درخت حوزه‌های تخصصی

این پژوهش به مقایسه و تحلیل تطبیقی دیدگاه های متافیزیکی آرتور شوپنهاور و آیت الله جوادی آملی در زمینه جنسیت می پردازد. شوپنهاور، متأثر از فرهنگ مردسالارانه و جبرگرایی زیستی قرن نوزدهم اروپا، جنسیت را به نقش های زیستی محدود کرده، زنان را موجوداتی ناقص می داند. درمقابل جوادی آملی، با تکیه بر انسان شناسی اسلامی و آموزه های قرآنی، بر کرامت ذاتی و برابری معنوی زن و مرد تأکید دارد و کمال انسانی را در بندگی خدا می بیند. این مطالعه با روشی تحلیلی-تطبیقی، متون اصلی این دو متفکر را بررسی و تفاوت های آنها را در بسترهای فرهنگی-فلسفی شان تحلیل می کند. مقایسه این دو دیدگاه که برای اولین بار انجام شده، نشان دهنده تأثیر عمیق پیشینه های فلسفی بر نگرش های جنسیتی است. نقد دیدگاه شوپنهاور از منظر عرفان اسلامی به ویژه تأکید بر زنان به عنوان مظهر صفات الهی، نوآوری کلیدی پژوهش است. یافته ها بر ضرورت بازنگری مفاهیم سنتی جنسیت و جایگزینی آنها با رویکردهای مبتنی بر برابری معنوی و عدالت جنسیتی تأکید دارند و راهکارهایی برای ارتقای برابری جنسیتی در جوامع معاصر پیشنهاد می دهند.

این مقاله به تحلیل معنای زندگی و رابطه آن با رستگاری از دیدگاه علامه محمدتقی جعفری، یکی از برجسته ترین فیلسوفان و متفکران اسلامی می پردازد. هدف پژوهش، تبیین و بررسی ارتباط عمیق میان این دو مفهوم بنیادی در اندیشه اوست که زندگی را فراتر از حیات مادی و در راستای کمال و سعادت ابدی تعریف می کند. روش شناسی این مطالعه، تحلیلی بوده و مبتنی بر بررسی آثار مکتوب و آرای فلسفی است که در آن ها به مفاهیمی چون هدفمندی زندگی، اختیار انسان و پیوند آن با رستگاری پرداخته شده است. یافته های کلیدی پژوهش نشان می دهد، معنای زندگی در حرکت آگاهانه انسان به سوی تکامل و قرب الهی نهفته است و رستگاری به عنوان مقصد نهایی این مسیر، نتیجه انتخاب های آزادانه و مسئولانه انسان در هماهنگی با فطرت الهی است. همچنین، تأکید بر عقلانیت و خودآگاهی به عنوان ابزارهای دستیابی به این هدف، از ویژگی های بارز دیدگاه اوست. در نهایت، نتیجه گیری اصلی مقاله این است که در اندیشه علامه، معنای زندگی و رستگاری دو مفهوم جدایی ناپذیرند که در یک فرایند دوسویه قرار دارند؛ به گونه ای که جست وجوی معنا، انسان را به رستگاری رهنمون می شود و رستگاری، غایت و تحقق معنای حقیقی زندگی است. این دیدگاه، انسان را به تأمل در هویت وجودی و مسئولیت هایش دعوت می کند.

در ظاهر سوره های قرآن، بی نظمی آشکاری در زمینه نقل موضوعات متعدد با تغییرات ناگهانی از یک موضوع به موضوعی دیگر می توان یافت؛ امّا این تغییر در موضوعات، حاوی پیام هایی است و می توان این پیام ها را با ارائه ساختاری جدید بازبینی نمود. این ساختار پیچیده که پس از واکاوی دقیق در پژوهش های مدرن قرآن شناسی کشف شده، به عنوان ترکیب بلاغت سامی قلمداد گشته است. در ترکیب بلاغت سامی، آیات به مثابه پاراگراف هایی دسته بندی می شوند و این پاراگراف ها در سطح کلان و خُرد، دارای ارتباط منطقی و منسجم به صورت دایره یا آیینه وار هستند. این مقاله درصدد است با اتخاذ روش توصیفی- تحلیلی، به بررسی ساختار بلاغت سامی در سوره الحدید بپردازد. بررسی ها نشان می دهد بر اساس نتایج پژوهش آیات سوره حدید بر اساس مدل آیینه ای به هشت سیاق متوالی تقسیم گردیده است و با ساختار متقارن از آیه شانزدهم به بعد در قالب مدل آیینه ای دو به دو هر بخش با زیر بخش خود قرینه هستند.

پژوهش حاضر با هدف واکاوی مفهوم «امت وسط» در قرآن کریم و «قوم برگزیده» در متون مقدس یهودی انجام شده است. این دو مفهوم بیانگر جایگاه خاصی برای گروهی از انسان ها در تحقق اراده الهی در جهان هستند. این مقاله با رویکردی تطبیقی، به بررسی این دو مفهوم در اسلام و یهودیت پرداخته و تلاش می کند با تحلیل تفاسیر معتبر اسلامی و یهودی، رسالت جهانی این دو امت را واکاوی کند. در اسلام، امت وسط به عنوان جامعه ای متعادل، شاهد بر سایر امت ها و حامل پیام جهانی توحید معرفی می شود و مفهوم امت وسط فراتر از قومیت است؛ درحالی که در یهودیت، قوم برگزیده به منزله حامل عهد الهی و حافظ شریعت، نقش خاصی در تاریخ ایفا می کند. این پژوهش با بهره گیری از روش تحلیل محتوا و بررسی تفاسیر، به شباهت ها و تفاوت های بنیادین نگاه دو دین به مأموریت جهانی امت ها می پردازد. یافته ها نشان می دهد که اسلام با تأکید بر جهانی بودن پیام و دعوت به عدالت، نگاه فراگیرتری در مقایسه با یهودیت دارد. یهودیت بیشتر بر حفظ هویت قومی و انتظار موعود تأکید می کند. این مقاله می کوشد تا با تبیین این تفاوت ها، زمینه ای برای گفت وگوی بین دینی و فهم مشترک فراهم آورد.

روابط تاریخی ایران و چین، تحت تأثیر عوامل سیاسی، اقتصادی و فرهنگی، بر پایه تجارت و تبادل دانش و فرهنگ شکل گرفت. جاده ابریشم محور اصلی این مبادلات بود. با ظهور اسلام و گسترش آن در آسیای مرکزی، روابط ایران و چین وارد مرحله تازه ای شد. حملات مغول در قرن هفتم، به تشکیل حکومت های ایلخانی در ایران و یوآن در چین انجامید و پیوندهای سیاسی و اقتصادی دو کشور را تقویت کرد. این تعاملات، اسلام را در شرق آسیا گسترش داد و آیین بودا را به غرب آورد. زبان و ادبیات فارسی در شرق توسعه یافت و فرهنگ چینی- مغولی میان مسلمانان رایج شد. پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که چه عواملی زمینه ساز گسترش روابط ایران و چین در دوره ایلخانان بوده و موجب تعامل گسترده این دو تمدن شد؟ بر این اساس، پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی تحلیلی و بهره گیری از منابع تاریخی، عوامل مؤثر بر مناسبات ایلخانیان ایران و امپراتوری مغولی چین و پیامدهای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی این روابط را بررسی می کند. یافته ها نشان می دهد که با وجود توسعه مناسبات در ابعاد مختلف، این تعاملات به دلیل تحولات سیاسی پایدار نماند و در نهایت به مبادلات اقتصادی محدود شد.

مقدمه و اهداف: تصورات نادرست از دنیا، ناشی از خطاهای شناختی و باورهای نادرست، زمینه ساز مشکلات روان شناختی و معنوی است. این باورهای هسته ای در متون روان درمانگری، به ویژه درمان های شناختی مورد توجه قرار گرفته اند. خطاهای شناختی منجر به شکل گیری تصورات نادرست از دنیا، مانند جداسازی دنیا از آخرت، تحریف واقعیت دنیا به عنوان بازیچه، انکار آخرت و درهم آمیختگی آن با مکافات های دنیوی، ناسازگارانگاری عمل دنیا و آخرت، و سرمایه گذاری عاطفی صرف بر دنیا و غفلت از آخرت می شود. این تصورات نادرست، مانع از ارتباط صحیح با دنیا شده و خسارات مادی و معنوی به بار می آورد. از این رو، شناخت صحیح از دنیا ضروری است، در حالی که این شناخت در روش های تربیتی موجود به درستی شکل نمی گیرد و والدین در ایجاد آن در ذهن فرزندان غفلت می کنند. شناخت ماهیت هستی، پیش نیاز رشد فردی و معنوی و آمادگی برای حیات جاودان است و مستلزم فرایند تربیتی مداوم با تمرکز بر ابعاد فکری، روحی و معنوی است. در والدگری معنوی خداسو، فرزندان باید درک درست و واقعی از دنیا داشته باشند و از تصویرسازی های ساختگی مصون بمانند. در والدگری معنوی خداسو، دو مفهوم اساسی «پنداره» (تصورساختگی) و «پنداشت» (مفهوم واقعی و تجربه شده) وجود دارد. دنیاپنداره، ساختار شناختی فرد از دنیاست که تحت تأثیر عوامل مختلف، از جمله تعاملات اولیه با والدین، شکل می گیرد و دارای کارکردهای روان شناختی خاصی است. این ساختار ذهنی، قابل شکل دهی و مدیریت است. ناهمگونی پنداره ها با پنداشت ها می تواند زمینه ساز آسیب های روان شناختی و معنوی باشد. دنیا می تواند نقش مثبت و منفی داشته باشد و خوب یا بد بودن آن به زاویه دید و برداشت ما بستگی دارد.روش: پژوهش حاضر با هدف تدوین مدل مفهومی پنداره زدایی از دنیا (ابطال تصویرسازی ساختگی از دنیا) در والدگری معنوی خداسو در دو مرحله کیفی و کمی انجام شده است. مرحله اول: تدوین پیش نویس مدل مفهومی است که از روش تحلیل محتوای کیفی با رویکرد تفسیری برای استخراج مؤلفه های مفهومی پنداره زدایی از دنیا در متون اسلامی استفاده شد. تحلیل محتوا با تمرکز بر جملات توصیفی-تبیینی و با بهره گیری از حوزه های معنایی انجام گرفت. بدین منظور، با بررسی مضمون اصلی جملات و مقوله بندی آنها، به درک عمیق تری از ساختار پنداره زدایی در والدگری معنوی خداسو دست یافته شد. واحدهای تحلیل را جملات توصیفی-تبیینی موجود در آیات و روایات مرتبط با ریشه های «دنو»، «دنی»، «بنو» و «ولد» تشکیل می دادند. در تحلیل متون دینی، روش کلاسیک مطالعات دینی شامل مراحل تشکیل خانواده متون (قرآن و حدیث)، اطمینان از صدور حدیث، تعیین اعتبار کتب، فهم مفردات، فهم ترکیبات و بررسی قرائن به کار رفت. روایات در دو مرحله غربال شدند؛ ابتدا، اعتبار کتاب بر اساس ۱۲ ملاک دسته بندی کتب روایی بررسی و روایات کتب درجه "ج" حذف شدند. سپس، ارتباط مفهومی روایات با ملاک های پژوهش بررسی و روایات فاقد ارتباط کامل حذف شدند. برای تحلیل کیفی داده ها، از شیوه مقوله بندی استفاده شد و مفاهیم پنهان و آشکار موجود در داده ها با روش شمارش داده ها و رویکرد کیفی داده ها شناسایی و طبقه بندی شدند. در مرحله دوم به منظور ارزیابی روایی محتوایی مدل مفهومی، از نظرات سه کارشناس متخصص استفاده شد و کارشناسان میزان ضرورت و مناسب بودن هر مؤلفه را ارزیابی کردند.نتایج: این پژوهش با هدف ترسیم مدل مفهومی پنداره زدایی از دنیا و ابطال تصویرسازی های ساختگی از آن در چارچوب والدگری معنوی خداسو انجام شده است. یافته ها نشان می دهند که در متون دینی، جهان بینی خاصی در مورد دنیا وجود دارد که متفاوت از دیدگاه های رایج در روانشناسی عمومی است. این جهان بینی، با ایجاد ساختاری ذهنی، فرد را برای پذیرش مفاهیم دینی آماده می کند. مدل پنداره زدایی از دنیا از دو مؤلفه اصلی تشکیل شده است: دنیاپنداره ها و دنیاپنداشت. دنیاپنداره ها شامل تصورات نادرست از دنیا مانند تعلق پذیری، امن دانستن، بزرگ پنداری، نزدیک پنداری، همسان پنداری با آخرت و پایدار دانستن آن است. این پنداره ها از طریق روش معکوس سازی از فهم روانشناختی متون دینی استخراج شده اند و با استناد به آیات و روایات، نادرستی آنها تبیین شده است. برای مثال، تعلق پذیری به دنیا با تأکید بر موقتی و ناپایدار بودن آن نفی می شود. در مقابل، دنیاپنداشت، نگرش صحیح و واقع بینانه به دنیا به عنوان گذرگاهی برای جبران فرصت ها و کسب توشه آخرت است. این نگرش، دنیا را به عنوان مزرعه آخرت و محلی برای عبادت و بندگی خداوند معرفی می کند. پنداره زدایی از دنیا زمانی محقق می شود که فرد در عین زندگی در دنیا، آن را به عنوان گذرگاهی برای آخرت درک کند و از پنداره های نادرست فاصله بگیرد. شکل زیر گویای تبدیل پنداره های دنیا به پنداشت از دنیا است که در نهایت پنداره زدایی محقق می شود که تحت عنوان مدل مفهومی پنداره زدایی از دنیا در والدگری معنوی خداسو نشان می دهد.روایی محتوای مدل با استفاده از شاخص های CVI و CVR و نظر سه کارشناس خبره روانشناسی بررسی شد. نتایج نشان داد که تمامی مؤلفه ها از روایی بالایی (بالاتر از ۰/۹۹) برخوردارند و با مستندات دینی مطابقت دارند. این مدل می تواند به والدین در ارائه تصویری صحیح از دنیا به فرزندان و تربیت معنوی آنها کمک کند.بحث و نتیجه گیری: در اندیشه اسلامی، مفهوم دنیا شامل ابعاد هستی شناختی و روان شناختی است. از نظر هستی شناختی، دنیا به عنوان "عالم ناسوت" و پایین ترین مرتبه در سلسله مراتب وجودی توصیف می شود، که این بدان معنا نیست که بی ارزش است، بلکه به لحاظ محدودیت و تغییرپذیری، در مقایسه با عوالم بالاتر (مانند عالم ملکوت) قرار دارد. جنبه روان شناختی دنیا به تجربیات فرد از آزمایش ها و چالش ها مرتبط است. دنیا به عنوان سرای فانی و گذرا، همواره با تغییر و زوال همراه است و این آگاهی می تواند اثرات متضادی بر انسان داشته باشد؛ از اضطراب و ناامیدی تا قدردانی و معناداری. همچنین، دنیا به عنوان "دارُالاِبتِلاء" یا سرای آزمونها در نظر گرفته می شود. این آزمون ها جوانب گوناگونی دارند، از جمله صبر و شکرگزاری، که در مواجهه با چالش ها، می تواند به رشد شخصیت منجر شود. از بعد روان شناسی، تعادل هیجانی-معنوی در مواجهه با این چالش ها یافت می شود، که نشان دهنده ارتباط میان عقل و احساسات امید و خوف است. بنابراین، برای تغییر رغبت انسان از دلبستگی به دنیا، باید الگوی توجه را به سوی ناپایداری دنیا و پایداری آخرت معطوف کرد. این تغییر نیازمند شناخت و یقین است و متون دینی نقش مؤثری در تربیت انان ایفا می کنند. در نهایت، فرزندان باید درک کنند که دنیا محل گذرا و موقتی است و ارزش واقعی در آخرت یافت می شود و این وضعیت، تعادل هیجانی-معنوی آن ها را در مسیر تعالی حفظ خواهد کرد.

مراکز علوم اسلامی نقش مهمی در تولید، توسعه و ترویج علوم، فرهنگ و معارف رضوی بر عهده دارند و در راستای اهداف و ماموریت های خود برای تامین، تربیت و توانمندسازی محققان رضوی پژوه کارآمد از مدل های مختلفی استفاده می کنند. بررسی ها نشان می دهد مدل های مورد استفاده جامعیت، روزآمدی و اثربخشی چندانی ندارد. هدف اصلی این پژوهش، بررسی و ارزیابی مدل های موجود و تدوین مدل مطلوب تربیت محقق علوم اسلامی و معارف رضوی و سوال پژوهش چگونگی ابعاد و اجزای مدل مطلوب تربیت محقق علوم اسلامی و معارف رضوی است.  این پژوهش از نوع پژوهش های کاربردی است که به روش کیفی انجام شده و در گروه تحقیقات پدیدارشناختی قرار می گیرد. ابزار گردآوری داده ها، مصاحبه های نیمه ساختار یافته و برای تحلیل داده ها از روش تحلیل مضمون و مدل «اترید-استرلینگ» استفاده شد که نتیجه آن شناسایی، 4 مضمون فراگیر، 24 مضمون سازمان دهنده و 228 مضمون پایه با فراوانی 299 مضمون است. برای سنجش اعتبار متغیرهای تحقیق از اعتبار اجماعی و استحکام ساختاری استفاده شد. نتایج تحقیق نشان داد مدل مطلوب تربیت محقق، باید دارای 4 بعد «مبانی و رویکردها» با شاخص های؛ سازنده گرایی، هدف گرایی، تعامل گرایی و...، بعد «محتوا» با شاخص های؛ ارزش گرایی، نوگرایی، مهارت محوری و ...، بعد «مدیریت» با شاخص های؛ نیازمحوری، نقشه مفهومی، مدیریت دانش و... بعد «منابع انسانی» با شاخص های؛ برانگیزانندگی، ارتقا دهندگی و... باشد و به میزانی که این ابعاد و شاخص ها در فرایند تربیت محقق مورد استفاده قرار گیرند، اثربخشی پژوهشی افزایش پیدا خواهند کرد.

تهذیب نفس، یکی از ابزارهای است که زندگی انسان را در ابعاد مختلف اعتقادی و عملی متحول و به آن شکل الهی می بخشد. انسان باید با رذیلت ها مبارزه کرده و نفس را برای رشد فضایل اخلاقی آماده نماید. در مقاله حاضر با روش تطبیقی به بررسی روش قرآن و عهدین در تهذیب نفس از رذیله حسد پرداخته می شود. یافته های تحقیق نشان می دهدکه قرآن و عهدین در مورد لزوم زدودن حسد در کلیات اخلاقی با هم همسو می باشند ولی در قرآن این موضوع به صورت جامع هماهنگ با تمام ابعاد زندگی انسان و منطبق با خواسته های فطری او جهت نیل به سعادت دنیا و آخرت طراحی شده، راهکار قرآن کریم برای از بین بردن حسد، توصیه به معرفت توحیدی ، شناخت بیماری حسد و پیشگیری از ابتلا به آن است، در مرحله بعدی در صورت ابتلا به حسد و بروز این بیماری ، نخستین گام شناخت خداوند و معرفت زایی است، این معرفت چندین لایه را شامل می شود: باور به عطایای الهی، اعتقاد به شر و سرانجام پلیدی این بیماری، باورمندی و توجه به علم و حکمت خداوند، افزایش روحیه قناعت، طلب فضیلت و اصلاح آخرت است که برای مبارزه با حسد پیش بینی شده است، اما در عهدین در این حد کامل و جامع بیان نشده است و تنها راهکار عهدین برای از بین بردن حسد، تشویق بر قناعت، خواندن دعا، کتاب مقدس برای مبارزه با حسادت است.

حکیم نزاری قهستانی از جمله شاعران بلندآوازه در قهستان است که در قرن هفتم و هشتم از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده است. نزاری با توجه به زمینه های زندگی شخصی خود و اوضاع نابسامان جامعه خویش، افکار و اندیشه های خود را در قالب غزلیات، قصیده و رباعیات در اختیار مخاطبان قرارداده است. این مقاله نیز به واکاوی آموزه های عرفانی و اعتقادی در آثار حکیم نزاری می پردازد و مسائلی چون اخلاص، خداوند، حضرت محمد(ص)، امامت، قیامت و غیره را بررسی-می کند. روش پژوهش حاضر از نوع توصیفی - تحلیلی و اسنادی - کتابخانه ای است. بدین گونه که ابتدا کتب، پایان نامه و مقالاتی که در باب زندگی و افکار حکیم نزاری را بررسی و بعد از مطالعه این موارد، فیش برداری از نکات و مفاهیم لازم انجام شد. در مرحله بعدی به صورت خاص آثار مرتبط با آموزه های عرفانی و اعتقادی مورد بررسی قرارگرفت. یافته های تحقیق حاکی از آن است که نزاری در اشعار خود به مقوله های مختلف عرفانی و اعتقادی توجه ویژه ای داشته است. از جمله یکی از مهم ترین مضامین اعتقادی که نزاری از آن در غزلیاتش استفاده کرده، اعتقاد به خداوند متعال است. کلیدواژه ها: حکیم نزاری، آموزه ها، عرفانی، اعتقادی، شیعه نگری، قهستان.

نفس آدمی به معنای حقیقت وجودی انسان یک لطیفه الهی و از مراتب اصلی وجود است، گوهر بسیار ارزشمندی است که در اسلام توصیه به مراقبت و نگهداری از آن شده است. این توجه و تأکید به مراقبت از نفس به دلیل حالات مختلفی است که این حقیقت می تواند به خود بگیرد. اگر به بدی-ها و گناهان تمایل پیداکند، سقوط می کند و تباه می گردد و تبدیل به نفس امّاره می شود و آدمی را قرین و رفیق شیطان می سازد و اگر به نیکی ها و خوبی ها گرایش پیداکند و بدان ها عمل نماید به سوی نفس مطمئنه حرکت می کند و یا حالتی مواخذه گر نسبت به بدی های خود پیدامی کند و تبدیل به نفس لوامه می شود. دیدگاه امام علی (ع) که مستقیماً از سرچشمه وحی سیراب گردیده در این باره کاملاً منطبق بر نظر قرآن است و دیدگاه امام خمینی (ره) نیز که شاگرد مکتب اهل بیت (ع) بوده، کاملاً همسو و منطبق بر نظرات حضرات معصومین(ع) است. کلیدواژه ها: نفس، مراتب وجود، نفس اماره، امام علی(ع)، امام خمینی(ره).

یکی از شناخته شده ترین شبهات تاریخی درباره قرآن کریم، کاربرد لقب «اُخت هارون» برای مریم، مادر عیسی (ع) است. این مسئله از نخستین موضوعات چالشی در گفتمان میان مسلمانان و مسیحیان بوده است. از همان قرون نخستین، مفسران و صاحب نظران تلاش های بسیاری را برای درک مصداق هارون در این آیه و علت بکارگیری چنین خطابی در قرآن نموده اند. رویکرد ایشان در این زمینه، بیشتر رویکرد سنتی و تاریخی بوده و در مجموع، حدود 14 احتمال را به ارمغان آورده است. مستشرقان نیز در این باره نظرات ارزشمندی را ارائه داده اند؛ بااین حال، برخی از آنان با تأکید بر یکی از این احتمالات یعنی خلط میان مریم (س) و میریام توسط پیامبر (ص) اهداف مغرضانه خویش را دنبال کرده اند. در همین راستا، هدف اصلی این پژوهش، تحلیل و ارزیابی دیدگاه های مختلف درباره تعبیر «أُخت هارون» در قرآن کریم است. پرسش محوری پژوهش، میزان اعتبار احتمالات مطرح شده در مورد تعبیر مذکور و علل آن می باشد. این پژوهش با روش تحلیلی انتقادی و با دو رویکرد تاریخی و ادبی انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که از میان 14 احتمال موجود، قوی ترین احتمال، ارتباط سلالتی و نسَبی غیرمستقیم مریم (س) با هارون است. این دیدگاه، با مؤیدات روایی و سیاقی تقویت شده و موافق تفسیر ادبی قرآن کریم است. پس از آن، احتمال ارتباط نسَبی از طریق برادری ناتنی همنام با هارون، به دلیل عدم تعارض با سیاق آیه و سایر موازین منطقی و درعین حال مخالفت با شیوه بلاغی و رویکرد ادبی تفسیری از جایگاه دوم برخوردار است. در نهایت، احتمال تشابه مریم با هارون در جایگاه کهانت در رتبه سوم قرار گرفته و از جمله محتمل ترین نظریه ها در این باب به شمار می رود.

هدف پژوهش حاضر بررسی نقش سرمایه فرهنگی در توسعه سرمایه اجتماعی از منظر تعالیم ایجابی اسلامی است. سرمایه فرهنگی به عنوان مجموعه ای از ارزش ها، باورها، دانش ها و مهارت هایی که از طریق تعاملات اجتماعی منتقل می شود، می تواند نقش بسزایی در تقویت پیوندهای اجتماعی و توسعه سرمایه اجتماعی ایفا کند. تعالیم ایجابی اسلامی نیز بر اخلاق، عدالت، همدلی و تعاون تأکید دارد که این مفاهیم با ابعاد مختلف سرمایه فرهنگی مرتبط هستند. روش پژوهش، توصیفی و تحلیلی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که سرمایه فرهنگی مبتنی بر آموزه های اسلامی می تواند به عنوان عاملی کلیدی در تقویت اعتماد اجتماعی، افزایش مشارکت مدنی و توسعه شبکه های اجتماعی عمل کند؛ همچنین، تعالیم ایجابی اسلامی با تأکید بر ارزش های اخلاقی و اجتماعی، زمینه ای مناسب برای رشد و توسعه سرمایه فرهنگی فراهم می آورد؛ همچنین عناصر سرمایه فرهنگی مانند «علم، اخلاق، ارزش ها، هنجارها، باورها، آئین ها، سنت ها و هنر»، برآیند تعالیم ایجابی اسلامی هستند که در توسعه سرمایه اجتماعی اثر شگرفی دارند؛ بنابراین میان عناصر سرمایه فرهنگی و مؤلفه های سرمایه اجتماعی، رابطه معناداری وجود دارد که به توسعه سرمایه اجتماعی منجر می شود.

ثابت بن دینار ابوحمزه ثمالی، از راویان سرشناس و مورد اعتماد امامیه در کوفه است. وی دوره امامت امام سجاد، امام باقر و امام صادق((ع)) را درک و احادیث زیادی را به صورت مستقیم از آنان دریافت کرد. بخشی از روایات ابوحمزه، درباره امامت و مسائل آن است. در میراث روایی وی، مواردی نظیر ضرورت وجود حجت، خلافت و حجت الهی، ولایت امامان، علم امام، وجوب اطاعت از امام، انجام دادن امور خارق العاده و نص بر تعیین امام وجود دارد. باور به دوازده امام و پیوند آن به دوازدهمین آنان به عنوان قائم(عج)، اهمیت توجه به روایات ابوحمزه را دوچندان کرده است. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی، به واکاوی نقل های رسیده از ابوحمزه و پرسش های وی از امامان درباره امام شناسی می پردازد. یافته های پژوهش گویای آن است که روایات ابوحمزه، در انتقال مفاهیم درباره امام شناسی در منابع بعدی نقش داشته و با محتوای روایات دیگر راویان امامی و اعتقادات رایج امروزی امامیه همخوان است. این روایات، پیوند میان مفهوم معرفت امام، علم امام و مشروعیت الهی امامت را در عصر امام سجاد(ع) تا امام صادق(ع) بازتاب می دهند.

این مقاله باهدف بررسی «نظریه تعهد» در تبیین حقیقت وضع در علم اصول فقه و تحلیل اشکالات وارد بر آن نگاشته شده است. پژوهش حاضر با روشی تحلیلی - انتقادی و با بهره‌گیری از تقریرات درس خارج اصول حجت‌الاسلام مهدی معتمدی، به واکاوی تقریرهای مختلف این نظریه و مهم‌ترین اشکالات مطرح‌شده می‌پردازد. مسئله اصلی، ارزیابی ادعای این نظریه است که بنا بر آن، حقیقت وضع نه اعتبار، بلکه «تعهد» متکلم در به‌کارگیری لفظ در هنگام اراده تفهیم معنای خاص است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اشکالاتی چون عدم توجیه تمامی موارد وضع، قرارگرفتن اراده به‌جای خود معنا به‌عنوان موضوعٌ‌له، دور و نیز عدم تناسب با کاربرد زبان در جوامع ابتدایی یا نزد کودکان، از سوی طرف‌داران نظریه مورد بحث و پاسخ واقع شده‌اند. بااین‌حال، به نظر می‌رسد قوی‌ترین نقد بر این نظریه، ناسازگاری آن با ارتکاز و تجربه وجدانی گویشوران زبان است که تعهد پیشافرض‌شده درونی را در فرایند استعمال الفاظ احراز نمی‌کنند. نتیجه آن که اگرچه بسیاری از اشکالات وارده پاسخ‌پذیر می‌نمایند، چالش اصلی نظریه تعهد، گسست آن از شهود زبانی عموم کاربران زبان است.

اجماع به‌عنوان یکی از ادله چهارگانه استنباط احکام شرعی در فقه امامیه، از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. با این حال، بررسی ادعاهای اجماع در میراث فقهی امامیه نشان می‌دهد که بسیاری از این ادعاها فاقد پشتوانه تحقیق جامع و تتبع کامل در آرای فقها بوده و پدیده تساهل در فرآیند تحصیل اجماع، امری شایع و نیازمند واکاوی جدی است. نوشتار حاضر با هدف بررسی ارتباط تساهل با ادعای اجماع و تأثیر آن بر حجیت اجماع منقول سامان یافته است. بدین منظور، ابتدا مفاهیم تساهل و اجماع و انواع آنها تبیین شده، سپس با بیان مستندات قرآنی، روایی، عقلی و اجماعی، جایگاه اصل تساهل در شریعت اسلامی نشان داده شده است. در ادامه، شائبه کذب در ادعاهای اجماع بررسی شده و با استناد به تفکیک کذب خبری از کذب مخبری و ارائه پنج احتمال، مشخص می‌شود که تساهل در ادعای اجماع لزوماً به معنای کذب نیست. سرانجام، تأثیر تساهل بر حجیت اجماع منقول در چهار مبنای اجماع (تشرفی، حدسی، دخولی و لطفی) تحلیل شده است. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که در مبنای اجماع تشرفی، لطفی و حدسی، وجود تساهل -اعم از قطعی یا احتمالی- حجیت اجماع منقول را با چالش جدی مواجه می‌سازد؛ اما در مبنای اجماع دخولی، تنها تساهل در احراز حضور امام در میان مجمعین مشکل‌آفرین است و تساهل در بررسی آرای دیگر فقها خللی به حجیت وارد نمی‌سازد.

با توجه به تحولات دو سده اخیر در عرصه های اجتماعی، سیاسی، دینی و اعتقادی، بحث از جایگاه متون مقدس بویژه در تعریف نقش زنان و مباحث اخلاقی مرتبط با ایشان اهمیتی خاص یافته است. در این حوزه، هم مطالعات متعدد و مهمی انجام شده و هم فعالیت ها و جنبش هایی گسترده در سطح جوامع مختلف پدید آمده است. عهدین در مقام کتاب مقدس مسیحیان، راهنمایی برای حیات اخلاقی زنان بوده و چه از جهت نظری و عملی در تعریف این اخلاق جنسیتی معیار و صاحب حجیت به شمار می آید. در این پژوهش تلاش شده تا با بررسی نظام اخلاقی عهد قدیم و عهد جدید و جایگاه زنان در این دو متن به تفکیک، به طرح و بررسی مفاهیم مهم از جمله تفاوت بارز در تعریف شریعت و قوانین و اصول اخلاقی در هر یک پرداخته شود. همچنین به نحوه همبستگی که مفسران مسیحی در پیوند دادن اصول این دو متن به کار گرفته اند توجه شده تا ضمن تدقیق در سیر نقد کتاب مقدس، به دیدگاه های مهم و اصلی مفسران فمینسیت پرداخته شود. اینان با بازخوانی نظام اخلاقی درکتاب مقدس و نقد جدی آن، صورت بندی نوینی را از حیات اخلاقی زنان بدست داده اند؛ در عین تاکید بر ویژگی های جسمی و عاطفی زنان در عرصه حیات فردی قائل اند زنان با آگاهی از این که بر بدن خویش اختیار دارند، می توانند در فعالیت های اجتماعی حضور موثر داشته باشند. همچنین، در بُعد خانوادگی با ارزش گذاری بر ویژگی های خاص زنان مثل مراقبت، همدلی، مسئولیت پذیری، درک نوینی از حیات اخلاقی زنان را طرح و بسط داده اند.

افسردگی از جمله اختلالات روان شناختی است که می تواند تحت تاثیر تصور فرد از خود به عنوان یک انسان قرار بگیرد. هدف پژوهش حاضر، بررسی دیدگاه انسان شناسی دختران دارای افسردگی بود. بدین منظور، از بین زنان مراجعه کننده به مراکز مشاوره شهر رشت در سال 1401 که بر اساس تشخیص دی اس ام سابقه افسردگی داشتند، به طور هدفمند نمونه گیری آغاز و تا اشباع نظری ادامه یافت. در مجموع 16 دختر با سابقه افسردگی انتخاب و به شیوه نیمه ساختارمند مصاحبه انجام و نهایتاً با روش تحلیل محتوای کیفی جهتمند، تحلیل شد. یافته ها نشان داد که دیدگاه انسان شناسی حول 6 مقوله اصلی ماهیت انسان (با مقوله های فرعی موجودی لذت گرا، سرگردان و بی هدف، موجودی منفی، موجودی فانی)، هدف زندگی (با مقوله های فرعی زندگی در لحظه، بی معنایی، پوچی)، غایت زندگی (با مقوله های فرعی مرگ، رسیدن به هدف و سیاهی)، منشا ارزشمندی انسان (با مقوله های فرعی جلب توجه دیگران، ظاهر زیبا، احساس شخصی، فاقد ارزشمندی)، ملاک عمل (با مقوله های فرعی سودمندی در عمل، تایید دیگران، حس رضایت شخصی، همنوایی) و منشا وجود (آغاز) انسان (با مقوله های فرعی خدا، تکامل (داروین)، ازدواج) قرار داشت. توجه ویژه به مقوله های کشف شده، مانند منشأ ارزشمندی و هدف زندگی، به متخصصان بالینی این امکان را می دهد تا به لایه های زیرین افکار خودآیند منفی راه یابند و درمان را به قلمرو معنا و هویت بکشانند. بر این اساس، پیشنهاد می شود "بازسازی روایت انسان شناختی" به عنوان یک مولفه مکمل و قدرتمند در بسته های مداخله ای برای افسردگی جدی گرفته شود. چنین رویکردی، درمان افسردگی را از سطح اصلاح شناخت، به سطح تغییر پارادایم وجودی ارتقا می دهد.

در دنیای دیپلماسی امروز، مذاکره نقش بسیار موثری در روابط بین الملل به خود اختصاص داده است. در اختیار داشتن الگویی از مذاکرات موفق، همچنین مطالعه مذاکرات نا موفق و بررسی علل عدم موفقیت آنها، به مذاکره کنندگان این امکان را می دهد تا در شرایط حساس و استراتژیک، اوقات و سرمایه های خود را برای آزمون و خطا هدر ندهند و دوباره قدم در مسیرهای نادرستی که در این زمینه طی شده است بر ندارند. پژوهش حاضر با رویکرد تطبیقی و با بهره گیری از چارچوب نظری «دیپلماسی اتمام حجت و عقلانیت دفاعی»، به استخراج اصول مشترک مذاکرات انجام شده در دو برهه مهم تاریخی دینی و ملی می پردازد. این پژوهش با بررسی سیره علوی در مذاکرات جنگ های سه گانه جمل، صفین و نهروان و مقایسه آن با مذاکرات و تلاش های دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران در دوران دفاع مقدس نشان می دهد در هر دو دوره رهبران همواره پیش از نبرد و اقدامات خود با معتمدین و متخصصان حوزه های مرتبط به مشورت می پرداختند و با ارسال سفیران کارآمد، نامه های روشنگرانه و گفت وگوهای مستقیم، تمام تلاش خود را برای جلوگیری از خون ریزی و برقراری صلح به کار می بستند. در عین حال یافته ها حاکی از آن است که در این الگو، مذاکره نه برای سازش، بلکه به مثابه بخشی از «زنجیره اتمام حجت» عمل می کند به طوری که رهبران پس از اتمام حجت با قاطعیت در برابر دشمنان می ایستادند و همواره بر عهد و پیمان خود (حتی در شرایط سختی چون پذیرش قطعنامه ۵۹۸ در تطبیق با حکمیت) استوار بودند. مطالعه تطبیق این دو دوره تاریخی به لحاظ الگو برداری در مذاکرات سیاسی و نظامی بسیار حائز اهمیت است.  

آیه ۲۱ سوره مبارکه روم از محوری ترین آیات قرآن کریم در تبیین مبانی تکوینی و تشریعی ازدواج است. بسیاری از تفاسیر و پژوهش ها بر جنبه های اخلاقی، تربیتی و فقهی فردی این آیه تمرکز یافته اند، اما ظرفیت های سیاسی و حکومتی آن در تنظیم وظایف دولت نسبت به نهاد خانواده، کمتر مورد واکاوی قرار گرفته است. این پژوهش با تمرکز بر این آیه شریفه و با رویکردی تحلیلی، در صدد تبیین وظایف حاکمین نسبت به خانواده و ازدواج است. یافته های تحقیق نشان می دهد که توصیفِ ازدواج به عنوان «آیتِ اِلهی»، حاکمیت را موظف می کند تا به عنوان بازوی اجرایی ربوبیت الهی، از قداست این نهاد صیانت کرده و با عوامل و الگوهای انحرافی مقابله نماید. همچنین عبارت «من انفسکم»، بر تساوی زن و مرد و لزوم رعایت عدالت جنسیتی و توزیع عادلانه امکانات دلالت دارد. براساس این آیه، تحقق «سکونت» (آرامش) یکی از غایات اصلی ازدواج و وظایف ذاتی حکومت است که مستلزم بسیج امکانات اقتصادی و فرهنگی برای رفع موانع ازدواج و تأمین بهداشت روانی جامعه می باشد. در نهایت، حاکمیت باید از طریق نهادهای آموزشی و رسانه ای، زمینه بروز «مودت و رحمت» را در خانواده ها فراهم آورده و با موانع این پیوند عاطفی مقابله کند.  

یکی از موضوعات بنیادین در اسلام به ویژه در مکتب امامیه، ظهور مدعیان مهدویت و شکل گیری جریان ها و فرقه های مرتبط با آن از جمله فرقه قادیانیه در میان اهل سنّت و فرقه یمانی در میان امامیه است. با توجه به نوپدید بودن این فرقه و مقایسه آن با فرقه قادیانیه، عضوگیری و گسترش این جریان ها، ضرورت بررسی علمی و انتقادی به این مسئله را دوچندان می سازد. به همین جهت، این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی، در صدد پاسخ به این پرسش است که موارد اشتراک و افتراق رویکردهای فرقه قادیانیه و یمانی نسبت به معجزه و مهم ترین نقدهای وارد بر این رویکردها کدام اند؟ با توجه به اینکه غلام احمد قادیانی و احمد اسماعیل فاقد معجزه بوده اند، برای اثبات حقانیت خود و اقناع پیروانشان، با رویکردهای گوناگون در پی تضعیف جایگاه معجزه برآمده اند. از جمله این رویکردها می توان به «کم ارزش جلوه دادن معجزه»، «تأویل معجزات انبیا»، «ادعای معجزه» و «یقین آور ندانستن معجزه» اشاره کرد. در مقابل، «برخورد دوگانه با آیات قرآن»، «عدم امکان صحت سنجی ادعاها» و «تحقق نیافتن پیشگویی ها» از مهم ترین نقدهایی است که بر رویکردهای آنان وارد شده است.