درخت حوزه‌های تخصصی

این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و گردآوری اطلاعات به شیوه کتابخانه ای به بررسی حرکت جوهری نفس و ارتباط آن با ثبات شخصیت انسان پرداخته است. محور اصلی این پژوهش، چالش اثبات وحدت و بقای موضوع در جریان حرکت جوهری است. این مسئله در فلسفه های پیش از ملاصدرا به شکلی جدی مطرح بوده و بسیاری از فیلسوفان به دلیل ناتوانی در اثبات بقای موضوع در حین حرکت جوهری، تحول تدریجی در جوهر را انکار کرده اند. با استناد به فلسفه صدرایی، مقاله نشان می دهد که حرکت جوهری نفس که تحولی تدریجی در وجود انسان است با ثبات شخصیت او منافاتی ندارد. صدرالمتألهین با طرح «اصالت وجود» و «اعتباری بودن ماهیت»، استدلال کرده است که حرکت در متن وجود رخ می دهد، بی آنکه وحدت هویت و ثبات شخصیت انسان از بین برود. یکی از دستاوردهای مهم این پژوهش، تبیین نقش مراتب طولی وجود در حفظ هویت واحد انسانی در عین تحولات تدریجی است. همچنین در این نوشتار نشان داده شده که در همان حال که مراتب پایین وجود انسان دستخوش تغییرند، مراتب عالی وجود او ثابت اند.

سبک زندگی، روح هر تمدن به شمار می رود و از آنجا که خدامحوری و حاکمیت ارزش های اسلامی در زندگی از مهمترین معیارهای سبک زندگی مورد تأیید اسلام است و از طرفی چون انسان موجودی فرامادی و سرشته شده با نیازهای معنوی، هویت الهی و حیاتی به امتداد ابدیت معرفی می شود که بسیاری از ناهنجاری های رفتاری او، ناشی از عدم شکل گیری صحیح اعتقادات دینی است. همچنین در میان این صفات، برخی از اهمیت و جایگاه بالاتری برخوردارند؛ زیرا در معرفت نسبت به خداوند، نقشی کلیدی دارند و روشن گر سایر صفات نیز هستند. از روش استقراء مطالب و تجزیه و تحلیل منطقی آنها با استفاده از مطالعات کتابخانه ای و بررسی پایان نامه ها و سایر منابع معتبر با موضوع مورد پژوهش انجام شود. نتایج نشان می دهد که انسان و ارتباط او با هستی محور و موضوع سبک زندگی است. شناخت واقعیت هستی و ابعاد وجودی انسان و ارتباط های او، چارچوب سبک زندگی او را مشخص می کند؛ ازاین رو از واکاوی مبانی هستی شناختی و انسان شناختی به یک جهان بینی دست یافتیم و از آنها هست و نیست ها را کشف کردیم. خطوط کلی جهان بینی در قرآن که نقش اساسی در تعیین ایده ئولوژی دارد، سه محور الف- شناخت خدا؛ ب- شناخت معاد؛ ج- شناخت رابطه دنیا با آخرت و زندگی ابدی بوده است.

تدابیر قانونگذار در جرم انگاری جرایم علیه امنیت حدّی به رغم پیشرفت های قابل توجه در قانون مجازات اسلامی 1392 در مقایسه با قوانین پیشین، همچنان با چالش های مبنایی و اجرایی مواجه است. چالش های مبنایی ناظر به عدم بهره برداری شایسته از ظرفیت فقه در جرم انگاری محاربه نسبت به سایر جرایم علیه امنیت حدی؛ یعنی افساد فی الارض و بغی پدیدار شده، هرچند از جهت عملی و اجرایی این دسته از چالش ها در پاسخ به پرونده های قضایی تأثیر محسوسی ندارند. نیز با گذشت بیش از ده سال از تصویب قانون، چالش های مهمی در رسیدگی به پرونده های قضایی محاربه پدید آمده که برخی جدید و برخی دارای سابقه در آرای فقهاست، ولی قانون برای آن ها تعیین تکلیف نکرده است. ازجمله این موارد می توان به ابهام قانون در مواردی که قصد مرتکب متوجه شخص خاص است و عدم طرح بحث از موردی که بین عمل مرتکب و ناامنی رابطه مستقیم وجود ندارد، اشاره کرد. دسته اخیر به این دلیل که عملاً در رسیدگی به پرونده های قضایی اشکالاتی ایجاد کرده اند، چالش های اجرایی نامیده شده اند. در این پژوهش ضمن احصای مصادیق چالش های دوگانه فوق، با استفاده از آرای فقهای متقدم و متأخر در محاربه، راهکارهایی در خصوص رفع آن ها ارائه شده است.

