درخت حوزه‌های تخصصی

مطالعات بینامتنی یکی از رویکردهای نقد آثار ادبی است و آرایه ی تلمیح- به ویژه تلمیحات تاریخی- یکی از بارزترین جلوه های ارتباط بینامتنی است که در غزل معاصر بسامد چشمگیر دارد. از میان آرای سوسور، باختین، بارت و کریستوا، نظریه ی نفی های سه گانه ی کریستوا به جهت اهمیت تاریخ در مثلث سه ضلعی فهم اثر ادبی (زبان، تاریخ، سوژه) مبنای پژوهش حاضر قرار گرفت. وی تمام روابط متنی رادر یک حوزه ی کلان بینامتنیت و متمرکز بر روابط هم عرض متنی تعریف می کند وقواعد سه گانه را در تحلیل های بینامتنی ارائه می دهد.«نفی جزئی» که در آن متن حاضر جزئی از متن غایب را، بدون نوآوری و ابتکار می آورد؛«نفی متوازی» رابطه ی متن حاضر با متن غایب به گونه ای است که سازشی میان دو متن برقرار شده و متن حاضر با پیام متن غایب هم سوست؛«نفی کلی» بالاترین سطح رابطه ی بینامتنی است که در آن، متن حاضر به بازآفرینی،تحول و دگرگونی متن غایب می پردازد وبر این اساس می توان به موضع ذهنی پدیدآورندگان (تسلیم شونده یا چالش گر و یا دگرگون کننده)دست یافت با بررسی 86 مجموعه شعر چاپ شده در دو دهه ی اخیر، بسامد تلمیح به تاریخ انبیا با فراوانی 288 ارزیابی شد. بر این اساس روایات تاریخی درباره ی «یوسف (ع)»، «آدم (ع)» و «موسی (ع)» به ترتیب در صدر توجه غزل سرایان قرار گرفته است و انواع نفی های سه گانه به ترتیب بسامد عبارتنداز «نفی جزئی» (با 200 مورد)، «نفی کلی» (49 مورد)و «نفی متوازی» (39مورد).این فراوانی نشان می دهد که موضع ذهنی غزل سرایان در مواجهه با بینامتنیت تاریخ انبیا، تسلیم شونده بوده است و چالش گری و دگرگون کنندگی در جایگاه بعدی با بسامدی نزدیک به هم قرار دارند.

در باورهای اساطیری ایران، هستی بر بنیاد نیکی و بدی استوار است و جدال همیشگی میان دو نیروی خیر و شر وجود دارد، بن مایه اصلی داستان های اساطیری نیز بر این بنیاد است و در تطابق اسطوره با تاریخ، وقایع تاریخی را می توان از این منظر مورد مداقه قرار داد و جایگاه آن را در فرهنگ عمومی جامعه تحلیل نمود. در این مقاله واقعه عاشورا و جدال میان امام حسین(ع) با یزیدیان بر بنیاد نیکی و بدی اسطوره بررسی شده است، این بررسی با تحلیل کتاب «منظومه عاشورا» امید مجد به روش توصیفی تحلیلی انجام گرفته است. تقابل امام با نیروی یزید، در مؤلفه های هستی پذیری و آفرینش دو گروه، روابط خویشاوندی و رفتار شخصیت ها بر بنیاد نیک یا بد بودن، جدال نیکی و بدی در رویارویی مسلم بن عقیل با ابن زیاد و لشکر امام و سپاه یزید و عزاداری برای امام دیده می-شود. در تحلیل بر مبنای بنیاد نیکی و بدی اسطوره، نتایج تحقیق نشان می دهد، امام حسین(ع) و یارانش با ذات نیک در مقابل یزیدیان قرار گرفتند و عملکرد یزیدیان با ذات بد و جدال با امام واقعه کربلا را ایجاد کرد و سرانجام امام با مظلومیت شهید گشت و در فرهنگ دینی ما در همسویی با باورهای اساطیری در ارتباط با ایزد شهید شونده و نمونه داستانی آن سوگ سیاوش قابل تفسیر است.

هدف پژوهش حاضر بررسی ساختار و مضامین در مرثیه های قالب ترکیب بند در دیوان ابن حسام است تعمق در ساختار ترکیب بندهای آیینی در دیوان ابن حسام خوسفی نشان دهنده وجود ساختاری یکسان با مضامین متشابه است، به گونه ای که این ساختار خاص در تمام مرثیه های این قالب دیده می-شود. و نگارنده بر آن است تا با بررسی نمونه هایی از ترکیب بند های آیینی مرثیه محور به ترسیم یک بوطیقای خاص در این ترکیب بندها دست یابد. نتایج پژوهش نشان می دهد که مرثیه های قالب ترکیب بند دیوان ابن حسام دارای یک بوطیقا شامل موضوعاتی چون: شروعی شکوه آمیز از عناصر فلک، شرح فضایل و خصایص ممدوح مرده، بیان حس نوستالژیک خاطرات گذشته با ممدوح مرده، مدح جانشین ممدوح مرده و شرح جایگاه والای ممدوح مرده در بهشت است. همچنین دو سه مضمون: صبر، تسلیم قضا بودن و بسامد واژگان هم معنا به قصد القای مضمون اندوه در سراسر ترکیب بندهای مراثی وی دیده می شود.

آثار ادبی یکی از مهم ترین منابع برای شناخت فرهنگ و تمدن ایرانیان است. نظام قاری شیرازی از شاعران و نویسندگان طنزپرداز نیمه دوم قرن نهم هجری قمری بود. کتاب کلیات او یکی از منابع مهم برای شناخت پوشش و فرهنگ ایرانی ها است. نظام قاری هنگام توصیف البسه و منسوجات، تصویری نیز از فرهنگ، آیین ها و رسوم اجتماعی ایرانی ها ارایه کرده است که در مطالعات فرهنگی و اجتماعی سودمند است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و بابه کارگیری منابع کتابخانه ای به بررسی بازتاب آیین های مردمان زمانه در کتاب کلیّات نظام قاری شیرازی می پردازد. این که چه آگاهی هایی در کلیّات نظام قاری وجود دارد که می تواند در شناخت آیین ها و اوضاع فرهنگی ایران در قرن نهم هجری مورد استفاده قرار گیرد، سؤال این پژوهش است. در این پژوهش اطلاعات آیینی کتاب نظام قاری در مورد پوشش، آداب اسلامی، پاکیزگی ، اعیاد، باورهای عامیانه، آداب رزم، رسوم درباری و ... بررسی شده است. یافته های این پژوهش نشان می دهد، اطلاعات کم نظیر کتاب نظام قاری در زمینه آیین ها و رسوم فرهنگی و اجتماعی موجب می شود، این اثر ادبی به یکی از منابع ارزشمند پژوهشگران در حوزه مطالعات تاریخ فرهنگی و اجتماعی ایران به خصوص در زمینه ادبیات آیینی در قرن نهم هجری قمری تبدیل شود.

در این مقاله ضمن بحث در مورد فلسفه پدیدارشناسی، زمینه را برای تبیین بنیان های فکری و اندیشه های فلسفی مرلوپونتی در تبیین مناسک و نمایش های آئینی را فراهم می آوریم. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای و پایگاه های معتبر اینترنتی، فلسفه پدیدارشناسی و مفاهیم فلسفی مرلوپونتی و نظام فکری او را به عنوان چارچوب نظری پژوهش، مورد تحلیل و واکاوی قرار خواهد داد و با تمرکز بر مفهوم «بدنمندی»، «سوژه ابژه»، «درهم تنیدگی بدنی» «رابطه پیشاشناختی سوژه با جهان پیرامونش»، «جهان زیسته»، «قصدیت» و «نسبت من و دیگری» شیوه و رویکرد تحلیلی نسبت به چگونگی مواجه با نمایش های آئینی ارائه خواهد داد؛ بر این مبنا رویکرد و چهارچوب نظری این پژوهش پدیدارشناسی به طور عام و پدیدارشناسی بدنمند موریس مرلوپونتی به طور خاص است. هدف این مقاله تبیین بنیان های فکری مرلوپونتی مبتنی بر فلسفه پدیدارشناسی می باشد و درصدد پاسخ به این سؤال است که چگونه می توان بر اساس مفاهیم پدیدارشناسی مرلوپونتی بستری مناسب برای مطالعه، تبیین و تحلیل نمایش های آئینی فراهم آورد؟ نتایج یافته ها مبتنی بر مفاهیم عنوان شده حاکی از آن است که فرایند ارتباط به واسطه مشارکت و تعامل پیوسته و مداوم و درهم تنیده تمام سوژه ابژه ها به عنوان جزئی از موجودیت بلافصل جهان زیسته فرایند آئینی هستی پیدا می کند؛ امری که مبتنی بر تجربه زیسته من دیگری و به واسطه حضور بلافصل آن ها در جهان زیسته آئین تحقق می یابد؛ وضعیتی که به واسطه مواجه با دیگری ناشناخته و تعامل و ارتباط بدنمند با او در بستر مناسک آئینی محقق می شود؛ مواجهه ای که به واسطه ارتباط بین الاذهانی بین تمام سوژه ابژه های حاضر در فضا/مکان رویداد آئینی معنا می شود.

مقاله حاضر به بررسی مفهوم صدق از دیدگاه عزالدین محمود کاشانی، می پردازد. کاشانی در فصل هشتم کتاب مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه، صدق را به مثابه محوری اخلاقی-عرفانی تحلیل کرده و با استناد به احادیث نبوی و آراء اندیشمندان پیشین، تأثیرات عمیق آن در سلوک روحانی را تبیین نموده است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر مطالعات کتابخانه ای، نخست به بازخوانی صدق در چارچوب قرآن کریم و نهج البلاغه پرداخته سپس به منابع عرفانی مراجعه داشته و با نگاهی جزء نگر، در تبیین آراء کاشانی از زوایای مختلف، در باب صدق کوشیده است. مطابقت میان صدق از منظر شریعت (قرآن و عترت) با طریقت (عرفان؛ اختصاصاً کاشانی) از مهم ترین رویکردهای این پژوهش است. روش تحقیق این مقاله مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی است که در آن، گزاره های مرتبط با صدق در مصباح الهدایه استخراج، دسته بندی و با تمرکز بر سه محور «نیّت»، «گفتار» و «رفتار» بررسی شده اند. همچنین، با توجه به کلی گویی و پراکندگی مباحث در سبک نگارش عصر کهن، تلاش شده است با استناد به شواهد قرآنی و روایی، انسجام نظری آراء کاشانی واکاوی گردد. یافته ها نشان می دهد که کاشانی صدق را نه تنها به عنوان فضیلتی اخلاقی، بلکه به مثابه حقیقتی وجودی در نظر می گیرد که در سطوح فردی و اجتماعی، موجب تقرب به خداوند و تحقق عدالت می شود. بررسی تطبیقی دیدگاه های کاشانی با منابعی چون قرآن و نهج البلاغه، حاکی از تفاوت و هم سویی او با مبانی دینی شیعی در تعریف صدق است. این پژوهش در نهایت، جایگاه انسان صادق از منظر کاشانی را در تکامل گفتمان عرفانی مشخص می نماید.

چمچلوسی عروسکی است در فرهنگ مردم بهبهان که از مواد ساده ای مانند چوب رختشور، پارچه های کهنه یا گونی ساخته می شد. در دوران خشکسالی، دخترکان با در دست داشتن این عروسک و خواندن ترانه هایی تقلیدی از صدای باران، از مردم درخواست کمک می کردند؛ بخشی از نذورات به نیازمندان داده می شد و بخش دیگر همراه با عروسک به آب هبه می شد. هدف این پژوهش بررسی معنای اجتماعی، فرهنگی و مذهبی عروسک چمچلوسی و نقش آن در ارتباط میان انسان، طبیعت و منابع آبی است. این مطالعه با بهره گیری از روش توصیفی-تحلیلی و ترکیب مطالعات اسنادی و میدانی به این سؤال پاسخ می دهد که: «چه ارتباط معنوی میان منابع آبی و عروسک چمچلوسی در فرآیند تمنای باران وجود دارد و این باورها چگونه در زندگی روزمره مردم بهبهان تأثیرگذار بوده اند؟» یافته ها نشان می دهند که مراسم باران خواهی بهبهان با محوریت عروسک چمچلوسی نمونه ای از هم آمیزی باورهای کهن، آیینی و دینی با ابعاد فرهنگی و اجتماعی است. این آیین، ریشه در سنت های باستانی و نقش زنان در کشاورزی دارد و از عروسک و هدیه آن به آب برای برقراری ارتباط نمادین با طبیعت و نیروهای ماورایی استفاده می کند. عروسک، نماد نیاز جمعی و تقاضای برکت است و آیین های همراه آن، مانند چرخاندن توسط دختران یا حضور شخصیت های مقدس، همبستگی اجتماعی و مشارکت جمعی را تقویت می کنند. این هدیه نمادین، بازتاب مادینگی، باروری و چرخه زندگی است و آیین چمچلوسی، برخلاف قربانی های خشونت آمیز، با روشی صلح آمیز تعامل انسان با طبیعت و نیروهای ماورایی و تحقق خواسته جمعی برای نزول باران را نشان می دهد.

تحلیل گفتمان موضوعی بینارشته ای است که انسجام مجموعه ای از عناصر و نشانه های متنی و فرامتنی را در یک نظام ارتباطی چند وجهی حول یک دال مرکزی که معمولا ایدئولوژی نامیده می شود تحلیل، تفسیر و تبیین می نماید. هدف این پژوهش این است که با واکاوی اشعار مدحی و مننقبت های امام علی(ع) ابعاد گفتمان شیعی ابن حسام را تحلیل و تبیین نماید. چون گفتمان ابن حسام هم بُعد پندارشناختی و مفهومی، هم بروز اجتماعی و کردارشناختی و هم بعد زبانشناختی دارد در این تحقیق از تلفیق روش نورمن فرکلاف و الگوی مربع ایدئولوژیک تئون وندایک بهره گرفته ایم. تولید گسترده مدح و منقبت امام علی(ع)، عزلت گزینی از دربارها، درگیریهای اجتماعی با تکفیریان، طرح درونمایه های ایدئولوژیک شیعی و نیز کاربست عناصر زبانی و بلاغی ارجاع دار در منقبت های علی(ع)، بروزهای گفتمان شیعی ابن حسام در یک انسجام سه بعدی است. مطابق الگوی «مربع ایدئولوژیک» ابن حسام با تأکید بر لقبهای خاص و صفت واژه های ارجاع دار و مقایسه شخصیت امام علی با دیگران و تکرار صفتهای تفضیلی و صفات ایجابی عام امام علی(ع) نقاط قوت گفتمان «خودی» را تبیین می نماید و همزمان با استفاده از منابع نقلی، اهریمن سازی، لعن و تکفیر منکران ولایت علی(ع) نقاط ضعف گفتمان «دیگری» را نشان می دهد.

هدف این پژوهش، بازتاب مولّفه های فرهنگ و ادبیّات عامّه، پهلوانی و عیّاری در ورزش زورخانه ای و باستانی ایران است. زورخانه ها از دیرباز، جایگاه پهلوانان، عیّاران و جوانمردان بوده که در پرورش روح و جسم خود برای اهداف معنوی می کوشیدند و این مکان، گاه، محل بیان مسایل و نابسامانی های جامعه و رفع مشکلات مردم بوده است. مکتب پهلوانی و جوانمردی زورخانه ای، نمونه اعلای ادبیات عامه مردمی و جایگاهی برای ترویج اخلاق و سوق دادن افراد به سوی کنش های عیّاری و پهلوانی با استفاده از ترویج فرهنگ دینی و ایرانی بوده است که توسّط مرشدان با خواندن اشعار حماسی، تعلیمی و دینی ترویج داده می شد. پرورش اندام و آمادگی جسم و تن، فارغ از نبردهای مادّی گرایانه برای رویارویی های غیرمادّی و مبارزه با شیطان نفسانی از جمله اهداف ورزش و منش پهلوانی است. به همین علّت، تاثیر فرهنگ و ادبیّات عامّه، پهلوانی و عیّاری بر ورزش زورخانه ای از گذشته های دور، دیده می شود و با بررسی مولّفه های این فرهنگ و ادبیّات، به تاثیر آن در ورزش باستانی زورخانه-ای پی می بریم؛ این مولّفه های در پیوند با فرهنگ و ادبیات عامّه، پهلوانی و عیّاری عبارتند از: سروده های پهلوانی و آیینی، موسیقی و سازها و ابزارهای موسیقایی، ساز وبرگ ها و ابزارهای ورزش زورخانه ای، مفاهیم شیعی و شعایردینی، حرکت ها و تمرین های ورزشی و مکان ها و ساختارهای معماری زورخانه ای.

ابن حسام خوسفی علاوه بر اشعار مختلف شعر حماسی نیز سرود که آن را خاوران نامه نامگذاری کرد. اشعاری درباره جنگ-های حضرت علی(ع) و متاثر از شاهنامه فردوسی سروده شد. سرودن این حماسه دینی در 730ق. به پایان رسید و در دوره تیموری مصور شد که نسخ خطی آن باقی مانده است. خاوران نامه با ورود صنعت چاپ به ایران طی دو قرن بارها به صورت چاپ سنگی منتشر شد. ولی تاکنون درباره این چاپ ها و ویژگی های آنها پژوهشی صورت نگرفته است. این کتاب از دوره قاجار چندین بار به صورت سنگی در ایران و هندوستان چاپ شد. پژوهش حاضر به دنبال آن است تا چاپ های سنگی خاوران نامه را از نظر محتوا و ویژگی های آن مطالعه کند و مشخص سازد توسط چه کسانی و در کجا چاپ شده اند؟ این پژوهش به روش تاریخی با مطالعات کتابخانه ای براساس چاپ های سنگی موجود کتابخانه آستان قدس رضوی و کتابخانه ملی ایران انجام گرفت. نتیجه پژوهش نشان داد در ایران از اوایل دوره قاجار اشعار خاوران نامه به نثری با ادبیات قهوه خانه ای و عامیانه متناسب با نقالی برگردانده شده بود که از 1275ق. به صورت چاپ سنگی منتشر شد. بعد از آن طی یک قرن بیش از 16 بار در تهران، اصفهان و بمبئی چاپ شد. در ایران خاوران نامه منظوم چاپ نشده و تنها نسخه های شعر آن در لاهور و پیشاور منتشر شد ه است. یکی دیگر از ویژگی های خاوران نامه های نثر مصور بودن آن است که توسط تصویرگران مختلفی با سبک قاجاری انجام گرفته ولی خاوران نامه های منظوم فاقد تصویر هستند. بیشتر چاپ های سنگی ایران توسط خوانساری ها و سپس محمدعلی وزیری انجام شده است.

در این مقاله به بررسی گونه های غلو درباره شخصیت امام حسین (ع) و خانواده آن حضرت در شعر آیینی فارسی با تکیه بر نوع اندیشه حاکم بر گونه های غلو پرداخته می شود. غلو و غالی گری به مثابه یکی از جریان های تاریخ تفکر شیعه، تأثیرات مهمی از خود برجای گذاشته است. غلو البته در همه ادیان توحیدی و همه مذاهب اسلامی وجود داشته و غالیان هرچند در قالب فِرق مختلف و با نام های متعدد شناخته می شوند، اما معمولاً در هسته اصلی اعتقاداتشان اشتراک دارند. آنان با نسبت دادن صفات و اسماء الهی به پیشوایان دینی شان، گاه حتی آنان را به مقام الوهیت رسانده و وظیفه خلق و رزق و اختیار کائنات را بر دوش آنان نهاده اند. اندیشه غلو در سده های دوم و سوم هجری به اوج رشد و توسعه خود دست یافت و پس از آن بدون آنکه از میان برود، کم و بیش به حاشیه رفت، اما از سده سیزدهم هجری همزمان با ظهور شیخیه، مجدداً زمینه هایی فراهم شد که این اندیشه بازتولید شود و در عرصه عمومی نمود یابد. مقاله پیش رو با روش توصیفی و تحلیلی در پی پاسخ دادن به این پرسش اصلی است که غلو در تاریخ معاصر چگونه بازتولید شد و عمدتاً در چه عرصه ای نمود یافته است. بر مبنای یافته های این پژوهش، در چند دهه اخیر اندیشه های غالیانه ضمن آنکه رو به گسترش نهاده، به دلیل اینکه از منظر رسمی امکان ترویج ندارد، عمدتاً رنگ و ماهیتی عامیانه به خود گرفته و در هیأت ها و مجالس مذهبی در قالب اشعار آیینی و مداحی ها نمود یافته است.

ارتباط تنگاتنگ آیین های حاصل خیزی و باروری با «زمین» و «زن» سبب شده است که مفهومی آمیخته از زمین- زن شکل بگیرد که در برخی از اساطیر، از جمله اسطوره الهه مادر، تجلی یافته است. با توجه به ماندگاری این اساطیر، آمیزه فوق در ذهن انسان امروزی نیز رسوب کرده است. یکی از جلوه های بارز نقش آفرینی این اساطیر، ادبیات، بویژه شعر است. هدف از این مقاله، بررسی بازتاب آیین های مرتبط با زن- زمین در شعر معاصر فارسی است. برای این منظور، شعر چهار شاعر فمینیست که تمرکز بر اساطیر و آیین ها، مشخصه اصلی شعرشان است، گزینش و ارزیابی شده است. این تحقیق، بر این فرضیه بنا شده است که، آیین پرستش الهه مادر، به شعر امروز نیز رسیده و به شکل آمیختن زن و طبیعت در شعر معاصرباقی مانده است. ازآن جا که این آیین به جوامع مادرشاهی اختصاص داشته، طبیعی است که پرستش الهه مادر در تفکر فمنیست ها اهمیت بالایی دارد و در آرای خود به آن ارجاع می دهند. به همان نسبت شاعران زن، بویژه شاعران منتخب که گرایش به فمنیسم از مشخصه های عمومی شعرشان است نیز، قرابتی با موضوع احساس می کنند و پیوند بی واسطه و عمیق تری با زمین برقرارمی نمایند. همچنین، ظهور و بروز باور آمیختگی زن و زمین به دو شکل دیده می شود: گاه زمین با زن یا صفات زنانه ای مانند آبستنی، عروسی، بکارت و... آمیخته می شود، یا برعکس ، وجود زن با زمین ادغام می گردد؛ یعنی گاه زمین ، زن است؛ گاه زن ، زمین است.

از جمله گونه های نوشتاری که علی رغم اهمیت فراوان، کمتر به بررسی گفتمان آن در حوزه ادبیات پایداری توجه شده، وصیت نامه شهداست. تحلیل و بررسی وصیت نامه هر شهید، شاید یکی از بهترین دریچه های ورود به گفتمان، چشم انداز و نوع نگاه شهید به مسایل واقعی و دنیای درون و جهان خارج او باشد. متأسفانه گاهی در مورد شهدا، به شیوه ای سخن گفته شده که انسان هایی ماورایی و دست نیافتنی تصوّرشده اند. لذا، استفاده از یک الگوی نظری علمی و روشمند در چارچوب تحلیل گفتمان، برای بررسی گونه نوشتاری وصیت نامه شهدا به طوری که بتواند ما را هرچه بیشتر و بهتر با گفتمان و نوع نگاه واقعی آنها به مسایل و واقعیت های جهان خارج، آشنا سازد؛ ضرورت پیدا می کند. از این رو، پژوهش حاضر، بر اساس الگوی زبان شناسی نقش گرای نظام بنیاد هلیدی و متیسن (2014)، به منظور بررسی فرایندهای فعلی وصیت نامه شهدای رفسنجان از منظر فرانقش اندیشگانی نوشته شده است. پیکره پژوهش حاضر را 200 وصیت نامه شهدای رفسنجان که - از یک جامعه آماری 379 نفری - به روش هدفمند، نمونه گیری شده، تشکیل می دهد. پس از بررسی انواع فرایندهای شش گانه در پیکره، تعداد 11707 بند (جمله واره) مشخص شد. از این تعداد، به ترتیب بسامد، 4673 بند دارای فرایند مادّی، 2958 بند دارای فرایند رابطه ای، 2469 بند دارای فرایند ذهنی، 985 بند دارای فرایند بیانی، 510 فرایند از نوع رفتاری و نهایتاً 112 فرایند از نوع وجودی، شناسایی شد. به عبارت دیگر، فرایندهای اصلی یعنی مادّی، رابطه ای و ذهنی به ترتیب، بیشترین کاربرد؛ و فرایندهای فرعی یعنی بیانی، رفتاری و وجودی نیز به ترتیب کمترین کاربرد را داشته اند. این نتایج، حاکی از این است که شهدا برای بازنمود تجربه خویش، جهت انتقال ملموس و تأثیرگذارِ مهم ترین پیام ها و توصیه های کلیدی از فرایند مادّی؛ و برای بازنمایی داشته ها و نداشته ها، تحولات و سیر زندگی شخصی خود از فرایند رابطه ای استفاده کرده اند. فرایندهای ذهنی نیز عمدتاً در ابراز ندامت و تقصیر، نه بیان احساسات ایمانی، نقش داشته اند؛ رویکردی که گفتمان وصیت نامه ها را به واسطه کاربست فرایندهای اصلی به زبانی صمیمی، بی تکلّف و نزدیک به زبان روزمره بدل ساخته است.

سورسروده های عروسی یا واسونک ها، از شاخه های ادبیات شفاهی است که آداب ورسوم ازدواج را در شعر عامه بیان می کند و از این رهگذر، مسائل اجتماعی، فرهنگی و زبانی اقوام مختلف، نمایان می شود. در این پژوهش که به صورت میدانی و کتابخانه ای صورت گرفته، سعی شده است که با استفاده از انگاره قوم نگاری Hymes (1968)، واسونک های روستای وارک از توابع شهرستان کازرون در استان فارس، مورد واکاوی قرار گیرد تا چگونگی بازنمود فرهنگ و رسوم این منطقه در این سورسروده ها، توسط قوم نگاری، مشخص و تبیین شود. برای این منظور، تعداد 86 واسونک از طریق مکالمه و مصاحبه با 10 گویشور بومی (40 تا 80 ساله) جمع آوری شد و آن ها براساس مبانی نظری پژوهش، از لحاظ عناصر موقعیت زمانی-مکانی، شرکت کنندگان، هدف، ترتیب گفتمان، لحن، ابزار گفتمان، قوانین گفتمان و نوع گفتمان، مورد بررسی قرار گرفت. در تبیین فرهنگی این واسونک ها، دو تصویر برجسته قابل مشاهده است. تصویر نخست، تصویر شاه و ملکه است که با داماد و عروس، همانند شاه و ملکه برخورد می شود. تصویر دوم، تصاویر حیوانات و گیاهان در این اشعار است و نشان از اهمیت مسائل زیست محیطی در این فرهنگ دارد که در این اشعار بازنمود پیدا کرده است. تحلیل کمّی داده ها نیز نمایانگر اهمیت مراسم عروسی در این جامعه زبانی است و اغلب سورسروده ها نیز مربوط به خود مراسم عروسی است؛ گرچه پیش و پس از مراسم نیز از این سورسروده ها استفاده می شود. نکته حائز اهمیت دیگر، در تحلیل کمّی سورسروده های مرتبط به توصیف داماد و شادمانی خانواده داماد در مراسم است که می تواند تا حدودی بازمانده نظام مردسالارانه در این جامعه زبانی باشد.

این تحقیق کیفی به بررسی نقش تمثیل های طبیعت در دلنوشته های اتوبیوگرافی نویسنده در کتاب فانوسی به ارتفاع آسمان هفتم می پردازد. هدف این مطالعه شناسایی و تحلیل تمثیل های طبیعت به عنوان وسیله ای برای تسهیل بهزیستی عاطفی است. در دنیای مدرن، افراد با چالش های عاطفی و روانی متعددی مواجه هستند که ناشی از فشارهای اجتماعی، اقتصادی و فردی هستند و بر سلامت روان و بهزیستی عاطفی تأثیر می گذارند. بنابراین، نیاز به روش های نوین و مؤثر برای مدیریت این چالش ها احساس می شود. تمثیل های طبیعت به عنوان نمادهایی از زیبایی، آرامش و ارتباط با دنیای طبیعی می توانند به عنوان پل ارتباطی میان فرد و احساساتش عمل کنند. هدف اصلی این تحقیق، بررسی و تحلیل تمثیل های طبیعت در دلنوشته های اتوبیوگرافی در کتاب فانوسی به ارتفاع آسمان هفتم و تأثیر آن ها بر بهزیستی عاطفی است. این تحقیق به دنبال پاسخ به این سوال است که چگونه تمثیل های طبیعت می توانند به افراد کمک کنند تا تجربیات خود را بهتر درک و بیان کنند. این مطالعه از روش کیفی تحلیل محتوا بهره می برد و محقق با بررسی متون و شناسایی الگوها، تم ها و معانی نهفته در تمثیل های طبیعت، به تحلیل تأثیر این تمثیل ها بر سلامت روان و بهزیستی عاطفی می پردازد. یافته ها نشان می دهد که بهره گیری از تمثیل های طبیعت می تواند به عنوان یک روش درمانی به افراد کمک کند تا افکار و احساسات پیچیده خود را به آسانی بیان و مدیریت کنند. این مقاله پیشنهاد می کند که در برنامه های درمانی و مشاوره ای، از تمثیل های طبیعت به عنوان ابزاری مؤثر برای بهبود سلامت روان و بهزیستی عاطفی استفاده شود.

