پژوهشنامه بازرگانی

پژوهشنامه بازرگانی

پژوهشنامه بازرگانی سال 25 زمستان 1400 شماره 101 (مقاله علمی وزارت علوم)

مقالات

۱.

طراحی یک شبکه زنجیره تامین چابک در شرایط پویایی قیمت با تمرکز بر برنامه ریزی حمل و نقل(مقاله علمی وزارت علوم)

کلید واژه ها: طراحی زنجیره تأمین چابک برنامه ریزی حمل و نقل تقاضای متغیر (پویایی تقاضا)

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۶۲ تعداد دانلود : ۴۹
مسئله مورد مطالعه این پژوهش طراحی زنجیره تأمین چابک در شرایط محدودیت ظرفیت و وابستگی تقاضا به قیمت است. هدف این پژوهش، طراحی یک زنجیره تأمین چابک در تصمیم گیری یکپارچه برنامه ریزی توأم تولید، توزیع، مسیریابی و قیمت گذاری برای محصولات با توجه ویژه به برنامه ریزی حمل و نقل است. رویکرد ارائه شده، رویکردی یکپارچه در زمینه برنامه ریزی زنجیره تأمین، مدیریت توزیع و برنامه ریزی تولید محصولات با توجه به محدودیت ظرفیت ها و توجه به پارامترهای مختلف در ارتباط با حمل و نقل است. سیستم حمل ونقل مطرح شده در این پژوهش شامل انواع مختلف وسایل نقلیه می شود که دارای ظرفیت و هزینه های متفاوت برای حمل کالا هستند. جهت حل مسئله، یک مدل غیرخطی آمیخته با اعداد صحیح که فرایندهای برنامه ریزی مورد نیاز جهت حداکثرسازی سود زنجیره را در بر می گیرد، ارائه شده است. نتایج به دست آمده از حل مثال عددی نشان می دهد که بین برنامه ریزی توام تولید و توزیع و کاهش هزینه های کل زنجیره تأمین رابطه خطی وجود دارد. همچنین میزان تقاضای خرده فروشان در شبکه زنجیره تأمین مورد بررسی با افزایش قیمت کاهش یافته، بنابراین می توان از قیمت به عنوان اهرمی جهت برنامه ریزی تولید، موجودی و توزیع را با توجه به محدودیت ظرفیت بخش های مختلف زنجیره تأمین استفاده نمود.
۲.

تاثیر عوامل فردی و درون فروشگاهی بر رفتار خریداران در فروشگاه های زنجیره ای(مقاله علمی وزارت علوم)

کلید واژه ها: استراتژی درون فروشگاهی قیمت گذاری روان شناختی فرآیند تصمیم گیری خریداران فروشگاه زنجیره ای

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۲ تعداد دانلود : ۱۲۷
پژوهش با هدف تاثیر استراتژی های درون فروشگاهی شامل تاکتیک های قیمت گذاری روان شناختی، تحدیدهای زمانی در خرید، ایجاد کنجکاوی خریدار در محیط فروشگاه نسبت به محصولات با درگیری ذهنی مختلف بر رفتار خریداران در فروشگاه های زنجیره ای انجام شده است. پژوهش از لحاظ هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی-پیمایشی-همبستگی می باشد. جامعه آماری پژوهش را خریداران فروشگاه هایپراستار تشکیل می دهند. روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای تک مرحله ای می باشد که جمع آوری داده ها به صورت حضوری از طریق پرسشنامه استاندارد صورت گرفت. با توجه به حجم نامحدود جامعه، از طریق فرمول کوکران تعداد 384 خریدار در زمان ورود به هایپراستار به صورت تصادفی انتخاب شدند. تحلیل داده ها از طریق مدل سازی معادلات ساختاری با استفاده از نرم افزار ایموس18 انجام شد.  نتایج نشان داد، نیاز به شناخت خریدار تاثیر مستقیم و معنی داری بر تصمیم گیری خریداران دارد و قیمت مرجع بیرونی غیرقابل باور به عنوان محرک خرده فروشی، این اثر را تقویت می کند. همچنین محدودیت زمانی در خرید توسط خرده فروش، تاثیر مستقیم و معنی داری بر تصمیم گیریِ خریدار دارد و استفاده از قیمت مرجع بیرونی غیرقابل باور  منجر به تشدید نگرش و ارزش درک شده از معامله  می شود.  با توجه به اقتصاد رکود تورمی در کشور، استفاده از استراتژی های درون فروشگاهی راهکار موثری جهت جلب توجه، افزایش ارزش درک شده از معامله و تمایل به خرید در فروشگاه های زنجیره ای می باشد و تاکتیک قیمت گذاری روان شناختی یک ابزار مناسب در این حوزه می باشند.
۳.