از جمله مسائل مهم در مطالعات علوم انسانی، مبتنی‌بودن این علوم بر فلسفه‌های غیرالاهی و مادی است که بنای آن‌ها بر نوعی حیوان‌انگاشتن انسان و در نتیجه مسئول نپنداشتن او در برابر خداوند متعال است. نگاشتهٔ حاضر با رویکرد توصیفی‌تحلیلی، در بیان تعریف نهایی خود از انسان، با عبور از تعریف کهن و مشهور «حیوان ناطق» و نیز تعریف مترقی «حی متأله» به مثابه نظریه‌ای جایگزین، تعریف «حی عبد» را گامی جلوتر و دقیق‌تر از نظریه اخیر می‌داند؛ زیرا بیان صِرف حیات متألهانه، نشانگر مقام انسانیت نیست، بلکه خضوع عملی برخاسته از اراده انسان در برابر مبدأ کمالات، و عبودیت او در نشئه حیات دنیا، تعریف نهایی انسان را شکل می‌دهد. نگارندگان این مقاله معتقدند صرفاً مبتنی بر این تعریف، علوم انسانی قادر خواهند بود انسان را به غایت نهایی‌اش برسانند و در عین حال آسایش و سعادت دنیوی او را متناسب با حرکت عبودی‌اش تأمین کنند، البته به شرط اینکه به مراتب حیات انسان و نیازهای متناسب با آن توجه کنند و اصول و مبانی شریعت الاهی را به عنوان شاکله اصلی خویش بپذیرند و برای حل مسائل عینی، که در حیات اجتماعی رخ می‌دهد، رویکرد بازگشت به آن اصول را در پیش گیرند.

رفتار انسان و فرایند شکل گیری، هدایت، کنترل و تغییر آن از مباحث بنیادینی بوده که در حوزه های مختلف علمی به تفصیل بررسی شده است. با وجود پژوهش های متعدد، مقایسه نظام مند میان تبیین فلسفیِ «مبادی عمل» در اندیشه ملاصدرا و نظریه «خودتعیین گری» دسی و رایان کمتر صورت گرفته است. هدف این پژوهش شناسایی وجوه اشتراک و افتراق این دو رویکرد و بررسی پیامدهای آن برای روان شناسی و آموزش است. ملاصدرا، موضوع مبادی عمل را در چارچوب انسان شناسی مورد بررسی قرار داده و تلاش نموده است تا تمامی رفتارهای انسانی را بر پایه اصول فلسفی تحلیل کند. در فلسفه ملاصدرا، مبادی عمل در قالب سلسه ای از قوای نفس، از «تصور» تا «قوه فاعله»، و با تأکید بر پیوند انگیزش با مراتب وجودی انسان تبیین می شود. نظریه خودتعیین گری، بر سه نیاز ذاتی -خودمختاری، شایستگی و ارتباط- به عنوان محرک های اصلی رفتار و پیوستاری از انگیزش درونی تا بی انگیزگی تأکید دارد. این مطالعه با رویکرد تطبیقی-تحلیلی و بر پایه منابع اصیل فلسفی و روان شناختی انجام شد. نتایج نشان می دهد هر دو دیدگاه نقش اراده را اساسی می دانند و میان عوامل درونی و بیرونی تمایز می گذارند، اما در خاستگاه انگیزش و ساختار آن تفاوت دارند؛ ملاصدرا انگیزش را بر بنیاد غایات متعالی و ساختاری سلسله مراتبی می بیند، در حالی که دسی و رایان بر نیازهای روان شناختی و تعامل هم زمان مؤلفه ها تأکید دارند. این مقایسه می تواند به غنی سازی روان شناسی انگیزش و طراحی مداخلات آموزشی کمک کند.

