درخت حوزه‌های تخصصی

تأمل در ماهیت و چیستی شعر، ذهن و زبان فیلسوفان، ادبا و زبان شناسان را در دوره های مختلف تاریخی به خود مشغول داشته است. این امر در دوره معاصر نیز محل تأملات جدی قرار گرفته است. رضا داوری در زمره معاصرانی است که با رویکردی فلسفی به چیستی و ماهیت شعر پرداخته و پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی به بررسی نظرات او دراین باب می پردازد. نتایج این جستار نشان می دهد که داوری تحت تأثیر هایدگر و سنت حکمی عرفانی، کوشیده به پرسش چیستی شعر و عناصر مرتبط با آن پاسخ گوید. او شعر ناب و اصیل را موهبتی آن سویی می داند که از صافی کلام انبیا و اولیا گذشته است و بر فراز زمان، برای هر عصری و نسلی، نور و خرد و روشنی را به ارمغان می آورد. او اگرچه گونه های مختلفی برای شعر برمی شمارد، اما این شعر عرفانی و به طور مشخص شعر حافظ است که قدر می بیند و بر صدر می نشیند. داوری ضمن تأیید تعهد در شعر، تأکید می کند که شعر اصیل در خدمت ایدئولوژی یا مرامنامه خاصی قرار نمی گیرد. در نظر وی، زبانِ نخستین شعرست و شاعران واضعان اصلی زبان اند. زبان کنونی به زبان عبارت تقلیل پیدا کرده و از پشتوانه پیشین خود یعنی زبان اشارت تهی شده است. لذا زمانه جدید در نگاه او، زمانه عسرت است و زبان و شعر در نازل ترین سطح و حدّ خود نمود پیدا کرده و ناامیدانه بانگ برمی دارد که در آینه شعر شاعران زمانه حاضر، امروز و فردایی تاریک و سرشار از دشمنی و تباهی می بیند. از این رو، تلاش می کند با رجعت به شعر شاعرانی چون حافظ و مولانا و سعدی، به احیا و بازآفرینی زیست جهان شاعرانه ای بپردازد که جوهر شاعرانگی خود را وامدار عالم غیب است و سرشار از آموزه های حکمی و عرفانی است که ریشه در کلام وحیانی و سخنان پیشوایان دین دارد.    

در مطالعات اقتباس، بومی سازی به مجموعه راهکارهایی اطلاق می شود که اقتباس کننده برای همخوان سازی یک اثر با فرهنگ مقصد به کارمی گیرد. در این فرآیند، انطباق اثر با هنجارهای فرهنگی مقصد، قصد و استراتژی اقتباس کننده و دریافت مخاطب بیش از وفاداری به متن اصلی اهمیت دارد. پژوهش حاضر با تکیه بر نظریات اقتباس، بویژه مفهوم بومی سازی نزد هاچن، و با در نظر گرفتن خوانش های مختلف از بوف کور صادق هدایت، به بررسی تطبیقی و کیفی روند و شگردهای بومی سازی در اقتباس سینمایی از رمان بوف کور ، توسط دو فیلم ساز از دو بافت جغرافیایی متفاوت می بپردازد یکی رائول روییز فیلمساز شیلیایی و دیگری  دیوید لینچ فیلمساز آمریکایی. بنابر یافته های پژوهش هر دو فیلمساز با شیوه هایی متفاوت، اثر هدایت را با جغرافیا، فرهنگ، زیست، دغدغه ها و سبک خود سازگار کرده اند که به تغییر معنای اثر و خلق آثاری جدید منجر شده است. اقتباس روییز همخوان با تجربه زیسته فیلمساز، با تأکید بر تجربه مهاجرت، بیگانگی و تصادم فرهنگی، به بازتابی از هویت پسااستعماری بدل شده است؛ درحالی که لینچ با تلفیق درون مایه های روان شناختی و مؤلفه های ژانر نوآر، بوف کور را، در بستری مدرن و آمریکایی بازتفسیر کرده است. این مقاله نشان می دهد که اقتباس های میان فرهنگی نه بازتولید، بلکه بازآفرینی هایی هستند که معنای تازه و همخوان با فرهنگ خود، در بستر جدید خلق می کنند.

