درخت حوزه‌های تخصصی

علوم اسلامی

حوزه‌های تخصصی
ادبیات اقتصاد تاریخ تربیت بدنی جغرافیا حقوق روانشناسی زبان شناسی علم اطلاعات و دانش‌شناسی علوم اجتماعی علوم اسلامی علوم انسانی علوم تربیتی علوم سیاسی فلسفه و منطق مدیریت مطالعات زنان هنر و معماری
اخلاق و تعلیم و تربیت اسلامی ادبیات عرب تاریخ اسلام و سیره تصوف و عرفان اسلامی تفسیر و علوم قرآن حدیث و علوم حدیث علوم غریبه فقه و اصول گروه های ویژه منطق، فلسفه و کلام اسلامی
ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۲٬۰۰۱ تا ۲٬۰۲۰ مورد از کل ۸۲٬۵۵۱ مورد.
۲۰۰۱.

روش فرهنگ سازی قرآن کریم در آیات الاحکام اختصاصی، مشترک و تعاملی زنان در سوره های مدنی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: مطالعات تفسیر تطبیقی سال ۱۰ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱۹ 238 - 265

کلیدواژه‌ها: آیات الاحکام مشترک زنان و مردان آیات الاحکام اختصاصی زنان آیات الاحکام تعاملی زنان با مردان روش فرهنگ سازی قرآن

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹ تعداد دانلود : ۹
قرآن، کتاب جهان شمول برای هدایت همه بشر است که در فرآیند نزول محتوای خود روش را نیز به مخاطب ارائه نموده تا با فرهنگ سازی، ابعاد تربیتی و غیره آن به خوبی محقق گردد. یکی از مهم ترین مسائل قرآن آیات الاحکام زنان است که به صورت غیرمستقیم در سور مکی و به صورت مستقیم و غیرمستقیم در سور مدنی مورداشاره قرارگرفته اند. این پژوهش درصدد پاسخگویی به این سؤال است که روش قرآن کریم در فرهنگ سازی آیات الاحکام زنان در چه حیطه هایی قابل تحلیل است. بررسی توصیفی و تحلیل داده ها بر اساس روش سیر تنزیلی این آیات نشان می دهد قرآن کریم آیات الاحکام زنان را به صورت مستقیم در سور مدنی با سه حیطه: آیات اختصاصی، آیات مشترک و آیات تعاملی با مردان ارائه نموده است. تمرکز نزول آیات الاحکام زنان بر آیات تعاملی زنان با مردان و به دنبال فرهنگ سازی در ابعادی چون: ایجاد، حفظ و ارتقاء شخصیت و کرامت انسانی زنان، بطلان عقاید خرافی و جاهلی از ساده ترین تا سخت ترین آن ها در عصر نزول بوده است.
۲۰۰۲.

کاوشی نو در موضوع شناسی فقهی قاعده «من ملک ارضاً....»(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: جستارهای فقهی و اصولی سال ۱۱ تابستان ۱۴۰۴ شماره ۳۹ 63 - 93

کلیدواژه‌ها: قاعده فقهی من ملک ارضا مالکیت فضاهای زیرسطحی و فراسطحی فضای محاذی اختیارات مالک مالکیت فضا و اعماق زمین

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸ تعداد دانلود : ۸
قاعده فقهی «مَن مَلَک أرضاً مَلَک الهواءَ إلی عَنان السماء و القرارَ إلی تخوم الأرض» در آثار متقدّمین و متأخرین، بیانگر مالکیت تبعی شخص بر فضاهای فراسطحی (آسمان) و زیرسطحی (اعماق زمین) به تبع مالکیت زمین است. با این حال، اطلاق این قاعده در پرتو پیشرفت های علمی و شرایط عصر حاضر با چالش هایی روبه رو شده و موجب تزاحم میان حقوق اشخاص و اختیارات حکومت گردیده است؛ زیرا نتیجه اطلاق قاعده، شمول مالکیت اشخاص بر فضاهای فراسطحی و زیرسطحی ملک آنان خواهد بود. این موضوع سبب اختلاف نظر میان عقلا و دانشمندان در تعیین حدود مالکیت اشخاص یا دولت ها بر این فضاها شده و تا آنجا پیش رفته است که شاخه ای مستقل در حقوق بین الملل با عنوان «حقوق بین الملل هوا و فضا» شکل گرفته است.چالش های پیش آمده، ضرورت بازشناسی موضوع این قاعده را آشکار ساخت. ازاین رو، در این پژوهش با رویکرد توصیفی - تحلیلی، به بازخوانی دوباره موضوع مالکیت «هوا تا عنان سماء» و «قرار تا اعماق زمین» پرداخته می شود. در این چارچوب، ابعاد مختلف قاعده از منظر فقه اسلامی و حقوقی بررسی شده و تأثیرات آن بر مسائل معاصر همچون حقوق هوافضا و منابع زیرزمینی مورد بحث قرار گرفته است. همچنین با کاوش در متون فقهی و با توجه به اطلاقات، قواعد اولی و ثانوی و آرای فقها و مبانی استخراج شده، تلاش می شود تا اثبات شود که مقصود از مالکیت در این قاعده، «مالکیت مقیَّد» است؛ بدین معنا که در حدود متعارف تابع مالکیت زمین خواهد بود و فراتر از آن در زمره انفال محسوب می شود؛ بنابراین، میان مالکیت اشخاص و مالکیت فضا و اعماق زمین توسط دولت ها، تزاحمی وجود نخواهد داشت.
۲۰۰۳.