توبه یک اصل و مفهوم دینی، فقهی، اخلاقی، کلامی، حقوقی و از مفاهیم تأسیسی در فقه است که از مبانی فقه به قوانین مجازات جمهوری اسلامی ایران وارد شده و به طور مستقل در نظام حقوق کیفری کشور، در قانون مجازات اسلامی، مصوب 1392، بر آن تأکید شده است. در تیرماه 1403، شیوه نامه احراز توبه توسط ریاست قوه قضاییه ابلاغ شد که این مهم بر اهمیت این اصل دلالت می کند. بررسی و تحلیل مواد نُه گانه این شیوه نامه بر مبنای اصول و مبانی قرآنی، روایی، و فقهی برای رفع برخی از ابهامات، آسیب شناسی، و ارائه پیشنهادهای پژوهشی برای بهبود این شیوه نامه ضرورت پژوهش حاضر را ایجاب می کند. این تحقیق با شیوه توصیفی تحلیلی به بررسی و نقد شیوه نامه احراز توبه بر مبنای منابع اصیل دینی، مانند قرآن و روایات و متون فقه، پرداخته است. از مهم ترین یافته های این پژوهش این است که شیوه نامه احراز توبه، که در واقع دستورالعمل اجرایی مواد 114 تا 119 قانون مجازات اسلامی است، منطبق بر نظر برخی از فقهاست نه همه آن ها و موادی از این شیوه نامه هم فقط در ضوابط حاکم بر محاکم قضایی ریشه دارد و هیچ اساس فقهی ندارد.

شرط عدم مسئولیت یکی از شروط قراردادی است که به موجب آن، یکی از طرفین یا هر دو، خود را از مسئولیت ناشی از اجرای ناقص یا خسارت بار قرارداد معاف می سازند. این شرط، در نظام های حقوقی مختلف، بر پایه اصل حاکمیت اراده و آزادی قراردادها پذیرفته شده، اما در عین حال با محدودیت های جدی مواجه است. در حقوق ایران، پذیرش مشروعیت این شرط، منوط به رعایت قواعد عمومی قراردادها، اصول اخلاقی، و الزامات نظم عمومی است. این مقاله با بررسی مبانی فقهی و قانونی، تلاش دارد حدود و ثغور مشروعیت این شرط را در پرتو حقوق داخلی و تطبیقی روشن سازد.در بررسی انجام شده، مشخص شد که شرط عدم مسئولیت در برخی حوزه ها—نظیر خسارات ناشی از تقصیر عمدی، آسیب های بدنی، و قراردادهای الحاقی—به دلیل تعارض با نظم عمومی یا اصول عدالت قراردادی، باطل یا غیرقابل استناد تلقی می شود. همچنین، در نظام حقوقی ایران، فقدان وحدت رویه قضایی و ابهام در تفسیر مفاهیم «مغایرت با مقتضای عقد» یا «شرط نامشروع» باعث شده است که کارایی عملی این شرط همواره محل تردید باشد. مقاله در پی آن است که با تحلیل نظری و مطالعه نمونه های قضایی، قلمرو مشروع این شرط را شناسایی و از حدود نامشروع آن تفکیک کند.

علم تشریح و کالبد شکافی یکی از علوم مهم در رشته طب می باشد که از دیرباز مورد اهتمام پزشکان و متخصصان بوده است. این علم در مورد اعضای انسان و چگونگی ترکیب آنها بحث می کند که دارای ثمرات فراوان برای متخصصان علم پزشکی می باشد. هم چنین تشریح یکی از مسائل مورد بحث در عرصه فقه پزشکی است و فقهای گرانقدر در این مسئله دارای اندیشه های فقهی موافق و مخالف می باشند. محور این نوشتار بر مبانی فقهی حضرت آیت الله العظمی سید سعید حکیم (ره) استوار خواهد بود که تا کنون در مقاله علمی بدان پرداخته نشده است. در نوشتار حاضر با تکیه بر روش توصیفی- تحلیلی و بهره گیری از سبک استنباطی و اجتهادی، به ادله حرمت تشریح مانند، حفظ حرمت مسلمان، حرمت مثله کردن، وجوب فوری دفن، وجوب دیه، از دیدگاه ایشان پرداخته شده است و در ادامه به موارد مجاز تشریح مانند: حفظ حیات انسان، رعایت مصالح مسلمانان، اهداف آموزشی و وصیت به تشریح، اشاره شده است.

