درخت حوزه‌های تخصصی

امروزه، تأثیر واژگان بر نگرش، روان و حتی ساختار فیزیکی اشیاء امری ثابت شده است. اصولا واژه معلولیّت بر افرادی اطلاق می گردد که برخی از اعضای ظاهری و یا قوای باطنی آن ها، نسبت به طبیعت اولیه انسان، دارای اختلال و یا تغایری بر پایه ضعف باشد. مفهوم شناسی اقسام واژه معلولیّت با هدف مقدمه ای برای مناسب سازی لفظی و مفهومی واژگان عرفی معلولیّت از طریق بررسی چگونگی کاربست انواع واژه معلولیّت در آیات شریفه قرآن و مقایسه آن با کاربست واژگان عرفی معلولیّت به عنوان یکی از راهکاری اصلاح نگرش آن امری ضروری و بایسته می نماید. در این پژوهش آیات و روایات، منابع لغوی و بالطبع مبانی کلامی و فلسفی به عنوان جامع آماری مورد استناد قرار گرفته است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با محوریت چیستی، چگونگی و چرایی اختلالات جسم انسان در نظام آفرینش با هدف پاسخ به شبهات و سؤالات اساسیِ مسئله معلولیّت از منظر اسلام شکل گرفته است. یافته های پژوهش با هدف اصلاح نگرش و نهادینه کردن زیر ساخت ها و ارائه راهکارهای فکری، فرهنگی و گاه تمدنی متناسب با دیدگاه توحیدی اسلام ساماندهی شده است.

ابرهه شناخته ترین پادشاه حِمْیَر است که بیشتر با روایات لشکرکشی اش به مکه با هدف تخریب کعبه با لشکری فیل سوار مشهور است. این رویداد به «عام الفیل» شهرت یافته، طبق برخی روایات پیامبر اسلام(ص) در همین سال به دنیا آمده است و افزون بر مورخان مسلمان، مفسران قرآن ذیل سوره الفیل بدان پرداخته اند. با توجه به متأخربودن منابع اسلامی از دوران ابرهه و به ویژه «عام الفیل»، در تاریخی بودن این رویداد تردیدهایی در دوران معاصر بوده است؛ ازجمله اینکه چگونه فیل آفریقایی می توانسته مسیر حدود 800کیلومتری یمن به مکه را در بیابان خشک و سوزان بپیماید، یا چرا منابع غیراسلامی همدوره شهر مکه یا این رویداد مهم را یادنکرده اند. با وجود همه شبهه ها، ابرهه در منابع تاریخی همدوره اش نیز یادشده و در نتیجه کاوش های باستان شناختی 10کتیبه منسوب به وی کشف شده اند، که در این میان چهارکتیبه به دستور شخص پادشاه نوشته شده اند؛ به گونه ای که برای هیچ شخصیت دیگری در عربستان پیشااسلامی چنین منابع متنوع و دقیقی در دست نیست. مسأله پژوهش این است که حکومت ابرهه تا کجا را دربرمی گرفته، دیدگاه های دینی اش چه بوده، و آیا لشکرکشی اش به مکه تاریخی است. برای پاسخ، پس از مرور منابع تاریخی همدوره، شواهد کتیبه شناختی و باستان شناختی بررسی می شوند و با ارائه مهم ترین داده های برآمده از این شواهد، زمینه بازخوانی منابع سنتی فراهم می شود.

