درخت حوزه‌های تخصصی

زمینه و هدف: استان خوزستان به دلیل شرایط اقلیمی و جغرافیایی خود، همواره با چالش های متعددی در زمینه منابع آب روبرو بوده است. این چالش ها، که به عنوان تنش های آبی شناخته می شوند، می توانند تأثیرات گسترده ای بر ابعاد مختلف زندگی اجتماعی داشته باشند و تاب آوری جامعه را در برابر بحران ها کاهش دهند. هدف از این پژوهش، بررسی رابطه بین تنش های آبی و تاب آوری اجتماعی در استان خوزستان با استفاده از روش مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) است. روش شناسی: پژوهش حاضر با جامعه آماری ۴,۷۱۰,۵۰۹ نفر از شهروندان استان خوزستان، نمونه ای ۳۸۶ نفری را با استفاده از فرمول کوکران انتخاب و بررسی کرده است. ابزار پژوهش، پرسشنامه ای محقق ساخته با روایی محتوایی (صوری) و سازه ای تأیید شده و پایایی ترکیبی قابل قبول بود. داده ها با روش های تحلیل همبستگی و الگویابی معادلات ساختاری توسط نرم افزارهای SPSS و Smart PLS تحلیل شدند. یافته ها و نتایج: نتایج حاصل از مدل سازی معادلات ساختاری حاکی از وجود رابطه قوی و معنادار (p<0.05) بین شاخص های تنش های آبی و تاب آوری اجتماعی است. به عبارت دیگر، این یافته ها نشان می دهد که با افزایش تنش های آبی، تاب آوری اجتماعی در جامعه مورد مطالعه کاهش می یابد. علاوه بر این، شاخص های برازش مدل نیز نشان می دهند که داده ها به خوبی با مدل مفهومی پژوهش منطبق هستند و مدل از برازندگی لازم برخوردار است. این امر، اعتبار و پایایی نتایج حاصل از مدل سازی را تقویت می کند و مؤید آن است که مدل پیشنهادی به درستی قادر به تبیین رابطه بین متغیرهای مورد مطالعه است و در نهایت مقایسه ضرایب همبستگی نشان می دهد که شاخص زیست محیطی و سپس شاخص نهادی قوی ترین رابطه را با شاخص تاب آوری اجتماعی و تنش های آبی دارند. همچنین نتایج حاصل از آزمون pls نشان داد که در بین شاخص های تنش آبی به ترتیب شاخص های زیست محیطی با امتیاز 828/24، شاخص های اقتصادی با امتیاز 762/21 و سپس در بین شاخص های تاب آوری اجتماعی شاخص نهادی با امتیاز 677/21 و شاخص اجتماعی با امتیاز 145/20 رتبه اول تا چهارم را به خود اختصاص داده اند و این امر نشان دهنده تأثیر شاخص های تنش آبی بر تاب آوری اجتماعی در استان خوزستان است.

زمینه و هدف: در سال های اخیر، تغییرات اقلیمی و فعالیت های انسانی موجب تشدید بحران کمبود منابع آب در سطح جهانی شده اند. این تغییرات با اختلال در چرخه هیدرولوژیکی، منابع آب سطحی را از نظر دسترسی، کیفیت و پایداری در معرض تهدید جدی قرار داده اند. روش شناسی: به منظور بررسی اثر تغییرات اقلیم بر روی منابع آب های سطحی حوضه بابلرود ابتدا داده های هواشناسی و هیدرومتری حوضه جمع آوری گردید. بعد از رفع نواقص آماری، حذف داده های پرت و انتخاب پایه زمانی مشترک، اقدام به پیش بینی متغیرهای اقلیمی (بارش، حداقل دما و حداکثر دما) برای دوره آینده (2100-2020) بر اساس داده های گزارش ششم IPCC AR6 و مدل اقلیمی CanESM5 تحت سناریوهای SSP1-2.6، SSP2-4.5 و SSP5-8.5 در مدل SDSM شد. برای شبیه سازی دبی جریان در دوره آینده از داده های ریزمقیاس نمایی شده بر اساس شبکه عصبی مصنوعی (ANN) استفاده گردید در نهایت، به منظور تعیین روند در داده های آینده از آزمون های ناپارامتری من کندال و تخمین گر شیب سن در محیط نرم افزار R استفاده شد. نتایج و یافته ها: تحلیل روند دبی جریان با استفاده از آزمون من-کندال، شیب سن و مدل ANN طی دوره 2021–2100 نشان داد که در تمامی سناریوهای اقلیمی SSP، روندی کاهشی ضعیف و آماری غیرمعنادار وجود دارد. بیشترین کاهش در سناریوی SSP5-8.5 مشاهده شد. دمای حداقل روند افزایشی غیرمعنادار داشته و بارش فاقد روند مشخص است. نتایج مدل ANN با آزمون های آماری همخوانی داشته و کاهش تدریجی دبی جریان را تأیید می کند، که بر ضرورت مدیریت پایدار منابع آب در مواجهه با تغییر اقلیم تأکید دارد. این یافته ها ضمن تأیید تأثیر مستقیم تغییر اقلیم بر منابع آب سطحی، بر اهمیت بهره گیری از مدل های هوشمند در تحلیل بلندمدت و مدیریت پایدار منابع آب تأکید داشته و ضرورت استفاده از رویکردهای ترکیبی و تحلیل های منطقه ای در مطالعات آینده را برجسته می سازد.

زمینه و هدف: دیفرانسیل شهری به پدیده ای کلیدی در جغرافیای شهری اشاره دارد که بیانگر تفاوت ها,نابرابری ها و گسست های فضایی-اجتماعی –اقتصادی درون یک شهر یا بین مناطق مختلف یک منطقه شهری است .شهر شاندرمن ،واقع در استان گیلان در شمال ایران با ویژگی های منحصر به فردی که دارد به عنوان یکی از شهرهای مهم و تاریخی این منطقه شناخته می شود. روش شناسی: پژوهش حاضر با هدف بررسی دیفرانسیل شهری در شاندرمن از سال های 1365 تا 1400 از ترکیب داده های کمّی و کیفی بهره برده است . دراین پژوهش روش پژوهش توصیفی – تحلیلی بوده که مبتنی بر داده های کمی مانند جمعیت ,دسترسی به خدمات عمومی – مهاجرت – نرخ بیکاری و همچنین به بررسی نظام سلسله مراتبی رتبه – اندازه جایگاه شهر شاندرمن در بین شهرهای استان گیلان پرداخته شده است ,داده های کیفی که عمق مسئله را نشان می دهد شامل مصاحبه نیمه ساختار یافته از کارشناسان و صاحبنظران و همچنین مدل پارادایمی جهت شناسایی شرایط علی ,زمینه ای و مداخله گر مورد استفاده قرار گرفته است. نتایج و یافته ها: تلفیق داده ها نشان می دهد سرمایه گذاری ها در زمینه های بهداشتی آموزشی و خدماتی ناکافی بوده است که حکمرانی محلی به عنوان یک عامل موثر در این زمینه به علت عدم تخصیص متوازن بودجه موجب عمیق تر شدن مسائل اجتماعی – اقتصادی برای این منطقه گشته است به طوریکه این عدم تعادل موجب شده تا قسمت های مرکزی شهر از لحاظ خدمات آموزشی-بهداشتی و سطح رفاه در بالای هرم و مناطق پیرامونی و روستایی این شهر در جهت دسترسی به امکاناتی مانند صنایع کوچک مولد, خدمات رفاهی و آموزشی در وضعیت ضعیف تری قرار بگیرند.

زمینه و هدف: ظرفیت ها وتوانمندی های استان سیستان و بلوچستان در جنبه های جغرافیایی، منابع طبیعی و اقتصادی و نیروی انسانی بالقوه بسیار است که در صورت بالفعل شدن این ظرفیت ها می تواند مزیت های بسیاری را هم برای استان و هم برای منطقه رقم بزند. با توجه به اهمیت این موضوع هدف پژوهش حاضر؛ طراحی مدل توسعه ی اجتماعی- امنیتی استان سیستان و بلوچستان است. روش شناسی: روش پژوهش مدلسازی به شیوه معادلات ساختاری و کمّی -پیمایشی است. جامعه پژوهش عبارت بودند از کلیه مدیران و کارکنان سازمان های دولتی استان سیستان و بلوچستان. تعداد نمونه با استفاده از فرمول کوکران 292 نفر انتخاب شدند. ابزار پژوهش عبارت بود پرسشنامه محقق ساخته و تجزیه و تحلیل داده های جمع آوری شده، به دو روش توصیفی و استنباطی با استفاده از نرم افزارهای SPSS 16 و Smart PLS انجام شد. نتایج و یافته ها: نتایج نشان داد هفت مؤلفه در تبیین توسعه اجتماعی- امنیتی استان سیستان و بلوچستان نقش دارند که عبارتند از: امنیت اقتصادی، امنیت اجتماعی، امنیت نظامی، توسعه عدالت، توسعه کیفیت زندگی، توسعه اخلاق اجتماعی، و در نهایت توسعه امنیت سیاسی. جهت بررسی برازش مدل، به بررسی X2، R و RS؛ پرداخته شد که وجود X2 پایین و نسبت کای دو به درجه آزادی کمتر از سه، و همچنین ضریب تعیین و ضریب تعیین تعدیل شده محاسبه شده؛ نشان دهنده برازش مناسب مدل بود و در نهایت از جمع بندی عوامل، ابعاد و مؤلفه های مدل توسعه ی اجتماعی- امنیتی استان سیستان و بلوچستان، 4 عامل، با اولویت بالا مطرح گردید. این عوامل عبارتند از: اولویت اول: امنیت نظامی، اولویت دوم: امنیت اجتماعی، اولویت سوم: توسعه کیفیت زندگی، و در نهایت اولویت چهارم: توسعه عدالت. امید است این نوع مطالعات گامی باشد در جهت تعمیق دانش کاربردی و ارتقای وضعیت اجتماعی- امنیتی استان سیستان و بلوچستان.

شهر خلاق به عنوان یک روش راهبردی در عرصه تفکر، برنامه ریزی و اجرای طرح های شهری مطرح شده است. با توجه به تغییرات بسیار عمیقی که در محیط شهر در حال وقوع است خلاقیت مسئولین، صاحبان مشاغل، ساکنین شهر یک عامل بسیار حیاتی در حل بسیاری از مسایل شهر به شمار می آید. همچنین این رویکرد به چگونگی ورود خلاقانه شهروندان به عرصه های مختلف مواجهه با مسائل مرتبط با شهر می پردازد. پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی و از نظر روش به صورت توصیفی- تحلیلی است. روش گردآوری داده ها به صورت کتابخانه ای پیمایشی می باشد. در پژوهش حاضر مناطق شهری اهواز بر اساس 14 معیار از شاخص های شهر خلاق سطح بندی شده اند. نتایج حاکی از آن است میزان برخورداری مناطق شهری اهواز از لحاظ شاخص های شهر خلاق متفاوت است و شکاف بسیاری بین مناطق وجود دارد. بهترین وضعیت از لحاظ شاخص های شهر خلاق بر اساس الگوی واسپاس را منطقه یک با وزن 416/0 دارد، به عبارتی در منطقه یک که معیارها در سطح بالا هستند، زمینه تحقق شهر خلاق به مراتب بالاتر است. در مقابل کمترین میزان برخورداری مربوط به منطقه هشت با وزن 224/0 می باشد. بنابراین مناطق هشت گانه شهر اهواز به لحاظ برخورداری از شاخص های شهر خلاق از وضعیت یکسانی برخوردار نیستند.