بازخوانی و اثبات روایی اوصاف و شروط امامت از نگاه مرجعیت دینی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: نقد و نظر سال ۲۹ زمستان ۱۴۰۴ شماره ۴ (پیاپی ۱۲۰) 144 - 170

کلیدواژه‌ها: امامت مرجعیت دینی اهل بیت شروط امام نصب الهی علم ویژه عصمت

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۰ تعداد دانلود : ۵
با توجه به تأکید روایات امامیه بر ارجاع انسان در همه شئون زندگی به امام به مثابه مرجع دینی، و معرفی امام به مثابه صاحب جایگاه مرجعیت دینی، این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که آیا می توان همه شروط و اوصاف امامت را در چارچوب مرجعیت دینی اهل بیت(علیهم السّلام) بازتعریف و سامان دهی کرد. به عبارت دیگر، اگر امامت را از زاویه مرجعیت دینی اهل بیت^ تحلیل کنیم، چه میزان از شروط و صفات امامت را می توان برای جایگاه مرجعیت دینی اهل بیت^ اثبات کرد و آیا بازخوانی و تفسیر امامت از این منظر، دایرهٔ شروط و اوصاف امامت را محدود می سازد یا آن را توسعه می دهد. در این نوشتار، سه شرط اساسی امام بررسی و ارتباط آنها با مرجعیت دینی اهل بیت^ تحلیل شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که همه مقامات مهم امام، ازجمله نصب الهی، علم ویژه و عصمت برای جایگاه مرجعیت دینی اهل بیت^ ثابت است. همچنین نشان می دهد که مرجعیت دینی اهل بیت^ نه تنها با شروط و اوصاف امامت ناسازگار نیست، بلکه به مثابه چارچوبی منسجم، توانایی بازتعریف و اثبات این مقامات را دارد. این پژوهش با پرکردن خلأ مطالعاتی موجود، زمینهٔ بازخوانی امامت را در قالبی کاربردی و پاسخگو به نیازهای جامعهٔ شیعی فراهم می کند. در این پژوهش، از متون حدیثی شیعه و روش عقلی بهره گرفته شده است. تلفیق روش نقلی و عقلی به این معناست که افزون بر نقل روایات، از استدلال های عقلیِ استخراج شده از همین روایات نیز استفاده شده است.
۲۰۰۴.

خوانشی دیگر از علوم اجتماعی اسلامی: ساحت توصیف(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: اسلام و مطالعات اجتماعی سال ۱۳ تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱ (پیاپی ۴۹) 65 - 92

کلیدواژه‌ها: علوم اجتماعی اسلامی علوم اجتماعی غربی ساحت های علم ساحت توصیف

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۶ تعداد دانلود : ۸
ساحت های گوناگونی را می توان برای علوم مختلف برشمرد. توجه به این ساحات و لوازم آن می تواند تمایز میان علوم اجتماعی اسلامی و علوم اجتماعی غربی را روشن سازد. تأمل در ساحت های گوناگونِ علوم برای پژوهشگرانی که علم دیگری را تمنا می کنند، ضروری به نظر می رسد. اساساً غور در چیستی علم، حدود و ثغور آن و ساحت های متفاوت آن، شرط هر گونه پژوهشگری در این مسیر است. اکنون، آیا در تمامی این ساحت ها میان علوم اجتماعی اسلامی و علوم اجتماعی غربی تفاوت وجود دارد یا تمایز به برخی از این ساحت ها اختصاص دارد؟ در این صورت، آن ساحت ها کدامند؟ در علوم مختلف، با تأمل و از راه استقرا دست کم دوازده ساحت را می توان برشمرد: توصیف،کشف، تفهّم، تبیین، توجیه یا روش توجیه، نظریه، پذیرش فرضیه، پیش بینی، مفاهیم، کاربرد، توصیه و ابژه. این نوشتار، نخست تفاوت این ساحت ها را گذرا مطرح می کند. سپس با تمرکز بر ساحت توصیف، با روش تحلیلی-منطقی به دنبال پاسخ به این پرسش است که آیا توصیف ها در علوم اجتماعی اسلامی با توصیف ها در علوم اجتماعی غربی متفاوت است. در این مسیر، تمایز میان علوم اجتماعی اسلامی و غربی را در ساحت توصیف در معنای خاص آن را نشان می دهد و آن را در سه مرحله توضیح می دهد.
۲۰۰۵.

شیخ مرتضی انصاری (ره) و ترویج فرهنگ زیارت عتبات(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: علم و تمدن در اسلام سال ۷ پاییز ۱۴۰۴ شماره ۲۵ 91 - 109

کلیدواژه‌ها: زیارت عتبات عالیات شیخ مرتضی انصاری کربلا نجف

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۴ تعداد دانلود : ۱۲
سفر به عتبات عالیات و زیارت قبور ائمه اطهار (ع) از دیرباز مورد توجه مسلمانان جهان به ویژه شیعیان بوده است و همواره مشتاقان اهل بیت (ع) در هر شرایط و با هر مشقتی خود را به آن بارگاه های نورانی می رسانند و در برابر آن ساحت مقدس، عرض ادب و ارادت می کنند. در این ارتباط، همواره نقش علما و مراجع عظام تقلید در ترویج و گسترش فرهنگ زیارت مهم بوده و موعظه ها و بیانات آنان در این باره،اثرگذار بوده است. در میان علما، نقش شیخ مرتضی انصاری، از زعمای شیعه و بزرگ ترین مرجع تقلید عصر خود، شایان توجه است. او با سکونت در جوار بارگاه ملکوتی امیرالمؤمنین (ع) و اشتغال به تحصیل و تدریس و پس از آن، مرجعیت عامه شیعه، از برکات زیارت روزانه و ارتباط معنوی بهره مند شد. در این پژوهش به دنبال پاسخ به این سؤال هستیم که شیخ انصاری به عنوان عالم برجسته زمانه خود چه گام های علمی و عملی در ترویج فرهنگ زیارت عتبات برداشته اند. رویکرد پژوهش حاضر توصیفی _ تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای است که با هدف بررسی اهمیت تبیین آموزه های اخلاقی و عرفانی زیارت از منظر شیخ مرتضی انصاری (ره) و اقدامات وی در راستای فرهنگ زیارت انجام می شود. یافته های پژوهش نشان می دهد در سیره و منش زندگی ایشان، زیارت قبر مطهر امام حسین (ع) جایگاه ویژه داشته است و بارها به شاگردان و مخاطبین خود، آن را توصیه می کردند. شیخ انصاری در دوران زعامت شیعه از احیاکنندگان زیارت اربعین بودند و اقداماتی مانند ساخت کاروان سرا را در تسهیل این امر مهم انجام دادند
۲۰۰۶.

