مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات (کتاب سابق)

مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات (کتاب سابق)

مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات (کتاب سابق) سال بیست و دوم پاییز 1390 شماره 3 (پیاپی 87)

مقالات

۱.

استانداردهای طراحی در کتابخانه های مرکزی دانشگاهی شهراصفهان

تعداد بازدید : ۸۷۳ تعداد دانلود : ۸۰۷
هدف: هدف سنجش میزان رعایت استانداردهای طراحی ساختمان کتابخانه با الگو برداری از دیدگاه انجمن کتابداران امریکا در طراحی ساختمان کتابخانه های مرکزی دانشگاهی شهر اصفهان است. روش/ رویکرد پژوهش: شش ساختمان کتابخانه مرکزی دانشگاهی در شهر اصفهان با استفاده از چک لیست وارسی و برای تجزیه و تحلیل داده ها از شاخص های آمار توصیفی استفاده شده است. یافته­ها: تنها در دو کتابخانه دانشگاه صنعتی اصفهان و دانشگاه اصفهان بیش از 50 درصد استانداردهای طراحی ساختمان کتابخانه رعایت شده است. همچنین، دانشگاه صنعتی اصفهان و دانشگاه پیام نور - از نظر رعایت استانداردهای ساختمان - به ترتیب بیشترین و کمترین امتیاز هار به دست آوردند. نتیجه­گیری :44 درصداز استانداردهای ساختمان کتابخانه در طراحی ساختمان کتابخانه های مرکزی دانشگاهی شهر اصفهان رعایت شده است.
۲.

اینفوکریستال ها و کاربرد آنها در بازیابی اطلاعات

تعداد بازدید : ۵۶۸ تعداد دانلود : ۵۳۶
هدف: بررسی کاربرد مصوسازی اطلاعات، به ویژه فن اینفوکریستال در فرآیند بازیابی اطلاعات، مصورسازی پرس وجوهای وزنی و فضاهای برداری است. مصورسازی اطلاعات به صورت عام و اینفوکریستال به صورت خاص و کاربردهای آنها در بازیابی اطلاعات، اینفوکریستال و مصوسازی پرس وجوهای وزنی، مصورسازی فضاهای برداری و تاثیر این روش در فهم راحت روابط موجود بین مفاهیم بسیار زیاد بازیابی شده، مورد بررسی قرار میگیرد. روش و رویکرد: این مطالعه با بررسی و تحلیل متون بازیابی اطلاعات و مصور سازی اطلاعات، تاثیر مصورسازی به ویژه فن اینفوکریستال در تحلیل نتایج جست وجو صورت گرفته است. یافته ها: مصوسازی اطلاعات از توانایی دیداری انسان در تشخیص الگوها و روابط ساختاری اشیاء در بهبود نظام های بازیابی استفاده میکند و در علوم مختلفی از جمله زمین شناسی، جغرافیا و اخیراً کتابداری و اطلاع رسانی و ... کاربرد دارد. یکی از فنون مصوسازی اطلاعات، اینفوکریستال میباشد که میتواند فضای انتزاعی اطلاعات را به تصویر بکشد و تمامی روابط ممکن بین بینهایت مفهوم را مجسم سازد. ارزش مقاله: با توجه به اهمیت روزافزون نظام های بازیابی اطلاعات و کمبود منابع منتشر شده در حوزه مصورسازی ، آشنایی با اینفوکریستال و کاربردهای آن در طراحی نظام های بازیابی اطلاعات، میتواند برای جامعه کتابداری و اطلاع رسانی ایران بسیار مفید باشد.
۳.

تحلیل اطلاعات نسخه شناختی نسخه های خطی موجود در کتابخانه دیجیتال سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

تعداد بازدید : ۳۲۸ تعداد دانلود : ۳۰۱
هدف - نسخه های خطی موجود در کتابخانه دیجیتال سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران از لحاظ اطلاعات نسخه شناختی از جمله تاریخ کتابت، مکان کتابت، نوع کاغذ و نوع خط بررسی شده است روش / رویکرد پژوهش - تحلیل محتوا و جامعه پژوهش ۳۸۵۳ رکورد نسخه خطی موجود در وب سایت کتابخانه دیجیتال سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران صورت گرفته است. یافته ها - بیشترین نسخه ها(۲۲/۷۱%) مربوط به قرن ۱۳ هجری است. مکان کتابت ۸۳/۷۰ درصد از نسخه ها متعلق به قلمرو ایران آن زمان است . بالاترین کاغذ استفاده شده در نسخه های خطی ، نوع فرنگی با ۵۹ /۷۲ درصد است. خط نستعلیق با ۳۱/ ۶۴ درصد بیشترین و خط لاتین با ۰/۰۵ درصد کمترین میزان خط به کار رفته در نسخه های خطی است . نتیجه گیری - قدیمی ترین نسخه مربوط به قرن پنجم قمری٬ بیشترین نوع کاغذ به کار رفته در نسخه های خطی، کاغذ فرنگی و خط نستعلیق، بیشترین خط به کار گرفته در نسخه های خطی است.
۴.

دیدگاه های دانش آموزان دبیرستانی شهرستان شهرکرد در مورد عوامل ترغیب کننده و بازدارنده مطالعه آزاد

تعداد بازدید : ۳۱۵ تعداد دانلود : ۳۰۲
هدف : دیدگاه دانش آموزان دبیرستانی شهرستان شهرکرد در مورد عوامل بازدارنده و ترغیب کننده مطالعه آزاد با برخی از متغییر های جمعیت شناختی(جنسیت، پایه تحصیلی و نواحی آموزش و پرورش) شناسائی شده است. روش پژوهش : از نوع توصیفی به شیوه علی یا پس از وقوع است، نمونه گیری بر اساس جدول کرجسی و مورگان و با روش نمونه گیری چند مرحله ای انجام شده است. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه ای با ضریب پایانی 755/0 بوده است. جامعه آماری را دانش آموزان دبیرستانی اول تا سوم پنج منطقه (ناحیه1، ناحیه2، لاران، سامان و بن) در شهرستان شهرکرد تشکیل می دهد. یافته ها: کاربرد آزمون های خی دو، آزمون T تک متغیره، آزمون T مستقل، تحلیل واریانس و پی گیری توکی نشان می دهد که بین میزان مطالعه آزاد دانش آموزان دختر و پسر تفاوت معناداری وجود دارد. نتایج آزمون پی گیری توکی نشان می دهد که اختلاف میانگین دیدگاه دختران و پسران در زمینه عوامل ترغیب کننده مطالعه به صورت عوامل خانوادگی و وسایل ارتباط جمعی در نواحی مختلف و پایه های تحصیلی مختلف معنادار است. نتیجه گیری :در مقایسه دیدگاه دختران و پسران در زمینه عوامل بازدارنده مطالعه نقش بی حوصلگی بیش از حد متوسط، و کمبود وقت، دسترسی نداشتن به کتاب، گریزاز مطالعه و قیمت گران کتاب در حد متوسط است. براساس نتایج آزمون پیگیری توکی در زمینه دسترسی نداشتن به کتاب اختلاف بین میانگین پایه های دوم و سوم معنادار بود. همچنین در زمینه گریز از مطالعه اختلاف میانگین پایه های اول با دوم و اول با سوم معنادار است. در زمینه کمبود وقت برای مطالعه، اختلاف منطقه لاران با بن معنادار است و در سایر موارد تفاوت معناداری وجود ندارد. در مورد قیمت گران کتاب اختلاف میانگین بین منطقه لاران با منطقه بن معنادار است .
۵.

ساختار و محتوای خط مشی دسترسی و ارائه خدمات بخش نسخه های خطی کتابخانه های کشور

تعداد بازدید : ۴۰۵ تعداد دانلود : ۳۶۸
هدف: این پژوهش با هدف شناسایی مولفه های موجود درخط مشی دسترسی بخش نسخه های خطی کتابخانه های کشور و تحلیل دیدگاه تهیه کنندگان اینگونه خط مشی­ها انجام شده است. روش/رویکرد پژوهش: با استفاده روش تحلیل محتوا از نوع کیفی به تحلیل خط مشی مدون دسترسی و ارائه خدمات بخش خطی کتابخانه های کشور پرداخته است. یافته­ها: در خط مشی مدون کتابخانه های کشور 9 مولفه وجود دارد که هر یک دارای مقوله ها و زیر مقوله های متعدد است. کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران با 4 مولفه کمترین و کتابخانه ملی ایران با 9 مولفه بیشترین معیارها را برای دسترسی به نسخه های خطی خود تعیین کرده است. نتیجه­گیری: اهمیت مولفه ها در خط مشی ها مختلف است. دو مولفه ارائه منابع و خدمات به مراجعان و شرایط و مشخصات استفاده کنندگان از مولفه های مهم و اساسی خط مشی ها هستند
۶.

صد شغل برای کتابداران: پست های سازمانی نوین در کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی

نویسنده:
تعداد بازدید : ۱۲۲۳ تعداد دانلود : ۸۸۴
هدف : پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر فناوری های نوین اطلاعاتی و ارتباطی ( آی.سی.تی.) بر بازار کار کتابداری و اطلاع رسانی انجام شده است. این مقاله به معرفی فرصت های شغلی تازه ای در حرفه کتابداری می پردازد، که در آگهی های استخدام مرتبط به این رشته منعکس شده اند. روش/رویکرد پژوهش : رویکرد پژوهش حاضر کیفی و روش آن تحلیل محتواست. در یک نمونه گیری هدفمند 100 آگهی شغلی مربوط به کتابداران انتخاب و تحلیل شده اند. نمونه حاصل برگزیده ای از فرصت های شغلی کتابداران در دانشگاه ها و مراکز علمی کشورهای انگلیسی زبان است که از طریق شبکه وب قابل دسترسی بوده است. یافته ها :مشاغل بررسی شده در این پژوهش به 7 گروه تقسیم شده و نمونه هایی از هر گروه معرفی شده اند. این گروه ها عبارت اند از: پُست های/مشاغل حرفه ای سنتی و مرسوم در کتابداری (16 مورد)، پست های جدید مرتبط با فناوری های نوین (23 مورد)، پست های آموزشی (13 مورد)، پست های پژوهشی (8 مورد)، پست های ویژه کتابداری موضوعی (20 مورد)، پست های مربوط به خدمات ویژه کتابخانه ها (14 مورد)، و پست های مربوط به منابع اطلاعاتی خاص (6 مورد). نتیجه گیری :گسترش فناوری های نوین تاثیر مثبتی بر بازار کار کتابداری گذاشته و از این رهگذر فرصت های تازه ای در اختیار متخصصان این رشته قرار گرفته است. همچنین، دامنه مشاغلی که کتابداران در اختیار دارند، از وسعتی به مراتب بیش از گذشته برخوردار است. علاوه بر این، با معرفی پست های سازمانی جدید، مشاغل معمول و سنتی کتابداران از بازار کار این حرفه حذف نشده و همچنان فعالیت های گذشته آنان در کنار عرصه های جدید در جریان است.
۷.

فهرستنویسی نسخ خطی درکتابخانه ملی ایران : روندها و رویه ها

تعداد بازدید : ۲۹۲ تعداد دانلود : ۲۷۳
هدف: در ایران برای فهرستنویسی نسخ خطی دیدگاه ها و رویه های متعدد وجود داشته و دارد. براساس تفاوت های موجود فهرستنویسی نسخ خطی در ایران به سه شیوه تقسیم شده است: 1. سنتی 2. میانه 3. مدرن. پژوهش حاضر به بررسی فهرست های بیست و دو جلدی کتابخانه ملی بر اساس مشخصات این سه دوره پرداخته است. روش/رویکرد پژوهش: دادهای پژوهش بر اساس سیاهه وارسی ای متشکل از 23 معیار از یک نمونه 150فهرستبرگه ای گردآوری شده است. یافته ها: شیوه های فهرستنویسی میانه و مدرن، در بیست و دو جلد فهرست نسخ خطی کتابخانه به کار رفته است: مجلدات اول تا دوازدهم دارای شیوه میانه، مجلدات سیزدهم و چهاردهم دارای شیوه ای بینابین، جلدهای پانزدهم تا بیست و دوم نیز دارای شیوه فهرستنویسی مدرن اند حضور عناصر سیاهه وارسی در بیست و دو جلد فهرست نسخ خطی کتابخانه ملی توسط آزمون کروسکال والیس نشان داد که تفاوت معناداری در شیوه کار فهرستنویسان از نظر انعکاس دادن عناصر فهرست نگاری نسخ خطی در فهرست وجود دارد. نتیجه گیری: فهرست های دارای شیوه مدرن دارای بیشترین مطابقت با عناصر سیاهه وارسی بودند. همچنین با استفاده از مطالعه تطبیقی بین سه دسته مورد بررسی مشخص شد فهرست های اخیر دارای روال یکدست و مشخص تری هستند و تناسب و اعتدال بیشتری در زمینه میزان اطلاعات ارائه شده در زمینه کتابشناسی و نسخه شناسی داشتند
۸.

معرفی مدل ملزومات کارکردی پیشینه های کتابشناختی

نویسنده:
تعداد بازدید : ۲۶۲ تعداد دانلود : ۲۳۴
هدف : مدل « اف.آر.بی.آر. » یا ملزومات کارکردی پیشینه های کتابشناختی، مدلی مفهومی است که به دنبال غنی سازی پیشینه های کتابشناختی است. این مقاله، به دنبال شناسایی و درک مدل، معایب، و مزایای آن است. روش/ رویکرد پژوهش: مقاله حاضر، مقاله ای مروری است که با تمرکز بر گزارش های ایفلا و مقالات نگارش­یافته در مورد مدل « اف.آر.بی.آر. » نگارش یافته است. یافته­ها: « اف.ار.بی.ار » محیطی برای ایجاد حداکثر پیوندهای ممکن میان عناصر کتابشناختی است. این مدل ابزاری مناسب را جهت بازیابی اطلاعات در اختیار کاربران قرار می­دهد و از دوباره­کاری­های موجود در پیشینه­های کتابشناختی جلوگیری می­کند. نتیجه گیری: « اف.آر.بی.آر. » محیطی برای ایجاد حداکثر پیوندهای ممکن میان عناصر کتابشناختی است. این مدل، ابزاری مناسب را جهت بازیابی اطلاعات در اختیار کاربران قرار می دهد و از دوباره کاری های موجود در پیشینه های کتابشناختی جلوگیری می کند.
۹.

مقایسه موتورها و ابرموتورهای کاوش عمومی در بازیابی اطلاعات علم فیزیک و میزان همپوشانی آنها

تعداد بازدید : ۳۷۷ تعداد دانلود : ۳۳۶
هدف: هدف اصلی این مقاله مقایسه موتورها و ابرموتورهای کاوش عمومی در بازیابی اطلاعات فیزیک و تعیین میزان همپوشانی آنها می­باشد. روش/ رویکرد پژوهش: روش پژوهش در این تحقیق، با توجه به ماهیت موضوع و اهداف پژوهش و فرضیه های پژوهش، پیمایشی توصیفی است. جامعه پژوهش شامل شش موتورکاوش و شش ابر موتور کاوش عمومی است. پر استفاده ترین موتور ها و ابرموتورهای کاوش عمومی اینترنت بر اساس معرفی سایت searchenginewatch.com انتخاب گردید. جهت رسم جدول و نمودار از نرم­افزار اکسل [1] استفاده شده است. برای تجزیه و تحلیل داده ها از توزیع فراوانی، درصد، و میانگین استفاده شده است. یافته ها: نتایج به دست آمده نشان می دهد که در میان موتورهای کاوش، موتور کاوش یاهو بیشترین مدارک فیزیک (40 درصد) را بازیابی کرده است و رتبه نخست را به خود اختصاص می دهد. موتور کاوش عمومی ا ِی.اُ.ال. با 57/38 درصد بیشترین همپوشانی را با سایر موتورها دارد. در ابر­موتورهای کاوش نیز، ابر­موتور کاوش کری گاید، بیشترین مدارک فیزیک (1/77 درصد) را بازیابی کرده است و رتبه نخست را به خود اختصاص می دهد. همچنین، ابرموتور اینفو با میزان همپوشانی 7/43 درصد بیشترین همپوشانی را با سایر ابر­موتورها دارد. نتیجه گیری: ازنظر همپوشانی، استفاده از ابرموتورهای کاوش عمومی نسبت به موتورهای کاوش عمومی ارجح است.
۱۰.

نگاشت(Mapping) تولیدات علمی حوزه علوم کتابداری واطلاع رسانی کشورهای جهان اسلام در پایگاه web of science در سال های 1994-2004

تعداد بازدید : ۳۷۵ تعداد دانلود : ۳۱۳
هدف: مدارک حوزه علوم کتابداری و اطلاع­رسانی تولید شده توسط کشورهای جهان اسلام عضو OIC در محدوده زمانی 2009-1994 شده است. روش/رویکرد پژوهش : با استفاده از روش تحلیل استنادی، نویسندگان و نشریات برتر این حوزه مشخص شدند و نقشه تاریخ نگاشتی حوزه علمی کشورهای جهان اسلام ترسیم گردید. یافته­ها: مقدار متوسط نرخ رشد سالانه انتشارات کشورهای جهان اسلام برای این سال­ها عدد 78/13%محاسبه شد علاوه بر آن رشد سالانه انتشارات هر کشور بر اساس رگرسیون نمایی نیز محاسبه گردید. نتایج نشان داد که بر اساس میزان R2 مربوط به رشد سالانه تولیدات علمی کشورها، میزان رشد کشورهای ایران، بنگلادش، ترکیه، امارات، پاکستان و مصر طی 16 سال مورد بررسی معنی­دار است (05 P نتیجه­گیری: رشد تولیدات علمی کشورهای جهان اسلام در پایگاه Web of science با توجه به رشد انفجارگونه اطلاعات، مطلوب به نظر نمی­رسد و جا دارد که مسئولین کشورها تلاشی جدی در راستای تولیدات علمی و نمایه کردن آن­ها در پایگاه­های معتبر بین­المللی به عمل آورند.

آرشیو

آرشیو شماره ها:
۹۳