو

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۳ تعداد دانلود : ۲۵
حکایت عاشقانه خسرو و شیرین از دیرباز مورد توجّه واقع شده و به گونه های مختلف روایت شده است. روایت های جاحظ(160- 225ه .ق)، دینوری(قرن سوم ه .ق)، طبری(224- 310 ه .ق)، ثعالبی(350- 429 ه .ق)، ابن نباته(686- 768ه .ق) و فردوسی(329- 416 ه .ق) از جمله این روایت ها محسوب می شوند که در آنها هیچ اشاره ای به نام فرهاد دیده نمی شود. نظامی گنجه ای (530- 619 ه .ق) برای اولین بار در منظومه خسرو و شیرین خود، این شخصیت را آورده و او را رقیب عشقی خسرو قرار داده است. موضوع پژوهشی حاضر «تحلیل چگونگی پیدایش فرهاد در خسرو و شیرین نظامی گنجه ای» است و بر آن است به این پرسش ها پاسخ دهد که فرهاد از کجا و چگونه وارد منظومه نظامی گنجه ای شده است؟ دلایل نام دهی کتاب از سوی نظامی به صورت فعلی و تغییر ویژگی های شخصیتی شیرین در مقایسه با آثار پیشین چیست؟ روش پژوهش تحلیلی- توصیفی است. داده ها به شیوه کتابخانه ای و سندکاوی گردآوری شده و با استفاده از تحلیل محتوا تجزیه و تحلیل شده است. نتیجه این پژوهش نشان می دهد حکایت فرهاد از راه روایات بومی منطقه زاگرس به اثر نظامی وارد شده و او با آمیزش آن با روایت فردوسی توانسته است اثری دیگرگون بیافریند. از منظر گفتمانی، نظامی در نام اثر دخل و تصرف کرده و با حذف نام فرهاد از عنوان اثر، افزودن نام خسرو به جای آن و قراردادن آن، قبل از نام شیرین، عنوان را به خسرو و شیرین، تغییر داده است که به نظر می رسد به دو دلیل گفتمان مردسالارانه و قدرت (مرد بودن و شاه بودن خسرو) این کار را انجام داده است و با این کار ضمن برجسته کردن نام خسرو، ماجرای فرهاد را همچون روایتی فرعی در آن گنجانده است.
۶۹۰.

سلاح های نوین و واژگان مرتبط با آن در شعر انقلاب اسلامی (1390-1350)(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: ادبیات پایداری سال ۱۷ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۳۲ 195-220

کلیدواژه‌ها: سلاح تفنگ نظامی شعر انقلاب اسلامی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۲ تعداد دانلود : ۲۴
این پژوهش به بررسی حضور و تحول واژگان مرتبط با سلاح های نوین در شعر انقلاب اسلامی در نیمه دوم قرن چهاردهم هجری شمسی می پردازد؛ واژگانی که از ابعاد صرفاً نظامی، فراتر رفته و به نمادهایی از پایداری و مقاومتِ حق طلبانه بدل شده اند. با آغاز جنگ تحمیلی و تغییر در ساختار مفهومی شعر انقلاب، کلماتی چون «تفنگ»، «موشک»، «باروت»، «نارنجک» و «بمب» در بستر زبان واقع گرا و استعاری شعر، جای گرفتند و به بیان احساسات، آرمان ها و هویت ملّی شاعران انجامیدند. این مقاله با روش توصیفی و بر مبنای پژوهش کتابخانه ای با رویکرد بنیادی صورت پذیرفته است و با احصا و تحلیل نمونه های متعددی از کاربرد ادوات گوناگون نظامی در اشعار شاعران برجسته انقلاب، نشان می دهد که زبان نظامی چگونه در خدمت زیبایی شناسی شعر فارسی قرار گرفته و به ساختارهای زبانی، معنایی و انتقادی آن جان بخشیده است. هم چنین مقاله بر نقش تحولات تکنولوژیک در غنای زبانی شعر تأکید دارد و نشان می دهد که واژگان جنگی، نه تنها ابزاری برای توصیف واقعیت بیرونی، بلکه بستری برای ابراز جهان بینی فلسفی و سیاسی شاعران بوده اند. این تحلیل، رویکردی میان رشته ای میان ادبیات، تاریخ فرهنگی و زبان شناسی ارائه می کند.
۶۹۱.

