محمدرستم بدخشی و نقش و جایگاه آثار او در تاریخ نویسی فارسی در شبه قاره (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
میرزا محمد رستم حارثی بدخشی (درگذشته: 1161ق) از دولتمردان، مورخان و رجال برجسته بدخشانی تبار شبهقاره بود. در میان آثار او که به زبانهای فارسی و عربی نوشته شده است، دو کتاب فارسی تاریخ محمدی و عبرتنامه از جایگاه ویژهای برخوردارند. این پژوهش با هدف شناسایی چهره این مورخ کمتر شناخته شده و بررسی و تحلیل ساختار و محتوای این دو اثر معروف او و جایگاه آنها در تاریخنویسی فارسی در شبهقاره صورت گرفته است. دستاورد پژوهش حاکی از آن است که اشراف مؤلف به منابع، روش هدفمند و اصولی در تألیف، تعهد او به خلق آثاری جامع و بدون خطا، مناصب دولتی که این امکان را به او میداد تا از نزدیک شاهد بسیاری از رویدادهای این دوره باشد، استفاده از منابع شفاهی موثق، نگاه چند بعدی او به مسائل پیرامونش که این آثار را برای مطالعات ادبی، زبانی، جامعهشناسی، مردمشناسی و جغرافیایی نیز مفید میسازد و به ویژه کمبود منابع تاریخی برای این دوره از مواردی هستند که این آثار را منحصر به فرد میکنند. در کنار این ویژگیها نثر شیوا و روان فارسی و استفاده از واژههای هندی، اردو، عربی و حتی ترکی نیز که بر تسلط مؤلف بر این زبانها صحه میگذارد، نشان از تلفیق فرهنگهای مختلف در این دوره از تاریخنویسی شبهقاره دارد.Muḥammad Rustam Badakhshī and the Role and Position of His Works in Persian Historiography in the Indian Subcontinent
Mirzā Muḥammad Rustam Ḥārthī Badakhshī (d. 1161 AH/1748 CE) was one of the prominent statesmen, historians, and notable figures of Badakhshan origin in the Indian subcontinent. Among his works, written in Persian and Arabic, the two Persian texts Tārīkh-i Muḥammadi and ʿIbratnāma hold a special place.
This study aims to introduce this lesser-known historian and to examine and analyze the structure and content of these two prominent works, as well as their significance in Persian historiography in the Indian subcontinent. Findings indicate that the author’s familiarity with sources, his systematic and principled method of composition, commitment to producing comprehensive and accurate works, governmental positions that allowed him to witness many events firsthand, and the use of reliable oral sources—all contribute to the uniqueness of these works. His multidimensional perspective on surrounding issues also makes these texts valuable for literary, linguistic, sociological, ethnographic, and geographical studies.
Furthermore, the elegant and fluent Persian prose, along with the incorporation of Hindi, Urdu, Arabic, and even Turkish vocabulary, reflects the author’s mastery of multiple languages and demonstrates the cultural synthesis characteristic of Persian historiography in the Indian subcontinent during this period.
تبلیغات