سیرک های یخچالی از جمله اشکال یخچالی هستند که به واسطه آنها می توان شرایط اقلیمی گذشته از جمله دوره های سرد پلیستوسن را شناسایی نمود. در این تحقیق، 20 سیرک یخچالی در حوضه آبریز دالامپر مورد بررسی قرار گرفت. به این منظور از نرم افزار Arc Gis، Portable googlemap server و Google earth استفاده شد. برای بررسی مورفومتری سیرک ها نیز از پارامترهای مساحت، محیط، عرض، طول، نسبت طول به عرض، نسبت طول به ارتفاع کف و نسبت عرض به ارتفاع کف استفاده شد. برای هر یک از پارامترهای فوق نیز شاخص های آماری ضریب تغییرات، انحراف معیار، میانگین، ماکزیمم و مینیمم برآورد شد. در نهایت برای پارامترهای مورد بررسی، ضریب تعیین R2 محاسبه شده و ماتریس همبستگی پیرسون ترسیم شد. حدود 9 سیرک یخچالی با حداکثر ارتفاع 3200 متر در جهت جغرافیایی شمال قرار دارد. بیشترین مساحت نیز به میزان 3 کیلومتر مربع متعلق به سیرک شماره 9 بوده است. بررسی ها نشان می دهد که سیرک های یخچالی که در قسمت جنوبی حوضه واقع شده اند از نسبت طول به عرض بیشتری برخوردار بوده و این امر نشان دهنده کشیدگی سیرک، عمق کم و ذخیره کم برف در آنها می باشد. در بین تمامی پارامترها نیز بیشترین میزان همبستگی بین نسبت عرض با نسبت پهنا به ارتفاع کف به میزان 98/0 بوده است. بین مساحت و عرض سیرک ها نیز همبستگی بالایی به میزان 87/0 برخوردار بوده است. با توجه به جهت سیرک ها می توان استدلال نمود که این وضعیت متاثر از دوره های پرآبی دریاچه ارومیه در دوره پلیستوسن بوده است.

هدف مطالعه حاضر تحلیل دانش کشاورزی دقیق، شناسایی تعیین کننده های آن و واکاوی چالشهای پذیرش و نشر این فن آوری ها می باشد. مطالعه حاضر از نظر هدف کاربردی و از لحاظ نحوه جمع آوری دادها، توصیفی- پیمایشی است. از روش نمونه گیری تصادفی طبقه بندی شده برای انتخاب نمونه های پژوهش استفاده شد و با 287 نفر از کارشناسان جهاد کشاورزی (115 نفر از کارشناسان استان بوشهر و 172 نفر از استان فارس) مصاحبه صورت پذیرفت. نتایج مبین آن بود که سطح دانش کشاورزی دقیق کارشناسان مناسب نیست. به گونه ای که دانش کارشناسان جهاد کشاورزی در مورد این فن آوری ها متوسط و کم است. متغیر نگرش رفتاری بیشترین نقش را در تبیین دانش کارشناسان دارد. در دسترس نبودن تجهیزات و امکانات کشاورزی دقیق، مناسب نبودن ارتباط بین موسسات ترویجی و تحقیقی در کشور، کمبود متخصص به ویژه متخصصان محلی در کشور و وضع نامناسب اقتصادی کشاورزان به عنوان مهمترین چالشهای نشر فن آوری-های کشاورزی دقیق توسط کارشناسان بیان شده است. ضروری می باشد که آگاهی و دانش کارشناسان جهاد کشاورزی در این زمینه بهبود یافته تا بتوانند پس از کسب اطلاعات لازم و مکفی آن را به سطح مزرعه انتقال داده و با فراهم نمودن شرایط و امکانات مورد نیاز، پذیرش این فن آوری ها را در بین کشاورزان تسهیل و ترویج نمایند. سیاست گزاران و برنامه ریزان کشاورزی کشور بایستی یک برنامه ریزی راهبردی بر اساس نتایج این پژوهش برای رفع محدودیت های نشر کشاورزی دقیق اتخاذ نمایند.

مقدمه و هدف : گردشگری نه تنها به عنوان یک منبع درآمد، بلکه به عنوان محرکی برای تقویت زیرساخت ها و ایجاد فرصت های شغلی مطرح است. مدیریت صحیح و شناسایی ظرفیت های گردشگری هر منطقه، می تواند نقش مهمی در جذب گردشگر و سرمایه گذاری های جدید داشته باشد. سردشت به عنوان یک شهر مرزی با دارا بودن مرز کیله و بازارچه های مرزی، هر ساله پذیرای شمار زیادی از مسافران داخلی و خارجی است. هدف این پژوهش، شناسایی ظرفیت های گردشگری سردشت و بررسی مشکلات بازارچه مرکزی آن است. روش تحقیق: این پژوهش از نظر ماهیت، توصیفی و تحلیلی و از نظر هدف، کاربردی است. داده های لازم از طریق روش های کتابخانه ای، اسنادی و میدانی جمع آوری شده اند. در این راستا، از مطالعات کتابخانه ای برای بررسی منابع و مستندات مرتبط و از روش های میدانی برای جمع آوری داده های مستقیم از سردشت استفاده شد. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS انجام شد تا ارتباط بین متغیرها و وضعیت موجود بررسی شود. یافته ها: یافته ها نشان می دهند که سردشت با داشتن موقعیت مرزی، جاذبه های طبیعی مانند جنگل ها و رودخانه ها، و فرهنگ بومی غنی، ظرفیت بالایی برای توسعه گردشگری پایدار دارد. با این حال، نبود زیرساخت های مناسب، مشکلات حمل ونقل، کمبود امکانات اقامتی، و ضعف در بازاریابی از چالش های اصلی توسعه گردشگری در این منطقه محسوب می شوند. برنامه ریزی برای بهبود زیرساخت ها، جذب سرمایه گذاری، و مشارکت جوامع محلی می تواند به توسعه گردشگری کمک کند. آموزش و توانمندسازی محلی نیز می تواند تجربه گردشگران را بهبود بخشد و جذابیت منطقه را تقویت کند. نتیجه گیری: برای دستیابی به توسعه پایدار گردشگری در سردشت، مدیریت شهری باید با اتخاذ رویکردهای متوازن، میان حفظ محیط زیست و منافع اقتصادی تعادل برقرار کند. این امر می تواند این شهر را به یکی از قطب های گردشگری و اقتصادی کشور تبدیل کند.

رشد سریع شهری منجر به افزایش تراکم ساختمان ها، آسفالت و بتون شده که گرما را جذب و نگه داری می کنند. این امر باعث شکل گیری جزایر حرارتی شهری می شود؛ مناطقی که دمای آن ها نسبت به اطراف روستاها یا مناطق سبز بالاتر است. حذف فضاهای سبز و کاهش جریان هوای طبیعی، تبخیر و خنک سازی طبیعی را مختل می کند. در نتیجه، دمای شب های شهری افزایش یافته و مصرف انرژی برای سرمایش و تهویه نیز بیشتر می شود. هدف پژوهش حاضر، بررسی نقش الگوی رشد شهری در ایجاد جزایر حرارتی در شهرها (مورد مطالعه: شهر اراک) می باشد. این پژوهش ازنظر هدف، کاربردی - نظری و ازنظر روش، توصیفی– تحلیلی است. اطلاعات و داده های موردنیاز از طریق روش کتابخانه ای و میدانی جمع آوری شده است. در این پژوهش از روش مدل ISM استفاده شده است. نتایج تحلیل نشان می دهد که گسترش افقی و بی برنامه شهر، تغییر کاربری اراضی، به ویژه جایگزینی مناطق سبز با سطوح نفوذناپذیر همچون آسفالت و بتن، نقش کلیدی در افزایش دمای سطح زمین دارد. همچنین تراکم بالای ساختمان ها و نبود تهویه طبیعی، سبب تشدید تجمع حرارت در مناطق مرکزی شهر شده است. مدل ISM با ساختار سلسله مراتبی خود نشان داد که متغیرهایی مانند الگوی کاربری زمین، نحوه توسعه کالبدی شهر و میزان پوشش گیاهی بیشترین تأثیر مستقیم را بر پدیده جزایر حرارتی دارند. بنابراین، مدیریت بهینه رشد شهری از طریق پایش تغییرات حرارتی، احیای فضاهای سبز، و کنترل توسعه بی رویه شهری می تواند در کاهش اثرات «جزایر حرارتی» در شهر اراک نقشی اساسی ایفا کند.

گسترش پرشتاب حاشیه نشینی در کلان شهرها و تداوم چرخه محرومیت در روستاهای کمتربرخوردار (با تأکید بر منطقه سیستان)، بازتابی از ناکارآمدی نظام برنامه ریزی فضایی در ایران است. این پژوهش با هدف ارائه یک الگوی تحلیلی از نقش سازمان های مردم نهاد به عنوان کنشگران میانی در توانمندسازی این دو عرصه جغرافیایی، با روش توصیفی-تحلیلی و بر پایه مطالعه اسنادی و کتابخانه ای عمیق، به واکاوی پیشینه، مکانیزم های عمل و چارچوب نظری این نهادها می پردازد. یافته ها نشان می دهد سازمان های مردم نهاد با وجود تفاوت در بافت های شهری و روستایی، عمدتاً از طریق سه مکانیزم کلیدی ظرفیت سازی اجتماعی، تسهیل گری نهادی و تولید و بازتوزیع سرمایه اجتماعی عمل می کنند. در سکونتگاه های غیررسمی شهری، تمرکز بر بازپیوند اجتماعی و ایجاد عاملیت جمعی برای تأثیرگذاری بر حکمروایی شهری است؛ حال آنکه در روستاهای محروم سیستان، نقش این نهادها معطوف به مدیریت یکپارچه منابع طبیعی در شرایط خشکسالی، تنوع بخشی به معیشت و افزایش تاب آوری اکولوژیک-اجتماعی است. مقاله با ترسیم یک مدل مفهومی یکپارچه با استفاده از نرم افزار NET DRAW))، تعامل پویا بین «ساختارهای کلان حمایت گر»، «سازمان مردم نهاد به عنوان هسته مرکزی»، «سرمایه های چهارگانه محلی» و «برون دادهای توسعه ای» را در قالب یک سیستم بازخوردی مثبت تبیین می کند. در نتیجه گیری تأکید می شود که گذار از رویکردهای بخشی و مقطعی به سمت «مدل توسعه یکپارچه محله محور» با تکیه بر پتانسیل سازمان های مردم نهاد، نه تنها امکان پذیر، بلکه ضرورتی اجتناب ناپذیر برای تحقق عدالت فضایی و پایداری سرزمینی است.

زمینه و هدف: با افزایش فشارهای زیست محیطی و نیاز روزافزون به انرژی های پاک، استفاده از زیست سوخت ها به عنوان راهکاری در بهبود پایداری زنجیره تأمین کشاورزی مورد توجه قرار گرفته است هدف تحلیل نقش زیست سوخت ها در توسعه پایدار زنجیره تأمین کشاورزی، با بهره گیری از رویکرد ترکیبی سیستماتیک، گروه کانونی، و مدل سازی مبتنی بر هوش محاسباتی انجام گرفت. روش شناسی: در مرحله اول، از روش مرور سیستماتیک بر پایه دستورالعمل PRISMA برای شناسایی متغیرهای کلیدی استفاده شد. با مشارکت ۲۰ خبره در قالب گروه کانونی، مهم ترین پارامترهای اثرگذار از جمله فناوری تولید زیست سوخت، سیاست های حمایتی، زیرساخت های انرژی، و شاخص های اقتصادی و زیست محیطی شناسایی شد. در ادامه، برای تحلیل داده ها از الگوریتم های جنگل تصادفی و انتخاب ویژگیRelief بهره گرفته شد. نتایج و یافته ها: مدل سازی نشان داد که الگوریتم جنگل تصادفی با دقت ۸۵٪ (AUC=0.98) توانسته است به طور مؤثر زنجیره های تأمین با سطوح مختلف پایداری را خوشه بندی کند. خوشه بندی حاکی از آن بود که شاخص هایی نظیر اشتغال زایی مستقیم در روستا، کاهش آلایندگی، کاهش هزینه انرژی و فاصله تا مراکز فرآوری بیشترین تأثیر را در ارتقاء پایداری ایفا می کنند، در حالی که نوع و مقدار زیست سوخت مصرفی تأثیر کمتری داشته اند. یافته ها بیانگر آن است که توسعه پایدار زنجیره تأمین کشاورزی نیاز به تمرکز بر بهبود فناوری های تولید، زیرساخت های زیست سوختی، سیاست های حمایتی هدفمند و برنامه های آموزشی برای کشاورزان است. یافته های این مطالعه، ضمن ارائه چارچوبی نوین برای ادغام انرژی های تجدیدپذیر در زنجیره تأمین کشاورزی، می توانند مبنایی برای تصمیم گیری های سیاستی و راهبردهای بهینه سازی در راستای تحقق توسعه پایدار در بخش کشاورزی ایران و سایر کشورهای در حال توسعه باشند.

زمینه و هدف: مناطق مرزی با چالش های جدی امنیتی و توسعه ای روبرو هستند. تغییرات سریع جهانی، این مناطق را در معرض تهدیدات و فرصت های جدید قرار داده است. به همین دلیل، آینده نگری در مورد این مناطق از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است در همین راستا پژوهش حاضر با رویکرد آینده پژوهی، به تحلیل نقش کلیدی پارامترهای موثر بر امنیت و توسعه پایدار در شهر مرزی کامیاران پرداخته است. روش شناسی: این پژوهش با هدف کاربردی و روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. داده ها از طریق منابع کتابخانه ای و پرسشنامه جمع آوری شده اند. شهر کامیاران به عنوان محدوده مطالعاتی انتخاب شده و 40 نفر از متخصصان برنامه ریزی شهری و جامعه شناسی به عنوان نمونه آماری در نظر گرفته شده اند. یافته ها و نتایج: برای تحلیل داده ها، از روش دلفی و ماتریس اثرات متقابل (میک مک) استفاده شد. نتایج نشان داد که از میان 27 عامل مؤثر بر امنیت و توسعه پایدار در شهرهای مرزی، 19 عامل به عنوان عوامل کلیدی و مؤثر شناسایی شدند. این متغیرها بیشترین تأثیرگذاری و کمترین تأثیرپذیری را بر آینده امنیت و توسعه پایدار در شهر مرزی کامیاران دارند. در نهایت نتایج مطالعات نشان داد از لحاظ تأثیرگذاری مستقیم پارامترهای تهدیدات تروریستی، نرخ بیکاری و میزان جرم و جنایت به ترتیب با امتیاز 71، 66و 65 به ترتیب در جایگاه های اول تا سوم و پارامترهای که تأثیری غیرمستقیم بر امنیت و توسعه پایدار در شهر مرزی کامیاران دارند تهدیدات تروریستی، میزان جرم و جنایت و نرخ بیکاری به ترتیب با امتیازهای 160403، 151603 و 147612، سه عامل اصلی و برجسته در بین عوامل مؤثر بر امنیت و توسعه پایدار در شهر مرزی کامیاران شناخته شده اند. نتایج کلی این پژوهش نشان داد که شهر مرزی کامیاران در حوزه امنیت و توسعه پایدار در وضعیت بحرانی قرار دارد. با این حال، یافته های این تحقیق می تواند به عنوان یک راهنمای ارزشمند برای تصمیم گیران، برنامه ریزان و سرمایه گذاران عمل کند تا با اتخاذ تدابیر مناسب، آینده ای روشن تر برای این شهر رقم بزنند.

زمینه و هدف: گسترش فناوری های دیجیتال نوین و شکل گیری متاورس، الگوهای تعاملات اجتماعی و نحوه مشارکت شهروندان در فضاهای شهری را به طور قابل توجهی تغییر داده است. در این میان، پایداری اجتماعی به عنوان یکی از ارکان اساسی توسعه پایدار شهری، نیازمند بازاندیشی در بستر این تحولات فناورانه است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر متاورس بر پایداری اجتماعی شهری، شهر ارومیه را به عنوان نمونه مورد مطالعه انتخاب کرده است. روش شناسی: این پژوهش با رویکردی ترکیبی انجام شده است. در مرحله نخست، وضعیت زیرساخت های فناورانه و مکانی مؤثر در شکل گیری متاورس شهری در ارومیه، شامل سامانه های اطلاعات جغرافیایی، بسترهای داده محور، اینترنت اشیا و شبکه های ارتباطی، مورد تحلیل قرار گرفت. در مرحله دوم، به منظور سنجش رابطه بین میزان استفاده شهروندان از متاورس و ابعاد مختلف پایداری اجتماعی، داده ها از طریق پرسشنامه گردآوری و با استفاده از مدل های رگرسیون خطی در نرم افزار SPSS تحلیل شد. شاخص های پایداری اجتماعی شامل انسجام اجتماعی، مشارکت اجتماعی، حس تعلق و هویت شهری و عدالت اجتماعی و دسترسی در نظر گرفته شدند. نتایج و یافته ها: نتایج پژوهش نشان می دهد که استفاده از متاورس تأثیر مثبت و معناداری بر انسجام اجتماعی، مشارکت اجتماعی و به ویژه هویت شهری شهروندان دارد. در مقابل، اگرچه رابطه متاورس با عدالت اجتماعی و دسترسی مثبت ارزیابی شد، اما این تأثیر در سطح معناداری آماری قوی قرار نگرفت. در مجموع، یافته ها بیانگر آن است که متاورس، در صورت توسعه متوازن زیرساخت ها و سیاست گذاری آگاهانه، می تواند به عنوان ابزاری مؤثر در تقویت پایداری اجتماعی شهری مورد استفاده قرار گیرد.

ژئوپلیتیک انرژی در خاورمیانه به طور سنتی صحنه رقابت ایران و عربستان سعودی بر سر مسیرهای صادرات، سهم بازار نفت و نفوذ منطقه ای بوده است. با این حال، این مقاله استدلال می کند که بحران اقلیمی و خشکسالی های مهاجرت زا، پویایی این رقابت را دگرگون کرده اند. طوفان های گسترده گرد و غبار که از مناطق خشک فرامرزی برمی خیزند، از یک مسئله زیست محیطی حاشیه ای فراتر رفته و به یک متغیر راهبردی تبدیل شده اند که محاسبات انرژی این دو کشور را بازتعریف می کنند. هدف این پژوهش، بررسی این موضوع است که چگونه خشکسالی و بحران اقلیمی، ضمن ایجاد تهدیدی مشترک، همزمان رقابت ژئوپلیتیک بر سر منابع کمیاب آب و انرژی را تشدید کرده و در عین حال، فرصت هایی برای همکاری ناگفته در مدیریت طوفان های گرد و غبار فراهم آورده اند. این مطالعه با اتخاذ رویکردی توصیفی-تحلیلی، اطلاعات خود را از طریق تحلیل کیفی اسناد بین المللی، گزارش های محیط زیستی سازمان های فراملی، و بیانیه های رسمی ایران و عربستان گردآوری کرده است. یافته ها حاکی از آن است که خشکسالی و طوفان های گرد و غبار، امنیت آبی و غذایی هر دو کشور را به چالش کشیده و هزینه های رقابت صرف بر سر انرژی را افزایش داده است. بحران اقلیم به عاملی بدل شده که مرزهای تقابل سنتی را کمرنگ کرده و زمینه ساز همکاری مبتنی بر ضرورت مشترک شده است، بدون آنکه رقابت اساسی بر سر سهم بازار نفت و نفوذ ژئوپلیتیک از میان برود. در نتیجه، هم تنیدگی اقلیم و ژئوپلیتیک انرژی در ایران و عربستان، الگویی نوظهور از «رقابت در هم تنیده با همکاری اضطراری» را پدید آورده است.

آب زیرزمینی به عنوان بستر تغییر و تحولات تحت عوامل تاثیر گذار بررسی گردد. توان آبی هر منطقه از طریق روش های بیلان آبی ناشی از اقلیم و هجوم انسانی قابل برآورد است. افزایش جمعیت و توسعه ی روزافزون صنعت و تخلیه ی بی حد و حصر پساب های شهری، و تغییر اقلیم، از سال های گذشته موجب نوسانات شدید آب زیرزمینی شده و بمراتب نه تنها کمییت آب زیرزمینی بلکه کیفیت آنرا تحت تاثیر قرار می دهد. آمار30 ساله عناصر اقلیمی استان گیلان تهیه و از طریق روش منکندال و psiتغییر اقلیم ایستگاه ها بررسی و تعداد سال های و دوره های تر و خشک برآورد و درون یابی شد، بیشترین تغییرات اقلیمی در شرق گیلان و بیشترین تاثیرات را بر روی آب زیرزمینی را نیز در همین منطقه برجای گذارده است. از طرف دیگر با برداشت بی رویه آب زیرزمینی استان گیلان بیشترین نوسانات آب زیرزمینی مربوط به شرق گیلان است. و تاثیراتی شگرف بر عناصر کیفی آب چاه ها به مدت 16 سال اخیر داشته؛ مؤثرترین عناصر در شوری Nacl، Ec، Na، Cl، Sar دسته بندی آنالیز و درون یابی شد. در نتیجه نقشه تغییر اقلیم، نوسانات آب زیرزمینی وکیفی (شوری) تقریباً برهم منطبقند که بیشترین همبستگی را در شرق گیلان نشان می دهد.

زمینه و هدف: تحولات سریع فناوری (همچون هوش مصنوعی، اتوماسیون و اقتصاد دیجیتال)، نوسانات بازار کار، تغییرات جمعیتی و افزایش انتظارات جامعه در حوزه رفاه، نیازمند بازنگری در ماموریت ها و سازوکارهای نوین است. این پژوهش با هدف آینده پژوهی تعاون استان اردبیل در افق 1410 و ارائه راهبردهای توسعه انجام شد. روش شناسی: پژوهش از نوع توصیفی-استنباطی و آینده پژوهی بود و با رویکرد ترکیبی کمی و کیفی اجرا گردید. جامعه آماری شامل 58 نفر از خبرگان، مسئولان دولتی و غیردولتی، اعضای تعاونی ها و پژوهشگران حوزه تعاون بود که با روش نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی انتخاب شدند. داده ها از طریق پرسشنامه لیکرت، مصاحبه های نیمه ساختاریافته و مطالعات اسنادی جمع آوری شدند. برای تحلیل داده ها، از روش های متنوعی استفاده شد: تحلیل PESTEL برای شناسایی عوامل محیطی کلان، روش MICMAC برای بررسی روابط متقابل متغیرهای کلیدی، و سناریوسازی با روش شل برای تدوین سناریوهای آینده. همچنین، تحلیل همبستگی، تست کراسکال-والیس، تحلیلSWOT، تکنیک TF-IDF و خوشه بندی K-Means برای تحلیل داده های کمی و کیفی به کار رفتند. نتایج و یافته ها: نتایج نشان داد که عوامل اقتصادی مانند نرخ تورم و سیاسی مانند ثبات سیاسی مهم ترین عوامل تأثیرگذار هستند. فناوری به عنوان محرک کلیدی شناسایی شد و سناریوهای رکود و تهدید کم آبی محتمل ترین آینده ها بودند. عدم تفاوت معنی دار بین گروه های پاسخ دهنده، امکان سیاست گذاری یکپارچه را فراهم کرد. در نهایت، راهبردهایی مانند بهره برداری از نقاط قوت برای استفاده از فرصت ها، تمرکز بر عوامل کلیدی، آمادگی برای سناریوهای محتمل و توسعه فناوری پیشنهاد شد. این یافته ها می توانند به سیاست گذاران و مدیران تعاون در تدوین راهبردهای توسعه پایدار کمک کنند. در خصوص آینده پژوهی و موضوعات مرتبط با آن کارهای زیادی در داخل و خارج از کشور انجام شده است اما در مورد آینده پژوهی تعاون در استان پژوهش و پژوهشی مشاهده نشده است.

امروزه فضاهای عمومی شهرها بر اساس اصول و معیارهای استفاده بزرگسالان شکل گرفته است و اغلب فضاهای شهری، فاقد کیفیت برای استفاده کودکان و نوجوانان و به دور از مشخصه های یک شهر دوستدار کودک می باشند. بنابراین با ارزیابی عوامل پیش ران شهر دوست دار کودک می توان به یکی از اهداف برنامه ریزی شهری یعنی عدالت فضایی دست یافت و بستر مناسبی را برای دوست دار کودک بودن شهرها فراهم نمود. در همین راستا، هدف اصلی این تحقیق شناسایی عوامل کلیدی و نیروهای پیش ران شهر دوستدار کودک در شهر اردبیل با رویکرد آینده پژوهی می باشد. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت و روش، توصیفی- تحلیلی است. جامعه آماری تحقیق شامل پژوهشگران در حوزه برنامه ریزی شهری در شهر اردبیل می باشد. حجم نمونه به روش نمونه گیری گلوله برفی 50 نفر بدست آمده است(با اشباع نظری) و برای تجزیه و تحلیل داده های این تحقیق از نرم افزار میک مک استفاده شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که متغیرهای قوانین و دستورالعمل ها، بینش راهبردی، سیستم اداری، تفویض مسئولیت و قانونمندی، بالاترین رتبه های تأثیرگذاری و متغیرهای اعتماد اجتماعی، مشارکت ساکنین، توافق جمعی، امنیت و تفویض مسئولیت، بالاترین رتبه های تأثیرپذیری کلی را داشته اند. در حالت کلی از میان 15 متغیر بررسی شده این پژوهش، تعداد 7 متغیر سیستم اداری، قوانین و دستورالعمل ها، عدالت محوری و ایمنی و امنیت، ایجاد و طراحی محیط های تفریح و سرگرمی و جاذب برای کودکان و تفویض مسئولیت به سطوح پایین، به عنوان عوامل پیش ران شهر دوست دار کودک در شهر اردبیل انتخاب شداند. نتیجه این که در هرگونه برنامه ریزی در شهر اردبیل باید نقش کلیدی عوامل مذکور را مورد توجه قرار دهد. این متغیرها در بهبود وضعیت شهر دارای قدرت نفوذ بالا و وابستگی پایینی هستند و اولویت اول در برنامه ریزی جهت ایجاد شهر دوست دار کودک در اردبیل به حساب می آیند.

امروزه تغییرات ناگهانی و گسترده در حاشیه شهری، به عنوان یکی از جنبه های اصلی پویایی فضایی در جایگاه نظریه و عمل برای ارتقای سازگاری و پایداری شناخته شده است؛ بنابراین با توجه به وجود شکاف هایی در مقالات علم سنجی در زمینه پویایی فضایی چشم انداز شهری-روستایی، هدف اصلی این پژوهش، سازمان دهی ادبیات موجود برای تحلیل محتوای مفهومی و شناسایی روندهای پژوهشی آینده است. با وجود مطالعات انجام شده در این زمینه، هنوز خلأهایی در دانش مربوطه وجود دارد. این مطالعه با استفاده از تحلیل شبکه دانش، به بررسی سیستماتیک مقالات مرتبط با پویایی چشم انداز از پایگاه اسکوپوس بین سال های 1990 تا 2024 پرداخته است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از لحاظ روش، در زمره پژوهش های تحلیل محتوا قرارمی گیرد. براساس ماهیت داده ها، از نوع پژوهش های علم سنجی و به طور ویژه، تحلیل هم نویسندگی و هم واژگانی برای تحلیل اطلاعات اسنادی است. داده های جامعه آماری پژوهش، پس از بررسی جامع ادبیات، شامل 137 مقاله منتخب برای تجزیه و تحلیل بود. برای انجام تحلیل شبکه دانش این مقالات، از نرم افزار « VOSviewer » استفاده شد. علاوه بر این، برای تجسم گرایش های نوظهور و پیگیری موضوعات تحقیقاتی بین سال های 2014 و 2024، 137 مقاله از مجموعه اولیه 237 مقاله انتخاب و با استفاده از نرم افزار « Citespace » تجزیه وتحلیل شدند. یافته های تحقیق نشان می دهد که پویایی فضایی چشم انداز شهری - روستایی و اثرات آن بر یکپارچگی بوم سازگان، مفهومی نوظهور و به سرعت در حال توسعه در میان محققان، مجلات علمی و کشورهای پیشرو است. بر اساس تحلیل هم واژه، مشخص شد که مفهوم مطالعه، ماهیت چندبعدی دارد و کلیدواژه ها بر مفاهیمی مانند: چشم انداز، خدمات بوم سازگان، تغییر کاربری اراضی و حفاظت از محیط زیست تمرکز دارند. همچنین، روندهای نوظهور مانند: برنامه ریزی چشم انداز، عملکرد بوم سازگان و اولویت های حفاظتی شناسایی شده اند. نتایج تحقیقات نشان می دهد که کلیدواژه هایی مانند: تنوع زیستی، آمایش سرزمین و اکولوژی بیشترین رشد را داشته اند. کشورهای فعّال در این زمینه بیشتر؛ چین، آمریکا، آلمان و انگلستان هستند. تحقیقات آینده نیازمند نوآوری نظری در حوزه های مشترک محیط زیست، کشاورزی و علوم اجتماعی است. به طور کلی، این تحقیق به درک عمیق تر پویایی چشم انداز و چالش های مرتبط با آن کمک می کند. با توجه به پوشش خلأ یک مطالعه مروری مبتنی بر رویکرد علم سنجی در حوزه پویایی فضایی چشم انداز شهری روستایی، از اصالت و نوآوری برخوردار است.

در این تحقیق، با توجه به اسناد کتابخانه ای و مروری بر ادبیات تخصصی مرتبط با موضوع، به شناسایی شاخص های مناظر روستایی مطلوب و در گام بعدی با استفاده از فرآیند بازدید میدانی یا مشاهده، به ارزیابی عناصر و شاخص های موجود در منظر روستایی منطقه مورد مطالعه پرداخته شد. با توجه به شاخص-های مؤثر و اصلی، پرسشنامه طراحی شد. روایی پرسشنامه توسط متخصصین مورد بررسی قرار گرفت و پایایی کل آن بر اساس آلفای کرونباخ 817/0 برآورد گردید. حجم نمونه بر اساس فرمول میترا لنکفورد، محاسبه گردید و در بین 300 نفر از افرادی که از دهکده چوبین بازدید نمودند، توزیع شد. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار Spss و آزمون های همبستگی اسپیرمن و رگرسیون خطی چندگانه صورت گرفت. نتایج این پژوهش، ابتدا مجموعه ای از شاخص های مناظر روستایی با رویکرد توسعه گردشگری را نمایان ساخت. همچنین نتایج نشان داد که بین شاخص های منظر روستایی و شاخص های توسعه گردشگری، رابطه ای معنادار برقرار است. علاوه بر آن، در بین شاخص های منظر روستایی، شاخص اکولوژیکی، بیشترین تأثیر را بر توسعه گردشگری در دهکده چوبین دارد و گردشگران بازدیدکننده از دهکده چوبین معیارهای مرتبط با شاخص اکولوژیکی را مؤثرترین عامل جهت جذب به این منطقه می پنداشتند. بنابراین جهت تحقق توسعه گردشگری در مناطق روستایی، درک مؤلفه های مناظر روستایی مطلوب و استفاده از آن ها در طراحی این مناظر و همچنین توجه به انتظارات و دیدگاه های گردشگران می تواند در ارتقاء کیفیت مناطق روستایی و توسعه گردشگری نیز نقشی اساسی داشته باشد.

زمینه و هدف: مدیریت بحران آب در شهرهای خشک و نیمه خشک، از جمله ایلام، به دلیل محدودیت منابع، افزایش جمعیت شهری و تغییرات اقلیمی، یکی از چالش های حیاتی و پیچیده محسوب می شود. این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل نقش و تأثیرگذاری کنشگران، همگرایی اهداف و پیشران های کلیدی مدیریت بحران آب، از رویکرد تحلیلی–اکتشافی مبتنی بر مدل مکتور بهره برده است. روش شناسی: در این مطالعه، ترکیبی از روش های کیفی و کمّی به کار گرفته شد؛ مصاحبه های نیمه ساختاریافته با خبرگان حوزه آب، محیط زیست، مدیریت شهری و حکمرانی محلی، به شناسایی کنشگران و اهداف کلان و خرد مدیریت بحران آب منجر شد و داده های کمی از طریق ماتریس های اثرگذاری- وابستگی و همگرایی اهداف تکمیل گردید. یافته ها و نتایج: یافته ها نشان داد که شبکه مدیریت بحران آب ایلام دارای سلسله مراتب روشن و نقش های مشخص کنشگران تابع، میانجی و راهبردی است. مصرف کنندگان شهری نقش تابع و محدود دارند، شرکت های اجرایی میانجی و هماهنگ کننده هستند و استانداری ایلام و مدیریت منابع آب، نقش راهبردی و تعیین کننده دارند. نقشه فاصله خالص میان اهداف نشان دهنده همگرایی بالا میان اهداف قانونی، اجرایی و مشارکتی است و نقشه فاصله خالص میان کنشگران امکان شناسایی ائتلاف های بالقوه و نقاط تعارض را فراهم می کند. بر اساس این نتایج، هماهنگی میان کنشگران، اولویت بندی اهداف کلیدی، تقویت مشارکت مردمی و بهره گیری از نقش میانجی کنشگران اجرایی به عنوان راهکارهای مؤثر برای مدیریت بحران آب در ایلام پیشنهاد می شود. یافته ها علاوه بر ارائه چارچوب تحلیلی دقیق، می تواند راهنمای عملیاتی برای برنامه ریزی و سیاست گذاری پایدار منابع آب در سایر مناطق مشابه باشد.