درخت حوزه‌های تخصصی

یکی از قواعد مسلم فقهی و حقوقی، قاعده منصوص «البینه علی المدعی و الیمین علی من انکر» است که معیار اصلی در باب قضای اسلامی به شمار می آید اما مواردی در فقه وجود دارد که قاعده مذکور را تخصیص زده است و یکی از آن موارد ، فرض نکول مدعی علیه از رد یمین است که این مقاله با گردآوری داده های کتابخانه ای و با روش توصیفی و تحلیلی گزاره های فقهی و اقوال فقهای فریقین در مسئله جواز و یا عدم جواز قضا به مجرد نکول مدعی علیه را مورد تحقیق قرار داده و به نتیجه ای بدیع در باب قبول قول مدعی بدون بینه و یمین در فرض مذکور رسیده است. در فقه اسلامی در فرض نکول مدعی علیه از رد یمین ، دو دیدگاه اصلی وجود دارد: 1. جواز قضا به مجرد نکول که دیدگاه فقهایی مانند شیخ صدوق و شیخ مفید است. آنها معتقدند که با نکول مدعی علیه از سوگند، حاکم می تواند به نفع مدعی حکم کند و به ادله زیادی استدلال نمود ه اند. 2. لزوم رد یمین به مدعی؛ این دیدگاه، نظر مشهور فقهای امامیه است. این گروه معتقدند که صرف نکول مدعی علیه برای صدور حکم کافی نیست، بلکه ابتدا باید یمین به مدعی رد شود و در صورت سوگند مدعی، ادعای او پذیرفته می شود. این دیدگاه با ماده 132۸ فعلی قانون مدنی و 274 آیین دادرسی مدنی ایران نیز مطابقت دارد و در مذاهب فقهی اهل سنت هم، این دیدگاه طرفدارانی دارد. لازمه قول نخست ، امکان پذیرش ادعای مدعی (خواهان) بدون ارائه بینه و یمین در صورتی است که مدعی علیه (خوانده) از ادای سوگند و رد آن ، امتناع ورزد و مطابق آن قول ، می توان گفت که قاعده بینه به نکول مدعی علیه تخصیص خورده و در این فرض قول مدعی بدون بینه و یمین پذیرفته می شود .

فقه رسانه با نظارت بر عملکرد رسانه، احکام تکلیفی آن را مشخص می کند. این احکام با استناد به ادله شرعی، نقلی و عقلی استنباط شده و سبب سوگیری صحیح رسانه در حوزه سیاست گذاری و عملکرد رسانه می شود.آیات و روایات به عنوان منبع اولیه برای رجوع فقیه قلمداد می شوند. حکم عقل نیز در مواردی که نص شرعی وجود ندارد می تواند راهگشا و مبین حکم تکلیفی باشد. در فقه رسانه با استناد به مبانی مختلف عقلی می توان احکام رسانه را بیان نمود. در این تحقیق که به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای و نرم افزارهای مرتبط فراهم آمده در صدد تبیین و تحلیل مبانی عقلی مرتبط با حوزه رسانه و احکام مستنبط از آنها بوده و یافته های تحقیق حاکی از آنست که با استناد به مبانی متعدد عقلی می توان در زمینه های مختلف به فقه رسانه دست یافت. بر مبنای عقلی عدالت، لزوم توازن در اطلاع رسانی و رعایت حقوق مخاطب و اجتناب از تبعیض یا جانبداری غیرمنصفانه و بر مبنای قاعده دفع ضرر محتمل، لزوم انتخاب آگاهانه توسط مخاطب، تحلیل و نقد محتوا، کاهش شیوع اخبار نادرست و شایعات، حفظ اعتماد عمومی و با استناد به مبنای عقلی ضد، لزوم پرهیز از انتشار اخبار متناقض که سردرگمی در فهم مخاطب ایجاد می کند و براساس قاعده مقدمه حرام، لزوم اقدامات پیشگیرانه جهت کنترل و هدایت پیام رسانه ای در مسیر صحیح خود که موجب حفظ اعتبار رسانه می شود و طبق قاعده مقدمه واجب، لزوم رعایت پیش نیازهایی که اثرگذاری رسانه را تقویت و تکمیل می کند و بر مبنای قاعده اهم ومهم، لزوم تعیین اولویت ها در ماموریت های رسانه در حوزه های مختلف که موجب کسب رضایت عمومی مخاطب می شود استنباط می شود.  

در رویکرد اعترافی به الهیات مقایسه ای، برای رسیدن به فهمی ژرف تر از سنت دینی مبدأ ضمن تحفظ مرزهای راست کیشی و راست کرداری آن، از ابزار مقایسه با سنت دینی دیگر استفاده می شود. ابتدا چنین می نماید که این رویکرد با چالشی بنیادین مواجه است: تعارض میان گشودگی در قبال دینِ دیگر و تعهد به دین مبدأ. این تعارضِ بدوی، به مثابه چالشی معرفت شناختی، مسئله اصلی این پژوهش است. هدف، پاسخ به این پرسش است: چگونه در الهیات مقایسه ای اسلامی، به رغم گشودگی در قبال سنت دینی دیگر، تعهد به سنت مبدأ آسیب نمی بیند؟ پژوهش به روش توصیفی   تحلیلی انجام شده است. نتایج نشان می دهد اول اینکه، در ادبیات الهیات مقایسه ای اعترافی، به مثابه دانشی ایمان پایه، منظور از «حقیقت» حقیقتِ هماهنگ با یا مبتنی بر وحی و مکاشفه موجود در سنت دینی «مبدأ» است و الهی دان می کوشد از راه مقایسه، فهم دقیق تری از حقیقت و هنجاری بودگی سنت «مبدأ» یا «خودی» کسب کند. دوم اینکه، دایره تعهد به سنت مبدأ محدود به هنجار اولیه (دین سطح یک) و هنجار ثانویه (ضروریات سطوح دوم و سوم دین) است و در ورای این دو هنجار، منطقهالفراغ وسیعی برای گشودگی وجود دارد. بنابراین نسبت دو دایره گشودگی و تعهد تباین است. این دو عرصه هیچ تداخلی با هم ندارند و گشودگی هیچ آسیبی به تعهد نمی زند.

همه آنان که با روایات تاریخ اسلام سروکار دارند، واقدی را می شناسند. در اینکه او بسیار پرکار بوده است، تردیدی نیست؛ اما «علمی بودن» او به معنای ویژه ای است که در این مقاله به آن پرداخته ایم. او وابستگی مکتبی خود را حفظ می کند و در تعلیم و تربیت و امر دین و مذهب نظر خود را دارد؛ با این حال می کوشد به روش های علمی وفادار باشد. در نقادی هم در مقایسه با دیگر راویان اخباری تاریخی و هم از نظر به کارگیری روش های ویژه در رتبه نخست قرار دارد. این نقادی در انتخاب اخبار بر اساس موازین علمی و نیز به کارگیری پاره ای از روش های تحقیق رایج در آن عهد که صدالبته خودش ابتکاراتی هم دارد، خود را نشان داده است؛ گرچه وفاداری به روش علمی، مانع از آن نشده است که او یک مورخ معتقد و باورمند به اصول و مبانی دینی و مذهبی خود نباشد. او مانند همه مورخان اسلام برای اثبات برتری اسلام تاریخ می گوید. در این نوشته سعی کرده ام برای نقطه نظراتی که ارائه شده است، نمونه های روشنی از منابع به دست دهم.

مدرسه کلامی فقهی لکهنو در زمانه ستیز و تقابلِ مذاهب، با انبوهی از اندیشوران و میراث علمی بی شمار، نقش چشمگیری در ترویج فرهنگ امامیه در سرتاسر شبه قاره، بلکه فراتر از آن در سایر سرزمین های اسلامی داشته است. در این بین عبقات الأنوار فی إمامه الأئمّه الأطهارِ علّامه میرحامد حسین علیه الرحمه به مثابه «بزرگ ترین حجّت مذهب»، نقطه عطفی در میان اندیشه ورزانِ امامت پژوه پدید آورده است و با منهجی راست و درست، نامور و پایامانده و بسط و پیشرفتِ دانش امامت به بهانه آن، کم مانند می نماید. سوگ مندانه با وجود تلاش های شکل گرفته در این سال های طولانی و با توجه به ادبیات منحصر به فرد، حجم قابل توجه، تنوع محتوایی و دیریابی نسخ و مصادر آن، احیای آن صورت نگرفت و «هنوز چاپ شده کتاب عبقات با این عظمت را نداریم». تا آنکه با عنایات الهی، دبیرخانه کنگره بین المللی بزرگداشت علّامه میرحامد حسین علیه الرحمه برای تولید یک تحقیق جامع و فنّی، کمر همّت بست و این مهمّ را پس از فراز و نشیب های فراوان به همراه بانکی از تصاویر نسخ، بر اساس شیوه نامه ای واحد و به همت نسلی از پژوهشگران جوان زیرنظر استادان فن، به ثمر رساند و آرزوی دیرینه عالمان و دغدغه مندان را تحقق بخشید. امروز تمام آنچه از این اثر سترگ که قابلیتِ تصحیح و تحقیق را داشته است، در 37 جلد به زیور طبع آراسته و ستایش اهل فنّ و متخصصان را متوجّه خود گردانیده است.

از ویژگی های قرآن کریم، جامعیت، جهان شمولی و جاودانگی آن است. جامعیت قرآن از موضوعات اساسی در مباحث علوم قرآنی به شمار می رود. دانشمندان مسلمان از گذشته تاکنون، با محور قرار دادن آیات قرآن و روایات فریقین، به تبیین این ویژگی پرداخته اند. این پژوهش به شیوه توصیفی- تحلیلی، جامعیت قرآن را از دیدگاه بانو مجتهده امین اصفهانی بررسی کرده است. در اندیشه قرآنی ایشان، جامعیت قرآن به معنای فراگیری آیات آن بر تمام علوم، حکمت ها و معارف است. یافته های پژوهش نشان می دهد که از میان دیدگاه های مطرح درباره جامعیت قرآن، در نگرش قرآنی بانو مجتهده امین اصفهانی، دیدگاه حداقلی- به معنای جامعیت قرآن صرفاً در مسائل ارزشی و اخلاقی- اعتباری ندارد؛ زیرا آیات قرآن، از نظر ایشان، مشتمل بر علوم و معارف گوناگون تربیتی، اخبار گذشته و آینده، و نیز احکام و قوانین اجتماعی و سیاسی است. در مقابل، ایشان با پذیرش جامعیت حداکثری -به معنای جامع علوم اولین و آخرین بودن قرآن و دربرگیرندگی اخبار گذشتگان و آیندگان و امور مربوط به معاش و معاد- و همچنین با تأکید بر جامعیت مقایسه ای قرآن در مقایسه با سایر کتاب های آسمانی، دیدگاهی نو با عنوان «جامعیت قرآن به فراخور فهم مخاطبان» مطرح کرده اند. بر اساس این دیدگاه، رمز جاودانگی قرآن در آن است که این کتاب الهی برای هدایت جوامع انسانی در هر عصر نازل شده و توان پاسخ گویی به نیازها، اقتضائات و شرایط فرهنگی- اجتماعی هر زمان را دارد. ازاین رو، هر انسان به فراخور درک و فهم خود می تواند از دریای علوم، اخبار و معارف قرآن بهره مند شود.

این مقاله به بررسی یکی از مهم ترین ترجمه های معاصر تَنَخ (تورات عبری)، موسوم به Revised JPS (2023) می پردازد. تمرکز اصلی مقاله بر رویکرد فیلولوژیک این ترجم ه و میزان وفاداری آن به ساختار و بافت متن عبری به ویژه در نسبت با متن ماسورتی است. در این نوشتار با تحلیل تطبیقی چند نمونه از بخش های روایی و منظوم (از جمله پیدایش، مزامیر،اشعیا و ارمیا)، نشان داده می شود که RevisedJPS در عین بهره گیری از زبان انگلیسی مدرن، به حفظ ساختارهای موازی (parallelism)، تصویرهای شعری، اصطلاحات نهادی و ظرایف واژگانی متن عبری پایبند است. این ترجمه با پرهیز از هر گونه بازخوانی الهیاتی یا گسترش تفسیریِ (مشخصا مسیح محور) عمل می کند. هدف آن بازتاب بافت و ساختار بلاغی متن مبدأ است. بر این اساس، این ترجمه را نه تنها می توان در شمار نمونه های شاخصِ ترجمه های متن وفادارِ تورات عبری قرار داد، بلکه الگویی در ترجمه متون مقدس است.  

تازه ترین مجلد از مجموعه آثار مرحوم استاد شهید مرتضی مطهری، مجلد 35 است که به طور کامل اختصاص به مباحث زن در اسلام دارد. این مباحث، در ادامه دو کتاب نظام حقوق زن در اسلام و کتاب مسأله حجاب ، مباحثی است که مرحوم مطهری در چندین جلسه سخنرانی و همین طور یادداشت های برجای مانده دنبال کرده است. درواقع این کتاب، مکمل دیدگاه های ایشان درباره زن به شمار می آید. نگاه مدافعانه آقای مطهری از دیدگاه های اسلامی، همراه با انتقادهایی از برخی از سنت های جاری و هم زمان انتقاد از ویران گری ها و دورویی هایی که فرهنگ غرب در باره زن مطرح کرده، بر این کتاب غالب است. در عین حال، آقای مطهری به عنوان یک دانشمند اندیشمند، از همه کسانی که در این سا ل ها درباره زن نوشته اند، جدی تر و مسلط تر سخن می گوید. در این مقاله، مروری بر محتوای دیدگاه های ایشان در این مجلد از مجموعه آثار داریم.

قرآن کریم آخرین کتاب آسمانی و معجزه مکتوب دین مبین اسلام به زبان عربی از سبک منحصر به فردی برخوردار است. علوم زبان شناختی و از جمله علم بیان از قرون اولیه اسلام تا کنون با تعبیراتی متفاوت همواره در تلاش برای گشودن لایه های پنهان این آخرین معجزه جاوید تاریخ بوده و توانسته است به لایه هایی از این دریای بیکران معانی غور کند. استعاره به عنوان یکی از ارکان چهار گانه علم بیان سهمی اصیل در این وادی بردوش داشته است. در این نوشتار سعی بر این است که دلالت های معنایی و مفاهیم آیاتی از قرآن کریم در سوره بقره، را باز نماید که دارای استعاره تصریحیه و دارای مضامین عقلی است لکن در قالب تعابیر حسی بیان شده است. تعیین ژرف ساخت (ساختار زیرین) یک عبارت معنادار به وسیله روساخت آن برای دستیابی به معنای اصلی، با تکیه بر قرینه های موجود در استعاره مصرّحه و با مشخص شدن محذوفات در استعاره ها امکان پذیر می نماید. در این رویکرد تلاش می شود در حد میسور با تحلیل منطقی و درست نکته ها و ظرائف استعاره، ضمن درک زیبایی شناختی آیات مرتبط، به مفاهیم عمیق، درست، رسا و قابل فهم دست یافت. به این منظور عبارات قرآنی حاوی این آرایه بیانی و بلاغی به روش توصیفی-تحلیلی مورد بررسی واقع شده است. بدین صورت که بعد از گزینش آیه مورد نظر عبارت دارای استعاره مصرحه به صورت تشبیه درآمده و وجوه شباهت ارکان آن به تفصیل بیان و در نهایت منظور و مفهوم برخاسته از عبارت استعاره در حد میسور بیان شده است.

پژوهش حاضر با هدف واکاوی کارکرد زبان قصص قرآن در پاسخ به مسائل نوپدید هویتی زنان مسلمان، بر مبنای دیدگاه های تفسیری علامه سید محمدحسین فضل الله و با تأکید بر روش تحلیل محتوای کیفی انجام گرفته است. در این چارچوب، زبان قصص قرآن نه صرفاً ابزاری تاریخی یا نمادین، بلکه زبانی واقع گرا، هدایت گر و معناگرا تلقی شده که توان پاسخ گویی به پرسش های معاصر را داراست. یافته ها نشان می دهند که فضل الله با بهره گیری از مبانی نظری تفسیر قصص قرآن که شامل نگاه به قصه به مثابه زبان هدایت، تأکید بر گفت وگوی داستانی به عنوان ابزار ادراک تربیتی، تمرکز بر پیام های اخلاقی و اجتماعی و در نهایت، بازخوانی جایگاه زن با رویکردی عقلانی، انسانی و برابر است. وی با رویکردی میان رشته ای و تکیه بر زبان ظاهر و عقل گرایی، قصص قرآنی با محوریت شخصیت های زن را به الگوهایی از عقلانیت، ایمان و عاملیت اجتماعی تبدیل کرده است. از رهگذر تحلیل شخصیت هایی چون آسیه، ملکه سبا، مادر حضرت موسی و همسران پیامبران، تبیینی نوین از جایگاه زن در نظام هدایتی قرآن ارائه می شود که در تقابل با دیدگاه های جنسیت محور سنتی، زمینه ساز بازتعریف هویت زن مسلمان و ارتقاء مسئولیت پذیری فردی و مشارکت اجتماعی او در بستر جامعه دینی است. نتیجه تحقیق بیانگر آن است که رویکرد واقع گرایانه علامه فضل الله، تلفیقی از روش تفسیری سنتی و رهیافت های نوین زبان شناختی است که قصص قرآنی را به زبانی زنده برای بازاندیشی در مسئله زن در عصر حاضر تبدیل می کند.

در قرآن کریم واژه هایی هستند که در آیه یا آیاتی مقدّم، و در مواردی دیگر مؤخّر گشته اند. این موضوع به گونه ای فنّی و ماهرانه صورت گرفته که گاهی کار را بر حافظان کلام وحی مشتبه می گرداند. به همین جهت تلاش می شود که مواردی از تقدم و تأخر عطف مفرد بر مفرد در قرآن مشخّص گردد و با استمداد از ابزارها و روش های شناخته شده در میراث کهن اسلامی، و نظریات مدوّن در آثار برجای مانده از گذشتگان، زیبایی های بلاغی و نحوی و ادبی آن واکاوی شود؛ زیرا قرآن یک شاهکار ادبی است و یکی از راه های شناخت و تفسیر صحیح این متن مقدس، نگرش ادبی و توجه به ویژگی های سبک شناختی آن است. در این پژوهش تلاش می شود با استفاده از روش توصیفی و شیوه تحلیل محتوا به بیان دلایل نحوی و بلاغی موارد تقدم و تأخر پدیده عطف مفرد بر مفرد در قرآن کریم پرداخته شود. نتایج پژوهش نشان می دهد که تقدم واژگان در عطف مفرد بر مفرد دلایل مختلفی دارد از جمله: تقدم واژه بخاطر تقدّم زمانی آن، تقدم واژه بخاطر شرافت ومکانت آن، تقدم واژه بخاطر رفع ابهام ودفع توهم از آن و تقدم واژه بخاطر خلقت شگفت انگیز و نیروی جسمانی زائد الوصف آن.

معناشناسی واژگان به عنوان یکی از مقدمات فهم آیات از رویکرد های جدید در پژوهش های قرآنی به شمار می آید. با توجه به اینکه در معناشناسی، بررسی مفهومی یک واژه مرتبط با دیگر واژگان پیرامونی است، این نوشتار حاضر در پی آن است که نخست به بررسی ریشه های مصدری واژه «ظهور» در لغت و کاربردهای آن در قرآن بپردازد. پس از آن، مفاهیم همنشین و جانشین آن، مورد مطالعه قرار خواهد گرفت تا با بررسی و تحلیل همنشین ها و جا نشین های واژه «ظهور» با محوریت مؤلفه های معنایی «ظهور» بدست آید. با مطالعه منابع معتبر لغت شناسی «آشکارشدن» اصلی ترین مؤلفه معنایی ظهور، محسوب می شود در حالی که با رویکرد معناشناسانه عالی ترین وجه معنایی این واژه آن جایی است که در قالب اسمی به خداوند نسبت داده شود یا در قالب فعلی به افعال الهی معطوف باشد. لازم به ذکر است نوشتار حاضر با استفاده از منابع کتابخانه ای و روش توصیفی_تحلیلی به رشته تحریر درآمده است.

در سوره ی نبأ خداوند متعال به وصف حال گناهکاران و نیکوکاران پرداخته است. با توجه به اینکه در این سوره حوادث و رویدادها در ارتباط با یکدیگر آمدهاند، ارتباط بین اجزای متن که از طریق عوامل روساختی انسجام و زیرساختی پیوستگی قابل دریافت است می تواند به نوعی بیانگر سبک متن در شیوه کاربرد این عوامل انسجامی باشد و قرآن به شکل عام و سوره نبأ به شکل خاص می تواند چگونگی این سبک شناسی در عوامل را تبیین و تقویت نماید و به نوعی وحدت انوار متن را اظهار نماید. جستار حاضر با رهیافتی توصیفی- تحلیلی و براساس عوامل هفتگانه نظریه ی "دوبوگراند" و عوامل وحدت اندام وار به بررسی سبک متنی در سوره ی مذکور پرداخته است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که عوامل پیوستگی و انسجام در این سوره در خدمت بیان موضوع سوره؛ یعنی وصف حال نیکوکاران و گناهکاران قرار گرفته است. بدین صورت که مجموعه عوامل پیوستگی؛ از جمله حذف، وصل و ارجاع سبب شده که میان دو صحنه مذکور ارتباط معنایی برقرار شود و با توجه به صفات و تعاریف در این سوره میتوان چنین گفت که رویدادها در آن به ماهیتی مشخص برمی گردند که از میان آنها ارجاع به روز محشر نسبت به دیگر موارد بیشتر است. همه عوامل انسجام به دو زمان یا دو مکان یا دو موصوف برمیگردند که این امر بیانگر انسجام و وحدت انداموار میان وقایع و رخدادها در این سوره است. از سویی دیگر؛ وجود انواع روابط معنایی سبب شده که خواننده با درک آنها، ارتباط منسجمی میان پرسش و پاسخهای سوره مذکور بیابد.

تحولات علمی و عقلی و نیز پیشرفت های روش شناختی در علوم گوناگون در قرون معاصر، چالش هایی جدی برای رشته ی تاریخ ایجاد کرد و اعتبار علمی آن را زیر سؤال برد. در مواجهه با این بحران، متخصصان تاریخ به تدریج اصول و مبانی این رشته را بازتعریف کردند و به تبع آن، هم حوزه ی نظری تاریخ نگاری و هم بینش و روش مورخان متحول شد. امواج تاریخ نویسی جدید آرام آرام سرزمین های دیگر را نیز در نوردید و مورخان معاصر ایرانی هم از آن متأثر شدند. یکی از این مورخان که رشته ی دانشگاهی اش ادبیات بود، اما توانست در آثار خود به مرزهای تاریخ نگاری آکادمیک و علمی نزدیک شود، علی اکبر فیاض است. پژوهش حاضر تلاش دارد تا به بررسی، نقد و تبیین اصول تاریخ پژوهی این مورخ بپردازد. بر همین مبنا، پرسش اصلی پژوهش این گونه قابل طرح است که شیوه های تاریخ پژوهشی علی اکبر فیاض کدامند و آیا می توان آن ها را روشمند و مبتنی بر چارچوب های علمی تلقی کرد؟ به نظر، مهم ترین مؤلفه های تاریخ نگاری این مورخ مواردی همچون صراحت بیان، دوری از پیش داوری و سوگیری، رعایت انصاف، ادبیات خاص در تاریخ نویسی، بازنمایی منسجم و دقیق تحولات تاریخی در قالبی کوتاه و اخباری، استفاده از منابع متعدد و توجه روشمند به باورهای کلامی و دیگر علوم کمکی تاریخ است. اگرچه این مورخ تلاش کرده است از تاریخ نگاری سنتی فاصله بگیرد، اما بینش حاکم بر ذهن و زبان او کماکان بر پایه ی سنت تکیه دارد؛ با این حال شواهد نشان می دهد در ساحت روش به مرزهای تاریخ نگاری آکادمیک نزدیک شده است. بر همین اساس شاید بتوان علی اکبر فیاض را مورخی «نوسنت گرا» معرفی کرد. روش پژوهش حاضر توصیفی-تحلیلی و با رویکردی متن محور است.

حقوق طبیعت در شرایط جنگی، به عنوان یکی از مباحث مهم اخلاقی و فقهی، در آموزه های دینی اسلام و مسیحیت جایگاه ویژه ای دارد که با توجه به تفاوت های تاریخی و فرهنگی، رویکردهای متفاوتی را به نمایش می گذارد. مسئله اصلی این پژوهش، تحلیل تطبیقی نگرش های اسلام و مسیحیت نسبت به رعایت حقوق طبیعت در جنگ و بررسی تحولات فکری مرتبط با آن است. هدف پژوهش، تبیین چهارچوب های نظری و عملی هر دو دین در این حوزه و استخراج نقاط اشتراک و افتراق آن ها است. روش تحقیق، مبتنی بر تحلیل محتوای متون مقدس، کتب فقهی و الهیاتی و بررسی دیدگاه های متفکران برجسته در هر دو مکتب دینی به شکل متنی و با ملاحظه زمان به صورت توصیفی-تحلیلی می باشد. یافته های پژوهش حاکی از آن است که در اسلام از بین بردن طبیعت بدون ضرورت در شرایط خاص جنگی از نگاه آموزه های قرآن و حدیث و دیدگاه های فقیهان و اندیشمندان اسلامی ناپسند است. این آموزه ها از صدر اسلام تاکنون ثبات و استمرار قابل توجهی داشته اند. آموزه های مسیحی نیز در متون مقدس و دیدگاه های الهیاتی پس از آن نابودی طبیعت را در جنگ مشروع ندانسته اند. البته باید در نظر داشت که در متون مقدس و دیدگاه های تفسیری مسیحیت رویکرد عدم صیانت از محیط زیست نیز ملاحظه می شود.

از جمله مبانی تاثیر گذار بر نظریه های مشاوره و روان درمانی مبانی انسان شناسی است. پژوهش حاضر با تبیین کارآمدی انسان شناسی اسلامی در مواجهه با کاستی های انسان شناسی گشتالت درمانی پرلز انجام شده است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد مقایسه ای، به بررسی آرای پرلز در حیطه انسان شناسی و مقایسه آن با مفاهیم اسلامی پرداخته است. پزوهش حاضر در دو مرحله انجام شده است. در مرحله اول مبانی انسان شناسی نظریه گشتالت درمانی پرز با توجه به منابع موجود استخراج و ارایه شدند. در مرحله دوم با توجه به منابع اسلامی از جمله آیات قرآن و روایات و کتب مرتبط این مبانی مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. یافته ها نشان می دهد که انسان شناسی گشتالت درمانی بر محوریت مفاهیمی چون کل نگری، خودسازمان دهی، مسئولیت پذیری مطلق، حال گرایی و طبیعت محوری استوار است. از منظر اسلامی، این مبانی با چالش های جدی از جمله تقلیل انسان به ابعاد مادی، نادیده گرفتن فطرت الهی، فردگرایی افراطی، غفلت از بعد اجتماعی انسان و انکار ساحت متعالی روحانی مواجه است. انسان شناسی گشتالت درمانی با وجود نقاط قوت در توجه به کلیت و مسئولیت پذیری، به دلیل غفلت از ابعاد متعالی انسان، تصویر ناقصی از حقیقت انسان ارائه می دهد. الگوی انسان شناختی اسلامی می تواند با ارائه تصویر جامع از انسان و جبران کاستی های این نظریه کارآمدی بیشتری داشته باشد.

تاریخ خوارزمشاهیان در هیاهوی هجوم مغول تیره گشت و به محاق رفت. بیشتر مورخان جز بی تدبیری و ستمگری از آنها نقل نکردند چرا که نه محبوب هواداران خلیفه بغداد بودند و نه اتابکانِ بازمانده سلجوقیان از آنها خرسند. پژوهشی گسترده در منابع بیانگر این است که خوارزمشاهان چه نخستین آنان یعنی انوشتکین و چه واپسین آنان یعنی جلال الدینِ سرگردان، به طرز شگفت آوری حامی فرهیختگان علم و ادب بودند و پشتیبان قدرتمند زبان فارسی. اما چه چیز سبب شد این سلاطین ترک زبان به چنین کاری دست یازند؟ مدعای این پژوهش این است که خوارزمشاهان برای حفظ مشروعیت مردمی و وجهه خویش در مقابل بازماندگان سلجوقیان و برساختن پایگاه فرهنگی قدرتمند در مقابل دارالخلافه بغداد، به حمایت از دانشمندان و ادیبان و گسترش زبان فارسی پرداختند تا هم به مقاصد سیاسی خود برسند که در برگزیدن علاءالملک ترمذی برای کسب عنوان خلافت خود را نشان داد و هم موجب آفرینش آثاری به زبان فارسی شدند که تا آن زمان بی سابقه بود و پیامد این رنسانس زبان فارسی، حفظ آن در یکی از مهم ترین قلمروهای نفوذ زبان ترکی بود. هرچند واقعه   هایله هجوم مغول پرده سیاهی بر این روزگار روشن کشید و همه چیز را به نابودی و فراموشی سپرد که از آن جمله بودند مراکز فرهنگی خوارزمشاهیان.

یعقوب ابن کِلّس، نخستین وزیر رسمی خلافت فاطمی در مصر، نقش مؤثری در ارتقاء ساختار دیوان سالاری این حکومت ایفا کرد. وی با اتکا بر تجربه اداری خود در دستگاه اِخشیدیان و با برخورداری از شناختی نظام مند نسبت به سازوکارهای حکمرانی، مجموعه ای از اصلاحات مالی، اداری و قضایی را طراحی و اجرا نمود که هدف آن، ارتقای کارآمدی دستگاه دولت فاطمیان، تمرکز قدرت اداری و ایجاد پویایی در فرآیندهای دیوانی بود . مسئله این پژوهش بررسی و تبیین نقش یعقوب ابن کلس در تحول و ارتقای ساختار دیوان سالاری دولت فاطمی است . این پژوهش با طرح پرسش، نقش یعقوب ابن کلس در ارتقای ساختار دیوان سالاری فاطمیان چه بود؟ و با تحلیل داده های برگرفته از منابع تاریخی، به واکاوی ابعاد مختلف اصلاحات او می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که یعقوب ابن کلس، به واسطه موقعیت ممتاز خود در دستگاه خلافت و با بهره گیری از رویکردی نظام مند و اصلاح گرایانه، دست به مجموعه ای از اقدامات بنیادین در حوزه های نظامی، قضایی و مالی زد؛ از جمله ایجاد توازن در ساختار نظامی از طریق به کارگیری نیروهای تُرک و دیلم، تمرکز نظارت بر عزل و نصب های قضایی، و بازسازی نظام مالی از رهگذر تنظیم اسناد، سامان دهی حساب ها، پیگیری معوقات و اصلاح مبادلات رسمی بر مبنای دینار معزی. حاصل این اصلاحات، افزایش انسجام نهادی، ارتقای کارآمدی و پویایی ساختار دیوان سالاری فاطمیان بود؛ فرآیندی که می توان آن را نقطه عطفی در تحول نظام اداری دولت فاطمی در مصر ارزیابی کرد.