پژوهش حاضر به تحلیل معنایی آیات ۱۹ تا ۲۱ سوره مطففین از منظر تفاسیر فریقین پرداخته و سه واژه کلیدی «عِلِّیُّون»، «کِتَابٌ مَرْقُومٌ» و «الْمُقَرَّبُونَ» را بررسی می کند. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، معنای لغوی و تفسیری این واژگان را در دیدگاه مفسران شیعه و اهل سنت تحلیل کرده است. یافته ها نشان می دهد که «عِلِّیُّون» در اغلب تفاسیر، نمادی از مقام والای نیکوکاران در آخرت و مکانی بهشتی دانسته شده است. «کِتَابٌ مَرْقُومٌ» به عنوان سندی الهی و نشانه ای از عدالت مطلق در ثبت اعمال انسان ها تفسیر شده که در جایگاهی بلند نزد خداوند نگهداری می شود. همچنین «الْمُقَرَّبُونَ» به فرشتگان یا افراد نیکوکاری اشاره دارد که از جایگاهی ویژه برخوردارند و بر درستی اعمال نیکوکاران گواهی می دهند. تحلیل این آیات، نقش کلیدی این واژگان را در تبیین مفاهیم اخلاقی و نظام ارزشی اسلام نشان می دهد. این پژوهش همچنین بر اشتراکات و تفاوت های دیدگاه های تفسیری شیعه و اهل سنت درباره این آیات تأکید دارد و نشان می دهد که اگرچه در برخی جزئیات تفاوت هایی وجود دارد، هر دو دیدگاه بر اصول مشترکی مانند عدالت الهی و اهمیت اعمال صالح تأکید می ورزند. این یافته ها می توانند به تعمیق فهم قرآنی و توسعه مطالعات تفسیری تطبیقی کمک شایانی کنند.

سخن گفتن پیرامون زندگی پیامبر و ویژگی های رفتاری ایشان دارای روابط ومناسبات گسترده ایست واین امر برخاسته ازشخصیت متمایز ایشان نسبت به سایر افراد است .با عنایت بر این امر ومناسباتی که در جامعه دروان پیامبر حاکم بوده است می توان این گونه اذعان نمود که ضرورت اصلی پژوهش حاضر،شناخت ویژگی های فردی و اخلاقی پیامبر ومناسبات اجتماعی دوران زندگی ایشان با تکیه بر آیات واحادیث وروایات است، زیرا که این امر به شناخت و درک انسان ازجامعه دوران ایشان آگاهی می بخشد.هدف پژوهش حاضر با تاکید بر مبانی فلسفه ی وجودی سیره نبوی ومولفه های ساختاری افکار واندیشه های ناب وعرفانی پیامبر در مثنوی های عطار ومولانا است.از این رو پژوهش حاضر به تمامی مصادیق مشترکی که بیانگرویژگی ها ومناسبات اخلاقی ایشان دراین دو مثنوی باشد، پرداخته است .مساله ی اصلی این پژوهش کشف رهیافت هایی است که مولانا وعطار جهت تبیین مولفه های رفتاری وساختارهای فکری پیامبر مکرم اسلام از آن بهره جسته اند.با تکیه بر این امر پیشینه پژوهش حاضر منابع گسترده ایست که تاکنون پیرامون سیره ی نبوی پیامبر از آن سخن گفته اند.این پژوهش به روش کتابخانه ای ومطالعات کتاب ها وپایان نامه ها صورت پذیرفته است.

ولایت یکی از مفاهیم کلیدی و پیچیده در قرآن کریم است که در تفاسیر مختلف معانی متفاوتی برای آن ذکر شده است. به ویژه در آیه 55 سوره مائده، اختلاف نظرهای فراوانی بین مفسران شیعه و اهل سنت درباره معنای "ولی" وجود دارد؛ مفسران شیعه ولایت در این آیه را به معنای اولی به تصرف تفسیر و ولایت بلافصل علی (ع) را از آن استنباط کرده اند و در مقابل، مفسران اهل سنت ولایت در این آیه را به معنای ولایت نصرت و محبت معنا کرده و لزوم نصرت و محبت به همه مؤمنان را از آن برداشت کرده اند. این جستار با بررسی 112 آیه مرتبط با ولایت در قرآن و با تمرکز ویژه بر آیه 55 سوره مائده، تلاش کرده است تا معنای دقیق "ولی" را با استفاده از ساختارشناسی آیات و تحلیل تفاسیر مختلف استخراج کند. نتایج این پژوهش نشان می دهد که در کل قرآن، 7 ساختار (1. اتخاذ ولی، 2. تولی، 3. حصر، 4. اضافه، 5. تولیه، 6. اولویت، 7. بعضهم اولیاء بعض) برای آیات ولایت وجود دارد و در تمام این ساختارها، "ولی" به معنای "اولی به تصرف" به کار رفته است، به جز در ساختار "بعضهم اولیاء بعض" که "ولی" به معنای "نصرت" و "محبت" آمده است. بنابراین، در آیه 55 سوره مائده که جزو ساختار اضافه است نیز "ولی" به معنای "اولی به تصرف" است و نه نصرت و محبت.