تحلیل تطبیقی آثار مدرنیسم بر ازخودبیگانگی و چالش های اگزیستانسیالیستی در ادبیات پادآرمان شهری: کافکا و هاکسلی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: نقد و نظر سال ۲۹ پاییز ۱۴۰۴ شماره ۳ (پیاپی ۱۱۹) 99 - 130

کلیدواژه‌ها: کافکا هاکسلی مدرنیسم چالش های اگزیستانسیالیستی بروکراسی بیگانگی ادبیات پادآرمان شهری

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۲ تعداد دانلود : ۱۹
ادبیات همواره بستری برای واکاوی هویت انسانی و مسائل وجودی بوده است. این پژوهش با رویکردی تطبیقی، به بررسی وجوه اشتراک و تفاوت های میان رمان مسخ اثر فرانتس کافکا و دنیای قشنگ نو نوشته آلدوس هاکسلی پرداخته است. در این پژوهش، روش های بازنمایی چالش های اگزیستانسیال انسان مدرن مورد تحلیل قرار گرفته و عوامل روایی و مفهومی مؤثر در این دو اثر، بررسی شده است. همچنین مضامین اجتماعی و فلسفی موجود در این آثار، تحلیل شده و نقاط اشتراک میان پرداختن نویسندگان به دغدغه های اجتماعی و تأثیرات مدرنیسم، برجسته شده اند. نتایج این تحلیل نشان می دهد که نویسندگان با استفاده از شخصیت پردازی و روایت های نمادین، روند تحول بروکراسی داخلی به نظام های توتالیتاریسم کلی را که زاییده مدرنیسم جهانی است، به تصویر کشیده اند. این آثار افزون بر تمرکز بر بیگانگی، انزوای اجتماعی و تأثیر فناوری، زمینه ای را برای درک بهتر و کاهش چالش های وجودی انسان مدرن فراهم کرده اند. به کارگیری رویکرد تطبیقی در این تحلیل، امکان بررسی عمیق تر مضامین فلسفی و اجتماعی و شناخت تأثیرات مدرنیسم بر هویت انسانی را فراهم کرده است.
۲۰۰۷.

آسیب شناسی نقش شبکه های اجتماعی در جنگ ترکیبی علیه ایران (مطالعه موردی: نقش شبکه اجتماعی اینستاگرام)(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: مطالعات بنیادین و کاربردی جهان اسلام سال ۷ تابستان ۱۴۰۴ شماره ۲ (پیاپی ۲۴) 364 - 393

کلیدواژه‌ها: جنگ ترکیبی شبکه های اجتماعی اینستاگرام آسیب شناسی ایران

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۲ تعداد دانلود : ۲۰
اینستاگرام به دلیل قابلیت های فروان و جذاب خود یکی از محبوب ترین شبکه های اجتماعی در ایران و جهان است، اما در کنار جذابیت ها، این شبکه اجتماعی آسیب های فراوانی را به جوامع بشری وارد کرده است. این پژوهش با استفاده از مدل آسیب شناسی تجزیه و تحلیل میدان – نیرو لوین به شناسایی نیروهای فشار مثبت و منفی اینستاگرام در جنگ ترکیبی علیه ایران پرداخته است. با وجود فیلتر شدن این شبکه در ایران همچنان این شبکه اجتماعی مورد اقبال بسیاری از کاربران ایرانی است. مناقشات اجتماعی سال های اخیر ایران، منتج از جنگ ترکیبی تمام عیار نظام سلطه و مخالفین سیاسی حاکمیت جمهوری اسلامی علیه ایران بود. اینستاگرام با توجه به ماهیت خود و به عنوان ابزاری در اختیار نظام سلطه و مخالفین نظام سیاسی حاکم بر ایران به رهبری مناقشات داخلی، جهت دادن به اعتراضات با انجام عملیات روانی بر اذهان عمومی و تبدیل آن به جنگ داخلی نقش اساسی داشته است. همچنین به دلیل عدم سواد رسانه ای برخی از کاربران، این بستر آسیب های فراوانی را بر فرهنگ جامعه ایران تحمیل کرده است و به مسائل اساسی جامعه ایران دامن زده است، این شبکه اجتماعی بستری برای کسب اطلاعات، اخبار و مبادله اندیشه بوده است اما عموماً اخبار و اطلاعات این فضا با سو گیری های فراوانی نسبت به جامعه و نظام سیاسی ایران همراه بوده است. با توجه به نتایج به دست آمده از این پژوهش، نیروهای فشار منفی بیش از نیروهای فشار مثبت اینستاگرام بر جامعه ایران اثرگذار است و در ایجاد چالش های اساسی در جامعه نقش مهمی را ایفا کرده است 
۲۰۰۸.