بررسی تطبیقی کارکرد های جادویی سیب در گزیده ای از قصه های فولکلور ایرانی و اروپایی بر پایه نظریه ولادیمیر پراپ(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: ادبیات تطبیقی سال ۱۷ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۳۳ 1-20

کلیدواژه‌ها: سیب قصه فولکور کارکرد جادویی ولادیمیر پراپ ریخت شناسی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸ تعداد دانلود : ۱۳
این نوشتار به بررسی تطبیقی کارکردهای جادویی سیب در قصه های فولکلور ایرانی و اروپایی بر پایه نظریه ریخت شناسی ولادیمیر پراپ می پردازد. پژوهش بر اساس تحلیل ساختاری پراپ و کدگذاری خویشکاری ها، با بهره گیری از شاخص های آرنه–تامسون و مارزلف، انجام شده است. داده ها از منابعی چون فرهنگ افسانه های مردم ایران و قصه های برادران گریم گردآوری شدند. تحلیل روایت ها نشان می دهد سیب در هر دو فرهنگ دارای کارکردهایی مشابه، از جمله آبستن کنندگی، جوان کنندگی، و دگردیسی است، اما تفاوت های معناداری نیز دیده می شود. در قصه های ایرانی، سیب اغلب نماد حیات و باروری است (برای نمونه با نقش درویش به عنوان بخشنده)، در حالی که در قصه های اروپایی بر جنبه های درمانی یا فریبندگی آن تأکید شده است. یافته ها نشان می دهد سیب در قصه های ایرانی عمدتاً با تیپ های 303 و 550* (باروری) و در قصه های اروپایی با تیپ های 301 و 408 (نجات قهرمان) همخوانی دارد. این اشتراکات و تفاوت ها ریشه در اسطوره های مشترک و مؤلفه های فرهنگی خاص هر منطقه دارند. نتایج پژوهش بیانگر آن است که سیب به عنوان بن مایه ای فرافرهنگی، هم در اسطوره ها و هم در قصه های فولکلور نقشی کلیدی ایفا می کند. با وجود شباهت در ساختار روایی، کارکرد آن تحت تأثیر جهان بینی هر فرهنگ شکل می گیرد. این مطالعه می تواند به درک بهتر اشتراکات ادبیات شفاهی و بازتولید این نماد در رسانه های معاصر یاری رساند.
۶۹۲.

حسد از دیدگاه مولانا و آدلر(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: متن پژوهی ادبی زمستان ۱۴۰۴ شماره ۱۰۶ 97-124

کلیدواژه‌ها: مولانا آدلر حسد ادبیات فارسی روانشناسی مثنوی معنوی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۸ تعداد دانلود : ۱۳
حسادت یکی از احساس های منفی و ناخوشایندی است که انسان فاقد کمال و والایی ممکن است در طول زندگی آن را تجربه کند و بیشترین آسیب آن، به شخص حاسد یا رشک برنده می رسد. حسود یا رشک برنده کسی است که خواستار زوال نعمت از صاحب نعمت است. حسد، از انواع صفات نکوهیده اخلاقی است که از دیرباز تاکنون در زبان و ادبیات فارسی انعکاس یافته است و شاعران و نویسندگان ایرانی، به عنوان افرادی اخلاق مدار و در جایگاه معلم بشریت، با بهره جویی از این کلیدواژه، اهتمام بر برشماری آثار سوء آن داشته اند. مولانا از جمله انسان هایی است که در جایگاه معلمی صاحب اندیشه، در قرن هفتم، به این ویژگی پرداخته است. از سویی دیگر علم روان شناسی نیز که با فضایل، رذایل، فزونی ها و کاستی های رفتاری انسان ها در ارتباط است، به این مقوله توجهی وافی نشان داده است. آلفرد آدلر، روان پزشک نامی نیز از صاحب نظرانی است که در این خصوص آثاری ارزشمند از خود باقی گذارده است. این مقاله با شیوه توصیفی تحلیلی و با رویکردی بینارشته ای، به سنجش آرای مولانا و آدلر، به عنوان دو صاحب نظر که در مکان ها و زمان های مختلف به این مقوله توجه مبذول داشته اند، می پردازد. از یافته های این پژوهش می توان به اعتقاد مشترک این دو به ریشه حسادت که همانا احساس حقارت است، اشاره کرد. کلید واژه: حسد، ادبیات فارسی، روان شناسی، مولانا، آدلر.
۶۹۳.

