ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۲۴۱ تا ۲۶۰ مورد از کل ۱۴٬۲۴۵ مورد.
۲۴۱.

گونه شناسی دسته جات افراد در ساختار جامعه قوم نوح (ع) بر اساس تفسیر المیزان(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۸ تعداد دانلود : ۸۱
یکی از راهکارهای اصلاح معضلات اجتماعی مذهبی، مطالعه مشکلات مشابه در ادوار گذشته است. یافته های اولیه نشان می دهد میان جامعه عصر نوح(ع) و جامعه امروزی از حیث گرایش به علوم غیرمادی، رواج شیطان پرستی و اندیشه های غیرتوحیدی، شباهت هایی وجود دارد. این اشتراک، انگیزه ای برای پژوهش حاضر فراهم کرده است تا با تحلیل ساختار جامعه آن دوران و رویدادهای تاریخی عصر نوح(ع)، الگویی برای دعوت جامعه معاصر به توحید ارائه دهد. جامعه امروزی متشکل از انسان هایی با قومیت ها و استعدادهای متنوع است؛ اما جامعه در عصر نوح(ع) از گروه هایی از انسان ها، جنّیان و موجوداتی موسوم به «نَسْنَاس» تشکیل می شد. برخی از این گروه ها هدایت ناپذیر بودند و برخی دیگر نیز چالش هایی در مسیر هدایتگری این پیامبر اولوالعزم ایجاد می کردند. حضرت نوح(ع) برای رفع این مشکلات، دعاها و درخواست هایی از خداوند داشت. در میان مفسران قرآن، بهره گیری از آراء صاحب تفسیر المیزان، می تواند راه دستیابی به هدف این پژوهش را هموار کند. این تحقیق بر آن است تا با تحلیل داده ها درباره افراد، گروه های اجتماعی و گونه های مختلف در قوم نوح، و با بررسی نقاط تمایز آنان، به همراه «چینش یابی زمانی» در آیات قرآن و با محوریت تفسیر المیزان، به شناسایی گونه های مؤثر در رخدادهای قوم نوح(ع) بپردازد. با نگاه ساختاری به سوره نوح، در مجموع، وجود شش گروه در آن دوران به اثبات می رسد که از میان آن ها می توان «جنّیان» و «کافرین دیّار» را نام برد که با طوفان از بین نرفته اند.
۲۴۲.

واکاوی و نقد نظرات تفسیری پیرامون فراز" فَأَمْسِکُوهُنَّ " در آیات قرآن(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۸ تعداد دانلود : ۱۱۵
کاوش در حوزه معنایی واژگان و تامل در کاربست قرآنی آنان با دقت در سیاق آیات، از ساحت های مهم در تفسیرقرآن است که در فهم آیات نقش بسزایی دارد؛ چرا که هر معنا بازخورد و نتیجه تفسیری و گاه فقهی متفاوت در حوزه انحصاری خویش دارد.فراز" فَأَمْسِکُوهُنَّ " در سه آیه از آیات قرآن تکرار گردیده است و یک مورد آن که در آیه 15 سوره نساء، با عبارت " فَأَمْسِکُوهُنَّ فِی الْبُیُوتِ " آمده، محل مناقشه فراوان قرار دارد. عموم مفسران آن را به معنی حبس در خانه و به عنوان حدی که بعدها منسوخ شده، دانسته اند. این پژوهش با درنگ درمعنای لغوی فراز و توجه به گستره معنایی آن در قرآن و نیز با تامل در سیاق آیات به کنکاش در فهم دقیق آن پرداخته است. نتیجه حاصل، نشان می دهد که این فراز همچون دو فراز دیگر و نیز در اشتراک معنایی با دیگر مشتقات قرآنی خود، در معنای نگهداشت و مراقبت با توجه، کاربرد داشته و در آیه مورد بحث نیز با تایید سیاق آیات قبل و بعد و بافت سوره، به همین معنا جهت حفظ خانواده اسلامی از فروپاشی با اولین خطا و خیانت به کار رفته است. این معنا تصریحی در اثبات حد بودن فراز یاد شده نداشته و صرفا جنبه پیشگیرانه دارد؛ به همین جهت هیچ نسخی نیز اتفاق نیفتاده است.
۲۴۳.

