بازتاب اندیشه

بازتاب اندیشه

بازتاب اندیشه 1380 شماره 14

مقالات

۱.

طرح معرفت شناسی اسلامی

مصاحبه شونده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵۲
در دو دهه گذشته، در دنیاى عرب، جریانى از فکر اسلامى شکل گرفته است که با عنوان «معرفت‏شناسى اسلامى» یا «اسلامى کردن معرفت» [ = اسلمة المعرفه ]معروف شده است. این گروه از اندیشمندان مسلمان با تأسیس «مرکز جهانى اندیشه اسلامى» و گسترش نمایندگى‏هاى خود در کشورهاى عربى و غربى، اینک یک جریان فکرى نیرومند را شکل مى‏دهد که با فاصله گرفتن از روشنفکران و سنت‏گرایان، سعى در اجراى طرح تازه‏اى در نسبت میان اسلام و تجددگرایى دارد. جابرالعلوانى که یکى از متفکران این جریان است. در دو گفت‏وگوى زیر به ویژگى‏هاى طرح معرفت‏شناسى اسلامى» اشاره کرده است. از نظر وى، معرفت‏شناسى اسلامى، عملیاتى اجتهادى در امور مربوط به میراث اسلامى و منابع آن و عملیاتى ابداعى در تعامل میراث اسلامى با علوم انسانى و اجتماعى است.
۲.

تفاهم در میان ادیان

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۸۳
در این مقاله، پس از تأکید بر ضرورت گفت‏وگو و تفاهم جوامع مذهبى، مراحل سه‏گانه نیل به تفاهم میان ادیان طرح شده است که عبارت‏اند از: 1. تمایل صادقانه به شناخت دیدگاه‏هاى سایر ادیان؛ 2. احترام متقابل و پرهیز از امور تنش‏زا که مانع هم‏زیستى مسالمت‏آمیز مى‏شوند و 3. سازمان‏دهى و مشارکت در انواع گفت‏وگوى میان ادیان. در پایان به پاره‏اى از مبانى عملى این گفت‏وگو اشاره شده است.
۳.

رویکردهای جدید به نهضت عاشورا

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵۶
این مقاله به مهمترین تحلیل‏هاى جدید از واقعه عاشورا که عمدتاً در دهه چهل و پنجاه مطرح شد اشاره دارد. صالحى نجف‏آبادى هدف امام حسین‏علیه السلام را برقرارى حکومت اسلامى معرفى مى‏کند و رخداد حادثه عاشورا را مولود حوادث غیرقابل پیش‏بینى مى‏داند. دکتر شریعتى و شهید مطهرى حرکت امام را حماسى و بر طبق منطق شهادت تحلیل مى‏کنند. دکتر شهیدى نیز پایان‏نگرى سیاسى را از منطق امام‏علیه السلام به دور مى‏داند و حرکت آن حضرت را بر طبق اتمام حجت براساس دعوت کوفیان تحلیل مى‏کند.
۴.

آزادی و مردم سالاری در اندیشه مطهری

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۴۹
آقاى آغاجرى در این سخنرانى دیدگاه‏هاى استاد مطهرى را در باب آزادى و مردسالارى چنین تقریر مى‏کند: هم دموکراسى و حتى لیبرالیسم اسلامى و هم نوعى جامعه‏گرایى و سوسیالیسم مقبول است. حقوق طبیعى مانند آنچه در اعلامیه حقوق بشر آمده مقبول است. حسن و قبح عقلى مورد پذیرش است و بر این اساس عدل معیارى پیشین براى سنجش و نقادى دین است. آزادى بشر تکامل انسان است و ایمان و تفکر جز بر مبناى آزادى تحقق پیدا نمى‏کند. انسان‏ها در انتخاب دین آزادند و مى‏توانند اسلام یا هر دین و ایدئولوژى دیگر را برگزینند و لذا آزادى عقیده نیز مقبول است. نباید به خاطر خطاى مردم آزادى آنها را محدود کرد. مشروعیت قدرت، الهى - مردمى است و مردم به عنوان جانشینان خداوند حق حاکمیت را اعمال مى‏کنند. حکومت دینى حکومت فقیهان نیست. انسان‏ها در تفسیر اسلام به عنوان چارچوب کلى دولت اختیار دارند. روحانیت حامل علم دین است و عرصه او فکر و قلم و گفتار و نه قدرت. ایدئولوگ‏هاى حکومت دینى باید از طرف خود مردم انتخاب شوند. در جامعه اسلامى همه افراد حتى کمونیست‏ها هم از نظر سیاسى و هم از نظر فکرى آزادند. آزادى و مردم‏سالارى فقط در ساختارى عادلانه و سوسیالیستى تحقق مى‏یابد.
۵.

فلسفه سیاسی و امواج تجدد

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۰۸
با تغییر نظام ارزش‏گذارى و معرفت‏شناسى در دوران تجدد، علوم سیاسى نیز دچار تحول شده‏اند. غرب جدید تاکنون سه موج تجدد (مدرنیته) را پشت سر گذاشته است. موج اول و دوم که توسط ماکیاولى و روسو به وجود آمد، به ظهور کمونیسم و لیبرال دموکراسى انجامید و موج سوم که نیچه پدید آورد به ظهور فاشیسم منجر شد.
۶.

میزگرد رویکرد جامعه شناختی به انتخاب ریاست جمهوری

مصاحبه شونده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۴۳
در این میزگرد، به خروج جامعه ما از دنیاى کهن و ورود به دنیاى جدید و پیدایى بحران در جامعه اشاره شده است. در ریشه‏یابى مشکلات، عواملى چون اشتغال به جزئیات و نپرداختن به مسائل اصلى، ایجاد بحران و ایجاد مسأله جدید، هرز دادن نیروها، روشن نبودن پایگاه طبقاتى سیاست‏مداران، نداشتن تشکیلات حزبى واقعى، بى‏توجهى به نبایدها در معمارى اجتماع، مسأله هویت تاریخى و لزوم یا عدم لزوم بهره‏گیرى از گذشته خود و مانند آن بحث شده است. این مسائل با نگاهى جامعه‏شناختى و در تطبیق با مسأله انتخابات ریاست جمهورى بیان شده‏اند.
۷.

سنت و تجدد

مصاحبه شونده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۵۱
تجدد از نظر فلسفى ریشه در اندیشه روشنگرى و تقریر خاصى از عقلانیت و خرد خودبینانه دارد. مدرنیسم با اصل‏زدایى و متافیزیک‏زدایى، تمدن جدید را بنا مى‏نهد. در مقابل، سنت از نظر فلسفى اصل‏گرایى و خدامحورى است. اما از نظر جامعه‏شناختى آنچه از تقابل سنت و مدرنیسم مطرح مى‏شود، بیش از آنکه یک واقعیت معمولى و واقعى باشد، به علقه‏ها و ارزش‏هاى ایدئولوژیکى باز مى‏گردد. هیچ تجددى نمى‏تواند به لحاظ اجتماعى با اصل‏گرایى یا سنتش بیگانه باشد.
۸.

جهانی شدن، سیاست و قدرت؛ بحثی در جامعه شناسی ارتباطات سیاسی

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۴۰
این مقاله، مقدمه کتاب جامعه‏شناسى سیاسى معاصر (جهانى شدن، سیاست، قدرت) نوشته کیت نش است که توسط محمدتقى دلفروز ترجمه شده است. آقاى بشیریه در این مقدمه آثار و پیامدهاى جهانى شدن را بر دولت ملى بررسى کرده و معتقد است بر اثر این فرآیند، ویژگى‏هاى اصلى دولت ملى در حال زوال است. این ویژگى‏ها را مى‏توان در کارآمدى در سیاست‏گذارى داخلى، خودمختارى در تعیین شکل حکومت و مشروعیت داخلى خلاصه کرد. به نظر آقاى بشیریه تمام این ویژگى‏ها در معرض زوال یا کمرنگ شدن هستند.
۹.

روشنفکری؛ گذشته، حال و آینده

مصاحبه شونده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۲۲
متن زیر حاصل گفت‏وگویى است که ماهنامه اندیشه حوزه با آقاى مددپور انجام داده و روزنامه کیهان آن را نقل کرده است. آقاى مددپور با ریشه‏یابى جریان روشنفکرى غرب در رنسانس و مدرنیته، به طبقه‏بندى روشنفکران ایران قبل و بعد از انقلاب پرداخته است. ایشان جریان روشنفکرى در دهه دوم انقلاب را به دو گروه «لیبرال‏هاى مسلمان» و «لیبرال‏هاى لائیک» تقسیم مى‏کند و گروه اول را به سه گروه «لیبرال‏هاى تئوریک»، «لیبرال‏هاى پراتیک» و «ژورنالیست‏هاى لیبرال» دسته‏بندى مى‏نماید. به اعتقاد وى، استحاله لیبرالیسم آغاز شده است و این روند به استیلاى دین و فرهنگ دینى خواهد انجامید.
۱۰.

باید مسیر را کارساز کرد

مصاحبه شونده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۹۸
در این گفت‏وگو به پاره‏اى از ویژگى‏هاى ایرانیان اشاره شده و تأکید شده است که ایرانى براى ادامه حیات خویش باید با حفظ هویت ایرانى خویش، آن را کارساز کند و این کارساز کردن از طریق افکندن طرحى نو در اندیشه امکان‏پذیر است؛ یعنى باید در نحوه تفکر مردم تغییرات پایه‏اى ایجاد کرد.

آرشیو

آرشیو شماره ها:
۱۰۲