شعر معاصر ایران، به ویژه پس از انقلاب مشروطیت، دستخوش تحولات عمیقی شد که در قالب و محتوای آن نمود یافت. این تغییرات، نتیجهٔ تعامل با فرهنگ نو و تحولات اجتماعی و سیاسی آن دوره بود که به دگرگونی در عناصر تخیل، آرمان ها و مخاطبان شعر انجامید. یکی از ویژگی های بارز شعر معاصر، شکستن سنت ها و تلاش برای نوآوری بود. شاعران این دوره، با فاصله گیری از قالب های سنتی، به تجدد در فرم و محتوا پرداختند و به مسائلی همچون انسان و هستی توجه ویژه ای نشان دادند. زاویهٔ دید و استفاده از زبان مناسب برای بیان این مفاهیم، به چندگانگی در ارائهٔ شعر منجر شد. ظهور شعر نو، به ویژه با تلاش های نیما یوشیج، فصلی جدید در زبان و ادبیات فارسی گشود. او با تغییر در ماهیت شعر قدیم و ارائهٔ مفهومی نو از آن، زبان، تخیل، احساس، معنا، فرم و ساختار شعر را متحول کرد. این تغییرات، به گسترش جریان ها و نحله های متعدد در شعر نیمایی انجامید که گاه رنگ مکاتب ادبی غربی را نیز به خود گرفت. در واقع، تحولات شعر معاصر ایران، بازتابی از تغییرات اجتماعی، فرهنگی و سیاسی جامعه بود که با نوآوری در فرم و محتوا، به بیان مفاهیم جدید پرداخت و نقش مهمی در دگرگونی ادبیات ایران ایفا کرد.

بحث مرگ یکی از مهم ترین بنیان های فکری مولوی است که با عناوین گوناگون مطرح شده است. او سعادت انسان ها را در تزکیه نفس و مرگ رذایل پیش از اجل مسمی می داند. مولوی معتقد است کسانی که مرگ ارادی برگزینند انتقال روح هنگام مرگ طبیعی ندارند زیرا پیش از مرگ، روح آنان به خاطر تحصیل حاصل در عالم قدس جای دارد. او در کتاب مثنوی، شخصیت هایی همچون پیامبر اسلام (ص) و حضرت علی (ع) را بهترین الگو برای طریق موت ارادی می داند و نه تنها مرگ اختیاری را منافی نابودی دانسته بلکه به تبیین تکاملی آن به عنوان سنگ محک، ابزار تحول و غنیمت الهی پرداخته با عناوینی مانند: آب حیات، دریای اسرار الهی، عشق، نور، آزادی، گنج، هدیه ی الهی، جاودانگی، تولد دوم، مرگ بی مرگی، برگ بی برگی، منادی وحدت، فقر و فنای فی الله و ... از آن یاد کرده مراتب کمال آن در انا الحق حلاج دیده است. این مقاله به شیوه ی تحلیلی- توصیفی، نکات ظریف و عالمانه و نگرش تمثیلی مولانا به مرگ اختیاری که خاص عارفان و واصلان است، بررسی کرده است. جامعه ی آماری پژوهش کتاب مثنوی مولوی و نمونه های آماری بخش هایی از کتاب مذکور است که به مرگ اختیاری اشاره کرده است. روش گردآوری اطلاعات اسنادی و کتاب خانه ای است. یاسخ پرسش این تحقیق، رسیدن به مصادیق تمثیلی مرگ اختیاری در مثنوی است.

بسیاری از کلمات و عبارات به کار رفته در مضامین کتب عرفانی ما همچون روح، رویا و عالم غیب، در عقاید و تعالیم ادیان گذشته ریشه دارد؛ از این رو لازم است با ادیان قدیمی آشنایی داشته و کندوکاوی در این موضوع داشته باشیم. با توجه به این که سهروردی با حکمت ایران باستان و ادیان دیگر آشنایی داشته بنابراین با سرود مروارید نیز آشنا بوده و محتوای قصّه ی الغربه الغربیه نشانگر این است که از سرود مروارید الگو گرفته است. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی _ تحلیلی، وجوه شباهتِ داستان گنوسی سرود مروارید(جامه ی فخر) و قصّه ی الغربه الغربیه را از منظر نظریه ی بینامتنیت، بررسی می نماید. در هر دو داستان به هبوط انسان در این دنیا اشاره می شود و قهرمان داستان، برای نجات خود تلاش می کند. موضوعاتی از قبیل سفر از شرق به غرب، اسارت در سرزمینی بیگانه، نامه ای که از طرف پدرشان می رسد، مضمون نامه و ... که از موضوعات مهم آیین گنوسی هستند، در هر دو داستان مشابه هم است.

یکی از مسائل اساسی و پر دغدغ ه انسان، مسأله سختی های زندگی بشر ی است. سختی های زندگی می تواند نتیجه ای والا در پی داشته باشد که این امر سهم بزرگی در معناآفرینی دارد. از نظر مولانا؛ هستی، بستر مناسبی برای رشد و شکوفایی توانایی های انسانی است و یکی از مهم ترین زمینه های تحقق آن، سختی های زندگی است. سختی هایی که با نگاهی تازه و معنوی بدان ها می تواند به ارمغان آورنده معن ای زندگی برای انسان ها باشد. از این منظر، آن چه در نگاه نخست سختی قلمداد می شود می تواند خیر و راهی برای کمال انسانی باشد. مولانا این حقیقت را با زبانِ تمثیل و داستان و بیانی نغز مطرح کرده است . در سویه دیگر، ویکتور فرانکل، روان شناس و بنیانگذار لوگوتراپی(معنادرمانی) قرار دارد که تجربیات تلخ او در اردوگاه کار اجباری و مرگ(آشویتس) باعث شد باور کند که پذیرا شدن ش جاعانه سختی های زندگی، می تواند ما را در رسیدن به خیرِ پنهان و مفید یاری رساند و نیل به تعالی درونی و معنا را تسهیل نماید. در مقاله پیش رو تلاش کرده ایم به روش استقرایی- تحلیلی، وجوه اشتراک محور اندیشگانی این دو اندیشمند را استخراج و بررسی نماییم و شیوه ی معنادار نمودن سختی های زندگی را از منظر فرانکل بکاویم. دستاورد پژوهش، گویای این است که این دو فرزانه، باوری عمیق به معنادار بودن سختی های زندگی دارند؛ زیرا سختی ها انسان را پیراسته از خودخواهی می کنند و به او توان رشدِ استعدادهای درونی می بخشند و توجه به ابعاد معنوی را بارزتر می کنند و به زندگی اش معنا می دهند.

ابومحمّد عبدالله بن احمد خازن از نویسندگان توانا و برجسته شیعی، ایرانی و عربی سرا در سده چهارم هجری قمری به دربار فخرالدّوله دیلمی و کتابدار صاحب بن عبّاد بوده است. دیوان اشعار او پس از قریب به یک هزار سال پنهان بودن، در یکی از بقعه های متبرّک آستان مقدس رضوی کشف شده است. ابومحمّد خازن، با وجود اینکه به زبان عربی شعر سروده، امّا روح فرهنگ ایرانی در کلام وی جاری است و کاربست بسیاری از عناصر فرهنگی و زبانی ایرانی؛ در سخن وی مشاهده می شود. جستار حاضر با رویکردی توصیفی- تحلیلی کوشیده است تا بازتاب عناصر فرهنگ و ادب ایرانی را در سروده های این شاعر بررسی کند. دستاورد پژوهش، بیانگر آن است که بهره گیری از واژگان فارسی، اشاره به جشن های ایرانی همچون نوروز و مهرگان، کاربرد لغات معرّب، گریز به عناصر تاریخی ایرانی از جمله پادشاهان و شخصیت های سیاسی دوران ساسانی، توجّه به اساطیر ایرانی؛ از جمله رستم و اسفندیار، اشاره به عناصر اقلیمی سرزمین ایران، نمونه هایی از این دست هستند که اثبات می کند؛ ابومحمّد خازن، تلاش نموده تا فرهنگ و ادب ایران زمین را در قالب سروده های عربی به مخاطبان خویش بشناساند.

در طنز کلامی، زبان علاوه بر این که وسیله ای برای رساندن معانی طنزآمیز است، به عنوان ابزاری برای طنزآفرینی نیز درنظر گرفته می شود. در نظریه عمومی طنز کلامی علاوه بر تحلیل سطح معنا، سطوح زبانی، شناختی و جامعه شناختی طنز نیز مورد تحلیل قرار می گیرد. «البخلاء» اثر مشهور «جاحظ» است که در آن حالات گوناگون مشاهیر، علماء و ادبای بخیل در قالب داستان هایی کوتاه توصیف می شود. نثر البخلاء به علت ماهیت جذاب و نقادانه، نقشی مؤثر در ایجاد، تثبیت و عادی سازی انگاره های ذهنی جاحظ در قالب طنز دارد. وجود این ویژگی نشان می دهد که این اثر قابلیت انطباق با نظریه عمومی طنز کلامی را دارا است؛ بنابراین در این پژوهش تلاش می شود با تکیه بر روش توصیفی-تحلیلی، متغیرهای شش گانه نظریه عمومی طنز کلامی در داستان های البخلاء بررسی شود. پرسش اصلی این است که عناصر کلامی جاحظ در طنز «البخلاء» چگونه است؟ نتایج نشان می دهد تقابل انگاره در این اثر به صورت واقعی/غیرواقعی، منتظره/غیرمنتظره و ممکن/غیرممکن و با استفاده از سطوح ساختواژی، واژگانی، نحوی و معنایی جلوه یافته است. همچنین طنز داستان زمانی به اوج می رسد که تقابل های فوق از طریق قرارگرفتن دو شخص متضاد و یا دو موضوع مخالف ارائه می گردد.

مدیحه سرا در متن گونه مدح به طور عام و قصیده ستایش گرانه به طور خاص اعمال و اقوال ممدوح مقتدر را موجه و منزه از هر بدی می داند. پژوهشگران حوزه زبان می توانند با تأمل در این متن گونه به راهبردهای مشروعیت بخشی و ابزار تحقق زبانی آن دست یابند. در این پژوهش با بهره گیری از ابزار تحلیل گفتمان انتقادی، قصاید عنصری در مدح سلطان محمود، به عنوان یک متن واحد با لایه های متعدد اجتماعی و فرهنگی، بررسی گردیده و با نگاه به اینکه عنصری به عنوان ملک الشعرا و ندیم محمود، نقش رسانه تبلیغاتی سلطان را داشته، این متون در دو سطح واکاوی شده است. به این ترتیب که ابتدا بر پایه نظریه مشروعیت ز(د)ایی ون لیوون، از تحلیلگران و نظریه پردازان رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی، نمودهای چهار راهبرد اصلی مشروعیت ز(د)ایی یعنی اعتباربخشی، ارزش دهی اخلاقی، عقلانی سازی و اسطوره پردازی از متون استخراج گردیده، سپس با توجه به مقوله تکرار معنایی مشخص شده هر مؤلفه با چه بسامدی تکرار شده است. نویافته ها مشخص کردند این متون تنها ابیاتی چند برای سرگرمی و خوشامد محمود نبوده، بلکه عنصری ضمن مدیحه سرایی با به کارگیری این مؤلفه ها نخست قصد مشروعیت بخشی داشته، و سپس با بهره گیری از ابزار تکرار، از مؤثرترین شیوه های القای مضمون، اهداف مورد نظر را در ذهن مخاطب تثبیت نموده است.

شعر مشروطه را باید عرصه ای برای ظهور گفتمان های اعتراضی، ضد هژمونیک و بیداری اجتماعی دانست که در آن، زبان، نه صرفاً ابزار بیان، بلکه کنشی اجتماعی و ایدئولوژیک تلقی می شود. در این میان، میرزاده عشقی یکی از برجسته ترین شاعرانی است که با بهره گیری از شگردهای زبانی، آوایی و بلاغی، گفتمان سیاسی عصر مشروطه را در قالب شعر متعهد بازنمایی کرده است. پژوهش حاضر با تکیه بر نظریه تحلیل انتقادی گفتمان نورمن فرکلاف و به کارگیری الگوی سه سطحی او (تحلیل متن، کنش گفتمانی، کنش اجتماعی)، به بررسی کارکردهای موسیقی درونی و لحن خطابی در اشعار میرزاده عشقی می پردازد. در سطح نخست، از طریق تحلیل زبانی ابیات منتخب، نشان داده می شود که چگونه تکرار، واج آرایی، ترصیع و جناس در خدمت تقویت لحن اعتراضی و اقناع مخاطب عمل می کنند. در سطح دوم، با تحلیل سبک خطابی و بینامتنیت اشعار، به نقش شعر در تولید و مصرف گفتمان سیاسی پرداخته می شود؛ و در سطح سوم، کنش اجتماعی شعر در بستر روابط قدرت، به ویژه در مقابله با استبداد سیاسی و گفتمان های سلطه بررسی می شود. یافته های این پژوهش حاکی از آن است که موسیقی درونی و سبک خطابی در اشعار عشقی، تنها عناصر زیبایی شناختی نیستند، بلکه به مثابه ابزارهای گفتمان ساز، در ایجاد لحن اعتراضی، بازنمایی هویت جمعی و سازمان دهی کنش اجتماعی نقشی بنیادین ایفا می کنند.

واژه انشا در لغت به معنی به وجود آوردن و در اصطلاح ادبی، مراد سخنی است که ذاتاً راست باشد. این گونه جملات به دو نوع طلبی و غیر طلبی تقسیم می شود. جملات امری یکی از انواع انشای طلبی است. امر، به معنی دستور دادن و طلب انجام کار به طریق بزرگی و برتری است. گاهی هم از حالت حقیقی خود خارج می شود و شاعر یا نویسنده آن را برای اهداف دیگری همانند استرحام، تمنا و آرزو، ارشاد و غیره، از آن استفاده می کند. سعدی از جمله شاعران مطرح حوزه ادبیات تعلیمی از ظرفیت های زبانی، بیشترین بهره برداری کرده و از ساختار ویژه گفتار، برای بیان ظرافت های معنایی و اهداف بلاغی استفاده نموده است. این پژوهش که به شیوه توصیفی- تحلیلی و با ابزار کتابخانه ای است، درصدد بررسی اغراض ثانوی امر ارشادی در ابیات تعلیمی بوستان می باشد تا مشخص شود که سعدی در بوستان از فعل امر برای کدام اغراض ثانویه و بیان کدام معانی استفاده کرده است. همچنین بسامد کاربرد هرکدام از اغراض ثانوی امر، مشخص گردد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که سعدی به 29 غرض ثانوی جملات امر ارشادی توجه و عنایت داشته است که پربسامدترین آن ها عبارتند از امر ارشادی اقناعی 78 مورد (36/ 8%)، امر ارشادی ترغیبی 60 مورد (43/6%)، امر ارشادی تحریضی 46 مورد (93/ 4) و امر ارشادی اندرزی 39 مورد (18/4%) است.

هدف این جستار، مطالعه و بررسی ساخت و معنای ترکیبات مکرر در دو اثر نظامی یعنی «خسرو و شیرین» و »مخزن الاسرار» است. نظامی در این دو اثر، در کنار سایر روش واژه سازی مانند ترکیب، اشتقاق، ترکیب - اشتقاق و تخفیف، از تکرار استفاده کرده است. در خسرو و شیرین نظامی، ترکیبات مکرر در قالب گروه های اسمی، فعلی و صفتی قابل بررسی هستند. روش در این جستار، توصیفی- تحلیلی است و تمام نمونه های فعل، قید و صفت در دو اثر نام برده از نظامی مورد بررسی قرار می گیرند. مهم ترین یافته های این پژوهش نشان می دهند که شاعر در میانِ انواعِ تکرار، از هردو الگوی آن یعنی تکرار کامل و ناقص و شاخه های گوناگون آن دو بهره گرفته است. تکرار در دو اثر نام برده نظامی وجود دارند: مانند اسم + اسم، اسم + میان وند + اسم، بن مضارع+ میان وند + بن مضارع، صفت + میان وند + صفت، عدد شمارشی + میان وند + عدد شمارشی، قید + قید، قید + میان ون + قید، جمله دعایی با ترکیب حرف ندا و منادا + جمله ندایی با همین ترکیب، مصدر + مصدر، اسم + میان وند + اتباع یا شکل ناقص اسم، بن ماضی + میان وند + بن مضارع از ریشه بن ماضی. اغلب ترکیبات مکرر اسمی در خسرو و شیرین و مخزن الاسرار، تکرار کامل افزوده میانی با تکواژ دستوری هستند. اغلب ترکیبات مکرر صفتی و قیدی در خسرو و شیرین و مخزن الاسرار، تکرار کامل افزوده میانی با تکواژ دستوری هستند. این مکررها افزون بر شکل هنری، ساخت واژگانی و گسترش زبان فارسی را نشان می دهند.

تأکید مجموعه شگردها و شیوه های دستوری - بلاغی است که مفهوم جمله یا بخشی از جمله را تقویت می کند . تأکید در دو بخش تأکید عام و خاص مطرح شده است . تأکید عام شامل همه اجزای جمله و جمله می شود و تأکید خاص برخی از اجزای جمله را در بر می گیرد . پرسش اصلی در مقاله حاضر این است که شیوه ها و شگرد های تأکید در شعر فروغ فرخزاد بر اساس مجموعه شعر «تولدی دیگر» کدامند؟ این تحقیق بیانگر آن است که برخی از شیوه های تأکید در شعرفروغ با شیوه های تأکید در شعر کلاسیک فارسی مشترک است و برخی دیگر تازه است. تأکیدِ اقسام مفاهیم در شعر فروغ فرخزاد به لحاظ بسامد بیشتر بر اساس تکرار جمله و اجزای جمله است . تکرار خود چند قسم است که هم در بدیع و در دانش معانی مطرح می شود و در شعر فروغ فرخزاد از هر دو قسم یعنی تصدیر و انواع اطناب دیده می شود. هم چنین برخی از تأکید های شعر او در مجموعه تولدی دیگر بر اساس آرایه های بدیعی ، بیانی و مولفه های دانش معانی صورت گرفته است که از آن میان صفت و قید در سویه دستوری و اطناب و جایگاه فعل در سویه بلاغی ، قابل ذکر است .

جستار حاضر در پی بررسی نمودهای فرجام اندیشی در اشعار اخوان ثالث است. در این مقاله با استفاده از روش توصیفی تحلیلی مجموعه اشعار اخوان ثالت بررسی شده و اشعاری که دارای فرم فرجام گرایانه بوده اند مورد تحلیل و وارسی قرار گرفته اند. بر اساس شواهد موجود در این پژوهش می توان گفت که فرجام اندیشی یکی از مفاهیم برجسته در اشعار اخوان است که وجوه مختلفی از جهان بینی وی را نمایان می کند. فرجام اندیشی در شعر اخوان را می توان به دو دسته کلی تقسیم نمود، اول آن گروه از اشعاری که فرم فرجام گرایانه ندارند اما در لایه های زیرین خود ذهنیتی آخرالزمانی را ارائه داده و دارای اشارات فرجام گرایانه هستند و بعد اشعاری که بر اساس فرم و روایت آخرالزمانی خلق شده اند. علاوه بر این، براساس نتایج تحقیق مشخص می شود که فرجام اندیشی در شعر وی بیشتر کارکردی اسطوره اندیشانه دارد ومی کوشد تا بازسازی نوین جهان را بر مبنایی کهن الگویی ودر چینشی روزآمد ارایه دهد.

یکی از مهم ترین انواع شعر غنایی در سنت ادب فارسی، منظومه های عاشقانه هستند. داستان های عاشقانه به عنوان قصه هایی که بستر روایی مشابهی دارند عموماً دارای بن مایه ها و عناصر همانندی هستند. یکی از عناصر اصلی در داستان های عاشقانه منظوم یا منثور نخستین برخورد و آشنایی بین عشاق است چراکه هر داستان عاشقانه ای از دو سویه عاشق و معشوق برخوردار است که مواجه آن دو و مطلع شدن طرفین از وجود یک دیگر کلیدی ترین گرانیگاه برای آغاز روایت های عاشقانه به حساب می آید. نخستین برخورد بین عشاق به منزله سرآغاز اصلی داستان های عاشقانه از اهمیت قابل توجهی در بررسی چگونگی شکل گیری ساختار روایت های عاشقانه برخوردار است. در این پژوهش، تلاش بر آن خواهد بود تا با کمک روش ساختارگرایی و در ذیل آن ریخت شناسی به بررسی پنجاه روایت عاشقانه برگزیده از منظومه های عاشقانه فارسی بپردازیم تا با ارائه طبقه بندی نویی از نخستین برخورد بین عشاق دریچه ای جدید برای بررسی های ریخت شناسانه داستان های عاشقانه مبتنی بر آثار بومی گشوده شود.

تجربه وحی ، یکی از بنیادی ترین مفاهیم در ادبیات دینی و عرفانی است که از منظرهای کلامی، تفسیری و ادبی مورد توجه بوده است. پژوهش حاضر با طرح نظریه رؤیای گویا، در پی بازخوانی تأثیر متون مقدس بر ادبیات است. بر این اساس با رویکرد بینامتنی، بازآفرینی مضامین عرفانی را در غزل های شماره ۱۶ و ۱۸۹ دیوان کبیرمولانا بررسی می کند و پیوند آن ها را با سوره یوسف تحلیل می نماید. ضرورت این مطالعه در تبیین چگونگی تبدیل تجربه وحیانی به کلام شاعرانه در شعر عرفانی پارسی نهاده شده است، که پیوند میان ادبیات پارسی و متن وحیانی را از منظر نظریه رؤیای گویا آشکار می سازد. روش پژوهش کیفی- توصیفی است و از تحلیل های بلاغی (استعاره، تلمیح، تکرار)، نشانه شناختی (تصاویر چاه، پیراهن، نور)، و تحلیل بینامتنی بهره می گیرد. یافته ها نشان می دهند که مولانا با تلمیح به روایت یوسف و یعقوب، مضامین هجران و وصال را با تصاویر خیال محور و ساختارهای موسیقایی بازنمایی کرده و شعر خود را به تفسیری عرفانی و نمایشی هنری از قرآن نزدیک ساخته است. این مطالعه با ارائه چارچوبی نوین، پیوند عمیق ادبیات پارسی و قرآن را مستند می کند و بستر را برای پژوهش های تطبیقی عرفانی فراهم می سازد.

قصه های عامیانه همواره به عنوان بازنمایی های فرهنگی و اجتماعی، زمینه ای غنی برای تحلیل جامعه شناسی زبان فراهم می آورند. داستان پریچهر و هفت کوتوله از قصه های محلی اصفهان، نمونه ای بارز از بازنمایی گفتمان های قدرت، حسادت، همکاری و عدالت است که ساختار و محتوای آن با قصه اروپایی سفیدبرفی شباهت های قابل توجهی دارد. این پژوهش با رویکرد جامعه شناسی زبان، به بررسی نقش زبان و گفتمان در شکل دهی به قدرت، هویت، جنسیّت، تعامل اجتماعی، فریب و عدالت در قصه پریچهر و هفت کوتوله می پردازد و در عین حال، تطبیق آن با قصه سفیدبرفی، ابعاد فرهنگی و زبانی مشترک و متفاوت این دو قصه را روشن می سازد. پژوهش حاضر با تمرکز بر این ابعاد زبانی نشان می دهد که قصه های عامیانه فراتر از سرگرمی، ابزار بازتولید و تنظیم روابط اجتماعی، تثبیت سلسله مراتب قدرت و بازنمایی ارزش ها و هنجارهای فرهنگی هستند. تحلیل جامعه شناختی زبان در این متون امکان درک عمیق تر ساختارهای فرهنگی، اجتماعی و قدرت را فراهم می آورد و نشان می دهد که زبان هم ابزار بیان و هم سازوکار مؤثر برای شکل دهی به جامعه و فرهنگ است.

در هر برهه از زمان مردم سرزمین های مختلف، در ارتباط های خود به زبانی صحبت می کردند تا مورد تفهیم دیگران قرار گیرد، این زبان، رمز و نماد و استفاده از اسطوره های به جا بود. و اگر بگوییم که ما در دنیایی از مفاهیم اسطوره ای و نمادها زندگی می کنیم سخن به گزاف نگفته ایم. این نمادها و اسطوره ها گاه از جنس گیاهان، اشیاء، میوه ها، رنگ ها، انسان ها و در نهایت حیوانات بودند، مسلم است که رنگ سیاه نمادی از تاریکی، ظلمت، خفقان و افسردگی افکار است؛ میوه انار نماد باروری است و اما اسب نماد همیشگی نجابت است و در کنار هر سردار نامی اسبی درست به شهرت مخدوم خود گام برداشته است، آتش نماد مرگ و باز زایی و در جای دیگر نماد تطهیر و عدم آلایش پنداشته شده است اما این همه ی مفاهیمی نیست که در مورد این عناصر در کتب اساطیر و نمادها بدان پراخته شده است. گاه در میان اقوامی عنصری از همین موارد فوق نشانی متضاد از آنچه نقل شده است را دارد درست به مانند حضور گرگ در میان مردم سرزمین ترک و فارس، به شدت در مقام هم قرار گرفته اند، چنین مفهومی در مورد گراز نیز صادق است. گراز در میان قومی نشانی از شجاعت و تهوّر است و در میان قومی نمادی از حرص و آزمندی. در میان اسطوره های ایرانی و هندی قرابت بسیار نزدیک وجود دارد و در اسطوره ی هر دو ملت تجلّی از وجود ایزدانِ نجات دهنده ی زمین و زمینیان می باشد. .