بررسی وجوه تفسیری آیه ی «فَلْیَنظُرِ الْإنسانُ إِلى طَعامِه» با تکیه بر نظریات علامه طباطبایی

نویسنده:
منبع: مطالعات بین رشته ای قرآن و الهیات دوره ۲ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱ (پاپی ۲) 211-224

کلیدواژه‌ها: آیه ی «فَلْیَنظُرِ الْإنسانُ إِلى طَعامِه» تفسیرالمیزان علامه طباطبایی وجوه تفسیری نظام علت و معلولی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۳ تعداد دانلود : ۱۰۰
آیه ی «فَلْیَنظُرِ الْإنسانُ إِلى طَعامِه»عبس / ۲۴) یکی از آیات قرآن کریم است که دعوت به تفکر و تأمل در نظام آفرینش و نعمت های الهی می کند. این پژوهش با هدف بررسی وجوه تفسیری این آیه با تکیه بر نظریات علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، به تحلیل ابعاد مادی، معنوی، فلسفی و عرفانی آن می پردازد. شیوه ی تحقیق در این مطالعه، تحلیل محتوای کیفی است که بر اساس بررسی عمیق و دقیق دیدگاه های علامه طباطبایی در تفسیر المیزان انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که علامه طباطبایی طعام را نمادی از نظام علت و معلولی در هستی می داند و آن را مقدمه ای برای درک نعمت های معنوی و کمال روحی می شمارد. همچنین، این آیه دعوتی به تأمل در زنجیره ی آفرینش و مسئولیت انسان در قبال نعمت های الهی است. از منظر عرفانی و فلسفی، طعام نمادی از تغذیه ی معنوی روح و تفکر در فلسفه ی وجود و هدف آفرینش است.نتایج تحقیق حاکی از آن است که علامه طباطبایی با رویکردی عمیق و چندبعدی، آیه ی «فَلْیَنظُرِ الْإنسانُ إِلى طَعامِه» را به منبعی غنی برای درک پیام قرآن کریم تبدیل کرده است. نوآوری این پژوهش در تحلیل جامع و چندبعدی آیه ی مذکور با تکیه بر نظریات علامه طباطبایی است که پیش از این به طور تخصصی مورد بررسی قرار نگرفته بود. این مطالعه نه تنها به درک عمیق تر از پیام قرآن کریم کمک می کند، بلکه می تواند زمینه ساز تحقیقات بیشتر در حوزه ی تفسیر قرآن و فلسفه ی اسلامی باشد.
۲۰۰۹.

تحليل وظائف الخطاب السردي في رواية "باب الطباشير" لأحمد سعداوي (بناءً على نظرية الخطاب السردي لجيرار جينيت)(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: دراسات فی السردانیة العربیة جلد ۷ الخریف ۱۴۴۶ شماره ۱۸ 141 - 160

کلیدواژه‌ها: السردانیه العربیه الخطاب السردی جیرار جینیت باب الطباشیر أحمد سعداوی التلاعب الزمنی ترکیز السرد

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۳ تعداد دانلود : ۲۹
تحلیل الخطاب السردی هو أحد الفروع المهمه فی الدراسات الأدبیه وعلم السرد، الذی یتناول العناصر البنیویه والوظیفیه للسرد من منظور شامل. یعَدُّ جیرار جینیت، المنظِّرُ البارز للبنیویه، من أبرز مَن وضعوا إطاراً شاملاً لنظریه السرد، والذی وفّر أساسًا علمیاً لتحلیل الخطاب السردی. تتناول هذه الدراسه روایه "باب الطباشیر" لأحمد سعداوی، الکاتب العراقی المعاصر، وفقاً لنظریه جینیت فی الخطاب السردی. الهدف من هذا البحث هو تحلیل عناصر الزمن، الصیغه والنبره باعتبارها ثلاثه مکونات أساسیه للسرد، ودراسه دورها فی تصویر انعدام هویه علی ناجی، والمشکلات والتحدیات التی واجهتها لیلى حمید، وانعکاس الحیاه الاجتماعیه للشعب العراقی. کما تسعى الدراسه إلى تحلیل ظهور علی ناجی کمنقذ، واستخدام التعویذات السومریه السبعه ضمن إطار قصه سریالیه، مع تسلیط الضوء على تداعیات هذه الأسالیب السردیه. اتبعت الدراسه منهجاً وصفیاً -تحلیلیاً مستنداً إلى نظریات جینیت، وتهدف إلى تحلیل کیفیه إسهام التقنیات السردیه فی التعبیر عن الصراعات الفکریه التی یعکسها الکاتب حول قضایا الهویه، المشکلات الاجتماعیه، ودور المنقذ. وتُظهر النتائج أن سعداوی استخدم تقنیات مثل: التلاعب بالزمن (کالاسترجاع الزمنی)، الانتقالات الزمنیه، والتوقفات، بالإضافه إلى ترکیز مزدوج للرؤیه السردیه وتغییر حده الأدوار بین الشخصیات. قد تمیزت هذه العناصر الفنیه فی روایته "باب الطباشیر" بإبداع خاص، حیث تم استخدامها لیس فقط کأدوات سردیه، بل أیضاً کوسیله لتسلیط الضوء على الموضوعات الجوهریه فی النص، مثل الصراعات الفکریه والهویه الاجتماعیه، مما یضفی على العمل طابعاً خاصاً یجعله ممیزاً ضمن الأدب الحداثی، بالإضافه إلى ترکیز مزدوج للرؤیه السردیه وتغییر حده الأدوار بین الشخصیات. وقد استطاع بهذه الوسائل أن یربط بین السرد والموضوع الأساسی للروایه، ویبرز التأثیرات الشخصیه والاجتماعیه للأحداث.
۲۰۱۰.

