درخت حوزه‌های تخصصی

مقدمه و هدف: در دهه های اخیر، برنامه ریزان با هدف کاهش نابرابری های منطقه های و دوگانگی های شهری-روستایی، راهبردهای مختلفی از جمله تبدیل روستا به شهر را اتخاذ کرده اند. این تحولات نه تنها باعث تغییرات ساختاری-کارکردی شده، بلکه سبک زندگی ساکنان این مناطق را نیز تحت تأثیر قرار داده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر نقش پذیری روستاشهری بر تحولات سبک زندگی ساکنان شهر ثمرین اردبیل انجام شده است. روش شناسی: این پژوهش از نظر ماهیت کاربردی و از نظر روش، کمی است. جامعه آماری شامل تمامی ساکنان روستاشهر ثمرین و نمونه آماری مشتمل بر ۲۵۲ خانوار است که با روش کوکران برآورد و به صورت تصادفی سیستماتیک انتخاب شدند. یافته ها و نتایج: نتایج نشان می دهد در شاخص های سبک زندگی سلامت محور (۴۹%) و رسانه محور (54%) تغییرات ایجاد شده است، اما این تغییرات در محیط مورد مطالعه چندان پررنگ و بنیادین نبوده است. به عبارت دیگر، نقش پذیری روستاشهری و تحولات اداری-مدیریتی منجر به تغییرات کمی در سبک زندگی شده و تغییرات سبک زیستی بیشتر متأثر از ارتباطات اجتماعی و عوامل فرهنگی-رسانه ای میان ساکنان بوده است تا تصمیمات نهادهای دولتی. تحلیل یافته ها نشان می دهد تحول روستاشهری در ثمرین منجر به تغییرات نامتوازن شده است: درحالی که مصرف رسانه ای (6/74%) رشد چشمگیری داشته، دسترسی به خدمات سلامت (9/29 %) بهبود محدودی نشان می دهد. این شکاف، لزوم بازنگری در نظریه های کلاسیک سبک زندگی برای جوامع درحال گذار و اتخاذ رویکردی یکپارچه در برنامه ریزی را آشکار می سازد.

زمینه و هدف : بررسی ارتباط هزینه و درآمدهای دولت در راستای رشد و توسعه اقتصادی بسیار مهم است. درک ارتباط علیّتی بین درآمد و هزینه های دولت می تواند به تدوین یک برنامه بودجه ای مهم برای رسیدن به رفاه اقتصادی در یک کشور کمک شایانی نماید. رابطه میان درآمد و هزینه های دولت می تواند نشان دهنده میزان سرمایه گذاری دولت در بخش های کلیدی اقتصاد (مانند آموزش، بهداشت و زیرساخت ها) باشد. افزایش سرمایه گذاری در این بخش ها به رشد اقتصادی بلندمدت منجر می شود. روش شناسی: با توجه به اهمیت بررسی ارتباط هزینه و درآمد دولت، این مطالعه به بررسی این ارتباط و مشخص نمودن رابطه علت و معلولی با استفاده از روش مارکوف سوییچینگ پرداخته است. مطالعه حاضر با استفاده از روش علیّتی مارکوف سوییچینگ در بازه زمانی 1352-1401 پرداخته است. نتایج و یافته ها: نتایج نشان از آن دارد که در وضعیتی که درآمدهای دولت و هزینه های دولت بالا است، علیّت از سمت درآمدهای دولت ( هم سایر درآمدهاو هم درآمد نفتی) به هزینه های عمرانی و جاری است. این در حالی است که در وضعیت درآمدی و هزینه ای پایین، درآمد نفتی تنها منجر به تغییر هزینه عمرانی شده و سایر درآمدها نیز منجر به تغییر هزینه جاری می شود. بررسی نتایج از سمت هزینه به درآمدهای دولت به تفکیک دو رژیم بررسی شده بدین صورت است که در دوران رژیم صفر که درآمدها و هزینه ها بالا است، هیچ علیّتی از سمت هزینه های عمرانی و جاری به سمت درآمد مشاهده نمی شود. در مقابل، زمانی که وضعیت درآمدی و هزینه ها پایین است، تنها هزینه عمرانی می تواند منجر به تغییر سایر درآمدها شود و از سمت هزینه جاری هیچ علیّتی به سمت درآمد دولت مشاهده نمی شود.

زمینه و هدف: منابع انسانی به عنوان مهمترین و با ارزش ترین منبع در موفقیت سازمان نقش بسزایی دارد چرا که منابع انسانی سازمان، قابلیت تغییر در عملکرد خود را دارد و اصلی ترین ابزار تحقق اهداف سازمانی محسوب می شود. بنابراین پژوهش حاضر با هدف تأثیر رفتار شهروندی سازمانی بر عملکرد کارکنان در صنعت هتلداری در هتل عباسی اصفهان انجام شده است. روش شناسی: جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه کارکنان هتل عباسی اصفهان در نظر گرفته شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش گردآوری داده ها، توصیفی و از نوع پیمایشی- همبستگی است. داده ها از طریق پرسشنامه ای در مقیاس لیکرت جمع آوری و با نرم افزار Smart Pls تجزیه و تحلیل شدند. نتایج و یافته ها: نتایج پژوهش نشان داد که رفتار شهروندی سازمانی بر عملکرد کارکنان تأثیر مثبت و معناداری دارند. همچنین، هر یک از ابعاد رفتار شهروندی سازمانی تأثیر مثبت و معناداری بر عملکرد کارکنان دارند و از بین ابعاد رفتار شهروندی سازمانی تأثیر متغیر وجدان کاری بر عملکرد کارکنان بیشتر از سایر متغیرها بوده است.

زمینه و هدف: افزایش تراکم جمعیت در مناطق شهری و نگرانی های مرتبط با پایداری و سلامت عمومی، موجب شده است ساکنان شهری به سمت شیوه های تحرک فعال گرایش پیدا کنند. در این راستا، مفهوم شهر 15 دقیقه ای به عنوان یک الگوی نوین شهری مطرح شده است که هدف آن دسترسی ساکنان به نیازهای اساسی زندگی (مانند کار، آموزش، بهداشت و تفریح) در فاصله ای حداکثر 15 دقیقه ای با روش های غیرموتوری است. روش شناسی: این پژوهش کاربردی با رویکرد توصیفی–تحلیلی در محله حمیدیان رشت انجام شده و داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای، بررسی میدانی، نقشه ها، تصاویر ماهواره ای و اسناد فرادست گردآوری شده است. راهبردهای تحقق شهر ۱۵ دقیقه ای با بهره گیری از تکنیک SWOT و اولویت بندی آن ها با ماتریس QSPM تدوین شده است. یافته ها و نتیجه گیری: یافته ها نشان می دهد که اساسی ترین نیاز محله حمیدیان برای حرکت به سمت شهر ۱۵ دقیقه ای، بهبود سیستم دسترسی و تحرک پذیری است. سه راهبرد اول که بالاترین اولویت را دارند، مستقیماً به ارتقای دسترسی غیرموتوری ایمن و کارآمد (پیاده، دوچرخه و حمل ونقل عمومی) مربوط می شوند و نشان می دهند بدون زیرساخت حمل ونقلی مناسب، تحقق سایر اهداف شهر ۱۵ دقیقه ای ممکن نیست. بر اساس امتیازدهی QSPM، «کیفیت معابر پیاده و ایمنی عابران» به عنوان عامل کلیدی با بیشترین امتیاز و «فناوری های هوشمند و توسعه گردشگری» به عنوان عامل با کمترین اولویت در شرایط فعلی محله شناسایی شدند. با وجود چالش هایی مانند کمبود فضاهای عمومی و ضعف حمل ونقل، پتانسیل هایی چون موقعیت ارتباطی مناسب و تالاب عینک نیز وجود دارد. راهبردهای اولویت دار شامل اصلاح شبکه حمل ونقل، بهبود معابر پیاده و توسعه دسترسی غیرموتوری به خدمات و فضاهای سبز است. در نهایت، اجرای موفق این الگو نیازمند همکاری نهادهای مدیریتی، مشارکت شهروندان و بهره گیری از فناوری های هوشمند خواهد بود.

مسأله اصلی پژوهش حاضر، عدم درک ساختاریافته در مورد دانش پیراشهری و نبود شفافیت در خصوص خوشه های مفهومی، روابط بین موضوع ها و جهت گیری های پژوهشی آینده است. پژوهش حاضر به دنبال نقشه یابی نظام مند این دانش و شناخت جهت گیری های آینده آن است. این پژوهش ازلحاظ هدف کاربردی، ازنظر ماهیت، کیفی و از حیث روش مبتنی بر کتاب سنجی تحلیلی با رویکرد تحلیل شبکه است. جامعه آماری مشتمل بر منابع پایگاه اسکوپوس از سال 1987 تا 2025 می باشد(488 منبع). براساس نتایج پژوهش، تحول مفهومی پیراشهری در هفت مرحله شامل 2010-1987؛ 2012-2010؛ 2014-2012؛ 2016-2014؛ 2018-2016؛ 2020-2018 و 2024-2020 بوده است. از سال های 2020 روی مفاهیمی نظیر کربن، عرضه غذا، سیستم های هوشمند، تقاضای اکسیژن بیوشیمیایی، بهره وری انرژی، جنگل های شهری، کشاورزی پیراشهری، داده های باز، شهر هوشمند، کووید 19، مدیریت زمین، حق تصرف زمین، روش مدیریتی، روستایی، سیاست گذاری مراقبت بهداشتی، طراحی شهری، ادراک، زمینه شهری، پراکنده رویی شهری، آگاهی، اکوسیستم و خودکارآمدی تمرکز شده است. یافته اصلی تحلیل هم رخدادی واژگان، شناسایی 13 خوشه مفهومی و آشکار ساختن تنوع و گستردگی حوزه پیراشهری و همچنین تأکید فراوان بر مفاهیم برنامه ریزی شهری، توسعه پایدار و اهمیت منطقه شهری است. تلفیق تحلیل هم رخدادی و نقشه چگالی واژگان، ضمن شناسایی واژه های پرتکرار، بیانگر آن است که حوزه پیراشهری در تعامل با مفاهیمی نظیر شهر هوشمند، کشاورزی پیراشهری، اکوسیستم شهری، مدیریت زمین و سلامت شهری در حال تحول و تکامل است. پی آیند پژوهش حاضر مبتنی بر شناسایی زمینه های نوظهور از قبیل کشاورزی شهری، هوشمندسازی شهری و پاسخ به بحران های نظیر کووید-19 است و شکاف های دانشی در این حوزه به خصوص یکپارچه سازی پیراشهری با سیاست گذاری های زمین، سلامت و داده های باز را برجسته نموده است. این یافته ها، طراحی پژوهش های آینده با محوریت مناطق پیراشهری پایدار و تاب آور را هموار ساخته است.

زمینه و هدف: امنیت آبی به عنوان مفهومی جامع که سنجش میزان دست یابی به اهداف مختلف مدیریت منابع آب را در بر می گیرد. به عبارتی امنیت آب شدیدأ تحت تاثیر عوامل بسیاری از جمله، افزایش جمعیت شهرنشینی، توسعه اقتصادی، تغییرات در استاندارد زندگی، افزایش آلودگی آب، برداشت بیش از اندازه از منابع آب های زیرزمینی و تغییرات آب و هوای است. هدف از پژوهش حاضر ارزیابی و اولویت بندی شاخص امنیت آب (WSI) در زیرحوزه های آبخیز قره سو در استان اردبیل است. روش شناسی: در این پژوهش از شاخص های هیدرولوژی (H)، محیط زیستی (E)، زندگی (L) و ... جهت برآورد شاخص امنیت آب استفاده شد. به عبارتی شاخص امنیت آب از تلفیق شاخص های مذکور و نرمال نمودن جهت ارزیابی پایداری حوزه آبخیز استفاده می کند. نتایج و یافته ها: نتایج حاصله از ارزیابی معیار محیط زیستی نشان داد که بیش ترین اراضی مرتعی مربوط به زیرحوزه (17) با مقدار 33/19 درصد و از نظر اراضی جنگلی بیش ترین مقدار به زیرحوزه (7) با 92/60 درصد اختصاص دارد و کم ترین میزان اراضی مرتعی به ترتیب به زیرحوزه (11) با مقدار 04/0 و اراضی جنگلی مربوط به زیرحوزه های (5، 11، 14) با مقدار 01/0 است. نتایج حاصله از ارزیابی معیار زندگی نیز نشان داد که بیش ترین توسعه انسانی در زیرحوزه های (1، 4، 5، 11، 14، 15، 17، 24، 25) با حداکثر امتیاز 1 می باشد. درنهایت براساس نتایج حاصله از تلفیق شاخص های (H, E, L)، نتایج شاخص امنیت آب (WSI) نشان داد که بیش ترین میزان پایداری حوزه آبخیز قره سو سامیان از نظر امنیت آب مربوط به زیرحوزه (1) با مقدار 63/0 است که نشان از پایداری این زیرحوزه در کل سطح حوزه آبخیز قره سو سامیان است. هم چنین پایین ترین سطح پایداری حوزه از نظر امنیت آب نیز به زیرحوزه (21) با مقدار 03/0 اختصاص یافت که نشان از ضعف بسیار بالایی امنیت آب زیرحوزه در کل سطح حوزه آبخیز قره سو سامیان است. نتیجه گیری: بنابراین نتیجه گیری می گردد که هرچه زیرحوزه ها از نظر شاخص های هیدرولوژی، محیط زیستی و زندگی در سطح بالایی قرار بگیرند حوزه از پایداری و امنیت آب بالا برخوردار خواهد شد. درنهایت پیشنهاد می گردد در مطالعات آتی از آزمون ها، شاخص های بیش تر و روش های جدیدی جهت ارزیابی امنیت آب حوزه آبخیز استفاده گردد.

زمینه و هدف: تأمین مالی، رکن اصلی رشد و پایداری کسب وکارهای کوچک و متوسط (SMEs) است که در ایجاد اشتغال، افزایش تولید ناخالص داخلی و نوآوری نقش کلیدی دارند و در استان های آذربایجان شرقی و غربی، با وجود پتانسیل هایی مانند موقعیت مرزی و مناطق آزاد تجاری، با چالش هایی نظیر فرآیندهای پیچیده اخذ وام، وثایق سنگین و نرخ بهره بالا مواجه اند. این پژوهش به شناسایی، تحلیل و رتبه بندی عوامل مؤثر بر تأمین مالی SMEs در این استان ها می پردازد تا راهنمایی عملی برای سیاست گذاران ارائه دهد. روش شناسی: این مطالعه از روش آمیخته (کیفی-کمی) استفاده کرد. در فاز کیفی، مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۸ خبره (انتخاب هدفمند) و تحلیل مضمون با نرم افزار ژوپیتر نوت بوک عوامل اولیه را شناسایی کرد. در فاز کمی، داده های ۱۰۰ مدیر SME با تکنیک های DEMATELو DANP تحلیل شد. محاسبات با پایتون انجام و پایایی (آلفای کرونباخ ۰.۹۱۸) و روایی (تحلیل عاملی با ۶۹.۹ درصد واریانس) تأیید شد. نتایج و یافته ها: عوامل کلیدی شامل دسترسی به وام ها (وزن ۰.۰۷۶۶۰۲)، حمایت های دولتی (وزن ۰.۰۷۷۰۰۸) و اعتبار مالی (وزن ۰.۰۷۶۹۷۷) هستند. مولفه های مهم شامل برنامه تجاری دقیق و تجربه مدیریتی شناسایی شدند. پیشنهاد می شود با تسهیلات انعطاف پذیر و حمایت های هدفمند، دسترسی SMEs بهبود یابد. نوآوری پژوهش در استفاده از DEMATEL و DANP برای تحلیل روابط پیچیده در بستر خاص این استان هاست، ارائه چارچوبی عملی برای سیاست گذاری که می تواند الگویی برای سایر مناطق باشد.

این پژوهش، در گام اول، ادراک متفاوت شهروندان از هنجارشکنی وجرم درفضای شهری را ارزیابی و در مرحله دوم، واکنش های شهروندان را گونه شناسی وتحلیل نموده و درگام سوم، به تبیین فضایی، اجتماعی و اقتصادی واکنش های گوناگون و معنی دار شهروندان در فضای شهری بندرعباس پرداخته است. روش تحقیق: این پژوهش، ماهیتا کاربردی و با روش توصیفی تحلیلی انجام شده و داده ها به روش پیمایشی (پرسشنامه محقق ساخت و نمونه گیری تصادفی دومرحله ای)، باحجم نمونه 407 واحد، گردآوری شده است. سپس با مدل های استنباط آماری ناپارامتریک (کروسکال والیس، کندال تائو سی، کندال تائو بی، کای دو، اسپیرمن، کولموگروف سمیرنوف و شاپیرو ویلک وجدول متقاطع) تحلیل وآزمون گردیده است. یافته ها: شهروندان در واکنش به 3 نوع تخلف (تخریب فضای سبز، ریختن زباله، تخریب تابلو و ایستگاه اتوبوس)، به میزان 60 تا 80 درصد«گزینه هیچ کاری یا صرفا تذکردادن» را انتخاب کردند. امادر واکنش به سه نوع جرم دیگر، از سبک به سنگین شامل: مزاحمت (واژه های زشت ومتلک)، مزاحمت (اوباش گری) و مزاحمت (دست درازی به خانواده ها) به ترتیب 38درصد، 10درصد و 4درصد شهروندان «گزینه های هیچ کاری یا فقط تذکر» را انتخاب نمودند. تحلیل رابطه سطح سواد وتحصیلات شهروندان، با واکنش آنها به مزاحمت متلک پرانی نشان داد، 52 درصد بی سوادان و صفردرصد تحصیلکردگان دکتری آماده درگیری (محدود یا کامل) بودند. شاخص آمادگی درگیری در مقابل مزاحمت متلک، در میان قشرخیلی پایین 70 درصد و  در میان قشرخیلی بالا 18 درصد بود. توزیع فضایی نوع واکنش شهروندان به پدیده اوباشگری و مزاحمت برای خانواده ها در محله های سطح خیلی پایین 82 درصد آمادگی درگیری کامل یا محدود و درمحله های سطح خیلی بالا، 10 درصد آمادگی درگیری کامل یا محدود بود. نتیجه نهایی نشان می دهد که متغیر های سواد، اشتغال، قشربندی، سطح محله، محل تولد، تبیین کننده نوع واکنش شهروندان (از چشم پوشی کامل تا درگیرشدن کامل) بوده است.

این پژوهش به بررسی تأثیرات پیچیده و چندوجهی هوش مصنوعی بر فرآیندهای سیاست ورزی و ساختار حکمرانی در ایران معاصر می پردازد. با ورود به عصر هوش مصنوعی، دولت ها با یک دوراهی بنیادین مواجه اند: استفاده از این فناوری برای بهینه سازی خدمات عمومی و افزایش کارآمدی، یا به کارگیری آن به عنوان ابزاری برای تشدید نظارت و کنترل اجتماعی. در زمینه خاص ایران، این دوراهی اهمیت مضاعفی می یابد. پرسش اصلی مقاله این است که بهره گیری از هوش مصنوعی در ساختار حکمرانی ایران، چگونه بر موازنه میان کارآمدی اداری-اقتصادی و تشدید سازوکارهای نظارت و کنترل اجتماعی تأثیر می گذارد؟ فرضیه این است که هوش مصنوعی در چارچوب نظام سیاسی ایران، بیش از آنکه به عنوان ابزاری برای بهینه سازی سیاست گذاری عمومی و افزایش شفافیت به کار گرفته شود، به مثابه یک «فناوری کنترل دولایه » عمل خواهد کرد. در لایه اول، گفتمان رسمی بر «حکمرانی هوشمند» و کارآمدی تأکید می کند، اما در لایه دوم و بنیادین، این فناوری به تقویت نظارت متمرکز، پیش بینی کنش های جمعی و خنثی سازی مخالفت ها پیش از وقوع منجر شده و در نهایت، به تحکیم ساختارهای قدرت موجود می انجامد. این مقاله استدلال می کند که کاربرد هوش مصنوعی در حوزه هایی مانند مدیریت منابع، اقتصاد دیجیتال و امنیت شهری، به طور جدایی ناپذیری با پتانسیل آن برای ایجاد سامانه های رتبه بندی اجتماعی و پلیسی پیش بین گره خورده و مدل جدیدی از «اقتدارگرایی دیجیتال» را صورت بندی می کند.

این پژوهش با هدف ارزیابی فرونشست زمین در دشت مرند، با تداخل سنجی راداری (InSAR) و عوامل مؤثر بر بروز آن انجام شده است. تصاویر راداری در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ نشان داد که نرخ فرونشست در این دشت بین صفر تا حداکثر ۷۴۵/۳ سانتیمتر در چهار سال متغیر بوده و میانگین آن حدود ۷۲۳/۱- سانتیمتر است. فرونشست از الگوی ناهمگن ولی پیوسته ای پیروی می کند، بیش از ۷۰ درصد مساحت دشت در کلاس های فرونشست متوسط به بالا قرار دارد. تحلیل عوامل مؤثر نشان داد که افت سطح آب زیرزمینی مهم ترین عامل محرک فرونشست است. این افت در مناطق جنوب شرقی و نیمه غربی دشت به بیش از ۱۰ متر نیز رسیده است. علاوه بر این، ضخامت زیاد آبخوان (تا ۲۸۲ متر)، غلبه رسوبات ریزدانه رسی و سیلتی کاهش تغذیه طبیعی آبخوان ، شیب کم زمین و فعالیت های انسانی مانند کشاورزی آبی و تغییر کاربری اراضی، از دیگر عوامل تشدیدکننده فرونشست در منطقه هستند. ارزیابی دقت روش با استفاده از منحنی ROC و محاسبه مساحت زیر منحنی (AUC=0.949) و ضریب جینی (GC=0.898) نشان دهنده عملکرد بسیار خوب مدل مورد استفاده است. یافته های پژوهش حاکی از وضعیت بحرانی فرونشست در دشت مرند به ویژه در نیمه غربی آن است

بحران اوکراین و حمله نظامی روسیه در ۲۴ فوریه ۲۰۲۲ یکی از چالش های کلیدی ژئوپلیتیک معاصر است. این پژوهش به دنبال شناسایی و تبیین عوامل تنش زا میان روسیه و اوکراین از منظر اسناد امنیتی کلیدی فدراسیون روسیه، شامل راهبرد امنیت ملی،[1] آیین نامه نظامی[2] و مفهوم سیاست خارجی[3] است. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی اسناد رسمی و منابع کتابخانه ای است. یافته ها نشان می دهد که تنش ها ریشه در سه عامل اصلی دارند: تمایل روسیه به احیای مفهوم «جهان روسی» برای حفظ نفوذ فرهنگی و قومی در مناطق هم جوار، تلاش برای برقراری نظم چندقطبی جهانی به منظور کاهش سلطه غرب و نگرانی فزاینده از گسترش ناتو به شرق که امنیت مرزهای روسیه را تهدید می کند. این پژوهش نتیجه می گیرد که این تنش ها از نگرش ساختاری امنیتی روسیه نشأت می گیرند و تداوم آن ها به تحول در سیاست های کلان این کشور وابسته است.

  تجربه و قدردانی شهروندان از کیفیت زندگی در شهر در نتیجه تعامل با جسم و جان آن معرّف کیفیتی ذهنی ا ز فعالیت های معدنی به عنوان منابع اصلی تأمین مواد اولیه، تأثیرات قابل توجهی بر محیط زیست و جوامع محلی دارد که از جمله آن ها می توان به؛ تخریب زیستگاه ها، آلودگی آب و خاک و کاهش تنوع زیستی اشاره نمود. با این حال، یکی از مسائل اصلی در این زمینه، عدم آگاهی و سواد زیست محیطی در جوامع معدنی است که موجب مانع تراشی در اتخاذ تصمیمات مناسب برای مدیریت پایدار منابع طبیعی می شود. این مشکلات، ضرورت ایجاد سواد زیست محیطی در جوامع معدنی را به عنوان یک راهکار اساسی برای کاهش آسیب های زیست محیطی و ارتقاء توسعه پایدار برجسته می کند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر افزایش سواد زیست محیطی در جوامع معدنی انجام شده است. این مطالعه به عنوان یک پژوهش کاربردی، به بررسی نظرات 15 نفر از متخصصان محیط زیست و توسعه مرتبط با صنعت معدن پرداخته و از تکنیک «دلفی فازی» به منظور دستیابی به اجماع در زمینه مؤلفه های شناسایی شده استفاده کرده است. در این راستا، ابتدا مؤلفه های کلیدی مؤثر بر سواد زیست محیطی استخراج و به خبرگان ارسال گردید. نتایج تحقیق نشان می دهد که مؤلفه هایی چون: “ارائه امتیاز در صورت مشارکت”، “تشویق به فعالیت های داوطلبانه” و “توسعه زیرساخت های آموزشی” از بالاترین میانگین فازی برخوردار بوده و به طور معناداری مورد تأیید خبرگان قرار گرفته اند. این پژوهش همچنین بر اهمیت مشارکت جامعه در فرآیندهای آموزشی و ترویجی تأکید دارد. مشارکت فعال جوامع محلی می تواند به شکل گیری آگاهی و فرهنگ حفاظت از محیط زیست کمک کند و به ویژه در جوامع معدنی که با چالش های زیست محیطی خاصی مواجه هستند، این امر از اهمیت ویژه ای برخوردار است. علاوه بر این، استفاده از فناوری های نوین در آموزش زیست محیطی به عنوان یک مؤلفه کلیدی شناسایی شده است که می تواند به بهبود دسترسی به اطلاعات و منابع آموزشی کمک کند. این پژوهش به عنوان یک منبع معتبر برای سیاست گذاران و برنامه ریزان در راستای بهبود عملکرد محیط زیستی و اقتصادی صنعت معدن مورد استفاده قرارمی گیرد و می تواند به طراحی و اجرای برنامه های آموزشی و ترویجی مؤثر در این حوزه کمک کند.

گردشگری سلامت در دهه های اخیر رشد قابل توجهی داشته است. در این میان، انتخاب مقصد مناسب گردشگری سلامت، نقش مهمی در موفقیت و پایداری این صنعت دارد. استان یزد با برخورداری از جاذبه های طبیعی و درمانی متنوع، پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به یک مقصد پایدار گردشگری سلامت دارد. شناسایی و بررسی شاخص های مؤثر بر توسعه پایدار این صنعت می تواند کمک شایانی به برنامه ریزی و مدیریت گردشگری سلامت در استان یزد کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی این شاخص ها و ارائه راهکارهایی برای توسعه پایدار گردشگری سلامت در استان یزد انجام شده است. پژوهش توصیفی پیمایشی است. نمونه آماری پژوهش شامل 78 نفر از گردشگران سلامت استان یزد بودند، که به صورت غیر تصادفی و هدفمند انتخاب و مصاحبه شدند. داده ها و سناریوها با استفاده از تکنیک نگاشت شناختی فازی تحلیل و مدل پژوهش با استفاده از تحلیل شبکه های اجتماعی طراحی شدند. در این راستا، عوامل متعددی دخیل هستند که از این میان عوامل کیفیت خدمات درمانی، افزایش ظرفیت برد مقصد و سیاست گذاری و برنامه ریزی راهبردی به ترتیب بیشترین اهمیت را داشتند؛ زیرا از مرکزیت بیشتری برخوردار بودند. سناریوسازی تأکید کرد که توسعه پایدار مستلزم توجه هم زمان و متوازن به هر سه عامل کلیدی است؛ غفلت از هر یک (حتی با توجه به دو عامل دیگر) منجر به تغییر منفی سایر شاخص ها می شود. نتایج، ضرورت نظارت مستمر بر کیفیت خدمات، سرمایه گذاری در زیرساخت ها/ظرفیت سازی و تدوین برنامه ریزی راهبردی یکپارچه را برای پایداری صنعت گردشگری سلامت یزد نشان می دهد.

صنعت گردشگری به طور فزاینده ای به سمت ارائه خدمات سفارشی شده به عنوان یک عامل کلیدی در افزایش رضایت گردشگران پیش می رود. در این راستا، هوش مصنوعی به عنوان ابزاری قدرتمند برای تحلیل داده ها، پیش بینی نیازهای مشتریان و ارائه خدمات شخصی سازی شده، نقش بسیار مهمی ایفا می کند. سنندج با داشتن جاذبه های فرهنگی و تاریخی منحصربه فرد، پتانسیل بالایی برای ارائه خدمات گردشگری سفارشی شده دارد، بااین حال، به نظر می رسد که از ظرفیت های هوش مصنوعی در جذب و ماندگاری گردشگران در این شهر به طور کامل بهره برداری نشده است. این پژوهش باهدف توسعه نماگرهای سفارشی سازی خدمات گردشگری و فراهم کردن زمینه برای استفاده از هوش مصنوعی در این حوزه، به بررسی موردی شهر سنندج می پردازد. روش تحقیق به صورت ترکیبی (کمی-کیفی) طراحی شده است و برای جمع آوری داده های کمی، پرسش نامه ای شامل ۲۴ گویه در طیف پنج درجه ای لیکرت در نوروز 1404 بین گردشگران توزیع شد. داده های کمی از طریق توزیع ۳۲۵ پرسش نامه به کمک نمونه گیری جامعه در دسترس جمع آوری و با استفاده از نرم افزار SPSS و آزمون همبستگی پیرسون تحلیل شدند. همچنین، به منظور شناسایی چالش ها و فرصت های موجود، مصاحبه های نیمه ساختاریافته ای با کارشناسان حوزه فناوری اطلاعات و هوش مصنوعی انجام شد. نتایج پژوهش نشان می دهند که کیفیت اطلاعات آنلاین و قابلیت دسترسی به خدمات دیجیتال تأثیر قابل توجهی بر رضایت گردشگران دارند. علاوه بر این، عدم وجود سیستم های مؤثر برای سفارشی سازی خدمات و اطلاعات ناکافی به عنوان چالش های اصلی شناسایی شده مطرح می شوند. در این راستا، به مدیران شهری و فعالان صنعت گردشگری توصیه می شود که با بهبود زیرساخت های دیجیتال و ارائه خدمات شخصی سازی شده، تجربه و رضایت گردشگران را افزایش دهند.

در سال های اخیر گردشگری کودک با توجه به اهمیت سنین کودکی و تأثیرات گردشگری بر شکل گیری شخصیت کودکان موردتوجه متخصصان و برنامه ریزان قرارگرفته است. ازاین رو در این پژوهش بررسی عوامل تأثیرگذار بر توسعه گردشگری کودک در شهر رشت به عنوان یکی از مهم ترین مقصدهای گردشگری ایران پرداخته شده است. این تحقیق بر اساس هدف کاربردی، ازنظر روش توصیفی پیمایشی و با استفاده از روش مطالعه میدانی و به شکل مقطعی انجام شد. پژوهش حاضر در دو قسمت کیفی و کمی انجام گردید. به این صورت که در بخش نخست، هدف شناسایی موانع توسعه گردشگری کودک در شهر رشت بوده که به وسیله انجام مصاحبه با تعداد 23 نفر از کارشناسان اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان گیلان، کارمندان آژانس های مسافرتی و گردشگران ورودی به شهر رشت تا مرحله اشباع تئوریک انجام شد. داده های حاصله با استفاده از روش بنیانی و در نرم افزار مکس کیودا مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفتند. بودند. در قسمت دوم که هدف بررسی عوامل تأثیرگذار بر توسعه گردشگری کودک بوده، جامعه آماری گردشگران بودند که تعداد 384 نفر از آنان به عنوان نمونه جهت تکمیل پرسشنامه به شکل تصادفی انتخاب شدند. نتایج نشان داد از دیدگاه خبرگان عوامل تأثیرگذار بر گردشگری کودک در شهر رشت تحت 5 دسته عوامل اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی، زیست محیطی، مدیریتی و زیرساختی قرار دارند. همچنین از دیدگاه گردشگران نیز مؤلفه های ایمنی و امنیت، مدیریتی، زیرساختی، اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی و فرهنگی از اولویت های دارای اهمیت در گردشگری کودک می باشند.

پوشش گیاهی به عنوان شاخصی حساس از سلامت اکوسیستم های کوهستانی، مستلزم پایش دقیق با رویکردهای چندبعدی است و به همین دلیل، بررسی پوشش گیاهی استان آذرب ایجان شرقی به دلیل قرارگیری در گره گاه کوهستانی شمال غرب کشور از اهمیت بسزایی برخودار است. لذا در پژوهش حاضر، روند زمانی- مکانی پوشش گیاهی استان آذربایجان شرقی در بازه زمانی 24 ساله از 2000 تا 2024 میلادی با استفاده از یک چارچوب ترکیبی مبتنی بر داده های ماهواره ای MODIS و چهار روش آماری-فضایی تحلیل شد که عبارتند از: (1) شاخص NDVI به عنوان معیار کمّی پوشش گیاهی، (2) رگرسیون وزنی جغرافیایی (GWR) برای مدل سازی رابطه غیریکنواخت ارتفاع و پوشش گیاهی، (3) تحلیل مؤلفه های اصلی (PCA) برای شناسایی الگوهای زمانی ماهانه و (4) آزمون کولموگروف-اسمیرنف (K-S) برای ارزیابی نرمال بودن توزیع NDVI. یافته ها نشان داد که بیشترین تراکم پوشش گیاهی در مناطق شمالی استان در منطقه ارسباران، ارس، ورزقان، کوه های قازان داغی و قندرات باشی واقع شده است و کمترین تراکم آن نیز در بخش های غربی و مرکزی استان متمرکز شده است. همچنین مدل رگرسیون وزن دار جغرافیایی با ضریب تعیین 76 درصد، کفایت و دقت بالای مدل در پیش بینی پوشش گیاهی استان را تایید و ناهمگونی رابطه ارتفاع-پوشش گیاهی را در سطح استان آشکار ساخت. نتایج تحلیل مولفه اصلی نشان داد که مدل های برآوردی با 49/93 درصد از واریانس کل، 3 گروه اکولوژیک از پوشش گیاهی در طی سال بازشناسایی کردند که عبارتند از: ماه های ژوئن، جولای، آگوست و سپتامبر(تراکم بالای پوشش گیاهی)؛ ماه های ژانویه، فوریه، مارس و می(تراکم متوسط) و ماه های اکتبر، نوامبر و دسامبر(تراکم اندک و ضعیف). در این میان، ماه ژوئن بیش ترین تراکم پوشش گیاهی را به دلیل اوج گستره پوشش گیاهی در باغات و مزارع استان و افزایش کشت بهاره به خود اختصاص داده است. همچنین نتایج آزمون کولموگروف- اسمیرنف حاکی از این است که در ماه های ژوئن، جولای و آگوست پوشش گیاهی استان آذربایجان شرقی دارای توزیع نرمال و در ماه سپتامبر، پوشش گیاهی دارای توزیع غیرنرمال می باشد.

خشکسالی یکی از مهم ترین مخاطرات اقلیمی با اثرات گسترده بر منابع آب، کشاورزی و معیشت جوامع است. درک الگوی زمانی و فصلی آن در مناطق حساس، به ویژه در اقلیم های ناپایدار، از اهمیت زیادی برخوردار است. هدف این پژوهش، بررسی و مقایسه روند ماهانه، فصلی و سالانه شاخص های خشکسالی SPI و SPEI در استان گلستان طی بازه بلندمدت ۱۹۵۰ تا ۲۰۲۴ و تحلیل تفاوت های ساختاری آن ها در بازتاب شرایط رطوبتی منطقه می باشد. در این مطالعه، داده های بارش و تبخیر و تعرق پتانسیل با تفکیک مکانی 0.1×0.1 درجه از پایگاه ERA5 اخذ و سپس روند و نوسانات ماهانه، فصلی و سالاته این شاخص ها با روش درون یابی IDW و Hotspot با Arcmap برآورد، ترسیم و مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که شاخص SPI در فصل بهار و اوایل تابستان با کاهش چشمگیری مواجه شده و مقادیر آن در برخی ماه ها به کمتر از ۳- رسیده است. در مقابل، شاخص SPEI نوسانات متعادل تری حول مقدار صفر نشان داده است. این تفاوت حاکی از آن است که شاخص SPEI با در نظر گرفتن مؤلفه های حرارتی، تحلیل دقیق تری از وضعیت رطوبتی منطقه ارائه می دهد. یافته ها بیانگر آن است که استفاده توأم از شاخص های SPI و SPEI می تواند در پایش و تحلیل جامع تر خشکسالی مؤثر واقع شود. همچنین پیشنهاد می گردد بررسی این شاخص ها در مقیاس های محلی و با در نظر گرفتن سایر عوامل محیطی پیگیری شود.

این پژوهش باهدف کلی واکاوی اثر نگرش گردشگران روستایی نسبت به غذای محلی در تصویر مقصد گردشگری با تأکید بر توسعه فضای پیراشهری شهرستان شوشتر انجام شد. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی گردشگران مناطق روستایی شهرستان شوشتر بود. با استفاده جدول کرجسی و مورگان 385 نفر از گردشگران روستایی با روش نمونه گیری تصادفی برای مطالعه انتخاب شدند. ابزار اصلی تحقیق پرسشنامه ای بود که روایی آن توسط پانل متخصصان و پایایی آن توسط ضریب آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی تائید شد. تجزیه وتحلیل داده ها در دو بخش آمار توصیفی و استنباطی توسط نرم افزار SPSS و Smart PLS انجام شد. نتایج نشان داد که متغیرهای تجربه فرهنگی، ارزش عاطفی یا احساسی، روابط بین فردی، نگرانی های مرتبط با سلامتی تأثیر معنی داری بر نگرش گردشگران نسبت به غذای محلی دارد و درمجموع توانسته اند حدود 6/48 درصد از واریانس نگرش به غذای محلی را تبیین کنند. همچنین نتایج نشان داد که نگرش مثبت به غذاهای محلی تأثیر معناداری بر تصویر ذهنی گردشگران از مقصد دارد و توانسته است 8/41 درصد از واریانس تصویر مقصد را توضیح دهد. به طورکلی نتایج این پژوهش می تواند ضمن کاهش خلأ موجود در ادبیات نظری تحقیق می تواند به سیاست گذاران این حوزه کمک کند می تواند به ترویج غذای سالم و اقتصاد جوامع محلی کمک کند.

آلودگی اکوسیستم های آبی با فلزات سنگین یکی از مهم ترین نگرانی های زیست محیطی است، زیرا این عناصر از طریق تجمع زیستی در بافت آبزیان می توانند وارد بدن انسان شوند. این مطالعه غلظت کادمیوم، جیوه، سرب و روی را در بافت های کبد و عضله ماهی شوریده ( Otolithes ruber ) جمع آوری شده از چابهار (اسکله تیس) و بندرعباس ارزیابی کرد. شصت نمونه ماهی (30 نمونه در هر محل) با استفاده از روش جذب اتمی (ICP-OES) مورد بررسی قرار گرفتند. غلظت فلزات در نمونه های چابهار بالاتر بود و بافت های کبد تجمع بیشتری نسبت به عضله نشان دادند. میانگین غلظت جیوه در کبد و عضله نمونه های چابهار به ترتیب 026/0±098/0 و 019/0±097/0 و در نمونه های بندرعباس 019/0±045/0 و 012/0±034/0 میکروگرم بر گرم بود (p>0.05). غلظت سرب در کبد و عضله نمونه های چابهار (0.27±0.56 و 0.10±0.48) به طور معنی داری بالاتر از غلظت آن در نمونه های بندرعباس 0.02±0.041 و 0.01±0.030 میکروگرم بر گرم بود (p<0.05). غلظت کادمیوم در کبد و عضله نمونه های چابهار (0.35±0.80 و 0.12±0.63) نیز از غلظت آن در نمونه های بندرعباس ( 0.03±0.07 و 0.05±0.02) میکروگرم بر گرم بیشتر بود (p<0.05). غلظت روی در کبد و عضله چابهار به ترتیب 97.90±10.17 و 7.04±24.22 میکروگرم بر گرم بود. مقادیر تخمینی مصرف روزانه (EDI) برای همه فلزات کمتر از آستانه مصرف روزانه قابل تحمل (TDI) بود. ولی میانگین غلظت کادمیوم در عضله نمونه های چابهار از حد مجاز تعیین شده توسطFAO، WHOو MAFF فراتر رفت. مقادیر THQ (نسبت خطر هدف) و THQ کل برای همه فلزات کمتر از 1 بود که نشان دهنده خطر غیر سرطان زایی پایین است. مقدار خطر سرطان (CR) برای جیوه در چابهار از آستانه قابل قبول (>10⁻⁴) فراتر رفت که نشان دهنده خطر بالقوه سرطان زایی ناشی از مصرف طولانی مدت است. نظارت مداوم بر محیط زیست موجودات آبزی در چابهار برای کاهش خطرات سلامتی مرتبط با قرار گرفتن در معرض فلزات سنگین از طریق مصرف غذاهای دریایی توصیه می شود.

پدیده اعیانی سازی به عنوان یکی از اشکال بازساخت فضایی در شهرهای معاصر، به ویژه در شهرهای گردشگری ساحلی، آثار قابل توجهی بر ترکیب اجتماعی، ساختار مالکیت و الگوهای فضایی سکونت دارد. شهر چابهار طی سال های اخیر با دگرگونی های اجتماعی و کالبدی مواجه شده که نشانه هایی از اعیانی سازی را در بافت شهری آن آشکار می سازد. هدف این پژوهش، تبیین فضایی الگوهای اعیانی سازی در چابهار است. این پژوهش از نوع کاربردی و با رویکرد تبیینی-فضایی انجام شده است. داده های مورد استفاده شامل ده شاخص بوده اند که از بلوک های آماری سرشماری سال های 1385 و ۱۳۹۵ استخراج شده اند. برای شناسایی الگوهای پنهان، از الگوریتم K-Means استفاده شد و خروجی در قالب پنج خوشه طبیعی فضایی تحلیل گردید. تحلیل خوشه بندی چندمتغیره نشان داد که خوشه سوم و چهارم معرف نواحی اعیان شده با بالاترین سطح سرمایه اجتماعی، اقتصادی و کالبدی هستند. خوشه اول، با دسترسی بالا و سرمایه فرهنگی و مالکیتی متوسط، در آستانه اعیانی سازی قرار دارد. خوشه پنجم، ساختاری میان پایدار با پیوستگی اجتماعی نسبی دارد. در مقابل، خوشه دوم با ضعف در تمامی شاخص ها، بازتاب دهنده بافتی محروم و فاقد ظرفیت مقاومت یا جذب در برابر اعیانی سازی است. پیشنهاد می شود در نواحی در معرض اعیانی سازی، سیاست های کنترلی شامل باید سیاست هایی پیشگیرانه برای کنترل افزایش قیمت زمین و اجاره مسکن اتخاذ شود. این مداخلات باید با هدف حفظ تنوع اجتماعی و کاهش جابه جایی گروه های آسیب پذیر طراحی گردند.