بررسی عیوب فصاحت و بلاغت در دیوان ابوالقاسم لاهوتی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهش های دستوری و بلاغی سال ۱۵ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۲۷ 181-204

کلیدواژه‌ها: ابوالقاسم لاهوتی شعر مشروطه نقد بلاغی فصاحت و بلاغت عیوب کلمه عیوب کلام

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷ تعداد دانلود : ۱۴
مردمی شدن ادبیات، مخاطبین عوام و سخن گفتن درباره وقایع سیاسی و اجتماعی روزگار، باعث شد تا شاعران دوره مشروطه از زبان روزمره استفاده و چندان بر عناصر شعری توجه نکنند و در نتیجه رشد ادبی خاصی نیز اتفاق نیفتد. منتقدان بر این نکته اذعان دارند که شعر مشروطه علی رغم داشتن مضامین نو و تلاش شاعران برای تجدد ادبی، بواسطه عوامانه بودن، عیوب و اغلاطی دارد و شاعران این عهد، چندان بر صحیح بودن کلام و ساختارهای طبیعی زبان فارسی تسلط ندارند. ابوالقاسم لاهوتی از جمله شاعرانی است که با وجود پیشگام بودن در شعر نو، چندان از این نقیصه به دور نمانده و در اشعار وی عیوبی را می توان دید که فصاحت و بلاغت اشعار وی را خدشه دار کرده است. از رهرو پژوهش حاضر که به شیوه تحلیلی-توصیفی انجام شده، می توان دریافت که لاهوتی در دو حیطه کلمه و کلام ضعیف است. استفاده از کلمات غریبِ زبان های روسی، تاجیکی، فرانسوی و... که تنافر حروف و کراهیت در سمع را نیز در پی دارد، استفاده از علایم اختصاری و سر واژه سازی با عبارات غیرقابل فهم برای مخاطبان، وجود اغلاط املائی و غیره نشانگر ضعف لاهوتی در حیطه کلمه است. عیوب حیطه کلام لاهوتی نیز گرچه به اندازه عیوب کلمه وی نیست اما با این حال در اشعار او عیوبی چون: تنافر کلمات، ضعف تألیف و تعقید لفظی و معنوی نیز دیده می شود. تمامی این عیوب نشان از درستی نظر منتقدان در خصوص فصیح و بلیغ نبودن شاعران مشروطه دارد و لاهوتی نیز جزو این شاعران است.
۶۹۴.

تحلیل دگرگونی نشانه های بلاغی از داستان «سفر» به فیلم «زمستان است»(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهش های دستوری و بلاغی سال ۱۵ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲۸ 59-73

کلیدواژه‌ها: نشانه های بلاغی اقتباس ادبی داستان «سفر» فیلم «زمستان است»

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۳ تعداد دانلود : ۱۳
نشانه های بلاغی، در آثار هنری مختلف به اشکال متفاوت معنارسانی می کنند و نحوه بروز و ارائه آنها با توجه به نوع اثر متفاوت است. در آثار سینمایی اقتباسی و در فرایند تبدیل متن به فیلم که واژه ها به صدا و تصویر تغییر می یابد، از جمله اساسی ترین مواردی که در این دگرگونی نقش دارد، نشانه های بلاغی است. در پژوهش حاضر، به منظور بررسی نحوه دگرگونی نشانه های بلاغی از متن ادبی به فیلم، داستان «سفر» و فیلم «زمستان است» که با اقتباس از این داستان ساخته شده، مطالعه و بررسی شده است. این مقاله به شیوه توصیفی - تحلیلی و با استفاده از دو نوع منبع، مکتوب و دیداری - شنیداری (فیلم) انجام شده است که ابتدا به مطالعه منابع مکتوب به همراه متن داستان «سفر» پرداخته شد، سپس فیلم «زمستان است» معاینه و بررسی گردید و نشانه های بلاغی دو اثر ادبی و سینمایی با یکدیگر تطبیق داده شد و در نهایت، دگرگونی های نشانه های بلاغی از متن ادبی به فیلم، تحلیل و بررسی شد. یافته های پژوهش نشان می دهد که در میان نشانه های گوناگون حوزه بلاغت، عناصری مانند استعاره، تشبیه، کنایه، مجاز، نماد، متناقض نما، براعت استهلال و حسن ختام، در فرایند اقتباس از داستان «سفر» به فیلم «زمستان است» دگرگونی چشم گیری داشته است. دگرگونی نشانه های بلاغی، از متن ادبی مورد نظر به این فیلم، به واسطه شگردهای سینمایی، همچون تدوین، طراحی صحنه، طراحی لباس، صداگذاری، نورپردازی و همچنین حالت های صورت و بدن و حتی گاهی سکوت بازیگران صورت گرفته است.
۶۹۵.

نگاهی تازه به یکی از اختلاف قرائت های شعر حافظ: بررسی موردی، سواد سِحر یا سواد سَحَر؟(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه زبان ادبی دوره ۳ تابستان ۱۴۰۴ شماره ۲ 41-76

کلیدواژه‌ها: حافظ ایهام چندگانه خوانی اختلاف قرائت نظریه دریافت سواد سحر

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۶ تعداد دانلود : ۱۸
یکی از انواع ایهام در اشعار حافظ که کمتر به آن پرداخته شده، چندگانه خوانی یا چندمعنایی های حاصل از "اختلاف قرائات" است. امروزه با تعداد کثیری نسخه خطی کهن از اشعار حافظ مواجهیم که اختلاف ضبط و قرائات گوناگون نسخه نویسان در آن ها موج می زند. هرچند این خود مهم ترین عامل به وجودآمدن ضبط ها و تصحیحات گوناگون از برخی ابیاتِ محل بحث است، اما گاه این چندگانگی و چندخوانگی نه حاصل اختلاف نسخ، بلکه محصول اختلاف های مخاطبان و خوانندگان در نحوه قرائت یک واژه یا عبارت است که این خود می تواند محملی برای کشف نوع دیگری از ایهام در اشعار خواجه شیراز باشد. در این مقاله تلاش می شود با تکیه بر نظریه دریافت و دیدگاه های خواننده محور هرمنوتیک که قائل به دخالت آگاهانه و ناخودآگاهانه مخاطب در معناپردازی متن است و برداشت ها و تفاسیر و قرائات گوناگون را ممکن و حتی غیرقابل اجتناب می داند، به مسئله اختلاف قرائات در اشعار حافظ نگاهی تازه انداخته شود و این مسئله بررسی شود که آیا می توان به جای به گزینی مرسوم میان شارحان، با پذیرش امکان درستی چند قرائت برای یک عبارت، به نوع کمتر پرداخته شده ای از ایهام در اشعار حافظ دست یافت؟ تحلیل موردی یکی از این موارد اختلاف قرائت (سواد سِحر/سَحَر) آشکار می سازد که چگونه دخالت خواننده در انتخاب یا ترکیب قرائت ها، گونه ای از ایهام نو را شکل می دهد که در آن، مؤلف و مخاطب هر دو در تولید معنا سهیم اند. بر این اساس، اختلاف قرائت ها در دیوان حافظ چه ناشی از انتخاب آگاهانه شاعر و چه حاصل ظرفیت های زبان و گفتگوی خواننده محور، می تواند به جای مانع عنصری کلیدی در ایجاد متنی باز و تأویل پذیر، و بستری برای گشودگی معنایی و چندصدایی متن تلقی شود. متنی که با هر خوانش تازه، افقی نو از معنا را می گشاید.
۶۹۶.

واکاوی لایه های نحوی، بلاغی و واژگانی شبه جمله ها در دیوان خاقانی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه زبان ادبی دوره ۳ تابستان ۱۴۰۴ شماره ۲ 105-138

کلیدواژه‌ها: دستور زبان فارسی شبه جمله سبک شناسی لایه ای دیوان خاقانی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۲ تعداد دانلود : ۱۳
دستور زبان دانشی است که به مطالعه، توصیف و تحلیل قواعد حاکم بر زبان می پردازد و از رهگذر آن، ویژگی های ساختاری و کارکردی زبان را آشکار می سازد. با وجود نقش بنیادین این حوزه در سازمان دهی ساختار و لحن شعر، به مقوله شبه جمله (به عنوان بخشی از ساخت های زبانی) در پژوهش های گذشته و نیز کتاب های مرجع، بسیار اندک و پراکنده پرداخته شده است. دیوان خاقانی به دلیل فراوانی و تنوع چشمگیر شبه جمله ها، بستری غنی برای واکاوی این پدیده فراهم می آورد. در پژوهش حاضر با بهره گیری از رویکرد سبک شناسی لایه ای و تمرکز بر سه لایه واژگانی، بلاغی و نحوی به تحلیل نمونه هایی از اشعار خاقانی از نظر جایگاه، ساخت و کارکرد شبه جمله ها پرداخته شد. در این چارچوب، نوع و تنوع ساخت های نحوی، شیوه کاربست شبه جمله در مواضع کلیدی بیت، ظرفیت های بلاغی همچون ایجاز، تأکید و تصویرپردازی، و نیز انتخاب و ترکیب واژگان با توجه به بافت معنایی و موسیقایی شعر بررسی گردید. یافته های پژوهش با تبیین کارکردهای سه گانه نحوی، بلاغی و واژگانی شبه جمله ها در شعر خاقانی، سهم این ساخت ها را در شکل دهی به سبک فردی وی روشن می سازد و افق هایی نو برای تحلیل های ژرف تر در متون کهن فارسی می گشاید.
۶۹۷.

La Dynamique entre Vérité et Mensonge: Les Ravages de l'Après-Guerre dans Au Revoir Là-Haut de Pierre Lemaitre(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: Revue des Études de la Langue Française, Volume ۱۷, Issue ۲, ۲۰۲۵ 113-128

کلیدواژه‌ها: Pierre Lemaître Au revoir là-haut la Première Guerre mondiale sémiotique le carré véridictoire

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۶ تعداد دانلود : ۱۶
Le roman historique Au revoir là-haut de Pierre Lemaître, qui a gagné le Prix Goncourt 2013, est un roman qui se concentre sur la façon dont les ravages psychologiques et sociaux de Première Guerre mondiale affectent tant les soldats que la société française de l'après-guerre. Nous avons analysé les dynamiques de l'être et du paraître dans ce roman en nous appuyant sur le carré véridictoire développé par Algirdas Julien Greimas et Joseph Courtés, qui constitue un outil d'analyse central. Le carré véridictoire crée les différentes modalités de véridiction (le vrai, le faux, le mensonge, le secret) qui montrent bien comment les tensions façonnent les destins des personnages principaux dans ce roman, notamment Albert Maillard et Édouard Péricourt. Malgré leur survie à la guerre, ils sont toujours tourmentés par leurs traumatismes psychologiques. À leur retour, ils découvrent une société française, gangrenée par la corruption, où les profiteurs de guerre s'enrichissent. Notre objectif est de montrer comment Lemaître utilise les oppositions entre être et paraître pour construire une critique forte de la société d'après-guerre et aussi, en jouant sur la frontière entre vérité et fausseté, comment il réussit à exposer non seulement les traumatismes individuels et collectifs causés par la guerre, mais également le chaos et les hypocrisies sociales et politiques marquées cette période de l'histoire française.
۶۹۸.

بررسی کارکردهای نمادین و اسطوره ای طعام و نوشیدنی هایِ قدسی در تشرّف عرفانی: با محوریت کشف الاسرار روزبهان بقلی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: ادبیات عرفانی و اسطوره شناختی سال ۲۱ پاییز ۱۴۰۴ شماره ۸۰ 13 - 44

کلیدواژه‌ها: نماد اسطوره تشرف ماکولات غیرعادی روزبهان بقلی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۸ تعداد دانلود : ۴۴
کنش های جسمانی چون خوردن و آشامیدن از جمله مأکولات غیرعادی در «کشف الأسرار» روزبهان بقلی است که دارای کارکردهای بلاغی خاصی است و در قالبِ مکاشفات کتاب نیز تکرار شده است. «نوشیدنِ اسم اعظم»، «خوردنِ روغنِ بنات النعش»، «خرمای نبوی»، «دریاآشامی» های متعدد و مواردی مشابه از این دست، تصاویرِ غریب و بعضاً ناآشنایی هستند که روزبهان در روایتش از تشرّف به عالم تصوّف از آن ها می خورد و می آشامد و یا شاهد تحققِ این مصادر در شخص دیگری است. در روایت روزبهان هر بار پس از مواجه با این مأکولات، گشایش یا دستاوردی در روند تشرّف حاصل می شود. تکرار این فضا در مکاشفاتِ روزبهان، شباهت در خور تأملی با الگوهای روایی در اساطیر دارد. برهمین اساس این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی و با محوریتِ «کشف الاسرارِ» روزبهان به بررسی و تحلیل کارکردهایی که در طعام ها و نوشیدنی های قدسی در تشرّف عرفانی وجود دارد، پرداخته است. نتایج نشان می دهد که جلوه های این کنش با عبور از معانی قاموسی بر کارکردهای نمادین و اسطوره ایِ این مأکولات متمرکز است. این دسته از مأکولاتِ قدسی در نظام فکری روایی روزبهان، ابزار عبور از موانع سلوک، عاملی برای تحوّلات روحی و اتصال به حقایق برتر است. این کاربردِ نمادین از مأکولات قدسی در بستر تشرّف های عرفانی، پیوندی است میان سنت های روایی در عرفان و الگوهای رواییِ کهن در اساطیر.
۶۹۹.