به نظر مشهور فقها، پزشک می تواند پیش از درمان، نسبت به خساراتِ آن، برائت بگیرد و عمده دلیل، خبر سکونی از امام صادق 7 است که حضرت علی 7 فرمودند: «هرکس تطبُّب یا تبیطُر کند، باید از ولیّ او [یا آن] برائت بگیرد در غیر این صورت ضامنِ او [یا آن] است». استناد به این روایت، از دیرباز با اشکالاتی مواجه بوده که البته بی پاسخ نمانده است و نوشتار پیشِ رو، به دنبال این پرسش که: «آیا افزون بر ایرادات سابق، چالش دیگری هم وجود دارد؟»، به روش توصیفی تحلیلی و بهره گیری از داده های کتابخانه ای، چند اشکال جدید برشمرده، از جمله اینکه: با صرف نظر از وثاقت یا ضعف سکونی، روایت طبق برداشت مشهور (برائت گیری پزشک پیش از درمان)، از متفرّدات این راوی است که بیشتر اصحاب در آن توقّف دارند. دلالت آن بر مدّعا نیز تمام نیست؛ مشهور، «تطبُّب» را به «طبابت» (یعنی: فعل پزشک) معنا کرده اند، امّا براساس لغت، این تعبیر بر «تکلّف به طبابت» (یعنی: تلاش فرد ناخبره برای درمان) هم اطلاق شده و این معنا نیز در روایت احتمال می رود، لذا مجمل است. همچنین طبق قواعد زبان، حدیث، بر گرفتنِ برائت «پس از درمان» دلالت دارد و شاهدی بر پیشیِ آن چنانکه مشهور قائل اند درمیان نیست. به علاوه اطلاقِ روایت، همه آسیب های درمانی را شامل می شود، در حالی که موارد اندکی از آسیب ها مورد نظر مشهور است و از استناد این دیدگاه به روایت، یا تقیید اکثر لازم می آید، یا تنزیل مطلق به فردِ نادر. از این رو روایت قابل تمسک نیست و بایستی بر این مدّعا دنبال دلیل دیگری بود.

جهانی شدن و جهان منطقه ای شدن، موجب خلق ابزارها و فرصت های جدید دیپلماتیک در عرصه بین المللی مانند پارادیپلماسی و فرصت های ناشی از دیاسپورا شده است. تلفیق این فرصت ها منجر به گشایش دریچه های نوینی در علم سیاست، روابط بین الملل و دولت ها می شود. این مقاله به بررسی ظرفیت های پارادیپلماتیک ایرانیان دیاسپورا در ترکیه می پردازد و توانایی آنها را در تقویت روابط فرهنگی، اقتصادی و سیاسی بین دو ملت بررسی می کند. پارادیپلماسی به عنوان پل غیررسمی بین کشورها و اشاعه همکاری های فرامرزی عمل می کند و اهمیت استفاده از جوامع دیاسپورا در سه محور اقتصاد، سیاست و فرهنگ در سراسر جهان امری در حال افزایش است. با روند تصاعدی اهمیت به کارگیری این موضوع در دستگاه سیاست خارجی کشورها، مقاله پیش رو با هدف معرفی افق جدیدی از فرصت های نوین به منظور تحقق منافع ملی به بررسی ظرفیت-های پارادیپلماتیک دیاسپورای ایرانی در ترکیه می پردازد. از این منظر پرسش اصلی مقاله مطرح می شود که دیاسپورای ایرانی در ترکیه چه ظرفیت های پارادیپلماتیکی دارد و این ظرفیت ها چگونه می تواند بر روابط دو کشور تاثیرگذار باشد؟ یافت های پژوهش بر این امر تاکید دارد که «دیاسپورای ایرانی در ابعاد فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و بعضا سیاسی دارای ظرفیت بالای پارادیپلماتیک است که می تواند سبب تقویت روابط ایران و ترکیه شود». قابل ذکر است روش نگارش این مقاله به صورت علی که مبتنی بر زنجیره علت و معلول است و ابزار گردآوری داده ها به صورت کتابخانه ای و مصاحبه ای می باشد.