تاثیر اینترنت برتجارت دوجانبه ایران؛ رویکرد مدل جاذبه تعدیل شده(مقاله علمی وزارت علوم)

کلید واژه ها: تجارت دوجانبه مدل جاذبه اینترنت تجارت الکترونیکی تجارت بین الملل

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۳۰ تعداد دانلود : ۵۶
رشد چشمگیر تجارت الکترونیکی بین المللی در چند سال اخیر بیانگر اهمیت نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات و اینترنت در رشد این نوع تجارت و به طور کل تجارت بین الملل می باشد. بر این اساس در این مطالعه نقش اینترنت بر تجارت دوجانبه ایران و شرکای عمده تجاری آن بررسی خواهد شد. با توجه به ماهیت متفاوت بخش های عمده اقتصادی و کالاها و خدماتی که ارائه می دهند، اینترنت می تواند نقش متفاوتی در گسترش تجارت هریک از بخش ها ایفا نماید. لذا در این مطالعه تلاش شده است تا نقش اینترنت بر تجارت کشور با شرکای عمده خود در سه بخش کشاورزی، غیر کشاورزی (صنعت) و خدمات در طی سال های 1995 تا 2015 مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد که نوآوری پژوهش حاضر نسبت به مطالعات پیشین می باشد. در این راستا از مدل جاذبه تعدیل شده و داده های تابلویی برای مدل سازی تجربی و تجزیه و تحلیل داده ها استفاده خواهد شد. در میان سه مدل برآورد شده، تنها متغیرهای دسترسی به اینترنت و نرخ ارز در کشور صادرکننده در همه مدل های نهایی معنی دار شده اند و توان توضیح جریانات تجاری را دارد که به نوعی می تواند حاکی از تغییر الگوی تجارت در بین کشورهای جهان نیز باشد. نکته بعدی اینکه در میان مدل های مختلف، در مدل تجارت کالاهای غیر کشاورزی (صنعتی) هم چنان متغیرهای سنتی قدرت توضیح دهندگی بیشتری برای توضیح جریانات تجاری دارند و در مقابل در مدل خدمات به هیچ وجه متغیرهای سنتی توانایی توضیج جریانات تجاری را ندارند.  
۴.

تاثیر ساختار نهاد بر صادرات کالاهای واسطه ای کشورهای در حال توسعه(مقاله علمی وزارت علوم)

کلید واژه ها: صادرات حکمرانی خوب کشورهای در حال توسعه کالاهای واسطه ای

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۲۱ تعداد دانلود : ۱۰۴
طی دو دهه اخیر تجارت کالاها و خدمات واسطه ای 1[1] کشورهای درحال توسعه به واسطه اتصال به زنجیره ارزش جهانی رو به رشد بوده است. از طرفی بسیاری از این کشورها اقداماتی را برای توسعه نهادی به ویژه در حوزه تجارت بین المللی داشته باشد. بررسی میزان اهمیت و تاثیر عامل نهادی بر صادرات کالاهای واسطه ای کشورهای درحال توسعه در چارچوب مدل جاذبه، از اهداف اصلی این مقاله است. متغیر نهادی، شامل متوسط شاخص حکمرانی بانک جهانی و مولفه های تعیین کننده آن شامل شاخص حاکمیت قانون، اثر بخشی دولت، کیفیت مقررات، ثبات سیاسی و فقدان خشونت، کنترل فساد و اعتراض و پاسخگویی می باشد. برای برآورد مدل از داده های تابلویی برای سال های 2017 - 1996 نمونه ای از 131 کشور درحال توسعه و به روش حداقل مربعات تعمیم یافته [2] (EGLS) و حداقل مربعات معمولی کاملاً اصلاح شده [3] (FMOLS) استفاده شده است. نتایج نشان می دهد افزایش حکمرانی خوب کشورهای درحال توسعه باعث افزایش مشارکت این دسته از کشورها در صادرات جهانی کالاهای واسطه ای می شود. در حالی که حکمرانی خوب در کشورهای مقصد بر صادرات کشورهای درحال توسعه تأثیرگذار نمی باشد. لذا اولویت کشورهای درحال توسعه برای توسعه جریان صادرات کالاهای واسطه ای از طریق بهبود حکمرانی خوب، فراهم کردن بسترهایی جهت اثر بخشی دولت، کیفیت مقررات و حاکمیت قانون است.     [1] 1. کالاهای واسطه ای (Intermediate Goods)، اگرچه یک کالای نهائی یک فعالیت تولیدی می باشند، اما این محصولات به نوبه خود در دیگر فعالیت های تولیدی به عنوان نهاده به کار می روند.   [2] . Estimat Generalized Least Squares   [3] . Fully Modified Least Squares (FMOLS)  
۵.