دراسة النزعة العبثية في رواية «دفاتر الوراق» لجلال برجس(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: دراسات فی السردانیة العربیة جلد ۷ الشتاء ۱۴۴۶ شماره ۱۹ 43 - 60

کلیدواژه‌ها: الأردن جلال برجس السردانیه العربیه الروایه دفاتر الوراق العبثیه

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۰ تعداد دانلود : ۲۸
شهدت البشریه تحوّلات جذریه بعد الحربین العالمیتین الأولى والثانیه، لم تقتصر على مظاهر الدمار المادی بل کانت لها أبعادٌ معنویه ونفسیه جسیمه. ازداد الیأس المریر الذی تغلب على الذات البشریه، أدّت مظاهر التوتر إلى اغلاق الوعی الجماعی، ظهرت وجهه نظر عبثیه نحو الحیاه، أصبح الوجود بلاغایه. أثیر أسئله مرکزیه حول غایه الحیاه والمسؤولیه الفردیه فی عالم متغیر وحدود الحریه الفردیه. لم ینأی الأدب عن هذه التغیرات، إذ ترکت بصمتها الواضحه على المشهد الأدبی، فأدى ذلک إلى تکوین مدرسه جدیده فی الکتابه الأدبیه تعکس هذه الأزمه وتعکس حاله التمزق النفسی للإنسان، فی عالم یکتظّ بالتناقض. وقد أطلق على هذا الاتجاه اسم "التیار العبثی" أو "العبثیه"، وهی حرکه فکریه وجمالیه أساسها فلسفه الوجود والاتجاهات الفلسفیه التی نشرها المفکرون کألبیر کامو وجان بول سارتر و... هذا وقد برز هذا التیار بوضوح فی الأدب السردی، لاسیما فی فن الروایه، حیث وظّفَ الکتّاب عناصر العبثیه کوسیله جمالیه عمیقه للتعبیر عن مأساه الإنسان المعاصر وصراعه مع عالمٍ یطغی علیه. یدرس البحث الحالی تجلیات الفکر العبثی فی روایه «دفاتر الورّاق» للکاتب الأردنی جلال برجس، حیث نالت جائزه البوکر العالمیه للروایه العربیه عام 2021م. لما اشتملت علیه من انسجام متماسک فی بناء الروایه ومعالجه فکریه وفنیه لقضایا وجودیه محوریه. تعتمد هذه الورقه البحثیه علی المنهجَ الوصفیّ-التحلیلی ووظّفت أدوات التحلیل البنیوی فی تفکیک الخطاب السردی، سعیًا إلى فهم الکیفیه التی تعکس بها الروایه التوتراتِ الوجودیهَ والبُعدَ العبثیّ فی بناء الشخصیّه الرئیسه. وتشیر نتائج الدراسه إلى أن العبثیه تتجلى بوضوح فی فقدان الشخصیه المحوریه لهویتها، ولجوئها إلى تقمّص هویات خیالیه متعدّده بوصفها آلیه دفاعیه فی مواجهه واقع مفکک یفتقر إلى المعنى والقیم الإنسانیه. هذه البنیه السردیه تعکس عمق الأزمه الوجودیه التی یعیشها الشخصیات: إبراهیم، جادالله، ناردا و...، وتظهر کیف یوظف الأدب أدواته الفنیه لتناول قضایا فلسفیه معقده فی قالب جمالی مؤثر، یعبر عن هموم الفرد العربی وهواجسه فی مواجهه واقع ملیء باللایقین والاغتراب.
۲۰۱۱.

فلسفه محیط زیست با تأکید بر آموزه های قرآن کریم

نویسنده:
منبع: مطالعات فرهنگی قرآن سال ۲ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۳ 239 - 257

کلیدواژه‌ها: محیط زیست طبیعت قرآن تسبیح موجودات قداست آیت

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۵ تعداد دانلود : ۳۵
این مقاله با روش تحلیل عقلی و با عنایت به آموزه های قرآنی در صدد معرف ی پ ارادایم متخ ذ از حکم ت اس لامی درباره محیط زیست است. یافته های مقاله نشان می دهد: اولاً طبیعت و محیط زیست فعل و آیت خداوند است، از این رو از تقدس برخوردار است، ثانیاً بخش قابل توجه موجودات محیط زیست یعنی گیاهان، حیوان ات و انسان، از درجات و مراتب تج رد برخوردارن د و موجود مجرد در سلسله وجودی از جایگاه برتری برخوردار بوده و شأن وجودی برتری دارد، لذا علاوه بر ارزش ذاتی محیط زیست بای د از ارزش قدس ی و اله ی محیط زیست نیز سخن گفت. ثانیاً انسان در تعامل با محیط زیست با موجودات دارای ادراک و شعور مواجه است و تعامل او از حد تعامل با اب ژه م ادی و فیزیکی ب ه تعام ل ب ا موجودی که آیت پروردگار است، ارتقاء می یابد. ثالثاً در نگرش آیتی و قدسی به محیط زیست، انسان اصالتاً ن ه مالک طبیعت و محیط زیست است و نه سلطنت و استیلا از نوع استیلای س وژه ب ر اب ژه را دارد، بلکه به مثابه امین و حافظ طبیعت و محیط زیست بوده و تصرفات او در طبیعت و محیط زیست در محور عقل و قوانین صاحب طبیعت تعریف می شود. این نوع نگرش به محیط زیست که ب ا حف ظ ارزش ذاتی و شرافت وجودی آن اعمال می شود در مسیر استکمال انس ان تأثیر بسزایی دارد؛ بر این اساس هر نوع تصرف و دخالت عوام ل انس انی در محیط زیست که خارج از تدبیر و حکم عقل و شرع انجام شود، ب ا نگ اه قدس ی و آیتی ب ه مح یط زیست منافات دارد.
۲۰۱۲.

طرح واره های تصویری و کارکرد معنایی آن در سوره حدید(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: سراج منیر سال ۱۶ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۵۱ 111-144

کلیدواژه‌ها: طرح واره تصویری کارکرد معنایی سوره حدید معناشناسی شناختی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۰ تعداد دانلود : ۱۳
حصول به معارف عمیق قرآن به عنوان معجزه جاودانه پیامبر اسلام ضروری است. استفاده از دستاوردهای حاصل از علوم مختلف انسانی ازجمله زبان شناسی جدید، دسترسی بهتر و دقیق تر معارف قرآنی را میسر می نماید. یکی از راه ها در حوزه معناشناسی شناختی جهت کمک در دستیابی به معانی بلند قرآن، بهره گیری از طرح واره تصویری است. طرح واره های تصویری پلی میان تجربه های ساختاری و قلمروهای شناختی همانند زبان هستند. مهم ترین طرح واره های تصویری که جانسون معرفی می نماید؛ طرح واره های تصویری حجمی، حرکتی و قدرتی است. هدف این پژوهش شناسایی و تحلیل آیاتی است که دارای طرح واره تصویری هستند با استفاده از نظریه طرح واره های تصویری تا نحوه مفهوم سازی مفاهیم انتزاعی و مجرد تعابیر قرآنی بررسی و تبیین گردد. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با گردآوری اطلاعات کتابخانه ای انجام شد. یافته ها بیانگر آن است که از هر سه طرح واره تصویری (حرکتی، حجمی، قدرتی) برای انتقال مفاهیم انتزاعی در سوره حدید استفاده شده است که طرح واره حجمی از بیشترین بسامد (8/ 71 درصد) برخوردار است. برای انتقال مفاهیمی مانند حق، عواقب امور، ارسال رسل، تواضع، مرگ و... از طرح واره تصویری حرکتی و برای انتقال مفاهیمی مانند زمین و آسمان، مغفرت، فتنه، ذریه، میثاق، جایگاه مؤمنان و منافقان در آخرت، رحمت، قلب و...از طرح واره تصویری حجمی و برای انتقال مفاهیم فاصله اعتقادی مؤمنان و منافقان، ایمان و تکذیب از طرح واره تصویری قدرتی بهره گرفته شده است. همچنین برای انتقال دو مفهوم اجر و راه خدا از طرح واره های تصویری حجمی و حرکتی و مفهوم فاصله اعتقادی مؤمنان و منافقان از دو طرح واره تصویری قدرتی و حجمی بهره گرفته شده است.
۲۰۱۳.

تحلیلی بر وحی زبانی با تکیه بر رویکرد زبان شناسی در قرآن کریم(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: سراج منیر سال ۱۶ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۵۱ 231 - 260

کلیدواژه‌ها: وحی زبانی قرآن کریم زبان شناسی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹ تعداد دانلود : ۱۳
ماهیت وحی در قرآن کریم یکی از مباحث چالشی متفکران مسلمان محسوب می گردد. هرچند انکار وحی زبانی از همان نزول قرآن کریم مطرح بوده اما اکنون به دلیل وجود تفکر تجربه نبوی در پیامبر (ص) پررنگ تر شده است. برخی از نواندیشان عصر حاضر معتقدند با تکیه بر مباحث زبان شناسی، قرآن باید گوینده انسانی داشته باشد و از سوی دیگر دلیل برای اثبات زبانی بودن وحی از سوی پیامبر (ص) وجود ندارد. درحالی که با مراجعه به مباحث زبان شناسی قرآن و همچنین دلایل قرآنی متعدد می توان ثابت نمود که وحی قرآنی یک وحی زبانی بوده است. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی به بررسی ادله اثبات وحی زبانی با رویکرد زبان شناسی قرآن می پردازد. دستاورد حاصل از این پژوهش نشان می دهد بر اساس مباحث زبان شناسی و تأکید بر وجود متکلم و ویژگی های مخاطب همچنین دلایل متعدد قرآنی می توان وحی زبانی در قرآن را اثبات نمود.
۲۰۱۴.

اصول مدیریت جامعه مبتنی بر سنت الهی تغییر اجتماعی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: سراج منیر سال ۱۶ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۵۱ 287 - 316

کلیدواژه‌ها: مدیریت جامعه اصول مدیریت مدیریت اسلامی سنت الهی تغییر سنن اجتماعی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۴ تعداد دانلود : ۸
سنن الهی قوانین خداوند متعال برای جهان آفرینش و زندگی انسان هاست و خداوندی که حکیم، عالم و خالق موجودات است، بهترین قوانین را برای زندگی بشر وضع کرده است. پس برای بهبود زندگی اجتماعی بشر، باید اصول مدیریت جامعه مبتنی بر سنن الهی باشد. یکی از سنت های تکوینیِ مربوط به زندگی اجتماعی و دنیوی مردم، سنت الهی تغییر اجتماعی است. این سنت بدین معناست که مردم قادرند وضعیت جامعه ی خود را از وضعیت مطلوب به وضعیت نامطلوب و بالعکس تغییر دهند. حال این سؤالات مطرح است که اصول مدیریت جامعه مبتنی بر این سنت الهی چیست؟ شرایط تحقق این سنت الهی در جامعه چیست؟ در این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از آیات و روایات، به این مسائل پاسخ داده می شود. تغییر روحی و باطنیِ افرادِ تأثیرگذار بر جامعه، شرط تحقق این سنت الهی است. اصول مدیریت جامعه که مبتنی بر سنت تغییر اجتماعی است، عبارتند از: 1. اصل جلوگیری از رواج فساد، فحشا و عصیان در جامعه، 2. اصل توجه مدیران به درون جامعه، 3. اصل مردم داری، 4. اصل باورمندی مردم به سنت الهی تغییر اجتماعی.
۲۰۱۵.

بررسی تطبیقی نقش صرف و نحو بر فهم آیات و دیدگاه مفسران در دو تفسیر تسنیم و روح المعانی (مطالعه موردی سور مئین)(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: پژوهش های قرآنی سال ۲۹ زمستان ۱۴۰۴ شماره ۴ (پیاپی ۱۱۷) 46 - 69

کلیدواژه‌ها: صرف نحو آراء کلامی تفسیر تسنیم تفسیر روح المعانی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸ تعداد دانلود : ۸
مفسر در مواجهه ابتدایی با آیه از میان علوم موردنیاز تفسیر، بیشترین بهره را از صرف و نحو دریافت می کند. شناخت کاربردی این ادعا و میزان دامنه تأثیر آن علوم در تفسیر، مسئله ای است که این مقاله با هدف پاسخ به آن سامان یافته است. این پژوهش برای اثبات این ادعا به شیوه توصیفی- تحلیلی جستجو را به سور مئین محدود کرده است و با استخراج مواردی از اعمال نظرات مطرح شده صرفی و نحوی در تفسیر تسنیم و روح المعانی به این نتیجه دست یافته است که هر دو مفسّر، از نظر صرفی در معنای مفردات اختلافی ندارند؛ جز در برداشت تفسیری از معنای «ظلّام»، «إهتدی» و «اعمی». ولی در مباحث نحوی، در بحث مرجع ضمیر و «ما» موصوله اختلافاتی میان ایشان وجود دارد که بیشتر متأثر از  فهم مفسر از متن است؛ هر چند آیت الله جوادی آملی مؤیداتی را برای دیدگاه خود از سیاق و آیات دیگر نیز بیان می کنند.
۲۰۱۶.

جلوه های هنجارگریزی در سوره مبارکه نازعات با محوریت الگوی شکلوفسکی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: پژوهش های قرآنی سال ۲۹ زمستان ۱۴۰۴ شماره ۴ (پیاپی ۱۱۷) 130 - 153

کلیدواژه‌ها: هنجارگریزی سوره نازعات تحلیل آوایی تحلیل واژگانی تحلیل نحوی تحلیل معنایی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۰ تعداد دانلود : ۱۰
سوره مبارکه نازعات یکی از نمونه های برجسته در قرآن کریم است که با بهره گیری از شیوه های مختلف هنجارگریزی، مفاهیم عمیق الهی را به شیوه ای تأثیرگذار و هنری بیان می کند. هنجارگریزی، مفهومی برگرفته از نظریات فرمالیسم روسی، به معنای تغییر در ساختارهای معمول برای ایجاد تازگی و برجسته سازی است. در این مقاله، هنجارگریزی در چهار سطح آوایی، واژگانی، نحوی و معنایی در سوره نازعات بررسی شده است. در سطح آوایی، استفاده از تکرار صامت ها و مصوت ها و الگوهای واجی خاص، موسیقی متن را تقویت می کند. در سطح واژگانی، به کارگیری واژگان خاص و غیرمعمول موجب برجسته سازی معنایی شده است. در سطح نحوی، ساختارهای زبانی غیرمعمول و تنوع در چینش جملات، شگفتی مخاطب را برمی انگیزد. در سطح معنایی نیز استفاده از تصاویر بدیع و فراخوانی معانی عمیق و چندلایه، فهم مخاطب را به چالش می کشد. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی نشان می دهد آشنایی زدایی در سوره نازعات افزون بر بر زیبایی شناسی، پیام های عمیق الهی را با تأثیری بیشتر منتقل می کند.
۲۰۱۷.

سوژه مدرن و جهانی شدن بر مبنای تحلیل دکترین مهدویت و پدیده انتظار: چالش ها و چشم اندازهای تمدنی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: مشرق موعود سال ۱۹ پاییز ۱۴۰۴ شماره ۷۷ 62 - 84

کلیدواژه‌ها: انتظار سوژه مدرن جهانی شدن تمدن مهدویت

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹ تعداد دانلود : ۱۱
مقاله حاضر به تحلیل دکترین مهدویت در قالب مفاهیم«انتظار»، «سوژه مدرن»، «جهانی شدن» و «آینده تمدنی جهان» می پردازد. این پژوهش با استفاده از روش شناسی نشانه شناسی ساختارگرا و براساس طیفی از نظریات میشل فوکو، جان فیسک، استوارت هال، مانوئل کاستلز و آرنولد توین بی انجام شده است. یافته های تحقیق نشان می دهند که مفاهیم سوژه مدرن و جهانی شدن در دکترین مهدویت در چارچوب انقلاب اسلامی و آموزه های دین اسلام جای می گیرند. این دکترین به ویژه در زمینه انتظار ظهور، چرخشی از سوژه مدرن به سوی سنت های دینی و اعتقادی ایجاد می کند که در آن تکثر معنایی جایگاهی ندارد. در این رویکرد، سوژه ای یکپارچه و منسجم شکل می گیرد که می تواند به عنوان پاسخگویی به چالش های جهانی شدن و بحران هویت در دنیای مدرن عمل کند. همچنین، دکترین مهدویت قادر است به عنوان یک مدل تمدنی جدید با تأکید بر اصول عدالت و صلح جهانی، به بازتعریف چشم اندازهای اجتماعی و فرهنگی جهانی کمک نماید. این تحلیل به درک عمیق تری از روابط میان هویت، تحولات اجتماعی و دکترین های دینی می انجامد.
۲۰۱۸.

شکاف گفتمانی میان انتظار و گفتمان های دیگر: لیبرالیسم، سکولاریسم و پوزیتیویسم علمی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: مشرق موعود سال ۱۹ پاییز ۱۴۰۴ شماره ۷۷ 86 - 115

کلیدواژه‌ها: گفتمان انتظار ظهور امام زمان (عج) لیبرالیسم سکولاریسم پوزیتیویسم علمی شکاف گفتمانی گفتگوی بین فرهنگی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹ تعداد دانلود : ۱۰
انتظار به عنوان یک مفهوم گفتمانی دینی، در جوامع مختلف با گفتمان های متنوعی در تعامل است. این مقاله به بررسی شکاف گفتمانی میان گفتمان انتظار ظهور امام زمان(عج) و سه گفتمان غالب معاصر؛ لیبرالیسم، سکولاریسم و پوزیتیویسم علمی می پردازد. با تحلیل عناصر کلیدی هر گفتمان و نقاط اختلاف و تقابل آن ها، چالش های پیش روی فهم و تعامل این گفتمان ها در دنیای مدرن بررسی می شود. با تحلیل این شکاف ها، به درک عمیق تری از نقش انتظار در شکل گیری هویت های اجتماعی و فرهنگی دست خواهیم یافت. همچنین، راهکارهایی برای کاهش این شکاف و ایجاد پل های ارتباطی میان این دیدگاه ها، ازجمله تأکید بر نقاط مشترک، گفتگوی سازنده و تفسیرهای دقیق و همه جانبه از متون دینی، پیشنهاد می شود. هدف نهایی این مقاله، با روش تحقیق کیفی با رویکرد تحلیل گفتمان، کمک به ایجاد فهم متقابل و تعامل مسالمت آمیز میان این گفتمان ها و ساختن جامعه ای عادلانه تر و انسانی تر است.
۲۰۱۹.

ضرورت انسان کامل در مساله وجود رابط در فلسفه اسلامی با تأکید بر دیدگاه جوادی آملی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: حکمت اسراء پاییز ۱۴۰۴ شماره ۵۰ 5 - 26

کلیدواژه‌ها: انسان کامل معصوم وجود رابط شأن قواعد فلسفی قاعده الواحد

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۴ تعداد دانلود : ۲۵
فلسفه اسلامی در یک بستر منسجم از قواعد این قابلیت را دارد که ضرورت وجود امام معصوم در هر زمان را در روش برهانیِ خود بر پایه وجود رابط اثبات نماید. اهمیت انسان کامل در منظومه هستی شناخت فلسفه اسلامی، نگارنده را بر آن داشت که با روش توصیفی – تحلیلی در یک مطالعه کتابخانه‌ای، با نگاهی به پیشینه افلاطونی و ارسطوییِ وجود رابط، به این سوال پاسخ دهد که چه تفاوتی بین عین الربط بودن انسان کامل و باقی ممکنات وجود دارد؟ آیا شأن می‌تواند تشکیکی بوده تا بستر شکل گیری اصطلاح شأن شأن فراهم آید؟ بر مبنای سازگاری و انسجام یک سیستم فلسفی و بهره‌گیری از قواعد فلسفی(مانند الواحد و وجود رابط)، با استدلال‌هایی منطقی بر پایه فقر وجودی، علم و خلق با تأکید بر نظرات علامه جوادی آملی، طیفی بودن وجود رابط و قاعده جدید شأن شأن اثبات می‌شود که در آن با پذیرش وجود رابط، وجود انسان کامل و معصوم در هر عصری ضرورت دارد و ماسوای انسان کامل معصوم قبل از اینکه بطور مستقیم شأنی از شئونات حضرت حق باشند، شأنی از انسان کامل‌اند و بدون وجود انسان کامل معصوم، عین الربط بودن ممکنات به حق تعالی میسر نیست. همچنین این پژوهش ما را به ضرورت تفکیک مفاهیم در مطالعات فلسفی رسانده است مانند جهت ربط (اشراقی از امکانی)، خلافت کامل از نسبی - ذی شان بالذات از بالعرض، عین ربط فاعلی از غایی و مبدا فاعلی اصلی (ما منه) از واسطی یا واسطه در فیض (ما به).
۲۰۲۰.

ارزیابی اخلاقی حکومت واحد جهانی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: مشرق موعود سال ۱۹ تابستان ۱۴۰۴ شماره ۷۶ 6 - 25

کلیدواژه‌ها: اخلاق حکمرانی ارزیابی اخلاقی حکومت جهانی نظام اخلاقی اسلام تعارضات اخلاقی حکومت جهانی جهانداری مهدی (ع) تمرکزگرایی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹ تعداد دانلود : ۸
ارزیابی اخلاقی انواع حکومت ها یکی از مباحث ارزشمند در اخلاق حکمرانی است. این تحقیق بر آن است تا به این پرسش پاسخ دهد که آیا حکومتی متمرکز با دامنه اقتدار جهانی مقوله ای ارزشمند است و متعارض با ارزش های اخلاقی نیست؟ آیا از منظر اخلاق کاربردی، باور مسلمانان به حکومت جهانی امام مهدی (ع) با نظراتی که چنین وحدت و وسعتی را برای یک حکومت، ناقض اخلاقیات می پندارند سازگار است؟ باور به لزوم شکل گیری حکومت جهانی امروزه صرفاً از دیدگاه منجی گرایانه و متکی بر باورهای دینی و شبهه دینی مطرح نشده، و برخی متفکران روابط بین الملل در دهه های اخیر به ضرورت آن و حتی سهولت شکل گیری آن اعتقاد دارند. این نظریه موافقان و مخالفانی دارد و مهم ترین اشکال آن، ناسازگاری با نظامات اخلاقی و اصول بنیادین آن است. این مقاله می کوشد تا با طرح مسئله، خصوصاً در اندیشه مدرن، به بررسی این اشکالات از زاویه اخلاق کاربردی پرداخته و مشخص کند که اشکالات مطرح شده از بنیان با حکومت دینی و مهدوی فاصله دارد. همچنین تلاش دارد تا برخی شائبه هایی را بزداید که ریشه در باورهای نادرست نسبت به حکومت مهدی (ع) داشته و سبب شده تا چنین اشکالاتی حتی درباره حکومت جهانی امام مهدی (ع)پدیدار شود.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان