بازتاب اندیشه

بازتاب اندیشه

بازتاب اندیشه 1379 شماره 8

مقالات

۱.

اسلام، دولت قدیم و جدید

مصاحبه شونده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۹۵
در این گفتگو آقاى محمدجواد لاریجانى با ارائه تعریفى از «نظام سیاسى»، تفاوت نظام سیاسى دینى و غیردینى را بیان نموده، نسبت میان دین و دولت جدید را توضیح مى‏دهد.
۲.

جمهوریت در نظام سیاسی اسلام

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۵۹
بحث جمهوریت و نقش مردم و حکومت اسلامى به این پرسش باز مى‏گردد که «ملاک مشروعیت در اسلام» چیست؟ آیا مشروعیت همان مقبولیت است یا به معیارهاى دیگر باز مى‏گردد؟ از نظر نویسنده، مشروعیت خواه در زمان پیامبر اکرم‏صلى الله علیه وآله وسلم و ائمه اطهارعلیهم السلام و خواه در عصر غیبت به نصب از طرف خداوند باز مى‏گردد و مردم در مشروعیت هیچ نقشى ندارد. ولى در تحقق و استقرار حکومت اسلامى، مردم نقش صددرصد داشته و تمام تأثیر مربوط به کمک مردم است.
۳.

حکومت دینی و حکومت دموکراتیک

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۲۳
این نوشتار سلسله مقالاتى است که به بحث پیرامون حکومت دینى و حکومت دموکراتیک مى‏پردازد. در این مقالات، نویسنده در چهار بافت یا رهیافت این موضوع را مورد بررسى قرار داده است. این چهار محور عبارت‏اند از: فلسفى، حقوقى، ایدئولوژیک و تاریخى. از نظر نویسنده، با قرائت درست از دین و دموکراسى، در همه این بافتها جمع میان حکومت دینى و حکومت دموکراتیک امکان‏پذیر است.
۴.

دین، جامعه و حکومت

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۰۷
نویسنده بر آن است که از نظر امام خمینى‏قدس سره ولى فقیه اختیارات پیامبرصلى الله علیه وآله وسلم و امام معصوم‏علیهم السلام را دارد، ولى این به آن معنا نیست که نوعى حکومت مطلقه فردى درست شود. امام خمینى برداشتى از ولایت فقیه عرضه کرد که در آن نقش مردم بسیار بالا و والاست و براى آنها حتى امکان نقد ولى فقیه نیز وجود دارد.
۵.

جمهوریت و اسلامیت

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۳۱
در این مقاله، نویسنده با بررسى مفهوم جمهوریت از نگاه عالمان سیاست، به مؤلفه‏هاى دخیل در تعریف جمهوریت اشاره کرده و سازگارى این مؤلفه‏ها با نظام ولایى را نشان مى‏دهند.
۶.

آیا ایدئولوژیک شدن دین، ممکن و مطلوب است؟

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۶۸
نویسنده در این مقاله عمدتاً به بررسى ویژگى‏هاى ایدئولوژى‏ها پرداخته و هفت خصلت مهم براى آنها برشمرده و دین را نیز واجد هر هفت خصلت دانسته است. به نظر وى ایدئولوژیک کردن دین ممکن نیست؛ زیرا خودش ایدئولوژیک هست.
۷.

ایمان در تلاقی چند عالم

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۳۰
این مقاله نقدى است بر مصاحبه‏اى که در شماره 52 کیان با آقاى مصطفى ملکیان با عنوان «دویدن در پى آواز حقیقت» به چاپ رسیده است. نویسنده ابتدا مطالب مصاحبه را در هفت بند دسته‏بندى کرده و سپس به نقد آنها پرداخته است. در اینجا بخشى از مهمترین نقدها مى‏آید.
۸.

علم دینی و معنای آن

مصاحبه شونده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۴۶
علم تجربى در لایه‏هاى پنهان خود بر بنیانهاى فلسفى و فرهنگى استوار است. در علم دینى پیش‏فرضها از دین اخذ مى‏گردد و بر آن اساس، مفهوم‏سازى و فرضیه‏سازى مى‏شود. در پایان، فرضیه‏ها باید به آزمون تجربى درآید و علمى بودن خود را نشان دهد. به این ترتیب، در تعارض میان فرضیه‏هاى دینى و غیردینى، هر فرضیه‏اى که شواهد و قرائن بیشترى داشته باشد، ترجیح دارد. علم دینى از مقصودهاى دین نیست.
۹.

گفتگوی علم و دین

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۴۵
دکتر گلشنى وضعیت دین در جهان غرب را چنین ترسیم مى‏کند که بنیانگذاران علم نوین متدین بودند و سپس این اندیشه پیدا شد که با پیشرفت علم جاى دین گرفته خواهد شد. منشأ تعارضات میان علم و دین دخالتهاى نابجاى اصحاب آنها در حوزه یکدیگر است و واقعاً میان این دو تعارضى نیست؛ زیرا علم در طول دین است و آیات الهى در پرتو علم بهتر شناخته مى‏شود. نویسنده به رد نظریه‏اى مى‏پردازد که علم و دین را به جهت زبانشان متعارض مى‏دانند و ویژگى‏ها و جایگاه زبان را در عرصه فهم و معرفت بیان مى‏کند و در نهایت به ترسیم جایگاه علم در جهان معاصر مى‏پردازد و اینکه بسیارى از دانشمندان اکنون دریافته‏اند علم نیازمند به دین است نه تنها از آن رو که نمى‏تواند خودش را کنترل کند، بلکه بدان جهت که بسیارى سؤالات است که در علم بدون پاسخ مى‏ماند.
۱۰.

روشنفکران ایرانی و مدرنیته

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۷۹
مدرنیته همواره یکى از مفاهیم کلیدى در مناقشات و مباحثات روشنفکرى ایرانى بوده است. روشنفکران ایرانى در تقابل با پدیده مدرنیته تاکنون چهار نسل را پشت سر گذاشته‏اند و در هر دوره رویکردى خاص به مدرنیته داشته‏اند. نسل چهارم عمدتاً روشنفکران پس از انقلاب مى‏باشند که مى‏توان آنها را «روشنفکران گفتگوگرا» نامید. آنان براى کمک به استقرار این داد و ستد گفتگویى با مدرنیته، خود را از قید تهدید «غربى بودن یا علیه غرب بودن» رهایى بخشیده‏اند.
۱۱.

سنت و تجدد

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۵۱
این مقاله ابتدا به بررسى مفهومى سنت و تجدد مى‏پردازد و سپس به انواع مواجهه سنت و تجدد اشاره مى‏نماید و در نهایت به مبحث طرح ناتمام سنت مبادرت مى‏ورزد. در بررسى سنت، چهار برداشت از سنّت ارائه مى‏شود و همچنین در بیان انواع مواجهه سنت و تجدد، پنج نوع انتقادى، انتقالى، تطبیقى، تلفیقى و راهبردى مورد بررسى قرار مى‏گیرد و در بخش نهایى یعنى طرح ناتمام سنت استدلال بازسازى و روانکاوى هابرماس و واسازى دریدا و همچنین شیوه برخورد با سنت طرح مى‏گردد.
۱۲.

اصلاحات و امنیت ملی

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۴۴
این نوشتار با ارائه تعریفى مناسب از امنیت ملى و تهدید امنیت ملى شروع مى‏شود و با تعریف واژه اصلاح و بیان تفاوت اصطلاح اصلاح با انقلاب در فرهنگ غربى به تبیین مفهوم و جایگاه اصلاحات در فرهنگ اسلامى ادامه مى‏یابد. در فرهنگ اسلامى اصلاحات شامل تغییرات دفعى، یعنى انقلاب نیز مى‏شود. در ادامه نوشتار دو رویکرد دینى و آمریکایى به اصلاحات معرفى مى‏شود و در پایان، ویژگى‏هاى اصلاحات اسلامى از دیدگاه امام على‏علیه السلام و مقام معظم رهبرى ذکر مى‏گردد.
۱۳.

اصلاح طلبی به میزان تغییر بستگی ندارد

مصاحبه شونده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۶۵
در این گفتگو ضمن پرداختن به مشکلات تئوریک اصلاح‏طلبى به نحوه تغییر به عنوان ملاک اصلاح‏طلبى اشاره مى‏شود بدین معنا که اصلاح‏طلبى ناظر به صورت است و نه محتوا و سپس ضمن اشاره به آمادگى پذیرش نظم دموکراتیک به چرخش میان امنیت و آزادى پرداخته شده است و راهکارهایى هم ذکر شده‏اند.

آرشیو

آرشیو شماره ها:
۱۰۲