درخت حوزه‌های تخصصی

تحلیل گفتمان انتقادی رویکردی بینارشته ای است که زبان، جامعه، ایدئولوژی و قدرت از مؤلفه های اصلی آن شمرده می شوند. ون دایک، به عنوان یکی از نظریه پردازان تحلیل گفتمان انتقادی با مطرح کردن مربع ایدئولوژیک خویش، به دنبال تبیین چگونگی اثرگذاری ایدئولوژی در متون اجتماعی- شناختی است؛ باتوجه به تأثیر متقابل جامعه و ادبیات، نگارنده می کوشد طبق نظریه ی ون دایک، قصیده ی «نامه ی اهل خراسان» انوری را -که تظلم نامه ی مردم خراسان به حاکم سمرقند است- با روش توصیفی- تحلیلی مبتنی بر متن شعر و پاسخ به این پرسش که انوری در این قصیده کدام یک از راهبردهای چهارگانه ی تحلیل گفتمان انتقادی ون دایک را برای برجسته کردن ویژگی های منفی دیگری و تقویت ویژگی های مثبت خود/خودی به کارگرفته است؟، بررسی کند. یافته ها نشان می دهد انوری بدون اشاره به ویژگی های منفی خود/خودی و ویژگی های مثبت غیرخودی/دیگری با تمهیدات واژگانی، نحوی و بلاغی به بزرگ نمایی ویژگی های منفی دیگری و ویژگی های مثبت خود/خودی می پردازد تا ازطریق قدرت حاصل از کنترل ذهن مخاطب، وی را اقناع کند تا به هدف خود که مبتنی بر ایدئولوژی عدالت طلبی و ظلم ستیزی است، دست یابد.

عارفان مسلمان با الهام از خط و مشی و آموزه های دینی و کارآزمایی خود در سیروسلوک، بر ارزشمندی پیراستگی نفس و تزکیه روح تأکید دارند. یکی از ارکان این پالایش، گزینش همنشینان و همراهان است. تأثیرگذاری ها و اثرپذیری های معاشران و همنشینان و تأثیر معاشرت ها در رفتار انسان ها به عنوان یکی از ابعاد مهم زندگی، پرسمان و امری به غایت جدی، مهم و انکارناپذیر است. پیشینه مداقه، وارسی و پژوهش درزمینه اثرگذاری و اهمیت معاشرت و مصاحبت بر رفتار و شخصیت افراد به دهه ها بلکه سده های قبل برمی گردد. در روزگار نوین که پیشرفت و گسترش وسایل ارتباط اجتماعی و پیوند و ارتباطات برخط رو به فزونی است و همگان به سادگی و آسانی می توانند با سایرین مراوده داشته باشند و این مناسبت و رابطه توانایی شکل گیری شور و هیجان های مثبت یا منفی را داراست بررسی اهمیت همنشینی و چالش های برآمده و منبعث از آن، از اهمیت و بایستگی ویژه ای برخوردار است. این نوشتار بر مبنای پژوهش بنیادی و با اتخاذ رویکرد تحلیلی توصیفی، به واکاوی تأثیر همنشینی با افراد ناستوده و آسیب زا و نیز ضرورت پرهیز از این معاشرت ها در متون ادبی، به ویژه در آموزه های عرفانی و با تکیه بر اندیشه های غزالی، سنایی، عطار و مولوی اختصاص دارد. از همین روی، با جست وجو در متون مهم عرفانی، اعم از نظم و نثر، این مسئله بررسی و کاوش نموده و بر اهمیت آگاهی بخشی از تأثیرات همنشینی و راهکارهای مؤثر عملی و نظری در راستای آگاهی و بهبود برای رفع مشکلات اخلاقی و روابط اجتماعی بیان کرده است. شایان ذکر است علاوه بر جست وجو و کاوش در متون عرفانی، به اقتضای سخن، از دیگر متون نظم و نثر فارسی نیز سخن رفته است.

پژوهش حاضر به تحلیل روابط بیش متنیت در مناقب نامه های فارسی، با تمرکز بر دو اثر دستورالجمهور و کتاب النور، به مثابه تک نگاری های زندگی بایزید بسطامی می پردازد. با استفاده از چارچوب نظری ژرار ژنت درباب ترامتنیت، به ویژه مفهوم «بیش متنیت»، انواع دگرگونی های کمّی (کاهش، افزایش، جایگزینی)، صوری (ترجمه، تراگونگی سبکی و وجهی) و معنایی (دگرگونی های دیژتیک، پراگماتیک و ارزشی) در بازنویسی این دو متن بررسی شده اند. یافته ها نشان می دهند که دستورالجمهور با تکنیک هایی مانند سرایت، گسترش سبکی- موضوعی و تراگونگی ارزشی، تصویری نسبتاً تغییر شکل یافته از بایزید ارائه می دهد که با گفتمان صوفیانه متأخرتر هم سوتر است. این تغییرات، ازجمله تأکید بر «محبت» به جای «فنا»، پافشاری بر مفهوم «ادب» و «سنت»، بازتفسیر شطحیات در راستای هم سو نشان دادن آن با گفتمان شریعت و برجسته سازی پیوندهای سلسله ای با تمرکز بر رابطه سرسپردگی به جای مفهوم حرمت، بازتابی از تحولات پارادایمی در تصوف قرن (8ق) و نیاز به مشروعیت بخشی به جریان های صوفیانه است. این پژوهش اهمیت تحلیل بینامتنی را در فهم بازنویسی های مناقب نامه ها به مثابه ابزارهای ایدئولوژیک و تاریخی برای نشان دادن تحولات گفتمانی برجسته می کند.

حکایت «گوهر شکستن» در مثنوی معنوی یکی از روایت هایی است که فرایند تحول درونی انسان را با زبانی نمادین و عرفانی بازنمایی می کند. مولانا در این حکایت با به کارگیری نماد گوهر، نسبت انسان با نفس، دلبستگی های مادی و حقیقت وجودی او را تبیین می کند و شکستن آن را شرط ضروری رسیدن به معرفت و کمال می داند. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و بر پایه متن مثنوی و شروح معتبر، ابعاد عرفانی این حکایت را در چارچوب تحول درونی بررسی می کند. یافته ها نشان می دهد که شکستن گوهر نماد فروپاشی منِ کاذب، گذار از خودخواهی و رهایی از تعلقات نفسانی است؛ مرحله ای که در منازل سلوک عرفانی به عنوان مقدمه خودشناسی و وصول به حقیقت مطرح می شود. همچنین تحلیل حکایت نشان می دهد که مولانا با طرح رابطه میان شاه، وزیر و ایاز، سیر حرکت انسان از وابستگی های ظاهری به سوی آگاهی، رنج آگاهانه و تزکیه نفس را ترسیم می کند. نتیجه پژوهش آن است که این حکایت الگویی پویا از دگرگونی معنوی ارائه می دهد و جایگاهی مهم در انسان شناسی عرفانی مثنوی دارد.

هدف این مقاله باز شناسی نقش های فرهنگی و جایگاه اجتماعی زن با هویت ایرانی در ادب پارسی، با رویکرد نظری به مکتب «فرهنگ و شخصیت» مارگارت مید و «انسان شناسی نمادین» کلیفورد گیرتز است. سابقه ی حضور موثر زن در فرهنگ و جامعه ی ایرانِ مبتنی بر سی قوم گونه گون و صدها قبیله، مذاهب، زبان ها و سبک های مختلف زندگی، به هزاره پنجم پیش از میلاد تاکنون برمی گردد. در این میان، بیست وچهار کاراکتر موثر زن در شاهنامه فردوسی با نقش آفرینی هایی ماندگار، شناسانده شده اند. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می دهد که تحولات فرهنگی جوامع بومی ایران از عصرِ پیشاهخامنشی، همواره در جهت تکامل گرایی و توسعه ی مدنی بوده و زنان نیز قبل از ورود آریایی ها به فلات ایران، در زندگی رسمی و فرهنگ عامه ، سیاست، اقتصاد، ورزش، مراتب نظامی، هنر، صنایع دستی، مدیریت خانه (کدبانویی)، درجات علمی و فرهنگی، نقش آفرین بوده اند و گاهی پیش تر از مردان، به بالاترین درجه ی اجتماعی، کهن الگویی، و حتی به مرحله ی زوت ، در دین هم می رسیده اند. این بررسی با رویکرد انسان شناسی تفسیری در سطحی پهنانگر انجام شده و روش پژوهش در این مقاله، توصیفی- تحلیلی با استناد بر شیوه ی تجزیه و تحلیل محتوای کیفی است. نوع مطالعه ی اتیک - امیک در فرهنگ زنان ایران، نتایج حاصل از پژوهش را روشن و دقیق تر گردانده است.

زمینه: رمانس سمک عیار، اولین داستان بلند و طولانی منثور و یکی از زیباترین داستان ها در زبان و ادبیات فارسی است که با درون مایه ای حماسی، قهرمانی و عیاری شکل گرفته است. این اثر، آیین ها، آداب و رسوم و بن مایه های داستانی زیادی را در برمی گیرد. آداب، آیین و بن مایه هایی که پیوند نزدیکی با فرهنگ عامه مردم دارند و از الگوهای کهن اسطوره ای پیروی می کنند. هدف این مقاله، بررسی چگونگی «جابه جایی اسطوره» در این متن است؛ اینکه چگونه شخصیت ها، فضاها و کنش ها از ساختار اسطوره ای اولیه فاصله گرفته و در قالب های جدید اجتماعی، اخلاقی یا داستانی بازتعریف می شوند. روش: ما در این پژوهش، با ابزار کتابخانه ای و به روش تحلیل محتوا، بن مایه های اساطیری آفرینش، اژدهاکشی و باروری را در رمانس سمک عیار یافته و صورت های جابه جایی آن ها را نشان داده ایم. یافته ها: یافته های پژوهش نشان می دهد که این بن مایه های اسطوره ای به شکلی تغییریافته و جابه جاشده در این رمانس وجود دارند و در پی توضیحی برای هستی و نیز پاسخی روشنگر به مرگ و زندگی موجودات و پدیده های عالم هستند. جابه جایی این اسطوره ها به تحول اساسی حماسه به رمانس نیز سرعت می دهد؛ چنان که در این متن، این دو نوع ادبی در آغاز در کنار هم دیده می شوند و رفته رفته بر اثر جابه جایی های گسترده اسطوره ای، حماسه کم رنگ می شود و جای خود را به رمانس می دهد.

پژوهش حاضر، با این پیش فرض که بررسی ادبیات و فرهنگ عمومی جامعه می تواند به عنوان ابزاری قدرتمند برای شناسایی و تحلیل آسیب های اجتماعی هر دوره مورد استفاده قرار گیرد و به درک بهتر دلایل ایجاد و راه های مقابله با این آسیب ها کمک کند، با رویکردی توصیفی – تحلیلی، به بازخوانی آسیب های اجتماعی در داستان های اقلیمی رسول پرویزی و نسیم خاکسار می پردازد. پرویزی در «شلوارهای وصله دار» و «لولی سرمست» به مسائل و مشکلات اجتماعی حوزه روستایی اقلیم جنوب پرداخته است؛خاکسار نیز در داستان های «گیاهک» و «نان و گل» به مسائل و مشکلات اجتماعی حوزه دریایی اقلیم جنوب توجّه دارد. یافته ها نشان می دهد که هرچند هر دو نویسنده با توجّه به تفاوت های جغرافیایی، اجتماعی و فرهنگی حوزه خود ، به نوع خاصی از آسیب های اجتماعی پرداخته اند، اما هر دو با نگاهی انتقادی و واقع گرایانه به آسیب های اجتماعی تلاش کرده اند تا با ارائه تصویری دقیق از این مشکلات، به آگاهی بخشی در جامعه کمک کنند. برخی از این آسیب ها مانند ارتباط های نامشروع، اعتیاد، کودک آزاری، دزدی و کمبود امکانات بهداشتی در هر دو اقلیم دیده می شود. آسیب های مختص حوزه دریایی شامل طلاق، بیوه گی و بی پناهی زنان، خودکشی و قاچاق است. در حوزه روستایی نیز خرافه گرایی، عشوه گری زنان، تنوّع طلبی مردان و چندهمسری به عنوان کژروی ها و آسیب های اجتماعی مطرح شده اند؛ لذا می توان نوع اقلیم را در پدید آوردن برخی از انواع آسیب ها و معضلات اجتماعی مؤثر دانست.

پادآرمان شهر جهان تخیلیِ ناخوشایندی است که در آن تمام آرمان های انسانی به ضد آرمان تبدیل شده؛ پیش بینی این دنیای پر از تباهی در ادبیات داستانی به شکل رمان و داستان کوتاه صورت گرفته است. در این مقاله با روش تحقیق توصیفی – تحلیلی ، ویژگی های دیستوپیایی ترس، گمشدگی هویت، سلب آزادی و اختیار، انکار فردیت و دروغ و فریب در سه کتاب کاج زدگی، خدایان شهری و اشباح پرسه زننده و جزیره ای برای تبعید کاغذ پاره ها با سه کتاب خارجی 1984، سرگذشت ندیمه و میرا تطبیق داده شده و از بررسی شباهت و تفاوت داستان ها با یکدیگر نتایج ذیل حاصل شده است : - فضاسازی و شخصیت پردازی خوب و توصیف جزئیات بیشتر در داستان های خارجی، قصه را باورپذیر کرده است؛ ترس و دلهره را به مخاطب منتقل می کند و او را از ایجاد جهانی مشابه جهان داستان می ترساند. - داستان های ایرانی از نظر توصیف ، پرداختن به جزئیات ، فضا سازی و شخصیت پردازی ضعیف تر از داستان های بررسی شده خارجی می باشند؛ دلیل نگرانی نویسنده به درستی مشخص نیست و داستان نمی تواند به خوبی مخاطب را با خود همراه کند. - در آثار ایرانی یا عشق وجود ندارد یا به اندازه آثار خارجی تاثیرگذار نیست؛ جسارت و شجاعتی را ایجاد نمی کند و دلیل تحول و تلاش نیست.

ایرانیان مبدع روش های کشاورزی به خصوص آبیاری و باغ سازی در تاریخ تمدن بشری بوده اند، از پرورش گیاهان جدید تا ابداع قنات و روش های افزایش تولید محصول حاصل کوشش های کشاورزان ایرانی در طول قرون است. حاصل این تجربیات در متون علمی کهن ایران منعکس است. از قرن ششم به بعد تصنیف متون تخصصی در رابطه با فلاحت شکل می گیرد و آثاری چون ورزنامه، آثار و احیا و ارشادالزراعه در طول قرون به نگارش در می آید. همچنین در لابه لای متون ادبی و سفرنامه ها، به روش های کشت و زرع پرداخته می شود و مفاهیم کشاورزی در معنای حقیقی و استعاری در ادبیات فارسی نیز به کار می رود. جامع ترین اثر تخصصی تا شروع دوره نوین آموزش کشاورزی بعد مشروطه با نثری زیبا و ادبیانه، ارشادالزراعه، تألیف قاسم بن یوسف ابونصری هروی، در قرن دهم نگارش یافته است. این کتاب در مقایسه با آثار دوره میانه و نیز تألیفات به زبان عربی بسیار دقیق تر به کلیه موضوعات کشاورزی با روشی منسجم تر از آثار پیش از خود به امر کشت و زرع، باغبانی و گلکاری پرداخته است. در این نوشتار روش پژوهش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر اسناد و منابع کتابخانه ای، ارشاد الزراعه معرفی شده است. جلوه ویژه این اثر افزون بر جلوه های ادبی و مباحث کشاورزی پرداختن به باغ آرایی ایرانی و صنایع غذایی است.

نوشتار حاضر، با تکیه بر شاخصه های فلسفه علوم شناختی، برخی از استعاره ها ی جهتی، ساختاری و هستی شناسانه عزالدّین محمود بن علی کاشانی را در «مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه» مطالعه کرده است. در دیدگاه فلسفه شناختی، نحوه کارکرد ذهن و موضع گیری انسان، فردیّت زبان را تبیین می کند. زبان شناسان با پیروی از این پارادایم، استعاره را سرشت زبان تلقی می کنند، و آن را دارای مبنای فرهنگی، انتزاعی، و بنیان هستی شناختی و تجربه زیستی انسان می دانند. علی رغم اینکه ماهیت زبان عرفان و مفاهیم انتزاعی آن، وجه وجودی استعاره را در کلام عارفان توجیه می کند، ولی این امر هرگز مانع آن نمی شود که عارف از مبانی فرهنگ عمومی زبان و تجربه زیستی ناشی از آن در گفتار خود بهره نبرد. استعاره ها ی جهت دار در زبان کاشانی که عمدتاً برای مکان مند کردن مفاهیم ذهنی زبان به کار رفته است، تفاوت چندانی با سایر زبان های انسانی ندارد. استعاره ها ی ساختاری نیز، مقولات خاص فرهنگی، فکری و اندیشگانی عرفان و تصوف را توضیح داده اند و دریافت آنها با آشنایی زمینه ای با دپارتمان های آن مقدور است. لازمه فهم استعاره ها ی هستی شناختی کاشانی هم آشنایی با مباحث تئولوژیکی و گاه اسطوره ای است که به صورت نمادین و رمزی، مفاهیم زبانی و دلالت های معنایی آن را پوشش داده اند. خوانش این استعاره ها نیازمند تأویل هم هستند و خواننده را با چندمعنایی مواجه می کند.

کاربردشناسی به مطالعه زبان در بافت ارتباطی و کارکردهای آن در تعامل میان گوینده و مخاطب می پردازد. یکی از مهم ترین حوزه های این رویکرد، نظریه کنش های گفتاری است که امکان بررسی کارکردهای ارتباطی زبان در متون ادبی را فراهم می کند. شعر شمس لنگرودی به دلیل زبان روایی، گفت و گومند و عاطفی، ظرفیت بالایی برای تحلیل کاربردشناختی دارد. هدف این پژوهش تحلیل کنش های گفتاری در شعر شمس لنگرودی براساس نظریه آستین و طبقه بندی سرل است، تا نشان دهد زبان شعری او چگونه در قالب کنش های ارتباطی، معنا تولید می کند. ضرورت انجام این پژوهش از آنجا ناشی می شود که با وجود مطالعات متعدد درباره سبک و مضمون در شعر معاصر، بررسی کاربردشناختی و تحلیل کنش های گفتاری در آثار شمس لنگرودی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. پرسش اصلی تحقیق این است که چند نوع کنش های گفتاری در شعر شمس لنگرودی به کار رفته است و این کنش ها چه نقشی در شکل گیری معنا و ارتباط با مخاطب دارند. روش تحقیق، توصیفی – تحلیلی است و داده ها با انتخاب نمونه هایی از اشعار شمس لنگرودی و تحلیل آن ها براساس چارچوب نظری کنش های گفتاری بررسی شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که کنش های اخباری و عاطفی بیشترین بسامد را در شعر او دارند و شاعر از طریق جملات خبری، پرسش های بلاغی و ساختارهای خطاب گونه، علاوه بر بیان تجربه های فردی، نوعی تعامل عاطفی و فکری با مخاطب ایجاد می کند. همچنین بسیاری از کنش های گفتاری در شعر او به صورت غیرمستقیم و ضمنی تحقق می یابند که این امر بر چندلایگی معنایی و پویایی ارتباطی شعر او می افزاید.

مجموعه «عیون أخبار الرضا ع» با درهم تنیدگی مضامین علمی و ادبی، از آثار شاخص در حوزه معارف رضوی به شمار می رود؛ چه اینکه این اثر دربردارنده خطبه ها، بیانات علمی‑ادبی و نیز پارهایی از اشعار منتسب به امام رضا (ع) است. با وجود جایگاه ممتاز این گنجینه رضوی، تاکنون پژوهش مستقلی در سطح ملی یا بین المللی به بررسی ابعاد منظوم آن نپرداخته است. ازاین رو، پژوهش حاضر با کاربست روش توصیفی‑تحلیلی، رسالات منظوم «عیون أخبار الرضا (ع)» را مورد مطالعه قرار داده است که حاصل این پژوهش فواید فراوانی برای ادبیات فارسی و ادبیات عربی در پی خواهد داشت. در این جستار، ابتدا اشعار منتسب به امام رضا (ع) استخراج و دسته بندی شده اند و سپس درون مایه های آنها از منظر زیباشناسی ادبی تحلیل گردیده است. از جمله یافته های اساسی پژوهش آن است که سرودن شعر برای معصومان (:) :نه تنها مزیتی دانسته نمی شود، بلکه بر اساس سیره ثابت پیامبران و ائمه اطهار (:) : که هیچ یک شاعر نبوده اند انتساب اشعار یا دیوان هایی به حضرت علی (ع) یا امام رضا (ع) با مرتبه عصمت آن بزرگواران سازگاری ندارد. این در حالی است که سخنان مسجّع و منظوم منسوب به امام رضا (ع) بخش قابل توجهی از کتاب «عیون أخبار الرضا (ع)» را آراسته است.

  یکی از مسائل مرتبط با انذارهای قرآنی آن است که چرا در قرآن کریم، غالبِ انذارها با آتش و گرما همراهی دارند. ابن برّجان، عارف و مفسّر اندلسیِ قرن ششم هجری، به این مسئله پرداخته است. هدف مقاله ی حاضر، تحلیل دیدگاه ابن برّجان درباره چراییِ غلبه انذار با آتش در قرآن به روش توصیفی تحلیلی است. یافته های پژوهش حاکی از آن است که ابن برّجان با اتخاذ رویکردی زبان شناختی و نیز کاربردشناختی، به تبیین این مسئله همت گماشته و سه مؤلفه بافت فیزیکی، بافت ذهنی و بافت اجتماعی را مورد توجه قرار داده است. از منظر ابن برّجان، تفاوت در موقعیت فیزیکی و مکانیِ مخاطب، سبب تفاوت در ادبیات انذار می شود؛ از این رو، تغییر در موقعیت یا بافت بیرونی، به اختلاف در ساختار گفتمان می انجامد. به باور او، علت غلبه انذارهای قرآنی با آتش آن است که قرآن در منطقه ای گرمسیر نازل شده و اقتضای این بافت فیزیکی، انذار با گرماست. چنین انذارهایی بر بافت ذهنیِ مخاطب تأثیری ژرف تر می گذارند و به ترس بیشتر و در نتیجه انگیزه ای فزون تر برای گریز از عذاب می انجامند. ابن برّجان در تبیین خود، بر بافت اجتماعی و نیز ویژگی های گوینده نیز تأکید می ورزد و معتقد است که انذارهای قرآنی از رحمت الهی نشأت گرفته اند و خداوند محتوای انذار را بر اساس علم و حکمتِ بالغ خویش و با در نظر گرفتن شرایط مخاطب بیان کرده است. او با مقایسه انذارهای قرآن با انذارهای انجیل، بر این نکته پای می فشارد که تغییر در شرایط جغرافیاییِ مکان نزول وحی، موجب تغییر در ادبیات انذار می گردد. البته در نقدِ آرای ابن برّجان، به استناد او به عبارات انجیل نیز اشکالاتی مطرح شده است. تبیین ابن برّجان، الزاماً به معنای تأثیرپذیری قرآن از محیط زمانه نزول نیست؛ زیرا هرچند قرآن ناظر بر جامعه عصر نزول بوده، اما پیام آن جهانی و جاودانه است.

از آن زمان که در ادبیات مردمی به چشم رشته ای دانشگاهی نگریسته شد دیری نمی گذرد و از همان اوان پژوهندگان این شاخه بر آن بوده و هستند که افسانه ها را روشمند بررسند. پیتر جیلت از جمله کسانی است که الگوی خود را برای خوانشی آکادمیک از افسانه های شگفت پیش می نهد. الگوی پیشنهادی او دو سویه دارد: متنی (ساختی) و بافتی. سویه متنی آن پنج کارکرد را در ساختار مشترک قصه های شگفت می شناساند: موقعیت نخستین، تعامل با یاریگر، تعامل با شهبانو؛ تعامل با دشمن و بازگشت قهرمان. سویه بافتی الگو پیوند تنگاتنگ میان افسانه شگفت و آیین تشرف بلوغ را آشکار می کند و نشان می دهد که راز ساختار مشترک قصه های شگفت پیوندشان با آیین گذار است. جیلت مدعی است که الگوی پیشنهادی اش برای تمام قصه های شگفت جهان کاربرد دارد. پژوهش پیش رو در پی آزمودن این ادعا پنج افسانه ایرانی و پنج افسانه عربی را برگزیده و متن و فرامتنشان را بر شالوده الگوی جیلت می کاود. این کاوش نشان می دهد که الگوی جیلت در خوانش افسانه های ایرانی و عربی کارآست و می توان از آن برای شناخت ژرف تر افسانه های این دو قلمرو زبانی بهره جست.

نقد پسااستعماری یکی از پژوهش هایی است که زمینه های سیاسی، فرهنگی و اجتماعی آثار ادبی را بررسی می کند. از آنجا که پرداختن به هویت، جنسیت و فرودستی جنسیتی از محورهای این رهیافت می باشد؛ موضوع زنان و بررسی وضعیت آنان یکی از شاخه های مهم نظری این رویکرد به شمار می آید. یکی از شاخص ترین نظریه پردازان این حوزه، گایاتری چاکراورتی اسپیواک می باشد که مطالعات خویش را بر پایه بررسی مشکلات اقشار زنان فرودست در میان جوامع مردسالارانه و استعماری قرار می دهد. رمان های خورشید های استقلال از احمدو کوروما، نویسنده آفریقایی تبار و سووشون اثر سیمین دانشور، نویسنده ایرانی از این قبیل آثار به شمار می آیند که از نقش و جایگاه فرودستانه زنان در جوامع ملتهب آفریقایی و همچنین در اجتماع پرفراز و نشیب گذشته ایران صحبت می کنند.. تحقیق حاضر به تفاوت های فرهنگی و سیاسی و همچنین تغییر و تحولات جایگاه زنان این دو ملت پرداخته و به مفاهیمی مشترک در بستر تحولات اجتماعی، فرهنگی و تاریخی دست می یابد. بررسی این مفاهیم از منظر مطالعات پسااستعماری، گویای شرایط خاص زنان در بحبوحه تکانه های تاریخی و سیاسی ملت های گوناگون بوده و سیر تحولی شخصیت های زن که شامل عاملیت و انفعال هویتی آنان می باشد را مورد مطالعه قرار می دهد.

در قرن چهارم، با اعمال سیاست های نسبتاً تساهل آمیز آل سامان و ایجاد شرایط نسبی رفاه اجتماعی و اقتصادی، نهضت خردگرایی پیشرفت روزافزونی کرد و شاهنامه فردوسی به عنوان خردنامه ایرانیان، سروده شد. خردگرایی، اندیشه غالب فردوسی در شاهنامه است. فردوسی، خرد را مهم ترین سرمایه انسان در زندگی می داند. هدف از این تحقیق، شناساندن معانی متنوّع خرد در شاهنامه است. شاهنامه با نام خداوند جان و خرد آغاز شده است، کاربرد واژه خرد در ابتدای کتاب، حاکی از جایگاه والای خرد نزد شاعر است. او معتقد است که وجه ممیزه انسان با سایر آفریده ها، خرد است و بر همین اساس به ارزیابی و تبیین شخصیت و عملکرد شاهان و پهلوانان ایرانی می پردازد. فردوسی، شاهنامه را با هدف تبیین اندیشه ه ای اجتماعی و سیاس ی جامعه ایران پیش از اسلام سروده است و خرد را مهم ترین عامل تکمیل و تعیین کننده اعمال قدرت و مشروعیت پادشاه و حاکم می داند. یافته های مقاله نشان می دهد که ارتباط اجتماعی خردمندانه و نقش ادبیات در رواج دانایی و آگاهی بخشی در شاهنامه فردوسی مشتمل بر این موارد است: همزیستی مسالمت آمیز، گفتار سازنده، ارتباط متعادل با افراد، درک ارزش ها و جایگاه خانواده، کمک به هم نوع، شجاعت در بیان، دغدغه مندی و آگاهی بخشی اجتماعی، عدم دلبستگی به دنیا، شادی اخلاق گرایانه، تحمل مشکلات، خرد منطقی، مشورت پذیری، ارتباط معنوی با خدا و... . در نتیجه، حکیم توس، خرد و گسترش دانایی را وجه تمایز خلقت انسان از سایر موجودات می داند و بر همین اساس است که شخصیت شاهان و پهلوانان ایرانی را ارزیابی می کند.

پوشش محلی و بومی هر کشوری بخش مهمی از فرهنگ آن سرزمین را پدیدار می سازد که دارای شاخصه های ارزشمند و با قدمتی است. یکی از راه های تبیین و تشریح جایگاه لباس در فرهنگ ایرانی، بررسی بازتاب این موضوع در ادبیات، به خصوص، شعر است. در این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی، انواع پوشش و جواهرآلات زنان ایلامی در شعر شاکه و خان منصور و حشمت منصوری بررسی می شود. این تحقیق نشان می دهد که شاکه و خان منصور به عنوان شاعران سنتی و حشمت منصوری به عنوان شاعر معاصر در توجه به پوشش محلی مردم ایلام، از لباس زنان، منزلت اجتماعی و شکوه زن کرد را به تصویر کشیده اند. دیدگاه حشمت منصوری در این بین وسیع تر از نگرش شاکه و خان منصور است. در میان البسه زنان کرد، «سه روه ن» با 45% در شعر شاکه و خان منصور و «ه به ر» و «که رواس» با 18% در شعر حشمت منصوری بالاترین بسامد را دار است. زیورآلات «بان سه روه نی» و «کلونگ»، هر کدام با 50% در شعر شاکه و خان منصور و گول کیف با 36% در شعر حشمت منصوری، دارای بالاترین بسامد است. جامعه آماری پژوهش، دیوان شاکه و خان منصور و دیوان حشمت منصوری و نمونه آماری، اصطلاحات مربوط به البسه و زیورآلات زنان است.