A Qur’anic Conceptual Model of the Relationship between Civilization and Lifestyle: A Structural and Quantitative Analysis of Surah al-Ḥadīd(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۵ تعداد دانلود : ۱۰۴
This article conceptualizes the relationship between the components of modern Islamic civilization and the indicators of Islamic lifestyle on the basis of a structural analysis of the geometric organization of Surah al-Ḥadīd. It addresses the main question of how the Islamic lifestyle in the modern age can be modeled in light of civilizational components such as faith and a monotheistic worldview, rationality, spirituality, economic justice, Islamic governance, and faith-based, mission-driven management. The methodological approach relies on analyzing the four thematic segments of the surah, identifying the relevant components, and assessing their connections with both theoretical and practical lifestyle indicators, while quantifying verse–indicator relations and employing measures such as the number of possible links, a “decision number,” and TF–IDF weighting. The findings indicate that, at the civilizational level, faith and a monotheistic worldview occupy the central position of the model, with rationality, spirituality, and Islamic governance forming the main pillars of Islamic civilization, and economic justice and faith-based, mission-driven management also playing indispensable roles. At the lifestyle level, emulation of  the Prophet and the infallibles in the theoretical domain,  and divine servitude in the practical domain, emerge as the key axes that  orient other indicators and function as the connective link between the monotheistic worldview and the regulation of economic, social, and moral relations within the framework of Islamic governance.
۲۴۴.

An Analysis of the Principal Components of the Semantic System of "Security" in the Holy Quran(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۴ تعداد دانلود : ۸۴
Considering the common components emphasized in various definitions of "Security" reveals that these definitions have predominantly focused on either its negative (removal of threats) or positive (provision of well-being) aspects, but have not concurrently addressed both dimensions. The central question of this research is to determine which components constitute security from the perspective of the Holy Quran and which aspect—negative or positive—is emphasized in the context of its formation. The results of this study, using a descriptive-analytical method and employing the analysis of substitute concepts, indicate that security in the Quranic view consists of two main components, "Safety" and "Tranquility," the former being based on the negative aspect and the latter on the positive aspect. Within the semantic framework of the Holy Quran, the synergy of these negative and positive aspects yields a more complete level of security, referred to by the superior term " Salām " (peace). "Peace" is higher and more sublime than "Safety" because it describes a situation not only devoid of anything that causes human aversion but also replete with everything that is agreeable to human nature.
۲۴۵.

راهبردهای حل تعارضات اخلاق معیشت با تکیه بر سیره و تعالیم انبیاء از منظر قرآن کریم(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۰۷ تعداد دانلود : ۱۱۶
یکی از مهم ترین دغدغه های بشر در طول تاریخ، معیشت بوده و هست. در بسیاری از آیات قرآن، احکام و مباحث اقتصادی در ابعاد فردی و اجتماعی بیان شده است. از مباحث مهم اخلاق معیشت، تعارضات اخلاقی در این زمینه است. تعارض اخلاقی در اخلاق معیشت موقعیتی است که در آن انسان خود را بر سر دوراهی می یابد، گویی راه سومی وجود ندارد و از طرف دیگر انتخاب هر یک از آن دو راه به نحوی خلاف اخلاق می نماید. تحقیق حاضر به هدف تبیین راهبردهای حل تعارضات اخلاق معیشت با تکیه بر سیره و تعالیم انبیاء از منظر قرآن کریم به روش توصیفی- تحلیلی نگاشته شده است، و نیز با تکیه بر آیات به حل تعارضات اخلاقی چون رابطه ی تقوا و طغیان و روزی بی حساب و نیز رابطه شکر و کفر ووفور نعمت وهم چنین قبض وبسط معیشت کفار پرداخته است؛ که حل این تعارضات به مثابه واقع نمایی ارزش های اخلاقی و معنوی آیات قرآن می باشد.
۲۴۶.