چندمعنایی پدیده ای رایج در زبان هاست که در پی گسترش معنایی رخ می دهد و رواج آن به دلیل کاستن از بار حافظه گویشوران است. برای اثبات چندمعنایی واژه ها، طی شدن مراحلی مورد نیاز است که در این جستار شرح آن بیان خواهد شد. پژوهش حاضر پژوهشی نظری و میان رشته ای در حوزه معناشناسی و قرآن پژوهی است و به منظور بررسی مقایسه ای تحول معنایی واژه «هوی» در اشعار دوران جاهلی و متن قرآن انجام شده است. در این پژوهش، در پی آن هستیم تا مشخص کنیم: 1- واژه هَوَی و مشتقات آن در اشعار جاهلی با چه معانی به کار رفته است؟ 2- معنای واژه هَوَی و مشتقات آن در قرآن کریم با چه معانی به کار رفته است؟ 3- تغییرات معنایی واژه هَوَی در کدام دسته از گونه های اصلی تغییر معنی قرار میگیرند؟ و 4 – معانی مشترک واژه هَوَی و مشتقات آن در اشعار دوره جاهلی و قرآن کریم کدام اند؟ تحلیل ها بر اساس طبقه بندی های انجام شده از تغییرات معنایی و بر اساس تحلیل مؤلفه ای معنی، با رویکردی درزمانی ارائه شده اند. داده های پژوهش به شیوه کتابخانه ای گردآوری شده اند؛ به این ترتیب که واژه «هَوَی» از حوزه مفهومی عشق انتخاب و با استناد به لغت نامه های اصلی زبان عربی ریشه یابی شد، سپس معانی آن در 21 بیت از مجموع 1389 بیت از اشعار دوران جاهلی، از«مفضلیّات ضبّی» (167ق)، «أصمعیّات أصمعی» (216ق) و«معلقات» استخراج و در مقایسه با معانی آن در متن قرآن تحلیل کیفی شدند. بررسی و تحلیل داده ها نشان داد واژه «هَوَی» در اشعار دوران جاهلی در مفهوم «افتادن و فرود آمدن» و نیز «عشق» (عشقی که با سقوط همراه است) به کار رفته است. در قرآن کریم، معنی واژه از طریق تضمین، مجاز و استعاره دستخوش تحول شده که به پدید آمدن چندمعنایی منجر شده است. در بررسی این تحولات معنایی، تخصیص و ترفیع معنایی، مبالغه و تخفیف در تغییرات غیرقیاسی معنای صریح دیده نشد؛ اما تنزل معنایی واژه قابل ملاحظه بود. مؤلفه معناییِ حرکتِ عمودی در جهت بالا به پایین در معنی «بردن همراه با افکندن»، «غروب کردن»، «خراب کردن»، واقعی و در معنی «خواهش های نفسانی»، «نابودی»، «فریب دادن» و«تهی (شدن)» مجازی است.

یکی از مهم ترین جنبه های اعجاز قرآن کریم، اعجاز ادبی آن است که این امر موجب شده که قرآن کریم از دیرباز مورد توجه ادیبان و پژوهشگران ادبی و زبانی قرار گیرد. با رشد و گسترش مباحث زبان شناسی در حوزه های تئوری و کاربردی، دانشمندان و ادیبان اسلامی به ارزشهای این دانش پی برده و قوانین و شیوه های آن را با دقت مورد بررسی قرار داده و در پی اجرای آن در قرآن کریم به عنوان بلیغ ترین کلام برآمده اند. در راستای این هدف، در این نوشتار به تحلی ل سبک شناسانه آیات سکینه در قرآن کریم پرداخته شده است. این پژوهش برآن است تا با شیوه توصیفی تحلیلی و با استفاده از معیارهای سبک شناسی جدید در «سطح آوایی » آواهای سبک ساز و چگونگی انسجام اصوات «آیات سکینه» را بررسی نموده و کارکرد آواهای مجهور و مهموس در را با توجه به معانی مورد نظر تبیین و بسامد هر یک از آنها را در افاده معنا نشان دهد. نتایج گویای آن است که آواهای مجهور و مهموس با بیشترین بسامد، موسیقی درونی و تصویرسازی را تقویت نموده و معانی مورد نظر را به خوبی بازتاب داده اند. از این رو، در جایی که کلام نیازمند قاطعیت و صلابت است، حضور آواهای مجهور و در جایی که کلام نرمی و انعطاف سخن را ایجاب نموده، حضور آواهای مهموس به خوبی نمایان است.

پاره ای از آیات قرآن به دلیل پیچیدگی های ادبی و معنایی همواره محل تأمل اندیشمندان اسلامی بوده اند و نظراتی متعدد را نسبت به آن ارائه کرده اند. گوناگونی دیدگاه ایشان درباره دشواری های دستوری برخی از واژگان قرآن بستری را فراهم کرده است تا تعدادی از پژوهش های پژوهشگران غربی که در سده های گذشته در رابطه با قرآن و زبان قرآن پدید آمده اند بر آن دشواری ها تمرکز یابند. جان برتون از جمله مستشرقان قرآن پژوهی است که با تدوین مقاله ای با عنوان «اشتباهات نحوی قرآن» در مواجهه با برخی از واژگان دشوار متن قرآن آن ها را از اشتباهات زبانی پیامبر برمی شمارد. وی استناد به اخباری که بر اساس آن ها دشواری های نحوی برخی از آیات قرآن از جمله آیات 177 سوره بقره، 162 سوره نساء، 69 سوره مائده و 64 سوره طه ناشی از خطای کاتبان وحی برشمرده شده اند را رد کرده است و این به اصطلاح خطاهای زبانی را به صادرکننده آیات یعنی شخص پیامبر اکرم (ص) منتسب می داند. این نوشتار بر آن است تا با روش توصیفی - تحلیلی رویکرد جان برتون را هم از نظر محتوا و هم از نظر ساختار بررسی و در نهایت یادآور کند که دیدگاه او از عدم توجه به تاریخ تدوین دانش های زبانی پس از تدوین مصحف و بی توجهی به مصدر قرائت ها و آرای نحویان شکل گرفته است.

یکی از نظریه های جدید زبان شناسی که به کمک آن می توان به تحلیل انواع متون پرداخت، دستور نقش گرای هلیدی است. کاربست این الگو در بررسی سوره های قرآنی می تواند مخاطب را با دلالت های جدید و معانی ضمنی و نهفته موجود در آیات قرآنی آشنا کند. بدین منظور، پژوهش پیش رو با استفاده از روش توصیفی و تحلیلی و در چهارچوب دستور نقش گرای نظام مند هلیدی، به بررسی، ارزیابی و تحلیل انواع فرایندهای فعلی در سوره مریم خواهد پرداخت. مهمترین نتایج پژوهش بیانگر آن است که تنوع سبکی ناشی از به کارگیری فرایندهای مختلف، سکون، رتابت و یکنواختی را از متن سوره دور کرده و سبب پویایی و تحرک آن شده است. فرایندهای مادی بیشترین بسامد را در متن سوره دارد و آن را از فضای انتزاعی و دورنگرایی دور کرده است. مهمترین کنشگر فرایندهای مادی، خداوند متعال است که حضور برجسته او در سوره، حاکی از اهمیت نام و یاد او و نیز اهمیت افعال و اعمالی دارد که انجام می دهد. بسامد بالای فرایندهای رابطه ای از نوع وصفی، جنبه توصیفی متن را بالا برده است. فرایندهای کلامی نیز به اشکال مختلف در سوره مریم مورد استفاده قرار گرفته و عمل داستان را در جهت یا جهات مشخصی پیش برده است. خداوند متعال برای بیان تجریبات درونی شخصیت های مورداستفاده در سوره، از فرایندهای ذهنی که بیانگر احساسات و عواطف و مکنونات آنهاست، استفاده معناداری کرده است.

حدود یک دهه است که «تدبر در قرآن»، به عنوان رویکردی آموزشی و سازوکاری برای بهره مندی مستقیم و بی واسطه هر فرد از قرآن، موردتوجه اندیشمندان و صاحب نظران قرار گرفته و الگوهای مختلفی برای آن مطرح شده است. این مقاله، با استفاده از روش توصیفی و تحلیلی و بسنده نکردن به مبانی نظری، با مراجعه میدانی به رویدادهای جریان های تدبری، «الگوی سوره محور» را به عنوان یکی از الگوهای مطرح در زمینه آموزش تدبر قرآن در ایران معرفی می کند. این الگو با بهره گیری از مبانی نظری خاص و نگرشی انتقادی نسبت به الگوهای آیه محور، به دنبال دریافت رهیافت های آیات در توالی نظم خاص هر سوره و دستیابی به فهمی منسجم از آن سوره است که در نهایت به کشف جهت هدایتی سوره، منتهی می شود. «بهره گیری از قواعد زبان عربی برای کشف غرض واحد هر سوره» و «ارائه راهکارهای عملی جهت تشخیص غرض اصلی سوره ها» از جمله نقاط قوت این الگو است. از سوی دیگر، «خلط میان تدبر و تفسیر»، «خلط تدبر با تفسیر موضوعی»، «منحصر نمودن تدبر در قرآن به کشف جهت هدایتی سوره ها»، «تغییر خاستگاه تدبر از قلب به ذهن» و «عدم استفاده از روایات معتبر تفسیری جهت فهم معنای مفردات، آیات و سوره ها» از مهمترین موارد کاستی و نقاط ضعف این الگوست.

چکیده سازوکار و چگونگی بررسی و تبیین دلالت های متن و فهم حدیث از جمله مباحثی است که جهت دهی مطالعات دانشمندان علوم قرآن و حدیث معاصر را طی سال های اخیر عهده دار بوده است. دستیابی به فرایند و سازوکار چگونگی فهم متن حدیث و تبیین دلالت های آن در مطالعات حدیث پژوهی آیت الله جوادی آملی، هدف اصلی نگاشت پیش رو است(هدف). اکنون این پرسش طرح می شود که روش فقه الحدیثی آیت الله جوادی آملی در مطالعات حدیث پژوهی ایشان چیست(سؤال)؟ نوع تحقیق بنیادین و توسعه ای است و از روش توصیف و تحلیل برای کشف و تبیین ابعاد و بخش های مختلف مسئله پژوهش بهره می برد(روش). یافته های پژوهش حاضر نشان می دهد که روش آیت الله جوادی آملی در فهم حدیث و تبیین دلالت های آن از یک مدل فرایندی، نظام مند و وابسته به مفاهیم قرآنی بهره می برد که وابستگی مستقیم مراد استعمالی و مراد جدی حدیث و تطبیق هردو بر اصول و مفاهیم محکم قرآنی، برای کشف معنای صحیح حدیث، ترسیم کننده پایه های اصلی ساختار آن است(یافته های پژوهش).

یکی از راهبردهای اولیه برای پیشگیری از جرم، پیش بینی عقوبت برای مرتکب می باشد که منطق اثرگذاری آن، سنگینی هزینه های ارتکاب عمل در برابر فوائد آن است. در این پژوهش در صدد آن هستیم، نظام مجازاتی که توسط شارع مقدس از طریق آیات و روایات به مکلفین ابلاغ گردیده است، چه تاثیری در پیشگیری از جرائم دارد. نتایجی که با روش توصیفی- تحلیلی بدست آمد این بود که نظام مجازات اسلامی با رویکردی جامع، مجازات ها و عقوبت هایی را برای مجرمان پیش بینی کرده است که جنبه دنیوی و اخروی را به طور مشخص و هماهنگ به همراه دارند. عقوبت های دنیوی، گاه جنبه طبیعی دارند و گاه به صورت مجازات های شرعی گناهان جلوه گر شده اند. عقوبت های دنیوی طبیعی، در واقع نتایجی از اعمال گناهکارانه افراد هستند که در طبیعت این اعمال نهاده شده اند و پس از ارتکاب به طور طبیعی دامنگیر فرد می شوند. مجازات های شرعی نیز قسم دیگری از عقوبت های دنیوی هستند که شارع مقدس با رویکرد بازدارندگی آن ها را وضع نموده که اجرای آن را برای حکومت اسلامی به عنوان تکلیف قرار داده است. جنبه بازدارندگی مجازات های شرعی که شامل حدود، قصاص، دیات و تعزیرات می شوند، با سه رویکرد حتمیت مجازات ها که شک و تردید را در خصوص اجرای آن در ذهن مرتکب از بین می برد، شدت مجازات ها که هزینه جسمی و روحی انجام گناه را برای مرتکب افزایش می دهد و دقت و ظرافتی که در اجرای مجازات و نحوه ثبوت گناه پیش بینی گردیده، وضع شده است.

این پژوهش به تفسیر آیه شریفه «ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ» با تاکید بر شبکه معنایی دعا در قرآن کریم می پردازد. طرح مسئله بر پراکندگی مطالعات پیشین در تحلیل اصطلاحات مرتبط با دعا و عدم تبیین نگاه نظام مند به روابط بین این مفاهیم است. ضرورت تحقیق با توجه به جایگاه محوری دعا در منظومه معارف دینی و نیاز به درکی جامع از ابعاد مختلف آن تبیین می شود. در این مقاله به روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از روش شبکه ای معناشناسی و تحلیل ریشه شناختی مصطلحات در منابع لغوی و تفسیری به تفسیر آیه شریفه «ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ» بر پایه شبکه معنایی دعا می پذیرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که مصطلحات دعا در قرآن در یک ساختار سلسله مراتبی سازمان می یابند که در آن «ذکر» به عنوان پایه شناختی، «دعا» به عنوان هسته مرکزی و «عبادت» به عنوان غایت نهایی است. همچنین، آیه «ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ» به عنوان محور شبکه دعا اشت که سایر مفاهیم؛ مانند: ندا، استغاثه و ابتهال حول آن معنا می یابند. این پژوهش الگویی نظام مند برای درک روابط بینامتنی مفاهیم دعا ارائه می دهد که می تواند در حوزه تفسیر موضوعی و تربیت دینی مورد توجه و بهره برداری قرار گیرد.

هر متن شفاهی یا مکتوبی جهت شکل گیری درست و رساندن مقصود گوینده و نویسندهاش تابع رعایت ضوابط و نشانه ها، دالّ ها و قواعد دستوری آن زبان می باشد. در این خصوص، توجه به دانش اصول فقه که علم روشمندی برای فهم ظاهر، نص و متن قرآن (در حوزه های تفسیر، فقه، عقاید، اخلاق و ...) است از اهمیت بسزایی برخوردار می باشد، خصوصا در مواردی که مقصود اصلی آیات با معانی ظاهری در تعارض می باشد. توجه به بافت متنی یا سیاق قرآن یکی از شرایط فهم درست معنا و مراد خداوند متعال می باشد. هرچند متن قرآن کریم دارای فصاحت و بلاغت بی نظیری است، اما گاهی مراد اصلی در ورای معنای ظاهری الفاظ به خاطر عواملی چون وقوع مجاز، ترادف، اشتراک لفظی، ایهام و ابهام، تطور معنایی الفاظ در گذر زمان و ... پنهان می گردد که نادیده گرفتن آن می تواند، مخاطب را از مقصود حقیقی منحرف سازد. تحقیق حاضر با روش گردآوری و فیش برداری کتابخانه ای به جمع آوری آراء و نظریات طرح شده در این باره پرداخته و ضمن اثبات تأثیر این گونه دلالت و شرایط آن، ثابت نموده است که معنای سیاقی و بافت متن بر معنای ظاهری الفاط مقدم شده و به همین دلیل باعث تاثیر در برداشت های فقهی، تفسیری و ... می شود که به نمونه هایی از قبیل: کنار زدن معنای ظاهری آیه توسط سیاق؛ مشخص شدن معنای آیه، تعیین مرجع ضمیر و ... در قالب گونه های کاربردی آن ارائه شده است.

سبک زندگی به مجموعه ای از الگوهای رفتاری نسبتا پایدار اطلاق می گردد که از بینش ها و ارزش های آدمیان متاثر بوده و به صورت عینی در رفتار متجلّی می شود و این تجلی می تواند الگوی دیگران شود. قرآن حضرت ابراهیم (ع) را به عنوان اسوه سبک زندگی معرفی می کند (ممتحنه/ 4) و بیش از 60 مورد از ایشان نام برده و عالی ترین سجایا و صفات انسان کامل را به ایشان نسبت داده و عناصر شخصیتی آن حضرت را بیان کرده و به صراحت در چند مورد فرموده که اسلام دین حضرت ابراهیم (ع) است. این نوشتار با روش توصیفی – تحلیلی در صدد ارائه شاخص های الگویی هدایتی حضرت ابراهیم (ع) درسبک زندگی دینی، که به عنوان اسوه بیان شده است می باشد. امّا یافته های این تحقیق نشان داده، «دین» فطرت است، راه است، بشر یک فطرت دارد، که آن فطرت دینی است و خداوند رسولانش را نفرستاد جز برای آنکه بندگان در پیام های الهی تعقل کنند، و آنان که در تعقل و تفکر برترند، نسبت به فرمان های الهی داناترند.نگارنده در صدد است با توجه به نتیجه ای که از شیوه هدایتی حضرت ابراهیم (ع) در پایان بدست می آید، بتواند روش درستی از سبک زندگی دینی وی را به عنوان «حیات طیّبه» به جامعه معرفی کند.  

سنن الهی قوانین خداوند متعال برای جهان آفرینش و زندگی انسان هاست و خداوندی که حکیم، عالم و خالق موجودات است، بهترین قوانین را برای زندگی بشر وضع کرده است. پس برای بهبود زندگی اجتماعی بشر، باید اصول مدیریت جامعه مبتنی بر سنن الهی باشد. یکی از سنت های تکوینیِ مربوط به زندگی اجتماعی و دنیوی مردم، سنت الهی تغییر اجتماعی است. این سنت بدین معناست که مردم قادرند وضعیت جامعه ی خود را از وضعیت مطلوب به وضعیت نامطلوب و بالعکس تغییر دهند. حال این سؤالات مطرح است که اصول مدیریت جامعه مبتنی بر این سنت الهی چیست؟ شرایط تحقق این سنت الهی در جامعه چیست؟ در این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از آیات و روایات، به این مسائل پاسخ داده می شود. تغییر روحی و باطنیِ افرادِ تأثیرگذار بر جامعه، شرط تحقق این سنت الهی است. اصول مدیریت جامعه که مبتنی بر سنت تغییر اجتماعی است، عبارتند از: 1. اصل جلوگیری از رواج فساد، فحشا و عصیان در جامعه، 2. اصل توجه مدیران به درون جامعه، 3. اصل مردم داری، 4. اصل باورمندی مردم به سنت الهی تغییر اجتماعی.

قرآن به عنوان یگانه کتاب آسمانی محفوظ مانده از هرگونه تحریف، با هدف هدایت بشر در تمام عصرها، بارها انسان ها را به تفکر در آیاتش دعوت کرده است. یکی از موضوعات نیازمند به تأمل و تدبر  در آیات الهی، کیفیت رابطه قرآن با علوم مختلف بشری همانند علوم انسانی است. یکی از راه های دستیابی به  چنین رابطه ای، بررسی آرای اندیشمندانی است که عمر خویش را در فهم عمیق این مائده آسمانی صرف کردند. از دانشمندانی که آیات الهی را از این جهت مورد بررسی دقیق قرار داده است، علامه شیخ جعفر سبحانی تبریزی است. در پژوهش پیش رو با هدف دستیابی به آرای ایشان، تلاش شده است تا با بهره جستن از آثار قلمی و بیانی ایشان، با شیوه کتابخانه ای و توصیفی، مواضع علمی ایشان درباره ابعاد گوناگون مرجعیت علمی قرآن بررسی و تحلیل شود. پس از بررسی ملاحظات علامه سبحانی، مشخص شد که ایشان قایل به مرجعیت علمی قرآن برای علوم مختلف اعم از علوم اسلامی مثل فقه،کلام و... و علوم انسانی همچون دانش مدیریت، جامعه شناسی و... است.

مفهوم «خاتمیت»، از اساسی ترین باورهای دینی مسلمانان به شمار می رود که به معنای پایان یافتن سلسله پیامبران با پیامبر اسلام(ص) است. این آموزه که ریشه در صریح ترین آیات قرآن دارد، همواره در کانون الهیات اسلامی قرار داشته و پیامدهای گسترده ای در فهم دین، شریعت و تفسیر وحی برجای نهاده است. در دوران معاصر و با بروز تحولات اجتماعی، علمی و فلسفی، برخی از روشنفکران دینی همچون شهید مرتضی مطهری، دکتر عبدالکریم سروش و محمد اقبال لاهوری با نگاهی نوین به این آموزه پرداخته اند. هر یک از این متفکران تلاش کرده اند تا خاتمیت را نه صرفاً به مثابه پایانی تاریخی، بلکه به عنوان نقطه عطفی در رابطه انسان با وحی الهی و آغاز دوران مسئولیت عقل بشری تبیین کنند. مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی و تطبیقی، ضمن بررسی دیدگاه های این سه اندیشمند، تلاش دارد آنها را با آیات قرآن کریم تطبیق دهد. نتایج پژوهش نشان می دهد که هر سه متفکر، علی رغم تفاوت رویکردها، در پذیرش اصل خاتمیت اشتراک نظر دارند و در تبیین فلسفه و پیامدهای آن، از زمینه های مختلف فلسفی، تاریخی و معرفتی بهره می گیرند.

یوری روبین که از اسلام شناسان معروف است در مقاله خود با عنوان «نکاتی در تفسیر نخستین آیات سوره علق» ، فرمان « اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ » را به معنای برشمردن نعمت های پروردگار فهم می کند و در نهایت دیدگاه وی این می شود که هدف اصلی سوره علق، ترغیب پیامبر به ستایش قدرت مطلق پروردگار خویش است؛ روبین این فهم خود از آیه نخست سوره علق را بر چند مقدمه مبتنی ساخته است که مهم ترین و اساسی ترین مقدمه او، یک روش ابتکاری است که با اتکای به آن، حرف باء در آیه مذکور را زائده می شمارد؛ از آن جا که نظریه های عالمان غیر مسلمان درباره آیات قرآنی تأثیر به سزایی در معرفی قرآن به محافل و جوامع غیر اسلامی دارد، ضروری است که این نظریه ها با دقت بررسی گردد تا نقاط قوت آن کشف و نقاط ضعف آن نیز تذکر و بازتاب داده شود. در این نگاشته که روش تحقیق در آن از نوع توصیفی-تحلیلی با رویکرد انتقادی است، ضمن گزارش روش روبین، ادله ای از قبیل تقطیع ساختار آیه، بی توجهی به ظرافت های معنایی ساختارهای مشابه و بی توجهی به عرف قرآنی حاکم بر استعمال واژه های هم خانواده بر نادرستی روش ابتکاری او، اقامه شده اند؛ که البته با توجه به ترتب مقدمات دیدگاه او بر یکدیگر، نادرستی آن نیز در پی خواهد بود.