عوامل مؤثر سه گانه دو سوتوانی سازمانی: رویکرد مرور نظام مند(مقاله علمی وزارت علوم)

کلید واژه ها: دو سو توانی مرور نظام مند عوامل زمینه ای عوامل ساختاری عوامل رفتاری

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۸۱ تعداد دانلود : ۶۱
هدف: با توجه به فضای عدم ابهام و عدم اطمینان استفاده از پدیده دوسو توانی امری لازم و ضروری است. بر اساس کلیه پژوهش های پیشین چاپ شده در مجلات تخصصی هدف پژوهش حاضر به دنبال شناسایی عوامل مؤثر بر دوسوتوانی است. طراحی/ روش شناسی/ رویکرد: برای بررسی سؤال اصلی پژوهش از مرور نظام مند استفاده شده است که با استفاده فیلتر مقالات انتخاب شده بر اساس چکیده و خروجی کار. تعداد 30 مقاله نهایی به عنوان مبنای پژوهش انتخاب شدند که در واقع جامعه آماری نهایی این پژوهش است. یافته های پژوهش: پس از تحلیل و گرداوری مقالات نهایتاً بر اساس رویکردهای سه گانه تحلیل به دوسو توانی شاخص های مؤثر بر دوسو توانی در سه دسته کلی شناسایی شدند که عبارت اند از عوامل زمینه ای، عوامل ساختاری و عوامل رفتاری. عوامل زمینه دارای شش شاخص پویایی محیطی، شدت رقابت، جهت گیری بازار، عدم تقارن اطلاعات و فشار نهادی بوده است همچنین عوامل ساختاری دارای 10 شاخص قابلیت هماهنگی، قابلیت سیستمی، قلمرو تنوع، عمر سازمان، اندازه سازمان، استفاده هم زمان از ساختار ارگانیک و مکانیک، مازاد منابع، قابلیت های  پویا، جهت گیری سازمان و استراتژی قبلی سازمان، و  نهایتاً عوامل رفتاری شامل شش شاخص فرهنگ قوی، ظرفیت جذب بالای کارکنان برای یادگیری، گروه مدیریتی قوی و قابلیت جامعه پذیری بالا، سیستم های تشویقی مدیران در مقابل کارکنان و  سبک رهبری مدیران  بودند. محدودیت ها و پیامدها: محدودیت اصلی پژوهش صرفا مقاله های نظری بودند که مبنای پژوهش بودند و از نتایج اصلی آن اینکه برای ایجاد دوسوتوانی باید به طور هم زمان انگیزه های مدیریتی، ساختار منعطف شرکت و عدم اطمینان بالای محیطی مورد توجه باشد. ابتکار یا ارزش مقاله: ابتکار اصلی مقاله در این است که تا هم اکنون هیچ پژوهشی با در نظر گرفتن کلیه عوامل داخلی و خارجی دسته بندی کاملی در مورد شکل گیری  دو سو توانی ارائه نکرده است و پژوهش حاضر به این شکاف پاسخ داده است.    
۶.

طراحی زنجیره تأمین کالاهای فاسدشدنی با دوره عمر ثابت با استفاده از تکنیک محدوده میان بخشی نرمال(مقاله علمی وزارت علوم)

کلید واژه ها: طراحی زنجیره تأمین کالای فاسدشدنی مدل سازی ریاضی تکنیک محدوده میانبخشی نرمال

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۴۷ تعداد دانلود : ۷۱
طراحی زنجیره تأمین بر کارایی و اثربخشی آن تاثیر به سزایی دارد. از این رو هدف از انجام این پژوهش طراحی یک زنجیره تأمین چهار سطحی، شامل کارخانجات تولیدی، مراکز توزیع، عمده فروشان و خرده فروشان جهت کالاهای فاسدشدنی با دوره عمر ثابت می باشد که به صورت یک مدل ریاضی چند هدفه به منظور تصمیم گیری در سطح راهبردی و راه کنش از جمله تعداد، اندازه و مکان مراکز توزیع و عمده فروشان، تعیین میزان جریان کالا میان تسهیلات مختلف در سطوح زنجیره تأمین، محاسبه میزان موجودی در مراکز انبارش کالا و همچنین انتخاب وسیله حمل کالا میان سطوح زنجیره، ارائه شده است و هدف مدل حداقل سازی هزینه های زنجیره تأمین و درعین حال دست یابی به کمترین زمان سفر کالا در زنجیره تأمین می باشد. مدل سازی انجام شده تلاش می کند با در نظر گرفتن دوره عمر محصول، نرخ متفاوت فساد کالا در تسهیلات مختلف انبارش و همچنین در نظر گرفتن روش های مختلف حمل محصول با نرخ های مختلف فساد کالا، نقصان تحقیقات قبلی در حوزه طراحی زنجیره تأمین کالاهای فاسدشدنی را برطرف نماید. با توجه به چندهدفه بودن مدل، این مطالعه از رویکرد حل محدوده میان بخشی نرمال در قالب نرم افزار GAMS 24 و حل کننده CPLEX به منظور حل مدل ریاضی بهره گرفته است که در مقایسه با سایر رویکردها مانند برنامه ریزی آرمانی، برتری های قابل توجهی دارد و به تصمیم گیرنده این امکان را می دهد که با توجه به درجه اهمیت اهداف مختلف، مطلوب ترین راه حل را از میان راه حل های موجود انتخاب نماید. مدل توسعه داده شده و رویکرد حل در یک مطالعه موردی در صنعت لبنیات در ایران مورد آزمون قرار گرفته است.  
۷.

تدوین الگوی توسعه صادرات صنایع هایتک ایران(مقاله علمی وزارت علوم)

کلید واژه ها: توسعه صادرات صادرات غیرنفتی صنعت هایتک

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۱۵ تعداد دانلود : ۸۱
صادرات با فناوری بالا هرچند سهم اندکی از صادرات غیرنفتی دارد، لیکن سهم آن از 1.6 درصد در سال 1390 به 0.6 در سال 1396 کاهش یافت. این کالاها در زمره کالاهای باارزش افزوده بالا بوده که می توانند به رشد اقتصادی کشور کمک شایانی نمایند. لذا بررسی دلایل افت و سطح پایین صادرات این اقلام و راه کارهای افزایش آنها، هدف این مقاله می باشد. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از منظر روش گردآوری داده ها پیمایشی، و از دید روش، ترکیبی (کمی و کیفی) و در دو فاز صورت گرفته است. در فاز کیفی با به کارگیری روش تحلیل مضمون، معیارهای زیربنایی موثر بر صادرات کالاهای با فناوری بالا، شناسایی و دسته بندی شد. به این ترتیب که با چهارده نفر از خبرگان در حوزه توسعه صادرات در صنعت هایتک، مصاحبه هایی صورت گرفت و مهم ترین معیارها استخراج گردید. برای شناسایی و غربال زیر معیارهای موثر بر توسعه صادرات کالاهای هایتک از تکنیک دلفی فازی استفاده شد. در فاز دوم پژوهش با توزیع پرسشنامه در بین شرکت های دانش بنیان، مدل به دست آمده با مدل معادلات ساختاری آزمون شد. تحلیل داده ها در بخش کیفی با نرم افزار MAXQDA و در بخش کمی با نرم افزار SMART PLS انجام شده است. نتایج بررسی ها نشان می دهد که "سیاست های تشویق و توسعه صادرات" و "تسهیل تجاری" دارای بالاترین تاثیر و "دسترسی بازار" دارای کمترین تاثیر بر توسعه صادرات محصولات با فناوری بالا است. بنابرین عوامل طرف عرضه از عوامل طرف تقاضا از اهمیت بالاتری برخوردار است.  
۸.

رفتار هماهنگ در حقوق رقابت (مطالعه ی تطبیقی در حقوق ایران و حقوق اتّحادیه ی اروپا)(مقاله علمی وزارت علوم)

کلید واژه ها: اطلاعات ارتباط هماهنگی همکاری آشکارسازی اراده

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۱ تعداد دانلود : ۶۱
تبانی میان بنگاه های اقتصادی می تواند حاوی تطابق اراده بنگاه ها و در قالب قرارداد و یا توافق محقّق شود. علاوه بر این امکان تحقّق تبانی بدون تحقّق تطابق اراده و از طریق بیان نیّات طرفین و یا تبادل اطّلاعات مربوط به کسب وکار بنگاه ها وجود دارد. این شیوه ی رفتاری رقبا تحت عنوان رفتار هماهنگ شناخته می شود. حقوق رقابت برای اینکه بتواند باقدرت از جریان رقابت در بازار حمایت کند، نه تنها باید با قراردادها و توافقات ضدّرقابتی مقابله کند، بلکه باید سازوکاری برای مقابله با این گونه ترتیبات ایجاد نماید. شناسایی ملاک و مبنایی برای تمایز رفتار هماهنگ از توافقات و قراردادها و واکاوی ارکان تشکیل دهنده ی آن مواردی است که این پژوهش به دنبال آن است.

آرشیو

آرشیو شماره ها:
۱۰۸