وحی قرآنی، به مثابه بنیادی ترین تجلّی الهی در تمدن اسلامی، همواره در مرکز توجه شرق شناسان و اسلام پژوهان واقع شده است. در دهه های اخیر، شماری از مستشرقان کوشیده اند با برجسته ساختن مشابهت های مفهومی، روایی و زبانی میان قرآن و متون یهودی و مسیحی، منشأیی بشری برای قرآن قائل شوند و آن را برگرفته یا متأثر از دانش دینی پیشین معرفی کنند. این دیدگاه بیش و پیش از همه، بر قیاس میان قصص پیامبران، آموزه های شرعی و لغات مشترک استوار بوده است؛ حال آن که بررسی جامع بستر تاریخی، فرهنگی و زبانی عصر نزول، اشکالات جدی بر پیکره این نظریه وارد می سازد. یکی از مهم ترین نقدها بر نظریه اقتباس، به مسأله فقدان ترجمه های موجود، معتبر و در دسترس از متون مقدس یهودی و مسیحی به زبان عربی در شبه جزیره عربستان پیش از اسلام بازمی گردد. بر پایه یافته های جدید پژوهشگران غربی نظیر سیدنی گریفیت، کهن ترین ترجمه های عربی عهد جدید و عهد قدیم، مربوط به چند قرن پس از عصر پیامبر(ص) است. همچنین قرائن تاریخی مؤید آن است که پیامبر اسلام(ص) نه تنها به متون مکتوب اهل کتاب دسترسی نداشته، بلکه خود جوامع یهودی و مسیحی شبه جزیره، غالباً فاقد آگاهی مستقیم از تمامی کتاب های مقدس بودند. در این مقاله، ضمن بازخوانی انتقادی آرای شاخصِ شرق شناسانی چون توری، کاش، ونزبرو، کرون و گریفیت، و استناد به تحلیل های تاریخی و متنی، نشان داده می شود که تشابهات موجود، نه دلایل اقتباس و تأثیرپذیری، بلکه نشانه هایی از منشأ واحد ادیان ابراهیمی است که در قالبی نو و مستقل در قرآن جلوه یافته اند. بر این اساس، استقلال ساختاری و معنایی قرآن، نقد بر منابع نقدپذیری غربی، و فقدان شواهد معتبرِ دسترسی به متون پیشین، واقعیت وحیانی و اعجاز جاودانه این کتاب آسمانی را تأکید می بخشد.

در پی جهانی شدن اقتصاد، امارات متحده عربی به عنوان الگویی پیچیده در همگرایی اقتصاد جهانی و توسعه ظاهر شده است. متعاقب قرار گرفتن این کشور در مسیر جهانی شدن، سرمایه گذاری های گسترده و رشد صنایع مختلف به عنوان عناصر محوری این تحول بروز یافته اند که یکی از نتایج آن اهمیت یافتن تعدد جنسیت ها در پیشبرد نیروی کار و جنسیت زدگی بازار کار در این کشور بوده است. هدف این مقاله بررسی تأثیر جهانی شدن اقتصاد بر تبدیل شدن جنسیت به کالا، با تمرکز بر مطالعه موردی امارات متحده عربی است. این مقاله با بررسی تأثیر جهانی شدن اقتصاد بر توسعه صنعتی و اجتماعی امارات متحده عربی، بر این پرسش متمرکز است که چگونه جهانی شدن به کالایی شدن جنسیت در این کشور منجر شده است و با بهره گیری از رویکرد اقتصاد سیاسی بین الملل و نظریات رئالیسم، لیبرالیسم و ساختارگرایی، این مقاله بر این ادعاست که جهانی شدن اقتصاد با تأکید بر انباشت سرمایه و جذب سرمایه گذاری خارجی، پایه های صنعتی شدن سریع امارات متحده عربی را فراهم کرده است و با اهمیت دادن به کسب سود و انباشت سرمایه موجب کالایی شدن افراد و شیئیت بخشیدن به موضوع جنسیت در بعد اقتصادی شده و در نتیجه باهدف ایجاد یک صنعت جاذب سرمایه و اشتغال زا، زمینه ساز رواج پدیده کارگران جنسی شده است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که در نتیجه اهمیت یافتن غیر قابل انکار جهانی شدن اقتصاد و تلاش کشورها برای نقش یابی در اقتصاد جهانی، بهره گیری از مقوله جنسیت به عنوان نیروی کار به عنوان عنصر جاذب سرمایه و فناوری در کشورها مهم شده است.

اهمیت تصمیم گیری به حدی است که به نظر برخی اندیشمندان مدیریت مثل هربرت سایمون، مدیریت چیزی جز تصمیم گیری نیست. با توجه به ابعاد مختلف تصمیم گیری، سبک های مختلفی برای آن ذکر کرده اند مثل تصمیم گیری فردی و گروهی، احساسی و اضطرابی، منطقی و احساسی  و راهبردی و کوتاه مدت؛ صریح ترین واژه در قرآن کریم برای تصمیم گیری واژه «عزم» است که در برخی آیات ناظر به سبک تصمیم گیری ذکر گردیده است و از فحوای برخی آیات دیگر (هرچند از واژه عزم استفاده نشده است) نیز می توان کم و کیف تصمیم گیری را استنباط کرد. تحقیق حاضر در پی دست یابی به سبک تصمیم گیری عقلایی در قرآن کریم بوده است که به روش تحلیلی- توصیفی و مطالعات اسنادی انجام یافته است. برایند تحقیق حاکی از این بوده است که سبک تصمیم گیری عقلایی در قرآن کریم در آیات متعدد بخصوص آیه 18 سوره زمر به صراحت بیان گردیده و با دلالت مطابقی قابل استنباط است؛ اما از سایر آیاتی که ناظر تصمیم گیری هستند و حاوی کلیدواژه «عزم» هستند، تصمیم گیری عقلایی براساس دلالات تضمنی یا التزامی قابل استخراج و استنباط هستند، نه دلالت مطابقی؛ از سوی دیگر آیات دالّ بر تصمیم گیری عقلانی محدود به آیات عزم نیستند بلکه بیش از 80 آیه ناظر به این سبک از تصمیم گیری است که هر کدام مرحله از تصمیم گیری عقلایی را بیان داشته اند.

ارزیابی کیفیت ترجمه در متون مقدس از جمله قرآن و حدیث جهت صیانت از آنها، ضرورت دارد و از اهمیت بالایی برخوردار است. در میان الگوهای ارزیابی کیفیت، ترجمه الگوی گارسس به طور قابل توجهی از سایر مدل های پیشنهادی برای نقد واژگانی ترجمه قرآن جامع تر است. پژوهش حاضر در نظر دارد تا انتخاب های واژگانی ترجمه کریم زمانی از قرآن کریم را براساس الگوی گارسس در سطح معنایی- لغوی، مورد نقد و بررسی قرار دهد. اساس این ارزیابی پاسخ به این پرسش است که میزان تطابق ترجمه کریم زمانی با روش گارسس در سطح معنایی-لغوی تا چه حد بوده است؟ مهمترین یافته های این پژوهش که به روش توصیفی-تحلیلی نگاشته شده، بیانگر آن است که واژگان ترجمه زمانی از منظر مؤلفه های نظریه گارسس، قابل نقد و بررسی است، به گونه ای که این ترجمه هم توضیحی - و هم توضیح تفسیری و واژگانی- است و یا موارد زیادی از معادل سازی - معادل مرسوم و غیرمرسوم - و قبض و بسط نحوی و انتقال-ابهام را در خود دارد.

مطابق آیه ۵۰ سوره مائده، خدای متعال بهترین قانونگذار است و قوانین الهی، بهترین قوانین محسوب می شوند. این برتری علاوه بر محتوا، شامل شکل و روند ارائه احکام نیز می شود. بنابراین، هدف این پژوهش، بررسی تفسیری شکل و روند تشریع احکام اجتماعی جهاد، حج و ربا در قرآن کریم است تا بتوان الگویی برای قانون گذاری مسائل اجتماعی از قرآن استخراج کرد. دستیابی به این الگو از آن جهت حائز اهمیت است که می توان از آن در حوزه های تفسیر، فقه و قانون گذاری اجتماعی بهره برد. این پژوهش که با روش توصیفی تحلیلی تدوین شده و داده های آن به شیوه کتابخانه ای گردآوری شده است، با تفکیک آیات به «اصل حکم» و «فروعات» و نیز ترتیب نزول آیات، به الگویی دست یافته که بر اساس آن، آیات پیش از حکم اصلی با بیان سابقه حکم و فرهنگ سازی، به بسترسازی برای پذیرش حکم می پردازند و آیات پس از اصل حکم، با تبیین احکام فرعی، بهره گیری از ابزارهای تبشیر و انذار، در نظرگیری انعطاف، و بیان حکمت و آثار حکم، در جهت تکمیل و تأثیرگذاری احکام بر مکلفان گام برمی دارند.

در آیات قرآن کریم بارها به جبرئیل، ملائک و نقش آنها در اجرای فرامین الهی اشاره شده است. خداوند ایمان به ملائکه را لازم و شرط تقوا می داند و دشمنی با جبرئیل را دشمنی با خود دانسته است. ایمان و دوستی، بدون شناخت ممکن نیست، از این رو شناخت جبرئیل در حد توان هرکس، ضروری است. این پژوهش بر اساس تئوری شبکه معنایی که در مطالعات قرآنی با نام ایزوتسو گره خورده است، درصدد یافتن ماهیت جبرئیل از منظر آیات قرآن مجید است. بنا بر حصر عقلی و با توجه به الفاظ همنشین و جانشین جبرئیل در قرآن، چهار فرض محتمل است: جبرئیل مَلَک است؛ جبرئیل روح است؛ جبرئیل هم روح و هم مَلَک است؛ جبرئیل نه روح است و نه مَلَک. پس از مداقه در آیات، مطالعه منابع تفسیری و تحلیل و بررسی، این نتیجه حاصل آمد که جبرئیل، از جنس ملائکه است و مانند آنها، دارای مقامی معلوم است و امکان ارتقاء یا سقوط از آن مقام برای او ممکن نیست. در این مقام معلوم، دارای روحی در مرتبه بالای قدس و امانتداری است. بنابراین مُجاز است، به او و هر صاحب چنین روحی، به ترتیب، روح القدس و روح الامین گفته شود.

زیبایی محتوایی یک متن، به آن دسته از زیبایی هایی اطلاق می شود که در قالب های زبانی و بلاغی بخش های گوناگون آن متن تبیین پذیر است و به طور مشخص به تحلیل محتوای زیبای اثر می پردازد. نوشتار حاضر با محوریت سوره فجر، در پی تحلیل تفسیر محتوای زیبای این سوره است. مسئله اصلی این پژوهش، نهفتگی این زیبایی ها در لایه های مختلف سوره است. از آنجا که تحلیل زیباشناختی قرآن به درک بهتر اعجاز و فهم و تفسیر آن کمک می کند، هدف این موضوع بیش ازپیش آشکار می شود. این پژوهش با روش تحلیل محتوایی و با بیان ارتباط میان مضامین گوناگون سوره شکل گرفته است. در این راستا، زیبایی محتوایی گسترده سوگندهای ابتدایی، وجود صنعت اتساع و هیجانات زبانی، ارتباط این بخش با بخش های دیگر، محتوای جواب قسم و محتوای کلی سوره تحلیل شده است. سپس زیبایی های تفسیری مبتنی بر مباحث زیباشناختی زبانی و بلاغی در بخش های عبرت آموز، ابتلائات و معاد تبیین می گردد.

مسئله اصلی این پژوهش آن است که اثرگذاری معرفت اخلاقی در فرایند تفسیر که با عنوان «کارکرد تفسیری» از آن یاد شده است بدان معناست که معرفت اخلاقی، به عنوان قرینه تفسیری آیات و روایات نقش ایفا کند. عدم اختصاص سرفصلی مستقل به این بحث سبب کاستی، عدم انسجام و پراکنده نگاری هایی در این زمینه شده است. سؤال اساسی اینجاست که «آیا می توان با احصاء مواردِ کارکرد تفسیری در سنت شیعی، آنها را به صورتی مناط محور طبقه بندی نمود و آیا این کارکردها معتبرند؟». نوشتار پیش رو با استقرای آثار فقهای شیعه و با رویکردی تحلیلی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که می توان «کارکرد تفسیری» را در سه گروه کارکردهای «تبیینی»، «محدودکننده» و «توسعه بخش» طبقه بندی نمود. در نتیجه فقها همواره این کارکردها را در چهارچوب قراردادهای مشترک زبانی به کار بسته اند؛ به همین سبب و براساس تفسیر صحیح از حجیت ظهورِ عرفی که اعتبار آن در گرو استناد به قراردادهای مشترک زبانی است، روشن می شود که این کارکردها معتبر، قابل استناد و حجت هستند.

داستان حضرت نوح(ع) از آموزنده ترین قصص قرآنی است که در تفسیر «تسنیم» با نگاهی عمیق، نظام مند و تربیت محور تحلیل شده است. این پژوهش با هدف بررسی ظرفیت های تربیتی و اخلاقی این داستان، به تحلیل آموزه های آن در مواجهه با چالش های اخلاقی و اجتماعی انسان معاصر می پردازد. پرسش اصلی مقاله آن است که چگونه می توان با بهره گیری از آموزه های اخلاقی و معرفتی داستان نوح (ع)، به بازسازی هویت اخلاقی انسان امروز و حل بحران هایی همچون: فردگرایی، ضعف معنویت، بی تابی، مسئولیت گریزی و آشفتگی ارزش ها کمک کرد. این مطالعه با روش توصیفی تحلیلی و با اتکا بر تفسیر تسنیم انجام شده است. یافته ها نشان می دهد مفاهیمی چون: صبر، توکل، شکرگزاری، خیرخواهی، استغفار، دعا، استقامت و ادب معاشرت، ارکان تربیتی این داستان را تشکیل می دهند که می توانند به مثابه راهکارهایی معنوی و کاربردی در برابر بحران های اخلاقی کنونی به کار گرفته شوند. همچنین، این داستان با هشدار درباره پیامدهای انکار حق، پیروی از اکثریت گمراه، تقلیل معرفت به حس گرایی و کفران نعمت، مسیر اصلاح فرد و جامعه را ترسیم می کند. در مجموع، این مقاله نشان می دهد که خوانش تربیتی از داستان نوح؟ع؟، ظرفیتی اصیل برای بازسازی اخلاق فردی و اجتماعی در عصر حاضر فراهم می آورد.

مسئله اصلی این پژوهش آن است که اخیراً طرح دیدگاه هایی مبنی بر «تفکیک اخلاق از دین» در گفتمان عمومیْ ضرورت واکاوی بنیادین این نسبت را نمایان ساخته است. این مقاله، با هدف نقد مبانی نظری گفتمان جدایی انگار و ارائه چهارچوبی جایگزین، با روشی توصیفی تحلیلی و رویکردی وجودشناختی به این مسئله می پردازد. یافته ها نشان می دهد که دوگانه دین و اخلاق یک «شبه مسئله» است که ریشه در خطای مفهومی و غفلت از وحدت این دو در ساحت وجودی دارد. در مقابل این نگاه، نظریه «وحدت وجودی دین و اخلاق» به عنوان چهارچوب بدیل تبیین می شود که بر اساس آن، دین صورت آگاهانه و جهت یافته همان اخلاقِ وجودی (فرایند استکمالی انسان) است. این وحدت، جداسازی این دو را ناممکن و تقابل آنها را بی معنا می سازد و به پیوندی ذاتی و هم افزا میان آنها حکم می کند.