بررسی معناشناسی واژه «کسب» در قرآن کریم

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۰ تعداد دانلود : ۸۷
یکی از مسائل کلیدی در ارتباط با قرآن کریم، مفهوم شناسی واژگان است. در این خصوص، ماده «ک.س.ب» و واژگان برگرفته از آنکه 67 مرتبه در قرآن به کار رفته اند، با آراء گوناگون و گاهی متعارضی از سوی لغویان و مفسران معناشناسی شده اند. برخی از این معانی عبارت اند از: «استقرار»، «نیکی»، «آزادی»، «فرزند»، «رسیدن»، «گردآوری» و... . پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی درصدد است تا با تبیین و تحلیل آراء لغویان و مفسران، گوهر معنایی و معنای ماده «ک.س.ب» و هیئت های برگرفته از آن را به صورت روشن بیان نماید. یافته های پژوهش نشانگر این است که در بررسی این واژه بایستی در کنار توجه به آراء لغویان و مفسران، از توجه به واژگان هم نشین با آن و سیاق آیه نیز استفاده کرد. از نتایج این پژوهش می توان به این نکته اشاره داشت که معنای محوری ریشه «ک.س.ب»، مطلق «به دست آوردن» است و با توجه به تغییر در ساختار کلمه، معانی زیادتری را بازتاب می دهد؛ مانند اکتساب که به معنای طلب ویژه تر است.  
۲۴۷.

طبقه بندی شاخص های بررسی روش تفسیری در سطح ادبی (بوطیقایی) تفسیر قرآن کریم(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۵ تعداد دانلود : ۸۳
شناخت دقیق روش های تفسیری مفسران در سطح ادبی، به فهم عمیق تر از معانی و مفاهیم قرآن و همچنین ارزیابی کیفیت تفاسیر کمک شایانی می کند. در مطالعات تفسیری، علی رغم توجه روزافزون به روش شناسی، هنوز هم روش شناسی جامعی برای تحلیل سطح ادبی تفاسیر ارائه نشده است. پژوهش حاضر با هدف ارائه یک الگوی جامع و روشمند برای کشف روش تفسیری مفسران در سطح ادبی انجام شده است. این پژوهش، با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای، به دنبال ارائه شاخص ها و طبقه بندی آن ها برای روش شناسی تفاسیر است. هدف اصلی، یافتن معیارهایی است که بر اساس آن ها بتوان سطح ادبی و کیفیت تفاسیر ادبی را ارزیابی کرد. در این راستا، عناصر ادبی(فرم های لفظی و معنایی) مختلف در سطح های خرد و کلان شناسایی و طبقه بندی شده اند. در سطح خرد از علوم بلاغت و در سطح کلان از علوم ادبی معاصر مانند سبک شناسی، روایت شناسی، نظریات نقد متن و نگاه ساختارگرایانه بهره گرفته شده است.
۲۴۸.

کارکرد «اجل» در منظومه هستی از منظر روایات تفسیری

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۹ تعداد دانلود : ۴۶
مرگ و اجل به عنوان یکی از واقعیت های قطعی و گریزناپذیر زندگی انسان، بارها در قرآن کریم مورد تأکید قرار گرفته و سنتی حتمی در نظام هستی معرفی شده است. از ویژگی های اجل، ضرورت و اجتناب ناپذیری آن برای تمام موجودات، به ویژه انسان است. بررسی این ویژگی علاوه بر تبیین هدفمندی آفرینش، نقش تعیین کننده ای در تربیت انسان ایفا می کند. پرسش اصلی این پژوهش آن است که علت ضرورت و اجتناب ناپذیری اجل برای موجودات، به خصوص انسان، چیست و این امر چگونه به تبیین فلسفه آفرینش و تربیت انسان کمک می کند؟ این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، آیات مرتبط با اجل و روایات تفسیری مربوطه را مورد بررسی قرار داده است. یافته ها حاکی از آن است که حکمت تعیین اجل از منظر قرآن و روایات، شامل دو محور اصلی است: ۱. محدودیت ذاتی دنیا در تأمین کمال نهایی انسان؛ ۲. عدم امکان تحقق کامل پاداش و کیفر در دنیا. در روایات تفسیری علاوه بر تأیید این دو محور، به نکاتی تربیتی از جمله: ایجاد روحیه مراقبه و زدودن غفلت، معنا بخشیدن به کنش های انسانی و تقویت فضیلت صبر در مواجهه با مصائب اشاره شده است. نوآوری پژوهش، تلفیق تحلیل قرآنی و روایی با تأکید بر ابعاد تربیتی مسئله اجل است که تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
۲۴۹.

بازخوانی تفسیری مفهوم نشوز زن در پرتو آیه قوّامیّت(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۴ تعداد دانلود : ۶۴
در آیه ۳۴ سوره نساء، شیوه مواجهه با «نشوز» زنان بیان شده است. جمعی از مفسران و فقها، نشوز را به معنای ترک تمکین زن دانسته و مراتب برخورد با آن را مرتبط با ترک تمکین می دانند. این دیدگاه با چالش هایی روبه روست؛ ازجمله ناسازگاری با گستره معنای قوامیت که فراتر از تمکین است. همچنین، تنبیه زوجه تارک تمکین به وسیله «هجر در مضجع» نمی تواند برای وی ناخوشایند باشد. از دیدگاه نگارندگان، با توجه به قرائن متعدد از جمله شأن نزول، معنای قوامیت و گستره آن، سیاق آیه در ضمن سیاق سوره، قرائن مربوط به واژگان آیه، تقسیم زنان به قانت و ناشز در برابر قوامیت شوهر، روایات مستند به آیه، روایاتی که مرد را قیّم بر زن قرار داده، روایات نکوهش گر مردان فرمان بر زنان و روایاتی که ضرب را به موارد غیرتمکین گسترش داده اند، معنای نشوز فراتر از ترک تمکین است. این پژوهش می کوشد بر مبنای داده های کتابخانه ای و با رویکرد تحلیلی توصیفی اثبات کند که مقصود از نشوز، طغیان و شورشگری زوجه در برابر قوامیت و مدیریت زوج است، نه صرف ترک تمکین. با این تفسیر، حکیمانگی مراتب سه گانه مقابله با نشوز در قرآن کریم روشن می شود.
۲۵۰.

واکاوی ساختار نشانه شناختی سوره عادیات (بر اساس الگوی رمزگان رولان بارت)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۹ تعداد دانلود : ۲۵۵
پژوهش حاضر با هدف واکاوی عمیق تر مفاهیم و معانی ضمنی سوره عادیات به بررسی توصیفی-تحلیلی آن از منظر رویکرد رمزگان پنج گانه رولان بارت (رمزگان هرمنوتیک یا معمایی، رمزگان پروآیرتیک یا کنشی، رمزگان معنابنی یا ضمنی، رمزگان نمادین یا تقابلی و رمزگان فرهنگی یا ارجاعی) می پردازد. این رویکرد با تمرکز بر تحلیل عناصر و روابط زبانی و نشانه ای متن به کشف معانی ضمنی آن می پردازد. بارت این نظریه را بر پایه هنجارمندی ساختار نشانه ای متن که عامل اصلی معناآفرینی است، بنا نهاد. دستاورد پژوهش، گویای این مسأله است که رمزگان هرمنوتیک، معمای اصلی را در پی سوگند آغازین سوره، جهت تمرکزبخشی بر موضوع اصلی یعنی کسب موفقیت بشر در جنگ های داخلی و خارجی منوط به سازوکار صحیح، مانند انتخاب افراد، ابزار و زمان مناسب معرفی می کند. رمزگان کنشی که بالاترین نمود در متن سوره دارند، فضای کنش آفرین و حماسی را در پی بازتاب خرده روایت های جنگ بیرونی با دشمن و جنگ درونی با نفس را حکایت می کند. رمزگان نمادین، تقابل انسان های ناسپاس در برابر پروردگار و رمزگان ضمنی و فرهنگی نیز با شناسایی لایه-های دورن متنی و برون متنی، زمینه تاریخی نزول سوره یعنی جنگ تاریخی ذات السلاسل را بازنمایی می کنند.
۲۵۱.

رهیافت های توحیدی و تربیتی داستان حضرت سلیمان (ع) در سوره ص(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۷ تعداد دانلود : ۷۴
سوره «ص» از سوره های مکی قرآن کریم با ارائه سرگذشت پیامبران الهی، به ویژه حضرت سلیمان(ع)، زمینه ای برای تبیین مبانی تربیت دینی و سازوکارهای تهذیب اخلاقی فراهم می کند. داستان سلیمان(ع) نمونه ای شاخص است از پیامبری که در اوج قدرت، سلطنت و برخورداری از نعمت های فراوان، محور زندگی خود را بر عبودیت، توکل، إنابه و بازگشت به خداوند قرار داده است. هدف این پژوهش، واکاوی رهیافت های توحیدی و تربیتی این داستان و ارائه الگوی عملی آن برای انسان معاصر است تا نشان دهد چگونه می توان از قصص قرآنی برای تربیت اخلاقی و دینی بهره برد. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر تحلیل محتوای آیات قرآن، تفاسیر معتبر و منابع مرتبط است. یافته ها نشان می دهد که داستان سلیمان(ع) آموزه های بنیادینی مانند تقدم عبادت بر دنیا، توکل و إنابه، بازگشت آگاهانه پس از آزمون الهی، استفاده صحیح از نعمت ها، ارزش تجارت با خدا، ضرورت استعانت از پروردگار و رهایی از دغدغه قضاوت دیگران را ارائه می دهد. این آموزه ها بیانگر آن است که عبودیت، شکرگزاری و بازگشت خالصانه به خداوند، زمینه ساز رشد معنوی و بهره مندی از مواهب الهی است و می تواند الگویی عملی و کاربردی برای تربیت اخلاقی انسان امروز باشد.
۲۵۲.

نقش سرمایه فرهنگی در توسعه سرمایه اجتماعی از منظر تعالیم ایجابی اسلامی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۶ تعداد دانلود : ۹۵
هدف پژوهش حاضر بررسی نقش سرمایه فرهنگی در توسعه سرمایه اجتماعی از منظر تعالیم ایجابی اسلامی است. سرمایه فرهنگی به عنوان مجموعه ای از ارزش ها، باورها، دانش ها و مهارت هایی که از طریق تعاملات اجتماعی منتقل می شود، می تواند نقش بسزایی در تقویت پیوندهای اجتماعی و توسعه سرمایه اجتماعی ایفا کند. تعالیم ایجابی اسلامی نیز بر اخلاق، عدالت، همدلی و تعاون تأکید دارد که این مفاهیم با ابعاد مختلف سرمایه فرهنگی مرتبط هستند. روش پژوهش، توصیفی و تحلیلی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که سرمایه فرهنگی مبتنی بر آموزه های اسلامی می تواند به عنوان عاملی کلیدی در تقویت اعتماد اجتماعی، افزایش مشارکت مدنی و توسعه شبکه های اجتماعی عمل کند؛ همچنین، تعالیم ایجابی اسلامی با تأکید بر ارزش های اخلاقی و اجتماعی، زمینه ای مناسب برای رشد و توسعه سرمایه فرهنگی فراهم می آورد؛ همچنین عناصر سرمایه فرهنگی مانند «علم، اخلاق، ارزش ها، هنجارها، باورها، آئین ها، سنت ها و هنر»، برآیند تعالیم ایجابی اسلامی هستند که در توسعه سرمایه اجتماعی اثر شگرفی دارند؛ بنابراین میان عناصر سرمایه فرهنگی و مؤلفه های سرمایه اجتماعی، رابطه معناداری وجود دارد که به توسعه سرمایه اجتماعی منجر می شود.
۲۵۳.

تحلیل انتقادی دیدگاه «خطابه ای بودن» زبان قرآن؛ از منظر انسجام مطالب در سوره(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۷ تعداد دانلود : ۷۴
پذیرش انسجام آیات یا گسست موضوعی آیات در سوره های قرآن از جمله مبانی است که بر نحوه اندیشیدن درباره سوره های قرآن و فهم و تفسیر آنها اثرگذار است. برخی از قرآن پژوهان همچون نکونام و آیت الله معرفت، زبان قرآن را خطابه ای دانسته اند و در قالب این انگاره درباره پیوستگی مطالب در سوره های قرآن بر این باور شده اند که اولاً بخشهای مختلف یک سوره، لزوماً مرتبط با یکدیگر نیستند و ثانیاً سبب قرار گرفتن مطالب مختلف در کنار یکدیگر، در قالب سوره، صرفاً تقارن موضوع آنها در جامعه در زمان نزول است. اکنون سوال این است آیا می توان موضع گیری این دیدگاه درباره کیفیت ارتباط آیات در سوره های قرآن را پذیرفت؟ استفاده از روش توصیفی و تحلیلی، در بررسی این دیدگاه که بر مبنای «مطابقت چینش آیات در همه سوره ها بر ترتیب نزول آنها» استوار است ، نشان می دهد بر این دیدگاه نقدهایی وارد است. از آن جمله، اولاً مبنای این انگاره یعنی تطابق چینش آیات در سوره ها بر ترتیب نزول آنها، در همه سوره های قرآن قابل اثبات نیست. ثانیاً نمونه های ارائه شده در این دیدگاه برای اثبات عدم پیوستگی موضوعی در سوره های قرآن، توان اثبات گسست موضوعی در سوره های قرآن را ندارد و ثالثاً پذیرش این دیدگاه به معنی پذیرش عدم حکمت در افعال الهی است و از این رو قابل قبول نیست. در نهایت باید پذیرفت چینش آیات در سوره های قرآن تابع زمان و شرایط نزول نیست بلکه تابع حکمت الهی است.
۲۵۴.

واکاوی معنای «مکظوم» در آیه ی «و هو مکظوم» در تفاسیر، ترجمه های فارسی و انگلیسی و تطبیق آن با عهد عتیق(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۵ تعداد دانلود : ۸۶
مفسران و مترجمان فارسی و لاتین در معنا و ترجمه ی «مکظوم» در آیه ی «... وَ هُوَ مَکْظُوم » (قلم: 48) اختلاف نظر دارند. این آیه درباره ی حضرت یونس (ع) است که با حالتی خاص خداوند را ندا داد. معانیی چون غمناک، خشمناک، خشم فرو برده، مورد خشم واقع شده، محبوس، مأیوس و... برای آن ذکر شده است. مکان ندای حضرت یونس (ع) نیز مورد اختلاف است. شکم ماهی، تاریکی شب و تاریکی دریا، مکان-های مورد اختلاف است. این پژوهش با استفاده از منابع کتابخانه ای با هدف دست یابی به معنای دقیق تر این واژه در آیه ی مذکور با روش مطالعه تاریخی تطبیقی همراه با تحلیل داده ها صورت پذیرفته است. واژه پژوهان چند معنا برای این واژه ثبت کرده اند. همچنین در روایات، معانی متفاوتی برای معنای «مکظوم» نقل شده است. به علاوه این موضوع در عهد عتیق نیز آمده است: بررسی منابع لغت، تفاسیر، ترجمه های فارسی و لاتین و تحلیل آن ها، ذکر روایات و تحلیل آن ها و نهایتا مقایسه موضوع در قرآن و عهدین جهت ارائه معنایی دقیق تر، فرایند پژوهش حاضر را شکل می دهد. نتایج نشان می دهد که برخی از معانی ترجیحی فاقد پیشتوانه لغوی یا روایی است.
۲۵۵.

نگاهی به اعجاز بیانی قرآن در سوره واقعه

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۰ تعداد دانلود : ۹۴
بررسی دلایل و وجوه اعجاز قرآن، با عنوان روشن ترین و محکم ترین دلیل رسالت رسول خدا (ص)، ضروری است و پاسخی محکم در برابر شبهات مخالفان خواهد بود. اندیشمندان علوم قرآنی، چندین وجه برای اعجاز قرآن برشمرده اند که یکی از برجسته ترین وجوه اعجاز قرآن، اعجاز ادبی آن است. اعجاز بیانی یا ادبی، مشهورترین وجه از وجوه اعجاز قرآن، در سوره واقعه نمودی پررنگ دارد و نشان دهنده اوج فصاحت و بلاغت در این سوره است. جلوه این نوع اعجاز را در گزینش واژگان سوره مانند کلمه واقعه و ...، سبک و شیوه بیان بی نظیر این سوره و به کارگیری صنایع ادبی گوناگون، نظم آهنگ گوش نواز آن با تناسب آوایی و محتوای کلمات و آیات و نیز وحدت موضوعی پیرامون موضوع معاد می توان مشاهده نمود. به طورکلی وجود گونه های مختلف اعجاز در این سوره بویژه اعجاز بیانی، مهر تأیید دیگری بر وحیانی بودن قرآن و اثبات نزول آن از سوی خداوند قادر متعال بر پیامبر اکرم (ص) است.  
۲۵۶.

شیوه های سازماندهی پیامبر اسلام (ص) در مقابله با عملیات روانی جنگ نرم

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۶ تعداد دانلود : ۷۹
در دوره های جنگ های نرم، عملیات روانی به عنوان ابزاری کلیدی برای تضعیف انسجام و روحیه جوامع عمل می کند؛ لذا، ساختارهای سازمانی مقاوم در برابر این تهدیدات ضروری است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، به بررسی شیوه های سازماندهی پیامبر اسلام (ص) در مواجهه با عملیات روانی جنگ نرم می پردازد و الگوهای مدیریتی ایشان را در قالب نظریه های معاصر مدیریت و اصول قرآنی بازنمایی می کند. با تکیه بر گزاره های وحیانی و مطالعات علمی مدیریت، مفهوم سازماندهی از منظر تقسیم کار، هماهنگی و تخصیص مسئولیت ها تعریف می شود و سپس بر مبنای اصول دینی همچون نظم خلقت، تعاون، مشورت و عدالت مقایسه می گردد. در ادامه، رویکردهای پیامبر (ص) در مقابله با تهدیدات روانی تحلیل می شود: افشای توطئه های دشمن، مدیریت دقیق اطلاعات و شایعات، به کارگیری تاکتیک های فریب و سردرگمی، توزیع عادلانه مسئولیت ها بر پایه شایستگی، و تقویت معنویت و ارتباط روحانی. یافته ها حاکی از آن است که سازماندهی پیامبر (ص) ترکیبی از عدالت، شفافیت، مشارکت جمعی و ارتقاء معنوی بود که جامعه اسلامی را به طور مؤثر در برابر حملات روانی و اطلاعاتی مقاوم ساخت. این الگو، به ویژه در بحران های اطلاعاتی، جنگ رسانه ای و نیاز به تقویت انسجام داخلی جوامع معاصر، چارچوبی قابل تطبیق و کارآمد ارائه می دهد.
۲۵۷.

Constructing a Qur’anic Dataset on Human–Environment Relations: Insights and Analysis(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۱ تعداد دانلود : ۸۴
The aim of this study is to develop a comprehensive dataset for interdisciplinary research on the Qur’an and the environment. Conducted with a descriptive–analytical approach, the study examined all verses of the Qur’an based on authoritative translations and commentaries. In this process, 766 verses on human–environment relations were identified and classified into 15 categories, such as humans as part of nature, human vicegerency on earth, the subjugation of nature, legitimate use of natural blessings in this world and the hereafter, and the prohibition of corruption and destruction of the environment. In addition, 833 environmental instances were extracted and grouped into eight main categories: climate and atmosphere (27%), marine environment (1%), animal environment (10%), animal products (6%), plant environment (19%), plant products (8%), the solar system (22%), and human industries derived from nature (7%). Conceptual analysis indicated that these relations can be interpreted at three key levels, ethical, jurisprudential, and eschatological, showing that the Qur’an presents nature as a divine blessing and a trust given to humankind, emphasizing both proper utilization and the moral and eschatological consequences of environmental corruption. This dataset provides a novel foundation for future research in environmental ethics and Islamic jurisprudence, as well as for rethinking responses to contemporary environmental crises.
۲۵۸.

تحلیل تطبیقی دیدگاه های شیخ طوسی و آیت الله معرفت پیرامون نسخ در قرآن کریم(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۱۹ تعداد دانلود : ۱۵۶
موضوع نسخ در طول تاریخ تفسیر، علوم قرآن و اصول فقه، از جمله مباحث چالش برانگیز و پراهمیت بوده است. بررسی آثار نگاشته شده در این موضوع نشان می دهد که همچنان درباره تبیین وجوه تفاوت و تشابه دیدگاه اندیشمندان پژوهش های زیادی صورت نگرفته است. این مقاله با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی به بررسی تطبیقی دیدگاه شیخ طوسی در اولین تفسیر جامع شیعی، التبیان فی تفسیر القرآن، و آیت الله معرفت در اولین مجموعه علوم قرآنی شیعه، التمهید فی علوم القرآن پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که آیت الله معرفت به جز در دو قسم از اقسام نسخ، یعنی «نسخ لفظ بدون حکم» و «نسخ لفظ و حکم»، که قائل به عدم وقوع نسخ است، در سایر مباحث نظری با شیخ طوسی اشتراک دارد. علاوه بر این، آیت الله معرفت با ارائه ابداعات نظری نظیر تقسیم بندی «نسخ مشروط» و «نسخ متدرج»، مفهوم نسخ را با شرایط اجتماعی-زمانی تطبیق داده است. از نظر مصداقی نیز، با وجود اشتراک نظر در نسخ برخی آیات، آیت الله معرفت برخلاف شیخ طوسی در آیات 240 و 109 سوره بقره قائل به عدم نسخ است. این پژوهش بر اهمیت بازنگری در مفهوم نسخ برای تبیین بهتر روابط میان تشریعات قرآنی تأکید می کند.
۲۵۹.

بررسی رابطه اخلاقی قوم یهود با جحودیت از دیدگاه قرآن کریم (سوره بقره) و نقش آن بر جنایات تاریخی این قوم

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۲۶ تعداد دانلود : ۱۷۰
طبق برخی از آیات قرآن کریم، روایت و احادیث، همچنین علم ژنتیک، نمی توان نقش انتقال خصوصیات روحی و اخلاقی را از طریق وراثت، در رفتار و سرنوشت انسان ها انکار کرد. برخی قائل به نقش انحصاری وراثت در تعیین سرنوشت انسان و برخی دیگر، آن را به منزله بستری می دانند که به نحو اقتضاء در اعمال فرد اثر دارد؛ نه به نحو علیت تامّه. سرنوشت قوم یهود هم بی تأثیر از خصوصیات اخلاقی و رفتاری آنان نیست؛ چنانچه خداوند در قرآن، آن را دلیل سرگردانی و انحراف کنونی این قوم ذکر کرده است. این گونه سرپیچی و سرکشی ارادی قوم یهود در برابر فرامین الهی، در قرآن جحود خوانده می شود. این جستار با روش تحلیلی- توصیفی در پی پاسخ به این پرسش است که آیا می توان گفت که این خصوصیات ناپسند اخلاقی و رفتاری مذکور در قرآن در مورد قوم یهود، امری نژادی است؟ آیا منشأ رفتارهای غیرانسانی و جنایات آنان در سرزمین های اشغالی و غزه ریشه در سرکشی و جحودیت این قوم ندارد؟ اشاره قاطع قرآن به وجود ویژگی های رفتاری و اخلاقی ناپسند در میان این قوم تاریخی و تداوم آن به شکل انکار حق مسلم مسلمانان غزه در مورد کشورشان فلسطین و شکل د هی جنگ های جنایت کارانه علیه مسلمانان، علی الخصوص مردم مظلوم غزه و لبنان، نمود تداوم خصلت جحودیت و رفتارهای ناپسند این قوم است که می توان گفت یکی از جنبه های اعجاز قرآن کریم، در اثبات زمینه های نژادی صفات روحی و اخلاقی این قوم است و قرآن با ذکر و شرح خصایل این قوم، زمینه آگاهی و ایستادگی مسلمانان در برابر آنان را بارها گوشزد کرده است.
۲۶۰.

نقد چارچوب های روش شناختی پیتر کوپنز در مطالعه تفاسیر صوفیانه قرآن(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۴ تعداد دانلود : ۱۰۷
این مطالعه به نقد روش شناختی چارچوب های گذار از مرز و مرکز و پیرامون پیتر کوپنز در تحلیل تفاسیر صوفیانه قرآن می پردازد. یافته های این مطالعه نشان می دهد که چارچوب گذار از مرز، برگرفته از نظریه غیربومی لانگ، با نادیده گرفتن مفاهیم بنیادین صوفیانه نظیر فنا، قرب و تجلی و نیز نادیده انگاری تفاوت های جغرافیایی و تاریخی در مناطقی چون نیشابور، بغداد و اندلس، به ساده سازی و یکسان سازی ناصحیح تنوع مفهومی و تاریخی این تفاسیر منجر می شود. هم چنین، مدل مرکز و پیرامون کوپنز، با اتکا به نظریه شیلز و نادیده گرفتن ساختار غیرمتمرکز اقتدار دینی در اسلام قرون وسطی، پیچیدگی های تعاملات و رقابت های میان صوفیان و علماء سنتی را ساده سازی می کند؛ شواهد متنی از آثار سُلَمی، قُشَیری، مِیبُدی و روزبَهان بَقلی و نیز شواهد تاریخی از منابعی مانند تاریخ نیشابور و تاریخ بغداد، این محدودیت ها را تأیید کرده و موقعیت متغیر و گاه حاشیه ای صوفیانی نظیر حَلّاج (درگذشته ۳۰۹ق) را در برابر گفتمان های غالب دینی و سیاسی تصدیق می کنند. در نتیجه برای رفع این کاستی ها و دستیابی به تحلیلی بومی تر و جامع تر، این مطالعه مفاهیم اصیل صوفیانه و روی کردهای روش شناختی جای گزین از قبیل تحلیل متنی تاریخی، پدیدارشناسانه، گفتمانی و تحلیل شبکه های اجتماعی و نهادی را پیش نهاد می کند تا درک عمیق تری از تفاسیر صوفیانه و پیوند آن ها با زمینه های غنی اسلامی فراهم آید.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان