پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات (علوم و فناوری اطلاعات سابق)

پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات (علوم و فناوری اطلاعات سابق)

علوم و فناوری اطلاعات بهار و تابستان 1382 شماره 3 و 4 (پیاپی40)

مقالات

۲.

امنیت شبکه

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۳۱ تعداد دانلود : ۴۵۹
این مقاله به طور کلی به چالشها و راهکارها در امنیت شبکه می‌پردازد. در ابتدای مقاله به مباحثی چون: امنیت شبکه‌های اطلاعاتی و ارتباطی، اهمیت امنیت شبکه، سابقة امنیت شبکه، پیدایش جرایم رایانه‌ای، طبقه‌بندی جرایم رایانه‌ای، و راهکارهایی که برای این چالش پیشنهاد شده است از جمله کنترل دولتی، کنترل سازمانی، کنترل فردی، تقویت اینترانتها، وجود یک نظام قدرتمند و کار گسترده فرهنگی برای آگاهی کاربران و فایروالها پرداخته می‌شود. در آخر نیز به مسأله «اینترنت و امنیت فرهنگی در ایران» و چالشهایی که در این زمینه مطرح گردیده پرداخته شده و برای رفع این مشکل پیشنهاداتی نیز ارائه گردیده است.
۳.

کاربرد اصطلاح‌شناسی و واژه‌گزینی در نمایه‌سازی ماشینی و بازیابی اطلاعات

کلید واژه ها: بازیابی اطلاعاتاصطلاح‌شناسیواژه‌گزینینمایه‌سازی ماشینی

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۰۷ تعداد دانلود : ۴۲۳
در عصر اطلاعات، اطلاعات علمی- فنی زیربنای هرگونه تصمیمات جدی اجرایی و تحقیقاتی محسوب می‌گردد. موج اطلاعات در سالهای اخیر به شکل چشمگیری گسترش یافته و در زمانی قابل پیش‌بینی میزان این اطلاعات رشد سریع‌تری خواهد یافت. از این رو ضرورت سازماندهی این گونه اطلاعات اهمیت بیشتری می‌یابد در این میان آنچه حائز اهمیت است روشهای دستیابی به آن می‌باشد. اطلاعات مرتبط بایستی به سرعت و در حداقل زمان قابل دسترسی گردد. سیستمهای رایانه‌ای شامل نظام مدیریت اطلاعات، نظام خبره، بانکهای اطلاعاتی و نظام‌های پردازش و بازیابی اطلاعات است. هر چند نظام‌های اطلاعاتی گوناگونی در این زمینه مورد استفاده قرار می‌گیرند لکن در طراحی آنها مشکلات و سئوالات مشترکی مطرح می‌باشند: 1- چگونگی سازماندهی دانش موجود و نتایج تحقیقات علمی 2- چگونگی بازیابی اطلاعات و هدایت کاربر در جهت استفاده صحیح از نظام اطلاعاتی بنابراین هر نظام بازیابی اطلاعاتی متشکل از انبوهی از اسناد و مدارک و نیز حجم قابل توجهی از پرسش‌ها و سؤالات است و شیوه‌هایی را دربر می‌گیرد که به تناسب هر یک از پرسش‌های جستجوگر، اسناد و مدارک متناسب و مرتبط با آن را بازیابی و در اختیار قرار دهد. این شیوه عبارتند از: 1- ذخیرهء اطلاعات (به کارگیری عناصری جهت بازیابی و ارائه اطلاعات ذخیره شده) این بخش محتوای مدرک علمی را توصیف نموده و به شکلی ارائه ‌می‌دهد که براساس ویژگیهای آن اسناد و مدارک بازیابی می‌شوند. یکی از این روشها، کاربرد اصطلاحنامه و تعیین توصیفگرها براساس نظام منطقی مفاهیم و ارائه محتوای مدارک است. 2- بازیابی اطلاعات (به کارگیری عناصری جهت تعیین نیازهای اطلاعاتی کاربران) این بخش می‌تواند سؤالات و نیازهای اطلاعاتی استفاده‌کنندگان را به گونه‌ای شکل دهد که بواسطه اطلاعات حاصل از نیازسنجی استفاده‌کنندگان، مدارک مناسب بازیابی شوند. 3- اشاعه اطلاعات (به کارگیری عناصری جهت ارائه و اشاعه اطلاعات بازیابی شده) در این بخش نتایج حاصل از جستجوی اطلاعات مورد نیاز کاربر در اختیار وی قرار می‌گیرد. در این مقاله به طور ویژه، مبحث واژه‌گزینی در نمایه‌سازی مدارک و اسناد به منظور بازیابی اطلاعات و در نتیجه فرآیند ترجمه اسناد به زبان نمایه‌سازی و کاربرد اصطلاحنامه‌ها به عنوان پشتوانه نمایه‌سازی ماشینی با رویکرد به فعالیتهای اصطلاح‌شناختی در مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد.
۴.

تاثیر شبکه ی اینترنت بر فعالیتهای علمی و پژوهشی اعضای هیئت علمی و پژوهشگران موسسه ی آموزش عالی علمی و کاربردی و مرکز آموزش عالی امام خمینی (ره)

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۱۳ تعداد دانلود : ۳۸۱
پژوهش حاضر با استفاده از روش پیمایشی انجام شده است. چهار‌پنجم جامعه‌ی آماری بیش‌تر به‌منظور انجام کارهای علمی و پژوهشی از شبکه‌ی اینترنت استفاده می‌کنند. چنانکه 34 درصد برای انجام کارهای آموزشی و پژوهشی و 6/31 درصد برای دسترسی به منابع و روزآمد‌کردن اطلاعات بوده است. تولید و ارائه آثار علمی و پژوهشی جامعه مورد پژوهش بیش‌تر به‌شکل مقاله بوده است که بهرهمندی از شبکهی اینترنت در تهیه مقاله با 7/56 درصد و کتاب 9/8 درصد است. مقایسه استفاده از اینترنت در تهیه و تولید آثار علمی و تخصصی نشان میدهد که از 36 درصد کل مقاله‌ها، 7/15 درصد، از 5/5 درصد کتابها،‌3 درصد، از 2/16 درصد طرحها‌، 8/5 درصد و از 14 درصد همایشها‌، 4 درصد با بهره‌گیری از خدمات شبکهی اینترنت صورت گرفته است.
۵.

تناسب شخصیت و شغل اطلاع‌رسانی

نویسنده:

کلید واژه ها: اطلاع‌رسانیکاوش اطلاعاتکاوشگر اطلاعاتویژگی‌های شخصیت

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۴۱۴ تعداد دانلود : ۶۸۴
این پژوهش با هدف بررسی ویژگی‌های شخصیتی لازم در شغل کارشناسان کاوش اطلاعات انجام شده است. بدین منظور با استفاده از نظریه صفات و بهره‌گیری از روش علمی تحلیل عوامل به انتخاب و اندازه‌گیری تعداد محدودی از صفات پرداختیم. نظریة پنج عاملی بزرگ نورمن مبنای این پژوهش قرار گرفت. طبق این مدل، صفات به پنج عامل بزرگ برونگرایی، سازگاری، وظیفه‌شناسی، ثبات عاطفی و فرهنگ و تربیت و حدوداً در بیست مقیاس توضیح دهنده تقسیم گردید. براین اساس پرسشنامة شخصیتی با سی و هفت ویژگی در پانزده مرکز تحقیقاتی و اطلاعاتی بین سی و دو کارشناس کاوش اطلاعات و هشت سرپرست کتابخانه توزیع گردید. پس از جمع‌آوری اطلاعات و تجزیه و تحلیل نتایج حاصله که با استفاده از آزمون دو جمله‌ای انجام شد، چهارده ویژگی آن مورد تأیید پاسخ‌دهندگان قرار نگرفت، و تعداد بیست و سه ویژگی شخصیتی از نظر پاسخ‌دهندگان جهت شغل کاوشگری اطلاعات تأیید شد.
۶.

امکان‌سنجی نمایه‌سازی ماشینی مدارک زبان فارسی در مرکز اطلاع‌رسانی جهاد کشاورزی

نویسنده:

کلید واژه ها: امکانسنجینمایه‌سازی ماشینیمدارک فارسی مرکز اطلاع‌رسانی جهاد کشاورزی

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۰۱۵ تعداد دانلود : ۴۷۹
هدف از انجام این پژوهش بررسی فرایند نمایه سازی ماشینی و سنجش امکانات لازم برای استفاده از نمایه سازی ماشینی در مرکز اطلاع رسانی جهاد کشاورزی می باشد تا الگویی مناسب جهت استفاده از نمایه‌سازی ماشینی به زبان فارسی در ایران ارائه گردد. گردآوری اطلاعات به شیوه مصاحبه و استناد به مدارک موجود انجام گرفته است. از روش طراحی سیستم استفاده شده است؛ به طوریکه پس از مقایسه وضعیت کنونی نمایه سازی در مرکز مورد مطالعه، حداقل امکانات لازم جهت نمایه سازی ماشینی، پیش بینی چگونگی استقرار امکانات لازم و دلایل و عوامل مؤثر برای نمایه سازی ماشینی صورت گرفته است. امکانات ذکر شده در این تحقیق برای انجام نمایه‌سازی ماشینی در مرکز مزبور شامل استفاده از نمایه‌سازان و متخصصین کامپیوتر و کشاورزی در مرکز و بهره‌گیری از مشاوره زبان‌شناسان و فراهم‌آوری تجهیزاتی جهت ارتقاء نرم‌افزارهای کنونی یا طراحی نر‌م‌افزاری جدید جهت ذخیره سازی، تشخیص ، تفکیک، مقایسه، طبقه بندی و انتخاب اطلاعات موجود در مدارک می‌باشد که مورد ارزیابی قرار گرفته است و مواردی که برای ذخیره اطلاعات مدارک به زبان فارسی باید مد نظر قرار گیرد بررسی شده و مراحل ساخت پیشنهادی اصطلاحنامه الکترونیکی فارسی در زمینه کشاورزی تشریح شده است. در پایان مراحل پیشنهادی انجام نمایه‌سازی ماشینی در مرکز با استفاده از امکانات موجود برای ذخیره سازی، تشخیص ، تفکیک، مقایسه، طبقه بندی و انتخاب اطلاعات موجود در مدارک با استفاده از روشهای مختلف نمایه‌سازی ماشینی توصیف شده است.
۷.

بررسی برخی فرآیندهای رایج قرض‌گیری در زبان فارسی

کلید واژه ها: زبانشناسیگرته‌برداریتداخل زبانقرض‌گیریترجمه قرضی

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۹۸ تعداد دانلود : ۵۸۷
تغییر زبان اجتناب‌ناپذیر است و این تغییر با تداخل زبانها نیز انجام می‌شود. ورود الفاظ و ساختهای بیگانه به زبانها امری رایج است، همچنانکه ورود دیگر پدیده‌ها امری عادی و پذیرفتی است. ورود الفاظ و ساختهای زبانی به زبان دیگر را قرض‌گیری می‌نامند. قرض‌گیری یا آوایی است یا واژگانی یا دستوری. چنانچه واژه بیگانه با همان معنی اصلی‌اش به زبان دیگری وارد شود و ترجمه‌ای معنایی و لفظ به لفظ شود، آن را گرته‌برداری می‌نامند. گرته‌برداری نیز به انواعی نظیر گرته‌برداری واژگانی و نحوی تقسیم می‌شود.
۸.

فرهنگ‌نامة اصول فقه در یک نگاه

کلید واژه ها: دائرة‌المعارففرهنگ لغتفرهنگ‌نگاری

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۷۷ تعداد دانلود : ۳۵۸
نوشتار حاضر به بهانة شناساندن فرهنگ‌نامة اصول فقه در آغاز به کلیاتی پیرامون دائرة‌المعارف‌نگاری و فرهنگ‌نامه نویسی پرداخته و در گفتار دوم افزون بر بیان تاریخچه و ویژگی‌های فرهنگ‌نامة اصول فقه در سه بخش (ساختار تشکیلاتی، مراحل اجرایی و شیوة تدوین) به معرفی آن اقدام نموده است.
۹.

بررسی میزان رضایت استفاده‌کنندگان از خدمات کتابخانهمرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران

کلید واژه ها: رضایتخدماتکتابخانهاستفاده‌کنندگان

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۱۶ تعداد دانلود : ۴۱۶
هدف از این پژوهش بررسی میزان رضایت استفاده‌کنندگان از خدمات کتابخانة مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران می‌باشد. برای گردآوری داده‌ها پرسشنامه‌ای تهیه و به نمونه‌ای 278 نفری از استفاده‌کنندگان کتابخانه داده شد. در این پژوهش بدنبال پاسخگویی به این سؤالات بودیم: استفاده‌کنندگان این کتابخانه چه کسانی هستند؟ استفاده‌کنندگان چگونه با این کتابخانه آشنا شده‌اند؟ استفاده‌کنندگان در چه زمینه‌هایی از کتابخانة مرکز استفاده می‌کنند؟ آگاهی استفاده‌کنندگان از خدمات ارائه شده در کتابخانه به چه میزان است؟ رضایت استفاده‌کنندگان از خدمات ارائه شده در کتابخانه به چه میزان است؟ کدام یک از خدمات ارائه شده بیشترین رضایت را در استفاده‌کنندگان ایجاد کرده است؟ کدام یک از خدمات ارائه شده کمترین رضایت را در استفاده‌کنندگان بدنبال داشته است؟ با توجه به نتایج حاصل از تحلیل‌های آماری بیشترین مراجعه‌کنندگان به کتابخانة مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران را دانشجویان مقطع تحصیلی کارشناسی از گروه آموزشی علوم انسانی تشکیل می‌دهند. آشنایی آنها با کتابخانة مرکز بیشتر از طریق اساتید دانشگاه می‌باشد. بیشترین زمینه‌های استفاده از کتابخانة مرکز عبارتند از انجام کارهای پژوهشی و تهیة پایان‌نامه. میانگین میزان آگاهی مراجعه‌کنندگان از خدمات کتابخانة مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران نشاندهندة سطح آگاهی پایین آنان از خدمات ارائه شده در کتابخانة مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران می‌باشد (61/39). میانگین رضایتمندی کلی‌مراجعان از خدمات ارائه شده در کتابخانة مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران بالا (75/81) می‌باشد. میانگین کلی برآورده شدن نیازهای اطلاعاتی مراجعه‌کنندگان از منابع اطلاعاتی کتابخانة مرکز در حد متوسط (90/3) می‌باشد.
۱۰.

اینترنت: سازماندهی و جستجو قدرت بازیابی موتورهای کاوش انتخابی

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۸۸ تعداد دانلود : ۳۳۳
مرجع واقعی و 5 سؤالممتحقیق هشت موتور کاوش با پاسخهایی که به 21 سؤالتدر این ساختگی می‌دهند، ارزیابی می‌شود. توانائیهای بازیابی و تنظیم مواد مرتبط موتورهای کاوش بوسیله دقت، تکراری بودن، امتیاز مرتبط ترین منبع و امتیاز تنظیم براساس ارتباط اندازه‌گیری شده است. موتورهای کاوش جوابهای خوبی برای سؤالات مرجع ارائه ندادند ولی برای سؤالات موضوعی خوب عمل کردند. برای تست T دو نوع سؤال متفاوت از نظر خصوصیت تهیه شد. به طوری که بهترین موتورها با نوع سؤالات مشخص شدند. Opentext در برخورد با سؤالات مرجع و Infoseek در جوابگویی به سؤالات موضوعی از همه بهتر بودند.
۱۱.

مدیریت دانش از دیدگاه یک استراتژی تجاری

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۳۸ تعداد دانلود : ۲۵۷
اخیر مدیریت دانش به یک موضوع مهم و حیاتی مورد بحث در متون تجاریاادر سالهای تبدیل شده است. جوامع علمی و تجاری هر دو بر این باورند که سازمانهای باقدرت دانش می‌توانند برتری‌های بلندمدت خود را در عرصه‌های رقابتی حفظ کنند. منابع نقد و بررسی و چشم‌اندازهای رقابتی سازمان‌ها نشان دهندة تأثیرات این دیدگاه در عرصه‌های استراتژیک سازمان‌های تجاری است. و اگر سازمانی به راحتی نتواند شکل صحیح دانش را در جایگاه مناسب آن تشخیص دهد در عرصه‌های رقابتی با مشکل مواجه خواهد شد. مدیریت دانش با روش استاندارد در ادارة یک شرکت تجاری متناسب خواهد بود. با اطمینان می‌توان گفت که پایه و اساس مدیریت دانش در یک دوره کوتاه‌مدت به بهره‌برداری بهینه از اطلاعات قابل دسترس و منابع موجود در یک شرکت منجر خواهد شد. در دوره‌های بلندمدت نیز می‌تواند پایه جدیدی جهت پیشرفت و توسعه در منافع تجاری باشد و مهارت‌ها را برای آینده مطمئن تقویت کند. در حقیقت می‌توان گفت مدیریت دانش برای همه شرکت‌هایی که خواهان ارتقاء و پیشرفت هستند به عنوان یک نیاز استراتژیک مطرح می‌گردد. مقالة حاضر ضمن توضیح و تبیین مدیریت دانش و همچنین نقش و اهمیت آن در فعالیت‌های مهم یک شرکت تجاری، به منظور کسب سود اقتصادی بیشتر، به مباحثی از قبیل اجزا مدیریت دانش، مدیر دانش، مفاهیم، کاربرد و شیوه‌های استفاده از این مقوله در موضوع تجارت به عنوان یک استراتژی موفق و مؤثر می‌پردازد.

آرشیو

آرشیو شماره ها:
۹۸