تحقیق حاضر به بررسی عناصر رمان غنایی در «راز رسیدن» نوشته وی. اس. نایپل (V. S. Naipaul, 1932-2018)، نویسنده ترینیدادی-بریتانیایی و برنده جایزه نوبل می پردازد. بنیان نظری این پژوهش، تلفیقی از نظریات کیتی اُوِنز مورفی در باب رمان غنایی و نظریه سورن فرانک درباره رمان مهاجرت است. این مقاله درپی پاسخ به این پرسش ها است: 1- هم پوشانی رمان غنایی و رمان مهاجرت، در کدام عناصر مضمونی و فرمی دیده می شود؟ 2- عناصر غنایی به کاررفته در رمان راز رسیدن، چگونه به بیان تجربه مهاجرت کمک می کند؟ یافته های این تحقیق نشان می دهد که آن دسته از مؤلفه های غنایی که با ویژگی های رمان مهاجرت هم پوشانی دارند، عبارت اند از: سیطره سوبژکتیویته شخصیت بر فضا و مکان، طرح غیرخطی و تأملی داستان و نیز تکرار همراه با تغییر. همخوانی و سازگاری این ویژگی های غنایی با برخی مؤلفه های رمان مهاجرت در «راز رسیدن»، از قبیل سبک زندگی نامه نویسی، اقتدار راوی، آگاهی متغیر، چند منظری و نیز طرح غیرخطی، نشان می دهد که نایپل برای بیان تجربه مهاجرت، از عناصر غنایی بهره برده است. جنبه غنایی در رمان مهاجرت، به خردورزی و درک براساس عواطف و احساسات می انجامد.

تمثیل ها، سخنان موجز و لطیف و با محتوای بسیار عمیق هستند که در بافت آن ها عصاره تجربیات بشری به صورت فشرده نهفته شده است. بنابراین تمثیل ها، نمونه های بارز «خَیْرُ الکلامِ ما قَلَّ وَ دَلَّ»، «لفظِ اندک و معنیِ بسیار» به شمار می آیند. شاعران و نویسندگان از رویکرد تمثیلی برای بیان اهداف خود بهره برده اند. سعدی شیرازی نیز با استفاده از تمثیل سعی در انتقال پیام به مخاطب دارد. هدف پژوهش این است که با دقت تمام به بررسی جلوه های تمثیلی زندگی خوب از دیدگاه مارتین سلیگمن در بوستان و گلستان سعدی پرداخته شود. این مقاله به شیوه کتاب خانه ای و از طریق فیش برداری به شیوه توصیفی-تحلیلی در بوستان و گلستان سعدی صورت گرفته است و تلاش شده است به این پرسش پاسخ داده شود که جلوه های زندگی خوب از دیدگاه سلیگمن در بوستان و گلستان سعدی چه نقش و جایگاه تمثیلی نمادینی دارد؟ نتایج حاصل نشان می دهد با توجه به نظریه سلیگمن و فضایل او، رویکرد سعدی در اصلاح جامعه مبتنی بر همدلی و یاری رسانی به هم دیگر است که با استفاده از آرایه تمثیل آن ها را بیان کرده است. شخصیت های داستان های او جملگی مثبت نگر، امیدوار به آینده، با روحیه، شاد، مشتاق به زندگی، سعادتمند و خشنود هستند.

در این پژوهش، چهار شعر غنایی با مضمون مشترک پاییز، سروده چهار شاعر مختلف یعنی دانیل فریزر (-1987)، مارتین ملون (- 1963). قدمعلی سرامی (-1322) و فاضل نظری (-1358) با رویکردی بومگرایانه مورد بررسی قرار می گیرند تا به این پرسش پاسخ داده شود که هریک از این چهار شعر تا چه اندازه ای نگرانی های محیط زیستی بشر همچون تغییرات اقلیمی، انقراض گونه های مختلف گیاهی و جانوری، آلودگی آب و آلودگی هوا را در کانون توجه خود قرار داده اند. روش تحقیق، توصیفی – تحلیلی است. یافته ها نشان می دهند که فریزر و ملون، مضمون پاییز را همچون تکیه گاهی به کار می گیرند تا دستکاری های نسنجیده بشر را در روند طبیعی آفرینش مورد انتقاد قرار داده و نقش ویرانگر او را در محیط زیست و فضای در دسترس زمین ، به باد انتقاد گیرند در حالیکه سرامی و نظری، پاییز را در تقابل با بهار، همچون استعاره ای به کار می گیرند تا احوالات درونی و عواطف خود را توصیف کنند و بیشتر تمرکزشان برروی گوینده یا اول شخص مفردی است که در اشعارشان با ضمیر منفصل «من» یا ضمیر متّصل «-م» جلوه می نماید و در سروده های خود، بشر را در جایگاهِ تقابل با طبیعت نمی نشانند.

با شروع انقلاب اسلامی، از جمله قالب ها و محتواهای اصلی و مسلّط بر شعر کشور، غزل انقلاب و جنگ است که این روند تا اوایل دهه هفتاد ادامه دارد. با توجّه به اینکه رسالت اصلی این گونه شعرها، انتقال پیام است؛ در سال های آغاز جنگ تا اواسط دهه شصت، جنبه های بلاغی، کمتر مورد توجه قرار می گیرد. این پژوهش به دنبال پاسخ برای این پرسش است که آیا شیوه های تصویرگری غزل انقلاب و جنگ و عواطف حاکم بر آن، درتمام سال های پس از انقلاب اسلامی تا سال 1395 یکسان بوده یا اگر تغییراتی داشته چه ارتباطی با شرایط سیاسی اجتماعی و عواطف حاکم بر جامعه داشته است. روش این پژوهش، توصیفی و تحلیلی است. یافته های پژوهش نشان می دهد در این گونه غزل، در آغاز و بنا به شرایط جنگی کشور، محتوا مقدم بر دیگر عناصر است امّا با گذشت زمان، هم چنان که احساسات، عواطف و شرایط سیاسی جامعه تغییرمی کند؛ نگاه شاعران نیز متفاوت می شود و با راه یافتن عواطف، اندیشه ها و مضامین جدید به غزل، تصاویر و شگردهای تصویرگری نیز تغییرمی کند؛ به طوری که در آغاز، نقش نمادهای قراردادی، اضافه های تشبیهی و استعاری، پررنگ تر است امّا در سال های بعد، این دو آرایه از شکل فشرده به گسترده تغییرمی یابند؛ تشبیهات ذهنی نیز وارد تصویر می شود؛ نمادهای تازه، جای نمادهای قراردادی را می گیرد؛ غیر از آرایه های مذکور، آرایه های دیگری نیز در تصویرسازی استفاده می شود و شاعران با استفاده از نوآوری های زبانی، شیوه های تازه دیگری از جمله استفاده از عناصرغیربلاغی را هم به تصویرسازی غزل وارد می کنند.

گروه های صوفیه و فرقه های متصوف در جهان اسلام، نقش مهمی در تحولات اجتماعی داشته اند و آموزه های آنان در ادبیات نیز انعکاس گسترده ای داشته و ازاین رو در این حوزه، آثار گران سنگ فراوانی در مسیر تاریخ فرهنگ و ادب عربی پدید آمده است. مصطفی لِغْتِیری، نویسنده تأثیرگذار معاصر مراکشی، ازجمله کسانی است که عرفان و تصوف در فکر و زبان او بازتاب شگرفی داشته و اساس فکر این نویسنده در محیطی عرفانی پایه گذاری شده است. او در رمان معروفش به نام «الاطلسی التائه»، با استفاده از قالب داستانی، به سیره نگاری ابویعزی، از بزرگان صوفیه مراکش در قرن ششم هجری پرداخته است و به خوبی توانسته مؤلفه های عرفانی را در آن به تصویر بکشد. مسئله اصلی پژوهش حاضر این است که چگونه عرفان و تصوف در رمان مذکور بازتاب یافته است. در این جستار، روش تحلیلی-توصیفی به کار گرفته شده و نتایج حاصل از بررسی رمان مذکور، حاکی از آن است که نویسنده در این رمان با بیانی ساده ازطریق شخصیت های رمان و صحنه پردازی ظریف و ارائه تصاویر جزئی، به مضامین عرفانی پرداخته است. مؤلفه های امساک و سکوت، تجلی انوار الهی، خواب و رؤیا، موسیقی، رقص و سماع و عزلت گزینی، نمودهای عرفان و تصوف را در این رمان تشکیل می دهند که همگی به گونه ای هنری مطرح شده و در روایت ماجراهای داستان و جذابیت آن، نقش مؤثری ایفا کرده اند.