تحلیل بوم گرایی مجموعه داستان «وای اگر پرنده ای را بیازاری» عرفان نظرآهاری با تکیه بر مضامین عرفانی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهش زبان و ادبیات فارسی تابستان ۱۴۰۴ شماره ۷۷ 111 - 132

کلیدواژه‌ها: نقد بوم گرا وای اگر پرنده ای را بیازاری عرفان نظرآهاری طبیعت عرفان

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۲ تعداد دانلود : ۳۰
در سال های اخیر، مسئله حفظ محیط زیست از بحث های مهم و مطرح اکثر دانشمندان بوده و در این بین، برخی نویسندگان در آثار خود به طور مستقیم و یا غیر مستقیم به اهمیّت این موضوع اشاره کرده اند. از میان نویسندگان ایرانی، «عرفان نظرآهاری» در نوشته های خود به اشکال مختلف از نمادهای زیست محیطی برای بیان اندیشه های عرفانی خود استفاده کرده و به طور تلویحی به مسئله عدالت محیط زیستی اشاره کرده است. هدف این پژوهش، با استفاده از شیوه توصیفی- تحلیلی، بررسی درون مایه و مضمون اصلی عناصر زیست محیطی نظرآهاری در کتاب «وای اگر پرنده ای را بیازاری» بر مبنای آرای نقد بوم گراست. بدین منظور نمادهای گیاهی، حیوانی و طبیعی و زیست بوم محور وی که برگرفته از روحیات و سرشت عرفانی او و ارتباط آن با طبیعت است، از منظر این رویکرد تحلیل و بررسی می شود. نتایج به دست آمده نشان می دهد که نویسنده اثر سعی دارد خواننده را به دوستی و هم زیستی با طبیعت و محیط زیست که انعکاسی از تجلی پروردگار است، ترغیب نماید.
۷۰۰.

تحلیل گفتمان انتقادی در سروده های حماسی طاهره صفّارزاده با تکیه بر نظریه نورمن فرکلاف(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی (دهخدا) دوره ۱۷ بهار ۱۴۰۴ شماره ۶۳ 314 - 336

کلیدواژه‌ها: تحلیل گفتمان تحلیل گفتمان انتقادی طاهره صفارزاده گفتمان نورمن فرکلاف

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۳ تعداد دانلود : ۲۹
تحلیل گفتمان انتقادی، رویکردی نو و شاخه ای مهم از تحلیل گفتمان است. یکی از کاربردهای این رویکرد در حوزه ادبیّات و بررسی آثار ادبی است. طاهره صفّارزاده از شاعران برجسته معاصر و سراینده اشعار مقاومت و حماسه های پایداری است؛ با توجّه به این که پژوهش حاضر بر آن است، اشعار حماسی طاهره صفّارزاده را بر اساس گفتمان انتقادی فرکلاف مورد بررسی قرار دهد تا به تأثیر عوامل اجتماعی، فرهنگی و سیاسی بر اشعار وی پی بَرَد. برای رسیدن به این منظور اشعار این بانوی شاعر در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین، بررسی شده است. این نوشتار به روش تحلیل محتوا با رویکرد توصیفی– تحلیلی انجام شده است. نتایج حاصل نشان می دهد طاهره صفّارزاده با ترکیب بندی ابعاد گفتمان های مسلّط زمان پهلوی و انقلاب اسلامی، ساختار گفتمانی مسلّط دو دوره سیاسی و به تبع آن اجتماعی متفاوت آن روزگاران را بازتولید کرده است؛ بنابراین اشعار او با انتقاد از عملکردهای سیاسیّونِ دوره پهلوی، انزجار از استعمار و زورگویی، نظم گفتمانی ویژه ای را بازتولید کرده است.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان