درخت حوزه‌های تخصصی

علوم اسلامی

حوزه‌های تخصصی
ادبیات اقتصاد تاریخ تربیت بدنی جغرافیا حقوق روانشناسی زبان شناسی علم اطلاعات و دانش‌شناسی علوم اجتماعی علوم اسلامی علوم انسانی علوم تربیتی علوم سیاسی فلسفه و منطق مدیریت مطالعات زنان هنر و معماری
اخلاق و تعلیم و تربیت اسلامی ادبیات عرب تاریخ اسلام و سیره تصوف و عرفان اسلامی تفسیر و علوم قرآن حدیث و علوم حدیث علوم غریبه فقه و اصول گروه های ویژه منطق، فلسفه و کلام اسلامی
ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۳٬۰۸۱ تا ۳٬۱۰۰ مورد از کل ۸۲٬۵۵۱ مورد.
۳۰۸۱.

مواجهه سفرنامه نویسان ایرانی با مظاهر تمدنی جدید در استانبول و مصر با تأکید بر سفرنامه های حج و عتبات عالیات(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: تاریخ اسلام سال ۲۵ پاییز ۱۴۰۳ شماره ۳ (پیاپی ۹۹) 171 - 202

کلیدواژه‌ها: زائران ایرانی خلافت عثمانی سفرنامه ها تمدن غرب استانبول مصر

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۱۱ تعداد دانلود : ۲۵۵
با توجه به اینکه سرزمین حجاز در قلمرو دولت عثمانی قرار داشت، زائران و حجاج ایرانی برای زیارت عتبات عالیات و بیت المقدس و انجام مناسک حج، به آنجا رفت وآمد می کردند. آنها در قلمرو حکومت عثمانی (1341-678ق)، به ویژه استانبول و مصر، شاهد برخی از نوآوری ها و ابداعاتی بودند که دیدن آنها برایشان حیرت آور و اعجاب انگیز بود و مشاهدات خود را نیز در نوشته هایشان بازتاب داده اند. این زائران سعی کردند در قالب سفرنامه ها، هم وطنان خود را نیز در این یافته ها شریک کنند.پرسش این پژوهش، آن است که مواجهه زائران ایرانی با عناصر تمدنی غرب، تا چه حد از نظر معرفت شناسی به طرح پرسش های جدید در ذهن آنها انجامید. این پژوهش که با روشی وصفی تحلیلی به صورت عمده بر پایه اطلاعات موجود در سفرنامه ها و برخی آثار تحقیقاتی دیگر سامان یافته، به این نتیجه رسیده است که مواجهه زائران ایرانی با مظاهر جدید تمدن غرب، شگفت زدگی در برابر مظاهر تمدنی جدید در قالب های فرهنگی، هنری، اجتماعی و صنایع بود و برخی از آنها را به فکر انتقال فناوری به ایران سوق داد
۳۰۸۲.

The Revival of Teleology After its Death by Darwin(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهش های فلسفی - کلامی سال ۲۷ پاییز ۱۴۰۳ شماره ۳ (پیاپی ۱۰۱) 107 - 134

کلیدواژه‌ها: teleology philosophy of biology Darwin Neo-Darwinism reductionism

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۰۸ تعداد دانلود : ۱۸۱
Two distinct teleological perspectives emerge from the ancient Greek tradition. 1) Platonic teleology, which represents teleology as the result of intentional agency and is the origin of the idea of design; and 2) Aristotelian teleology, which introduces teleology as the resultof natural and intrinsic causes. The preceding framework for understanding nature was superseded by the advent of the modern era and the establishment of the scientific method. Nevertheless, despite the prevailing skepticism regarding the possibility and utility of teleology in the modern era, it is asserted that several prominent scientists of the modern era are staunch defenders of teleology (design). However, with Darwin’s proposal of the theory of evolution, the path to the destruction of teleology was initiated. This article examines the interconnection between Darwin’s theory of evolution (then Neo-Darwinism) and teleology, focusing on how this theory effectively undermines the teleological perspective. However, it seems that recent findings in the field of biology challenge this dominant view and open the way for the revival of teleology.
۳۰۸۳.

حقوق شوهر بر عهده زن در آیه 34 سوره نساء بر اساس مقایسه تفاسیر شیعه و اهل سنت با تفسیر المیزان

نویسنده:
منبع: مطالعات فرهنگی قرآن سال اول بهار و تابستان ۱۴۰۳ شماره ۱ ۲۱۰-۱۸۷

کلیدواژه‌ها: حقوق شوهر زن المیزان تفاسیر شیعه اهل سنت آیه 34 سوره نساء

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۳۴ تعداد دانلود : ۱۲۳
حقوق متقابل زن و شوهر از مسائلی است که در سوره نساء بیان شده و تفاسیر شیعه و اهل سنت اصول مشترکی را ذیل آیات مطرح کرده اند. بررسی نظرات مفسران متقدم تا عصر حاضر و مقایسه آنها با المیزان بیانگر آن است که نظرات علامه طباطبایی متمایز از دیگران، کاربردی و منطبق بر عصر حاضر است. بیشتر مفسران وجوب اطاعت زن را اطاعت الهی دانسته اند، ولی علامه آن را اطاعت زن از شوهر بیان کرده است. حفظ اسرار و اموال همسر از دیدگاه غالب مفسران و علامه به معنای حفظ حقوق شوهران دانسته شده و تمامی مفسران نافرمانی نکردن زن در مقابل شوهر را جزء وظایف زن دانسته اند. سه مرحله بازداری زن از نافرمانی در قرآن طبق نظر غالب مفسران بر اساس «پند و اندرز»، «هجر» و «زدن» بیان شده که در مورد «هجر» برخی مفسران آن را به معنای «دوری از بستر» گرفته اند؛ حال آنکه علامه طباطبایی و برخی آن را به معنای «قهر و دوری» دانسته اند. «زدن» تنبیهی آرام است که موجب تحت تأثیر قرار گرفتن عواطف زن و در نتیجه فرمان برداری وی می گردد و مرد در صورت تأثیرپذیری زن، حق هیچ گونه تعرضی به زن ندارد. این مقاله با سامان دادن دیدگاه های مفسران ذیل آیات سوره نساء با روش گردآوری کتابخانه ای و شیوه توصیفی- تحلیلی به جمع آوری داده ها پرداخته و نظرات آنان را با علامه طباطبایی مقایسه کرده است.
۳۰۸۴.

خواننده الگو در تفاسیر قرآن کریم(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه نقد آراء تفسیری سال ۵ پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۲ (پیاپی ۱۰) 279 - 306

کلیدواژه‌ها: فرآیند تفسیر خواننده الگو روی کرد تفسیری زبان و بیان تفسیر حجم تفسیر

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۹ تعداد دانلود : ۹۹
این مطالعه به تبیین و کاربرد نظریه خواننده الگوی اُمبرتو اِکو، منتقد و نظریه پرداز ادبیِ معاصر، در فرآیند تفسیر قرآن می پردازد. برپایه نگرش وی هر نویسنده ای، هنگام نگارش، برای متن خود خواننده ای مفروض در ذهن دارد که البته با مخاطَبانِ عینیِ وی متفاوت است: نویسنده با توجه به ویژگی های زبانیِ متنِ مقصد و جامعه هدفی که متن در آن عرضه می شود این خواننده مفروض را طراحی می کند. وی این خواننده مفروض را خواننده الگو می نامد و معتقد است که مخاطبانِ متن برای فهم بهترِ آن باید از این خواننده درکی داشته باشند. از این منظر، طراحی خواننده الگو بخشی از فرآیند تفسیر است؛ به این معنا که مفسر بعد از آن که معنای متن را دریافت، آن را به خواننده الگو عرضه می کند و این گونه است که متن آماده ارائه به جامعه مخاطبان می شود. با بهره جویی از این مبنا می توان گفت شناخت خواننده الگو هم چون مرحله ای از فرآیند تفسیر می تواند برای شناخت دقیق ترِ فرآیند تفسیر ضروری باشد. ازاین رو ضروری است که نقش خواننده الگو را در شکل گیری متنِ تفسیری هم چون مقدمه ای بر تفسیر تحلیل کنیم. پیش ازاین برونو اوزیمو، نظریه پرداز مطالعات ترجمه، دیدگاه های اُمبرتو اِکو در این زمینه را از حوزه نشانه شناسی به حوزه مطالعات ترجمه وارد، و بومی سازی کرده است. ازآن جا که ترجمه نیز نوعی تفسیر محسوب می شود می توان گفت که اکنون زمینه برای ورود چنین مباحثی به حوزه مباحث نظری تفسیرِ قرآن کریم فراهم است. مطالعه کنونی کوششی برای همین منظور، یعنی بومی سازی نظریه خواننده الگو و توجه به استلزامات آن در حوزه تفسیر قرآن کریم است.
۳۰۸۵.

نقش قبیله خزاعه در حمایت از اهل بیت علیهم السلام و نشر احادیث شیعی

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در گستره تاریخ، فرهنگ و تمدن شیعه سال ۳ بهار و تابستان ۱۴۰۳ شماره ۴ 97 - 127

کلیدواژه‌ها: قبیله خزاعه راویان حدیث شیعه ائمه

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۱ تعداد دانلود : ۱۰
برای فهم میراث فرهنگی شیعه، شناخت اصحاب ائمه علیهم السلام امری ضروری است. به ویژه اصحابی همچون خاندان شیعی خزاعی که نزد اهل بیت علیهم السلام از جایگاه خاصی برخوردار بودند و برخی از بزرگان آنان از راویان موثق امامیه به شمار می رفتند. بر اساس منابع شیعه، این خاندان تا حد زیادی عهده دارِ نشر آموزه های ائمه بودند.پژوهش حاضر با هدف بررسی جایگاه اصحاب شیعی خزاعی در روایت حدیث، در پی پاسخ به این سؤال است که «راویان خزاعی در نقل احادیث ائمه چه جایگاهی داشته اند و نقش آنان در کدام دوره پررنگ تر بوده است.». برای پاسخ به سؤالات فوق، این فرضیه به آزمون گذاشته شد که: «خزاعی ها در سه دوره رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم، امام علی علیه السلام، امام صادق علیه السلام نقش بارزتری داشته اند». یافته های تحقیق ضمن اثبات این فرضیه، گوشه های دیگری از تلاش های رجال خزاعی در گسترش فرهنگ شیعه را به نمایش می گذارد؛ ضمن این که نشان می دهد هرچند شیعیان و یاران امام علی علیه السلام، از مهاجران و انصار، تنها از یک نژاد خاص نبودند و باورهای شیعی آنان بر اساس تقسیمات قبیله ای نبود، اما می توان بر مبنای برخی شواهد و قراین، به نقش افزون تر قبایل یمنی در گسترش تشیع اذعان کرد. در این مقاله سعی شده با استناد به منابع اصلی و با روش توصیفی- تحلیلی، فعالیت خزاعی ها در نشر احادیث شیعه تبیین شود.
۳۰۸۶.

مبنا یابی فقهی حق بر سلامت باروری زنان با نگاهی به قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهش های فقهی مسائل مستحدثه سال ۲ بهار و تابستان ۱۴۰۳ شماره ۱ 141 - 155

کلیدواژه‌ها: حقوق خانواده حقوق زنان حق باروری حق بر سلامت قانون جوانی جمعیت

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۲ تعداد دانلود : ۶۹
حق بر سلامت یکی از حقوق بنیادین بشر است که ریشه در حق حیات دارد. در نظام حقوقی اسلام باتوجه به لزوم حفظ نفس این حق بر سایر حقوق و تکالیف حاکم است. یکی از ابعاد حق بر سلامت شهروندان، حق بر سلامت باروری زنان است. باتوجه به این که سلامت زنان به عنوان شاخص توسعه یافتگی کشورها به شمار می رود دولت ها موظف به تأمین سلامت باروری زنان هستند. در نظام حقوقی ایران نیز اهتمام ویژه ای نسبت به سلامت مادران باردار وجود دارد تصویب قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت که رویکرد سلامت محوری به طور ضمنی در آن دیده می شود، گام مؤثری در جهت تأمین سلامت باروری زنان است. این پژوهش با روش توصیفی و تحلیلی ضمن مداقه در مبانی فقهی امامیه در خصوص سلامت باروری مادر با تحلیل برخی قوانین موجود به تبیین جایگاه حق بر سلامت جسمی و روحی مادران باردار به عنوان یکی از حقوق شهروندی پرداخته است. برآیند بررسی های انجام شده حاکی از آن است که حق بر سلامت باروری مادر دارای مبانی متقنی در فقه امامیه هست. حفظ کرامت انسانی، عدالت محوری، ممنوعیت اضرار به غیر و نفی عسر و حرج از مهم ترین مبانی فقهی حق بر سلامت باروری است. تحلیل مبانی قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت بیانگر این نکته هست که قانون گذار نسبت به اصولی چون کرامت و عدالت و نفی اضرار به غیر و نفی عسر و حرج اهتمام داشته است.
۳۰۸۷.

سیاست علوی در پرتو سازه انگاری در روابط بین الملل: تحلیلی از کنش گری امام علی (ع) بر پایه هویت، هنجار و تعامل اجتماعی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه علوی سال ۱۵ پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۲ (پیاپی ۳۰) 59-89

کلیدواژه‌ها: سیاست علوی امام علی (ع) نظریه سازه انگاری هویت سیاسی کنش هنجاری مشروعیت اخلاق سیاسی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۵ تعداد دانلود : ۲۲
درک سیاست ورزی امام علی(ع) صرفاً از خلال نظریه های کلاسیک واقع گرایی و لیبرالیسم، که بر منافع مادی و عقلانیت ابزاری متمرکزند، امکان پذیر نیست. این مقاله با بهره گیری از نظریه سازه انگاری و چارچوب «کنش اجتماعی» الکساندر ونت، در پی آن است که کنش سیاسی امام علی(ع) را در قالب هویت محور، معناگرا و هنجاری تحلیل کند. پرسش اصلی پژوهش این است که: سیاست علوی چگونه در چارچوب مفهومی سازه انگاری قابل تبیین است؟ فرضیه اصلی آن است که رفتار سیاسی امام علی(ع)، برخاسته از هویت دینی، معناهای الهی و هنجارهای درونی شده ای است که با نظریه سازه انگاری هم راستاست. در این چارچوب، سیاست امام نه ابزار قدرت، بلکه تجلی رسالت الهی در بستر عدالت، مدارا و مسؤولیت پذیری است. نمونه های رفتاری امام علی(ع) در مواجهه با خوارج، جمل و صفین، در نسبت با مفاهیم هویت، هنجار و معنا تحلیل شده و با نظریه هایی چون فرهنگ امنیتی (کتزنشتاین) و یادگیری هنجاری (آدلر) پیوند یافته است. یافته ها نشان می دهند که سیاست علوی واجد منطقی متمایز از عقلانیت واقع گرایانه و مبتنی بر اخلاق، گفت وگو و مشروعیت معنوی است.
۳۰۸۸.

دلالت حدیث کسر اصنام بر افضلیت و امامت امیرمؤمنان(ع) با تکیه بر منابع اهل سنت

نویسنده:
منبع: مطالعات مقارنه ای مذاهب اسلامی سال پنجم پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۹ 119-146

کلیدواژه‌ها: کسر اصنام افضلیت امامت امیرالمؤمنین (ع) اکثر ثواباً برتری در صفات نفسانی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۰ تعداد دانلود : ۲۶
یکی از احادیث کلیدی و مغفول مانده در موضوع اثبات امامت امیرمؤمنان علی(ع)، حدیث کسر اصنام است. این حدیث با تکیه بر برهان افضلیت، ظرفیت لازم برای اثبات امامت آن حضرت را دارد. پژوهش حاضر، با روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع معتبر اهل سنت، به دنبال پاسخ به این سؤال است که: چگونه حدیث کسر اصنام دلالت بر افضلیت و امامت امیرمؤمنان(ع) دلالت دارد؟ نتایج این تحقیق نشان می دهد که مفهوم افضلیت به معنای کثرت در ثواب و برتری در صفات نفسانی قابل تبیین است. در معنای اول، با استناد به قرائن برون متنی؛ همچون حکم فقهی در خصوص شکستن بت ها و نظرات علمای اهل سنت نسبت به این حدیث و همچنین با استناد به قرائن درون متنی؛ نظیر یاری رسانی امیرمؤمنان(ع)، دلالت عبارات «طوبی» و «حق» در سخن پیامبر(ص) و تصریح امیرمؤمنان(ع) مبنی بر شرافت یافتن ایشان توسط پیامبر(ص) فضیلت و ثواب امیرمؤمنان(ع) به وضوح اثبات می شود. به علاوه، به دلیل منحصربه فرد بودن این واقعه در امیرمؤمنان(ع) و با استناد به برهان «إن»، کثرت در ثواب و فضیلتِ برآمده از قرائن برون متنی و درون متنی نیز ثابت می گردد. در معنای دوم افضلیت نیز، شجاعت و دلاوری امیرمؤمنان با استناد به دیدگاه شاه ولی الله دهلوی و تطبیق مبنای او در تفضیل شیخین بر این واقعه، اثبات گردید.
۳۰۸۹.

A Comparative Analysis of English Translations of Idioms in Selected Verses of Surah al-Mumtaḥanah (The Woman Tested) and Surah al-Saff (The Ranks) Based on Schleiermacher’s Framework

نویسنده:
منبع: Journal of Textual and Translation Analysis in Islamic Studies, Volume ۲, Issue ۲, ۲۰۲۴ 203 - 226

کلیدواژه‌ها: Qur’ānic figurative language Qur’ānic Idioms Qur’ānic Rhetorical Devices Schleiermacher’s Framework Translation Quality Assessment

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۴ تعداد دانلود : ۱۰۵
Islam, as the final and most comprehensive religion, offers a divine plan for a purposeful and prosperous life. It has continued to spread through the Glorious Qur’ān and the Straight Path of Ahlul-Bayt, divine peace be upon them. When reading the Qur’ān, figurative language often presents challenges, as readers may encounter ambiguity in understanding its message and religious teachings. Therefore, the accurate translation of Qur’ānic idioms is of utmost importance. However, existing English translations sometimes diverge from the source text, with idiomatic expressions being a key source of such discrepancies. Thus, comparing different translations of Qur’ānic idioms based on scientific principles of translation is essential. This study examines the interpretations and English translations of idioms found in verse 12 of Surah al-Mumtaḥanah and verse 8 of Surah al-Saff in the Noble Qur’ān. To achieve this, translations by prominent scholars were selected through purposive sampling, ensuring a variety of translation methods. Seventeen translations were analyzed for Surah al-Ṣaff and thirteen for Surah al-Mumtaḥanah. Given the descriptive nature of this research, the study aimed to identify and explain the methods used by these translators. The theoretical foundation of this research is based on Friedrich Schleiermacher’s (2012) translation methods, followed by an evaluation of the translations using Waddington’s (2001) holistic model of translation quality assessment. Finally, based on the observed strengths and weaknesses of the translations, new versions of the verses were proposed, designed to be more comprehensible and appealing to younger generations.
۳۰۹۰.

Speech Acts in Qur’anic Verses of Iftirā’: Meccan vs. Medinan Contexts(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: Interdisciplinary Qur'anic Studies, Volume ۳, Issue ۱, June ۲۰۲۴

کلیدواژه‌ها: the Qur’an Iftirā’ Slander Searle’s Theory Speech Act Linguistic pragmatics Meccan and Medinan Verses

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۱ تعداد دانلود : ۹۵
This study examines the use of speech acts in Qur’anic verses addressing the concept of iftirā’ (slander), emphasizing the contextual and thematic distinctions between the Meccan and Medinan periods. Employing a descriptive-analytical method and drawing on Searle’s classification of speech acts, the analysis identifies expressive acts as the most prevalent, followed by assertive, directive, commissive, and declarative acts. The study contextualizes these speech acts within the socio-religious frameworks of Mecca and Medina, demonstrating how the Qur’an’s rhetorical strategies evolved to meet the distinct needs and challenges of each period. The findings categorize the sources of iftirā’ into three primary groups, with the highest incidence attributed to disbelievers, followed by Jews, and then hypocrites. The themes of iftirā’ in the analyzed verses include slanders about divine unity, the Prophet Muhammad (PBUH), divine signs, the truth of prophethood, the Qur’an, the miracles of the prophets, the reality of resurrection, and human relationships. This research underscores the Qur’an’s dynamic communicative approach, illustrating how its discourse effectively engaged diverse audiences while addressing theological, and social dimensions of slander. The study offers valuable insights into Qur’anic rhetoric and its broader application in contemporary discourse analysis. 
۳۰۹۱.

بررسی تعامل نفس و بدن در سیر کمال نفس ازنظر ابن سینا با محوریت قصیده ی عینیه(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: حکمت سینوی سال ۲۸ پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۷۲ 115 - 136

کلیدواژه‌ها: نفس بدن سیر کمال قصیده ی عینیه

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۰۷ تعداد دانلود : ۱۱۰
قصیده ی عینیه یکی از آثار تمثیلی و منظوم ابن سینا، اثری فلسفی است که به بررسی رابطه ی نفس و بدن رداخته و جنبه های مختلف آن را تحلیل کرده است. در این اثر سه جایگاه برای نفس و بدن در مسیر کمال نفس ترسیم شده است. جایگاه نخست به پیوند نفس و بدن اختصاص دارد و به مبانی فلسفی این تعلق می پردازد. این مبانی نشان می دهد که بدن به عنوان ابزاری برای فعالیت های نفس، نقشی حیاتی در آغاز حرکت کمالی آن دارد. جایگاه دوم به نقش دوگانه ی بدن می پردازد. ابن سینا بیان می کند که از یک سو نفس به بدن متمایل است و به همین خاطر از مکتب گنوسی که بدن را بی ارزش می داند فاصله می گیرد؛ از سوی دیگر به دلیل علاقه ی ذاتی نفس به عقل، بدن را ابزاری محدودکننده قلمدادمی کند و از آن فاصله می گیرد. این تعارضْ نشان دهنده ی طبیعت دوگانه ی ارتباط نفس و بدن است. جایگاه سوم به ترک بدن و صعود نفس اختصاص دارد که در آن، نفس از قیدهای جسمانی رهایی می یابد و به سوی کمال مطلق حرکت می کند. این مرحلهْ نماد جدایی کامل نفس از بدن و دستیابی به درجات بالای عقلانی است. در این مقاله تلاش شده است تا ضمن بررسی دقیق هر جایگاه، مبانی فلسفی مرتبط نیز به صورت جامع تحلیل شود. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی تحلیلی است و بر پایه ی تفسیر آثار فلسفی ابن سینا شکل گرفته است.
۳۰۹۲.

بررسی تطبیقی اراده الهی ازمنظرعلامه حلی و فیاض لاهیجی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: اندیشه نوین دینی سال ۲۰ زمستان ۱۴۰۳ شماره ۷۹ ۱۳۶-۱۱۷

کلیدواژه‌ها: اراده الهی نص گرایی مدرسه حله مدرسه اصفهان علامه حلی فیاض لاهیجی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۴ تعداد دانلود : ۱۱۵
مسئله «اراده الهی» از جمله مباحث کلامی است که متکلمان اسلامی دیدگاه های متفاوتی در مورد آن ارائه نموده اند. ما در این مقاله با روش کتابخانه ای و با مراجعه به آثار کلامی، به بررسی تطبیقی مساله اراده الهی ازدیدگاه دو اندیشمند برجسته مدرسه حلّه و اصفهان، یعنی «علامه حلی» و «فیاض لاهیجی»خواهیم پرداخت. یافته های تحقیق نشان می دهد که علی رغم شباهت های این دو متفکر، آنها در ذاتی یا فعلی بودن اراده اختلاف نظر دارند. از این رو علامه حلی اراده را صفت ذات می داند ولی فیاض قائل به حدوث اراده است و اراده اجمالی را همان علم می داند که صفت ذات خواهد بودو تحقق اراده به معنای حدوث را اراده تفصیلی و صفت فعل می داند. اما علت اختلاف دیدگاه در این دو حوزه فکری تفاوت درنگاه معرفت شناسی آن هاست؛ زیرا رویکرد متکلمان درمدرسه حلّه درقبال«اراده الهی»رویکردی فلسفی است، اما در مقابل متکلمان مدرسه اصفهان علاوه بر رویکرد فلسفی رویکردی نص گرایانه را نیز دنبال می کنند.
۳۰۹۳.

جریان شناسی اخلاق سلوکی - اجتهادی و تربیتی حوزه های علمیه ایران در یکصد سال اخیر(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهشنامه اخلاق سال ۱۷ پاییز ۱۴۰۳ شماره ۶۵ ۸۶-۵۱
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۱ تعداد دانلود : ۸۲
در بازخوانی تاریخ اندیشه اخلاق پژوهان مسلمان می توان سه جریان و چهار رویکرد را از یکدیگر بازشناخت: جریان های عقل گرا، نص گرا و جریان عرفانی که به ترتیب رویکردهای اخلاق عقلی، اخلاق نقلی، اخلاق عرفانی و با ترکیب انها رویکرداخلاق تلفیقی را شکل داده اند. امتداد تلاش های علمی عالمان مسلمان در نهاد علمی دیرپای حوزه های علمیه پس از صدها سال فراز و نشیب در آخرین ایستار خود، شاهد شکل گیری هشت جریان علمی بوده است. این جریان ها حاصل کنش ورزی علمی و دغدغه های تربیتی عالمان شیعه در حوزه های علمیه ایران بوده است. این جریان ها عبارت اند از جریان سلوکی عرفانی، جریان اخلاق اجتهادی، جریان ترویج عملی معارف اخلاقی، جریان دعایی و مناسکی و جریان تربیت اجتماعی، جریان کلامی حکمی اسلامی، جریان فلسفی نوین(فلسفه اخلاقی) و جریان علمی تجربی. پژوهش حاضر با روش تحلیل مضمون فشرده و رهیافت کل نگر به توصیف و تبیین کوتاه پنج جریان نخست پرداخته و سه جریان بعدی را به جهت گستردگی و تنوع درون گفتمانی به تحقیق مستقلی واگذارده است. این مقاله عهده دار ترسیم نقطه کانونی هر گفتمان و معرفی مهم ترین چهره ها و آثار هر یک از جریان های پنج گانه است.
۳۰۹۴.

نوکاوی "مجلس نود و سوم امالی شیخ صدوق" به عنوان سندی برای استنباط احکام فقهی

نویسنده:
منبع: آموزه های حدیثی سال ۸ پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۱۶ 83 - 107

کلیدواژه‌ها: مجلس نود و سوم امالی شیخ صدوق استنباط حکم فقهی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۷ تعداد دانلود : ۲۶
شیخ صدوق در مجلس نود و سوم کتاب أمالی به طرح برخی مسائل اعتقادی و فقهی پرداخته است. در مقدمه این مجلس، آمده که گروهی از علما و مشایخ به شیخ صدوق مراجعه کردند و از او خواستند تا دین امامیه را برایشان بیان کند. در پاسخ به این درخواست، شیخ صدوق به طور مختصر به تعدادی از مباحث کلامی و فقهی اشاره کرده و وعده داد که در آینده و در مجال مناسب به تبیین و شرح این جستار بپردازد. فقیهان شیعه از قرن یازدهم به این مجلس از أمالی به عنوان منبعی برای استنباط احکام شرعی توجه کرده و از فتاوای شیخ صدوق در فرایند اجتهاد بهره برداری کردند. نکته قابل ذکر آن است که استفاده فقهی شیعه از این مجلس متفاوت بوده و هر یک با رویکرد خاص خود به آن پرداخته اند. این پژوهش به شیوه کتابخانه ای و با رویکرد توصیفی تحلیلی کوشیده تا با بررسی دقیق این مجلس، گونه های تعامل فقیهان امامیه با آن را نشان دهد. فتاوای شیخ صدوق به دلیل ناهمخوانی و اختلافات زیاد با دیگر فتاوی و روایات از یک سو و نیز اجمال در عبارات از سوی دیگر، کارایی مستقل در عرصه استنباط را ندارند و این فتاوا تنها می توانند به عنوان یکی از شواهد، در کنار دیگر مدارک، مورد استفاده قرار گیرند.
۳۰۹۵.

الرؤية الكونية القرآنية والبيئة

نویسنده:
منبع: المصطفی المجلد ۴ خریف و شتاء ۲۰۲۴ العدد ۷ 25 - 42

کلیدواژه‌ها: القرآن البیئه تسخیر الطبیعه توازن البیئه التنوع الحیوی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۱ تعداد دانلود : ۸
تعد البیئه من القضایا الإنسانیه المهمه التی تواجه الیوم العدید من المشاکل. ومع أنه قد بُذلت جهود علمیه وعملیه کبیره لمعالجه هذه المشکله، إلا أن الحل الکامل لها لا یمکن تحقیقه إلا من خلال الالتفات إلى التعالیم الوحیانیه والتمسک بالمبادئ القرآنیه. یتناول هذا المقال، بمنهج وصفی - تحلیلی، الآیات المتعلقه بالبیئه. وتبین هذه الآیات المبادئ والأسس القرآنیه فی هذا المجال. وأهم هذه المبادئ: هدفیه البیئه، توازن البیئه، الجمالیات البیئیه، التنوع الحیوی، تسخیر البیئه لصالح الإنسان. وترجع أهمیه المبادئ المذکوره إلى شمولیتها، وخلودها، وتوفیر ضمانات تنفیذ داخلیه للقوانین البیئیه. 
۳۰۹۶.

Comparative Study of the Capacities of Artificial Intelligence in Reconstructing Human Identity and Consciousness from the Perspective of Mulla Sadra's Transcendent Philosophy and John Searle's Philosophy of Mind

نویسنده:
منبع: Theosophia Islamica, Vol ۴,No ۱, Issue ۷, (۲۰۲۴) 95 - 114

کلیدواژه‌ها: Artificial Intelligence Identity Transcendent Philosophy Mulla Sadra John Searle philosophy of mind Consciousness

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۲۰ تعداد دانلود : ۱۳۰
This article provides a philosophical analysis of identity within the context of artificial intelligence, from the perspective of Transcendent Philosophy (especially the views of Mulla Sadra) and contemporary philosophy. With the rapid advancements in artificial intelligence as one of the most significant innovations in computer science, issues such as the reconstruction of human identity and its comparison with natural intelligence have come to the fore. The paper examines the philosophical capacities and limitations of this phenomenon, exploring the perspectives of Mulla Sadra and John Searle, and offers a comparative analysis of their views on identity and consciousness in machines and artificial intelligence. According to the views of these two thinkers, artificial intelligence, despite its advancements, cannot achieve human identity, as it lacks essential characteristics such as consciousness, intentionality, and abstraction. Searle argues that artificial systems will never be able to attain genuine consciousness because understanding meaning and consciousness are intrinsic to the human brain and mind, qualities that cannot be attributed to machines. He consistently supports this belief through the Chinese Room experiment and various critiques of artificial systems.
۳۰۹۷.

The Soul-Body Relationship in the Views of Plato and Mullā Ṣadrā

نویسنده:
منبع: Theosophia Islamica, Vol ۴,No ۱, Issue ۷, (۲۰۲۴) 128 - 151

کلیدواژه‌ها: Plato Mulla Sadra soul Body soul-body relationship

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۳۲ تعداد دانلود : ۱۲۶
The connection between the soul and the body has always been acknowledged by philosophers, as seeing, hearing, remembering, recalling, thinking, experiencing joy and sadness, and enjoying, while being psychological phenomena, are deeply influenced by the body. Without the nervous, glandular, and muscular effects, these psychological events cannot occur. Similarly, psychological states have a significant impact on the body and human organism, a point often highlighted by psychologists and philosophers. This study, using a descriptive-analytical and comparative method, aims to examine Plato's and Mullā Ṣadrā's views on the soul and its relationship with the body. Based on the findings, Plato makes a distinction between the soul and the body, but believes in their reciprocal influence on one another. He identifies the soul with the essence of humanity and views the body as a foreign entity after death. Mullā Ṣadrā, however, sees the relationship between the soul and the body as a union, where each represents a stage in the existence of a single reality called "human." He believes that the soul and the body mutually affect each other, and in its initial emergence, the soul is corporeal, later reaching the state of abstraction through substantial motion. The soul's attachment to the body is intrinsic, and the soul remains a soul only while connected to the body. Overall, this study shows that although Mullā Ṣadrā has been influenced by Plato in some aspects, he also presents his unique perspectives in this area.
۳۰۹۸.

واکاوی ماهیت عبادی یا معاملی صدقه در ماده ۸۰۷ قانون مدنی

نویسنده:
منبع: آموزه های فقه عبادی دوره ۵ پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۹ 35 - 58

کلیدواژه‌ها: صدقه عقد معین قصد قربت فقه عبادی ماده ۸۰۷ قانون مدنی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۱ تعداد دانلود : ۴۱
صدقه در فقه امامیه همواره کارکردی دوگانه داشته است. از یک سو، به عنوان عملی عبادی با هدف تقرب به خداوند تلقی می شود و از سوی دیگر، در بستر مناسبات اجتماعی، اقتصادی و... آثار حقوقی قابل توجهی از خود نشان می دهد. این دوگانگی مفهومی باعث پدیدآمدن ابهاماتی در تحلیل ساختار دقیق صدقه در نظام حقوقی شده و پرسش هایی را نسبت به ماهیت عقدی یا غیرعقدی بودن آن، امکان رجوع و تأثیر قصد قربت در صحت و لزوم صدقه برانگیخته است. پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و به شیوه کتابخانه ای در پی بازخوانی جایگاه صدقه در میان عقود معین حقوقی و تبیین شرایط و آثار آن است. نوآوری مقاله حاضر در تبیین جامع تفاوت ها و تشابهات صدقه با عقودی چون هبه، وقف و ابراء است و با تحلیل روایات و مبانی فقهی، صدقه را به عنوان عقدی مستقل با ساختاری خاص معرفی می کند که اگرچه بر پایه نیت قربت بنا شده است، ولی از ویژگی های الزام آور حقوقی نظیر ایجاب، قبول و لزوم تبعیت می کند. نتیجه آن که صدقه را می توان به مثابه عقدی دارای کارکرد عبادی - حقوقی (مختلط) دانست که در مرز عبادات و معاملات جای می گیرد و نقش مهمی در تنظیم روابط اجتماعی و اقتصادی دارد .
۳۰۹۹.

واکاوی عناصر مؤثر معرفتی در تعیین گرایش های هیجانی ، معنوی جامعه عربی اسلامی (مبتنی بر تحلیل علل گرایش کاربران جهان عرب به دنبال کردن سه نمونه از صفحات اینستاگرامی)

نویسنده:
منبع: کاوشی در معرفت اجتماعی سال ۲ بهار و تابستان ۱۴۰۳ شماره ۳ 10-37

کلیدواژه‌ها: زیباشناسی اینستاگرام جهان عرب زیباشناسی محتوایی زیباشناسی قالبی نشانه شناسی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۶ تعداد دانلود : ۱۵۳
تاثیر شبکه های اجتماعی بر زندگی مردم در یک بومزاد خاص اجتماعی، فرهنگی، ایدئولوژیک؛ گرچه می تواند به سبب مشهوریت صاحبان این صفحات باشد امّا مدّعای این مقاله که نوعی تحلیل روایی تصویری است، آن است که اقلیم های فرهنگی اجتماعی می تواند در سلیقه زیباشناختی مردمان یک ناحیه تغییر ایجاد کند. پژوهش حاضر با بررسی عناصر زیباشناسی مؤثر در سه صفحه اینستاگرامی پرمخاطب جهان عرب معتقد است نوستالژی فرهنگی جمعی، نوعی فرهنگ عربی اسلامی را در شبکه های مجازی بازسازی و بازنمایی می کند که در نمادگرایی های عربی اسلیمی نمود یافته است و همین نوستالژی جمعی یک فرهنگ اجتماعی مشترک میان مخاطبان این صفحات ایجاد می کند. عوامل مؤثّر بر ذوق هنری مخاطبان عرب بر اساس تحریک محتوایی، شکلی سه عنصر لذّت، هیجان و نوستالژی شکل می گیرد و هر پدیده هنری که بتواند این سه گانه را تحریک بیشتری بکند، می تواند در گرایش و ماندگاری دنبال کنندگان آن اثر هنری اثرگذارتر باشد. انسجام محتوا و قالب، تم و پیرنگ مشترک در مورد پستهای با مضمون یکسان، مسسائل فرمی مثل دانش قاب بندی، رنگ شناسی، افکت و حرکت، بافت و حجم شناسی و از سویی بهره برداری از محرّکهای ذوق و هیجان محتوایی مثل حسّ وطن گرایی و ناسیونالیسم، تحریک عنصر نوستالژی مشترک میان یک امّت و ذوق لذّت شناسی مشترک یک فرهنگ از علل موفقیت در جذب مخاطب توسط این صفحات هستند. در نهایت می توان این علل گرایش را به هیجانات شکلی و نوستالژی های معنوی تقسیم کرد.
۳۱۰۰.

اشتراک معنوی وجود و ادله ی آن با تمرکز بر آراء ابن سینا و فخر رازی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: حکمت سینوی سال ۲۸ پاییز و زمستان ۱۴۰۳ شماره ۷۲ 55 - 72

کلیدواژه‌ها: مشترک معنوی اشتراک لفظی مفهوم وجود ابن سینا فخر رازی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۹ تعداد دانلود : ۱۰۱
اشتراک معنوی وجود یکی از بنیان های اساسی فلسفه ی اسلامی است. اینکه آیا «وجود» معنایی یگانه است که در ماهیات و موضوعات مختلف به کارمی رود یا آنکه «وجود» چندین مفهوم دارد که در هر موضوع یکی از آن ها استفاده می شود که تنها نقطه ی اشتراک آن ها لفظ «وجود» است؟ این مسئله در سنت مشاء از فلسفه ی اسلامی بیش از گذشته طرح و بررسی شده است و زمینه را برای نظریاتی همچون اصالت وجود و تشکیک وجود در حکمت متعالیه فراهم آورده است. افزون بر این اشتراک معنوی وجودْ بنیانی معرفتی است که در مسائل مختلف الهیاتی، ازقبیل مباحث معناشناسی صفات الهی، زبان دین و... اثرگذار است؛ ازاین رو این مسئله در زمره ی مسائل مهمی است که مورد توجه فیلسوفان مسلمان بوده است. این تحقیق در صدد است تا با تمرکز بر آراء ابن سینا و فخر رازی گزارشی از گفت وگوی علمی ایشان پیرامون اشتراک معنوی و ادله ی آن ارائه دهد. اینکه ادله ی اشتراک معنوی چیست و چه نقض و ابرام هایی نسبت به هر کدام از آن ها وجود دارد؟ یافته های این تحقیق نشان گر آن است که فیلسوفان باتوجه به تقسیم وجود به اقسام مختلف و نیز با نظر به مسئله ی زیادت وجود بر ماهیت و دیگر ادله ْ ادعای خود مبنی بر اشتراک معنوی وجود را اثبات کرده اند؛ با این حال ابن سینا در تلاش است تا درعین پای بندی به نظریه ی اشتراک معنایی وجود، با درک دغدغه های مخالفان این نظریه، به تشکیک مفهومی وجود نیز باورمند باشد؛ به این معنا که درعین اشتراک معنایی، صدق وجود بر ماهیات مختلف به صورت یکسان نیست.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان