معرفت

جامعیت وحى محمّدى(صلى الله علیه وآله) به گستره علم آن حضرت

دریافت فایل ارجاع: RIS (پژوهیار، EndNote ، ProCite ، Reference Manager) | BibTex

چکیده

متن

رسالت هر پیامبرى به گرفتن وحى تشریعى اوست که متن پیام و گوهر رسالت او خواهد بود و نزول هر پیامى به قدر ظرفیت وجودى گیرنده آن است. با توجه به این که پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله)کامل ترین انسان ها و شریعتش آخرین مرحله برنامه الهى براى بشر است، قرآن کریم نسبت به دیگر کتاب هاى آسمانى از جامعیت برخوردار است. حضرت پیامبراکرم(صلى الله علیه وآله) در بیان آنچه خداوند از میان پیامبران، فقط به او داده است، مى فرماید:
اُوْتِیْتُ جَوامِعَ الْکَلِمِ;1 به من جوامع دانش (گنجینه هاى معرفت) داده شد.
قرآن کریم در مورد فضیلت برخى انبیا بر برخى دیگر مى فرماید:
«تلکَ الرسلُ فضّلنا بعضَهم على بعض» (بقره: 253); برخى از آن پیامبران را بر برخى دیگر برترى بخشیدیم.
و نیز در مورد برترى قرآن کریم بر کتاب هاى دیگر مى فرماید:
«و اَنزلنا اِلیکَ الکتابَ بالحقِّ مُصدقاً لِما بین یَدیهِ من الکتاب و مهیمناً علیهِ» (مائده: 48); و ما این کتاب (قرآن) را بحق به سوى تو فرو فرستادیم، در حالى که تصدیق کننده کتاب هاى پیشین و حاکم بر آن هاست.
این کتاب الهى متناسب با ویژگى هاى امّت آخرالزمان مى باشد. قرآن در این زمینه مى فرماید:
«و لقد اَنزلنا اِلیکم کتاباً فیه ذکرُکم افلا تعقلونَ» (انبیاء: 10); در حقیقت، ما کتابى به سوى شما نازل کردیم که شرف شما در آن است. آیا نمى اندیشید؟
گرچه برخى از مفسّران در تفسیر این آیه شریفه بر این باورند که «فیه ذکرکم» یعنى شرف شما در قرآن است اگر به آن عمل کنید،2 اما چنان که علّامه طباطبائى نیز معتقد است، خدا در این آیه، بر امّت پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله) منّت مى گذارد و مراد از «ذکرکم» بیان لایق حال آن ها و آخرین مرحله از معارف حقیقى متعالى است که بشر لیاقت درک آن را دارد و آنچه از دین الهى در جامعه امکان اجرا دارد.3
بحث تفصیلى از جامعیت قرآن و پرداختن به تمام جوانب، عوامل و ملاک هاى آن مجال وسیعى را مى طلبد. در این مقال پس از بیان آیات مربوط جامعیت قرآن و دسته بندى و ذکر اقوال اندیشمندان اسلامى، نظر مورد قبول و دلایل و تحلیل آن به اختصار، بیان مى گردد. تذکر این نکته ضرورى است که على رغم توجه دانشمندان مسلمان به موضوع جامعیت قرآن از صدر اسلام تاکنون، تمام جوانب این مسأله مورد بحث تفصیلى و دقیق قرار نگرفته و پرونده آن همچنان براى تحقیق باز است. در سال 1378، کتابى به نام جامعیت قرآن از آقاى سید محمدعلى ایازى منتشر شده است. هنگام مطالعه معلوم شد تمام محتواى این کتاب همان مطالبى است که در سال 1376 به نام جامعیت دین، در مجموعه مقالات کنگره مبانى فقهى حضرت امام خمینى(قدس سره)4 چاپ شده است که نشان مى دهد در نظر نویسنده محترم جامعیت دین همان جامعیت قرآن است. در حالى که درستى این مطلب متوقف به این است که ثابت شود: اولاً، تمام دین در قرآن آمده است و تمام محتواى قرآن دین است حال آن که این دو مبناى مهم نه تنها اثبات نشده، بلکه سخنى از آن به میان نیامده است. در صفحه 57 کتاب سؤال مى شود قرآن تا چه حد به مسائل دین پرداخته است؟ و در صفحه 58 آمده است: آیا قرآن ارائه اطلاعاتش اعم از مسائل دینى و غیردینى است؟ این قبیل سؤالات نشان مى دهد دین و قرآن مساوى هم نیستند. حال چگونه جامعیت این دو یکى مى باشد، توضیح داده نشده است.
1. آیات دالّ بر جامعیت قرآن
آیاتى که در بحث از جامعیت قرآن کریم مورد استناد قرار گرفته، عبارتند از:
آیه اول. «وَ ما مِنْ دَابَّة فِی الْأَرْضِ وَ لا طائِر یَطِیرُ بِجَناحَیْهِ إِلاّ أُمَمٌ أَمْثالُکُمْ ما فَرَّطْنا فِی الْکِتابِ مِنْ شَیْء» (انعام: 38); و هیچ جنبنده اى در زمین و نه هیچ پرنده اى که با دو بال خود پرواز مى کند، نیست، مگر آن که آن ها نیز گروه هایى مانند شما هستند. ما هیچ چیز را در کتاب (لوح محفوظ) فرو گذار نکرده ایم.
آیه دوّم. «وَ لا رَطْب وَ لا یابِس إِلاّ فِی کِتاب مُبِین» (انعام: 59); و هیچ تر و خشکى نیست، مگر این که در کتابى روشن ثبت است.
آیه سوّم. «أَ فَغَیْرَ اللّهِ أَبْتَغِی حَکَماً وَ هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ إِلَیْکُمُ الْکِتابَ مُفَصَّلاً» (انعام: 114); پس داورى جز خدا جوییم، با این که اوست که این کتاب را به تفصیل به سوى شما نازل کرده است؟
آیه چهارم. «ما کانَ حدیث