ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۱٬۱۶۱ تا ۱٬۱۸۰ مورد از کل ۸۳٬۰۳۰ مورد.
۱۱۶۱.

تکوین خطه الکتابه در عصر امارت امویان اندلس (316-138ه )

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۳ تعداد دانلود : ۳۲
خطه الکتابه که نگارش مکاتبات رسمی و دیوانی امرا و دستگاه دولتی را بر عهده داشت، یکی از دیوان های اصلی نظام اداری امویان اندلس بود که در عصر امارت آن خاندان، مجال تکوین یافت. پژوهش حاضر با واکاوی خطه الکتابه به شیوه تاریخی توصیفی- تحلیلی و باهدف کشف عوامل مؤثر در تکوین آن، درصدد پاسخ به این سؤال است که خطه الکتابه در عصر امارت امویان اندلس چگونه تکوین یافت؟ یافته های این پژوهش نشان می دهد که در پی تغییر نظام سیاسی از والی گری به امارت و تشکیل دولت مستقل اموی، تشکیلات اداری و دیوانی ایجاد شد، عربی زبان رسمی و اداری گردید، نثر تطور یافت و کتابت در سطح جامعه و سایر شهرهای اندلس گسترش پیدا کرد. همچنین انتقال علوم گوناگون از شرق به اندلس، تعلیم وتربیت در آن سرزمین را توسعه داد و مؤدبین و معلمین، کاتبانی را پرورش دادند که به ارتقای توان فنی و تخصصی شدن کتابت دیوانی کمک کردند و همه این عوامل به تدریج نقش مؤثری در تکوین فرایند خطه الکتابه ایفا نمودند.
۱۱۶۲.

راهکارهای صفویان در ترغیب مردم ساوه به پذیرش مذهب تشیع

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵ تعداد دانلود : ۳۰
مذهب تشیع امامیه برای اولین بار در زمان حکومت صفویه رسمیت یافت. روش صفویان در تغییر مذهب، در مناطق مختلف به تناسب میزان پذیرش مردم آن سرزمین، متفاوت بود. در این میان ساوه، یکی از مراکز سنّی نشین بود که با تدابیر حکومت صفویه به مذهب تشیع گرایش یافت. مردم ساوه، زمینه پذیرش مذهب تشیع را داشتند و شافعی مذهب بودن آنان و نیز هم جواری آنها با دو شهر شیعه نشین، همراه با تدابیر سیاسی، اقتصادی و فرهنگی دولت صفویه، باعث تغییر مذهب آنان بدون اجبار شد. اطلاعات مرتبط با این موضوع، از طریق منابع مکتوب دوران صفویه و قاجار جمع آوری گردید و با روش تاریخی- توصیفی و تحلیلی، مورد بررسی قرار گرفت. با بررسی تلاش حکومت صفویه در تغییر مذهب مردم ساوه، این نتیجه به دست می آید که غالب روش هایی که صفویه در این مسیر از آن بهره بردند، بدون تحمیل و اجبار بوده است. آنها با رونق اقتصادی، فعالیت های فرهنگی و مذهبی و با به کارگیری عالمان شیعه در اداره امور کشوری و اقتصادی، باعث گرایش مردم ساوه به مذهب شیعه امامیه شدند.
۱۱۶۳.

نقش پیشگویی های ظهور شاه اسماعیل در مشروعیت بخشی به حکومت صفوی

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۶ تعداد دانلود : ۲۸
درباره تشکیل حکومتی شیعی، در برخی منابع، اخباری پیشگویانه از جانب یکی از احفاد شیخ صفی الدین اردبیلی ذکر شده است. فارغ از انگیزه های پیشگویان یا ناشرانِ آنها، این نویدها موجب استحکام پایه های مشروعیت و مقبولیت حکومت صفوی گردید. به دلیل اینکه اخبار غیبی غالباً مبنایی مذهبی داشته اند، این نوع بشارت ها ناخواسته تبدیل به یکی از عواملی شدند که چهره ای معنوی و مشروع به این حکومت بخشیده اند. این پژوهش، بدون اینکه قصد راستی آزمایی یا بررسی اعتبار تاریخی یا رجالی این روایات پیشگویانه را داشته باشد، با نگاهی تحلیلی، صرفاً تأثیر این اخبار بر جایگاه سیاسی مذهبی حکومت صفوی را بررسی می کند. به نظر می رسد اخبار ظهور شاه اسماعیل صفوی به عنوان احیاگر تشیع و ذکر گزارش هایی درباره اتصال حکومت صفوی به حکومت مهدوی، نقش مؤثری در استقبال و حمایت از شاه اسماعیل و همچنین صفویه گرایی مردم ایران در آن دوره و حتی ادوار پس از سقوط آنها داشته است. این تحقیق با استفاده از داده های کتابخانه ای و به روش توصیفی- تحلیلی، به بررسی این موضوع می پردازد.
۱۱۶۴.

دارالعلم های شیعی؛ نهادی آموزشی با نقشی واسطه ای در رشد تمدن اسلامی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۰ تعداد دانلود : ۲۸
دارالعلم های شیعی، یکی از نهادهای علمی و آموزشی در جهان اسلام به شمار می روند که به دلیل وجود کتابخانه و توجه بنیان گذاران آنها به امر آموزش، تأثیر قابل توجهی در روند رشد و اعتلای تمدن اسلامی داشته اند. این مراکز علمی، بیشتر با ذوق و همّت بزرگانی از شیعه در قرن چهارم و پنجم هجری، در بغداد، قاهره و مناطقی دیگر تاسیس شده اند. آشنایی با این دارالعلم ها و تأمل در نقش و کارکرد آنها مقوله ای است که در این نوشتار به آن توجه شده است. سؤالی که در اینجا مطرح است اینکه دارالعلم های شیعی به عنوان یک نهاد آموزشی، چه نقشی در تمدن اسلامی داشته اند؟ بررسی این موضوع با شیوه توصیفی- تحلیلی نشان می دهد دارالعلم های شیعی ضمن اینکه با کارکردهای گوناگون خود، ازجمله کارکرد کتابخانه ای و آموزشی، در رشد تمدن اسلامی موثر بوده اند، درحقیقت، نقش واسطه ای بین مراکز علمی پیشین با مراکز علمی پسین ایفا کرده و در الگودهی به مراکز ادوار بعد تأثیرگذار بوده اند. علت عدم تداومِ ساختِ مراکزی علمی با این نام و همین کارکرد در ادوار بعد (پس از قرن ششم) بدان جهت بوده است که مدتی بعد، مراکز علمی پیشرفته تری با امکانات بیشتر و بهتری در میان شیعیان و اهل سنت ساخته شده و به این ترتیب مرحله دارالعلم ها به پایان رسیده است.
۱۱۶۵.

مطالعه تطبیقی نقش اجتماعی زنان در جزیره العرب پیش از اسلام و دوره نبوی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۹ تعداد دانلود : ۳۳
یکی از مسائل مهم مطرح درباره اسلام، دیدگاه آن نسبت به بانوان است. مسئله ای که در مقایسه با جامعه قبل از اسلام در آن سرزمین می توان مشابهت ها و تمایزات آن را مشخص کرد. قبل از اسلام، زنان نقش اجتماعی محدود و اغلب کارکردی ابزاری در عرصه های سیاسی، نظامی و اقتصادی داشتند. با ظهور اسلام، این دیدگاه به زنان تغییر یافت و حوزه های تازه ای برای مشارکت آنان گشوده شد. مسئله اصلی پژوهش، بررسی تطبیقی نقش اجتماعی زنان در جزیره العرب پیش و پس از ظهور اسلام است. پرسش محوری آن است که اسلام تا چه میزان و چگونه الگوی مشارکت اجتماعی زنان را نسبت به عصر جاهلیت دگرگون ساخت؟ روش تحقیق، توصیفی- تحلیلی با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، شامل آثار تاریخی، روایی و تفسیری است. مدعای تحقیق آن است که اسلام، سه رویکرد تأیید، تغییر و تأسیس را در مواجهه با نقش اجتماعی زنان برای ارتقای جایگاه ایشان در پیش گرفت. برای نمونه، در عصر جاهلی، نقش زنان در بیعت و جنگ، محدود و بیشتر جنبه نمادین یا تحریک آمیز داشت، اما در عصر نبوی، این نقش ها سازمان یافته تر و حمایتی شد. همچنین تجارت زنان از مشارکت غیرمستقیم، به فعالیت های مستقل گسترش یافت و مشارکت عبادی- اجتماعی آنان مانند حج و نماز جماعت از خرافات زدوده شد و رسمیت یافت. این یافته ها بازتابی از تغییر نگرش دینی- آیینی نسبت به جایگاه زن در اسلام است.
۱۱۶۶.

نوخاستگی؛ به سوی الهیات عملی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۰ تعداد دانلود : ۳۵
تحولات اجتماعی، فرهنگی و معرفتی در جهان معاصر، چالش های مهمی را پیش روی چارچوب های سنتی الهیات قرار داده که اغلب توانایی تحلیل پیچیدگی تجربه زیسته دینی را ندارند. این مقاله با رویکرد الهیات نوخاسته تلاش می کند نشان دهد که ایمان و عمل دینی، پدیده هایی پویا، زمینه مند و نوخاسته هستند که تنها از طریق تعامل پیچیده میان فرد، جامعه، سنت و زمینه های فرهنگی و تاریخی قابل درک اند. بر اساس اصول فلسفی و علمی نوخاستگی، باورها، مناسک، کنش های اخلاقی و تجربه معنوی، قابل تحلیل صرف از اجزای منفرد نیستند؛ بلکه ویژگی های تازه، غیرخطی و نوظهور در سطح کل نظام دینی پدیدار می شوند. الهیات نوخاسته به عنوان یک چارچوب نظری و برنامه عملیاتی، امکان تحلیل دین در زندگی واقعی انسان ها را فراهم می کند. این رویکرد، الهیات را از محدودیت های تحلیل نظری صرف رها ساخته و امکان فهم مشارکتی و زیسته دین و معنویت را فراهم می آورد. همچنین، نقش زمینه های اجتماعی و فرهنگی در ظهور معنا و عمل دینی مورد توجه قرار گرفته است. نتایج پژوهش نشان می دهد که الهیات عملی مبتنی بر نوخاستگی نه تنها می تواند تعامل میان ایمان و عمل را بازتعریف کند، بلکه چارچوبی روش شناختی و مفهومی برای تحلیل ابعاد پویا و تحول پذیر زندگی دینی انسان معاصر ارائه می دهد. این رویکرد مسیر نویی برای بازاندیشی در معنویت، تجربه زیسته و کنش های دینی در جهان مدرن فراهم می آورد.
۱۱۶۷.

کندوکاو واژه «انسان» در قرآن کریم؛ با رویکرد الهیات محیط زیست(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵ تعداد دانلود : ۳۱
باور برخی الهیدانان طرفدار محیط زیست این است که الهیات ادیان ابراهیمی، یهودیت و مسیحیت به شدت انسان محور هستند و این بستری برای تخریب محیط زیست توسط انسان ایجاد نموده است. رویکرد «انسان محور» در الهیات اسلامی نیز وجود دارد و برای بهبود رفتار مسلمانان در نگهداری از محیط زیست تا جای ممکن باید به نقد و بازبینی آن پرداخت تا بتواند به الهیات محیط زیست نزدیک شود. برای درک جایگاه نوع انسان در الهیات اسلامی، ابتدا باید به قرآن کریم مراجعه کرد و بررسی نمود که درباره «انسان» چگونه سخن گفته است. این تحقیق برای نخستین بار واژه «انسان» را در قرآن کریم با رویکرد توصیفی بررسی کرده است و رویکرد تحلیلی آن در نقد آموره انسان محوری نیز متمایز و جدید است. رویکرد قرآن هنگام به کار بردن واژه «انسان» نه ستایش او، بلکه سرزنش او و یادآوری نقاط ضعف، کمبودها و ویژگی های ناپسند اوست. واژه های به کار رفته برای انسان شامل: ظلوم، جهول، ضعیف، یئوس، کفور، فرح، فخور، قنوط، قتور، هلوع، جزوع، منوع، خسر، کنود، کبد، جدل، طاغی، عجول، غرور، کدح، اسفل السافلین، خلق شده از صلصال و حمأ مسنون و منکر الحشر می باشد. از این ویژگی هایی که قرآن در مورد نوع انسان به کار برده است، می توان چنین نتیجه گرفت که خداوند به این روش انسان را با فروتنی مأنوس می کند، و از تکبّر و خودبزرگ بینی دور می کند و در نتیجه، دینداران می بایست در اخلاق عملی و مواجهه ی خود با دیگر آفریده های طبیعت از خوی خودپرستی، سلطه گری و برتری جوئی پرهیز کنند.
۱۱۶۸.

پدیده عشق انسانی و اصناف آن در نظر ترزا آویلایی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵ تعداد دانلود : ۲۸
این مقاله درصدد بررسی اصناف و مراتب عشق انسان به انسان از نظر ترزا آویلایی با هدف آشناسازی اهل علم با نظرات این عارف است با این فرض که اگر عشق انسانی به آگاپه (عشق دهنده) منتهی شود، می توان عشق متعالی الاهی را هم تجربه کرد. موضوع این مقاله ازآن جهت اهمیت و ضرورت دارد که این عارف در ایران کمتر شناخته شده و آثار کمی درباره وی به زبان فارسی وجود دارد درحالی که از عارفان کلاسیک و مادر عرفان اسپانیا به شمار می آید و دارای نظرات دقیقی مانند نیایش های چهارگانه و عمارت های هفت گانه است که در عرفان از اهمیت بالایی برخوردارند. یافته های این پژوهش نشان داد که ترزا عشق را مساوی اشک ریختن و نیز برخورداری از تسلیات و الطاف الاهی نمی داند بلکه آن را خدمت صادقانه به خدا، بردباری و تواضع در نظر می گیرد. وی بی آنکه به صورت منطقی همه اصناف عشق را بیان کند در آثار خود از همه آنها یاد و نظر خود را بیان کرده است. وی عشق های اروتیک، گیرنده و خونی را قابل قبول نمی داند و درباره عشق زن و مرد نظر نمی دهد ولی عشق هایی از قبیل عشق فیلیایی، آرمانی و عشق ساری در طبیعت را می پذیرد و هیچ عشقی را مانند عشق آگاپه ای مهم و قابل قبول نمی داند و در همه آثارش دختران راهبش را به آن دعوت می کند. عاشق می تواند به عشق خود واقف شود و به شرط گذشت مدت کوتاهی از تجربه عشق درباره آن ارزشیداوری کند. هم راستا نبودن عشق انسانی با عشق الاهی و بی تقوایی از آسیب های جدی عشق انسانی اند.
۱۱۶۹.

الهیات معنای زندگی در مواجهه با چالش های سکولار(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۱ تعداد دانلود : ۳۲
الهیات معنای زندگی در شکل بسط یافته ی خود تلاشی منسجم برای تفسیر معنای زندگی از طریق پیوند دادن تجربه ی فردی، ساختارهای اخلاقی و غایتمندی کیهانی است. این رویکرد، که ریشه در سنت های فلسفی و دینی دارد و در بستر فلسفه ی دین معاصر تکامل یافته است، مدل های متنوعی همچون رویکرد روایی، الهیات تکاملی غایت باور و حکمت خالده را در خود ادغام می کند. هدف این مدل ها ارائه ی چارچوبی است که بتواند معنای زندگی را هم در سطح اگزیستانسیال و هم در افق متافیزیکی و فرجام شناختی توضیح دهد. بررسی توانمندی های این رویکرد نشان می دهد که انسجام مفهومی، توان گفت وگوی بین رشته ای با علوم طبیعی و انسانی، انعطاف پذیری بین فرهنگی و قابلیت ارائه ی پاسخی منسجم به مسئله ی شر از نقاط قوت آن به شمار می آید. با این حال، چالش هایی نظیر انتزاع بیش از حد، دشواری اثبات غایت کیهانی خیر، خطر انحصارگرایی در مواجهه با تکثر دینی، اتکای سنگین بر مفاهیم متافیزیکی محل مناقشه و محدودیت های آزمون پذیری تجربی همچنان اعتبار و دامنه ی تأثیر آن را محدود می سازند. پژوهش های اخیر حاکی از آن است که با رویکردهایی چون بهره گیری از روایت ها و تجربه های زیسته، استفاده از الگوی شواهد انباشته، گشودگی شمول گرایانه به تنوع دینی، بازاندیشی در مبانی متافیزیکی و تعامل با علوم اجتماعی و روان شناسی دین، می توان بسیاری از این موانع را کاهش داد. ارزیابی نهایی بیانگر آن است که الهیات معنای زندگی، با وجود محدودیت های جدی، دارای قابلیت بالایی برای اصلاح خود و انطباق با نیازها و حساسیت های فکری و فرهنگی معاصر است و می تواند چارچوبی معتبر برای پیوند میان ساحت فردی و کیهانی معنا فراهم آورد.
۱۱۷۰.

پاسخ به مسئله رنج حیوانات مبتنی بر تئودیسه متون ودائی و متون حماسی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۰ تعداد دانلود : ۲۹
به شکل سنتی، مسئله شر در انواع مختلفی که دارد، یکی از جدّی ترین اشکالات به خداباوری بوده است. بخش گسترده ای از پاسخ های داده شده به مساله شرور، عمدتاً با محور قرار دادنِ شکوفایی انسان در دنیایی که محل تعارض ماده و وقوع انواع مختلف شر است قرار گرفته است. در چند دهه اخیر توجه بیشتری به درد و رنج حیوانات و مشکلات فلسفی ای که چنین رنجی بعنوان یکی از مصادیق شرور ادراکی ایجاد می کند معطوف شده است. خداباوران در ادیان ابراهیمی، سعی می کنند با ترسیم یک تئودیسه الهیاتی، میان درد و رنج حیوانات و خداوندی که اوصاف مطلقِ علم، قدرت و خیرخواهی دارد سازگاری برقرار کنند، در مقابلِ این راه کار، که تلاش دارد وحدانیت و اوصاف کمالی و مطلق خداوند را حفظ کند، راه کارهای دیگری توسط ادیان غیر توحیدی مانند تئودیسه هندوئی هم وجود دارد که بی توجه به حفظِ وحدانیت خداوند، سعی می کند این مساله را با راهکاری اخلاقی توجیه نماید. تئودیسه هندوئی با ارائه یک ساختارِ سیستماتیک از نظام آفرینش، دلالیلی را که خداوند اجازه می دهد حیوانات رنج بکشند به اختیار و آزادیِ اعطا شده به موجودات و چرخه کرمه که بنوعی بازگوکننده هر چه کِشت شود در زندگی بعدی برداشته می شود گِره می زند. در این پژوهش نشان می دهیم که چگونه یک خداباور هندو می تواند با توجه به آموزه های دینیِ خود به مشکل رنج حیوانات پاسخ دهد.
۱۱۷۱.

باور به وحدت وجود و تأثیر روان شناختی آن؛ با تأکید بر آرای ملاصدرا(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۴ تعداد دانلود : ۳۱
اگر کسی به وحدت شخصی وجود به عنوان یکی از کلیدی ترین باورهای مورد تأکید صدرالمتالهین معتقد باشد ، به این معنا که در جهان هم یگانگی موجودات وهم موجود یگانه را ادراک نماید ، این باور ذهن وی را متأثر خواهد نمود. از آن رو که ذهن آدمی دارای سه ساحت ، شناختی ، عاطفی و ارادی است ، می توان گفت چنین فردی در ساحت شناختی، خود را با دیگر انسانها و موجودات برابر می داند و جهان برای او راز آمیز و سرشار از آگاهی خواهد بود ؛ اما برابر دیدن خود با دیگر موجودات در ساحت عاطفی ذهن انسان حس شفقت و همدلی ، عشقی فراگیر و آرامشی مطلق پدید می آورد و در ساحت ارادی چنین فردی میل به استکمال در درجه نخست و در درجه دوم میل به رایگان بخشی پیدا می کند، در این مقاله با رویکردی درمانگرانه و با استفاده از روش تحلیلی و استنتاجی به بررسی آثار و نتایج روانشناختی وحدت وجود پرداخته ایم ،ملاصدرا خود نیز به برخی از این تأثیرات در ذهن آدمی بر اثر باور به وحدت وجود اشاره داشته است، این تأثیرات روانشناختی می تواند به عنوان مبنایی برای افزایش سلامت روانی ،گسترش صلح و اخلاق محیط زیست در جامعه بشری قرار گیرد.
۱۱۷۲.

راهبردهای پیامبر اکرم (ص) در مواجهه با افکار عمومی

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۲ تعداد دانلود : ۱۵
افکار عمومی از مهم‌ترین عوامل مؤثر در جهت‌گیری حرکت جوامع انسانی و یکی از مؤلفه‌های مهم در عرصه حکمرانی به شمار می‌آید. در جامعه اسلامی نیز رهبران الهی، ضمن هدایت مردم به سوی حق، همواره به واقعیت افکار عمومی و نقش آن در پیشبرد اهداف دینی توجه داشته‌اند. این پژوهش با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع تاریخی و روایی، به بررسی راهبردهای پیامبر اکرم(ص) در مواجهه با افکار عمومی در دوره حکومت ایشان می‌پردازد. بررسی شواهد تاریخی نشان می‌دهد که پیامبر اکرم(ص) در مدیریت جامعه اسلامی، ضمن پایبندی کامل به اصول وحیانی، از راهبردهایی همچون توجه به زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی جامعه، رجوع به افکار عمومی در برخی تصمیمات اجتماعی، بهره‌گیری از مشورت، آماده‌سازی تدریجی افکار عمومی برای پذیرش احکام الهی، پرهیز از اقداماتی که موجب تضعیف جایگاه دین در نگاه عمومی می‌شد و تلاش برای اقناع و همراه‌سازی مردم بهره می‌گرفتند. سیره پیامبر(ص) نشان می‌دهد که هدایت افکار عمومی، نه به معنای تبعیت از آن، بلکه به معنای مدیریت و جهت‌دهی آن در مسیر حق و مصلحت جامعه اسلامی بوده است. این الگو می‌تواند برای حاکمان و مدیران جوامع اسلامی در مواجهه با افکار عمومی راهگشا باشد. نویسنده در ادامه این پژوهش و در تکمیل بحث حاضر، در مقاله‌ای دیگر با تمرکز بر سیره حکومتی امام علی (ع)، راهبردهای آن حضرت در مواجهه با افکار عمومی مورد بررسی قرار داده است تا با تکیه بر تجربه حکومت علوی، ابعاد دیگری از مدیریت و هدایت افکار عمومی در سنت حکمرانی اسلامی تبیین شود.
۱۱۷۳.

تحلیل القاب امام علی (ع) و نقش آن ها در اثبات افضلیت ایشان در منابع حدیثی شیعه و عامه

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۱ تعداد دانلود : ۱۹
هدف این پژوهش، تحلیل القاب امام علی (ع) و بررسی نقش آنها در اثبات افضلیت ایشان بر پایه منابع حدیثی شیعه و اهل‌سنت است. مسئله اصلی تحقیق، چگونگی استفاده استدلالی از این القاب برای اثبات برتری همه‌جانبه امام در عرصه‌های علمی، اخلاقی، معنوی و رهبری است. روش تحقیق، توصیفی - تحلیلی بوده و با مراجعه به متون روایی، تاریخی و تفسیری دو مکتب، القاب شاخصی چون «امیرالمؤمنین»، «یعسوب‌الدین»، «قسیم‌النار و الجنه»، «ابوتراب» و «اسدالله» مورد بررسی سندی و معناشناختی قرار گرفته‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که این القاب، صرفاً عنوان‌هایی تشریفاتی نیستند، بلکه بازتاب‌دهنده کمالات ذاتی و منحصربه‌فرد امام بوده و به طور مستقیم یا غیرمستقیم، بر افضلیت و در نتیجه امامت ایشان دلالت دارند. این مطالعه ضمن تأکید بر جایگاه بی‌بدیل امام علی(ع)، ظرفیت القاب را به‌عنوان شواهدی متقن در مطالعات کلامی و حدیثی برمی‌شمارد.
۱۱۷۴.

امکان سنجی اصطیاد قاعده از نصوص مربوط به موارد جزئی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۱ تعداد دانلود : ۱۵
نصوص جزئی به دو دسته تقسیم می‌شوند: نخست، نصوصی که ظهور در قاعده عام دارند و دوم، نصوصی که فاقد این ظهور هستند. در نصوص دسته اول، اصطیاد قاعده صورت نمی‌گیرد، بلکه استظهار قاعده رخ می‌دهد. اما نصوص دسته دوم، از آنجا که ظهوری در قاعده عام ندارند، این فقیه است که با شمّ استنباطی و اجتهادی خود، احکام متشابه‌الاطراف را گرد می‌آورد و حکم عامی را اصطیاد می‌کند. خلاصه بحث آنکه اگر برداشت قاعده عام از موارد جزئی به نحو استظهار باشد، هم امکان‌پذیر است و هم در عمل بسیار واقع شده است؛ اما اگر به نحو غیر استظهار، یعنی اصطیاد محض باشد، در تنگنا قرار دارد و به دشواری محقق می‌شود.
۱۱۷۵.

کاربست عقل برهانی در تفسیر اجتهادی جامع «تسنیم»(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۵۳ تعداد دانلود : ۱۳۶
تفسیر تسنیم با بهره گیری از روش های گوناگون تفسیر که بر اساس منابع تفسیر است، دارای روش تفسیر اجتهادی جامع می باشد. در این روش جامع، یکی از روش ها تفسیر با عقل یا تفسیر عقلی است. آیت الله جوادی آملی در تفسیر ارزشمند تسنیم، با اهتمام به تفسیر اجتهادی جامع، به تفسیر عقلی اهتمام داشته و از عقل برهانی فراوان بهره گرفته است. از دیدگاه ایشان عقل در این جایگاه، نقش «منبع» دارد و تفسیر عقلی در حقیقت، در قبال روش نقلی و مأثور است. نتیجه معرفتی کاربست عقل برهانی و منبعی در تفسیر، نه تنها تأیید معارف قرآنی و نشان دادن هماهنگی قرآن با عقل و عقلانیت در معارف وحیانی، بلکه فراتر از آن، تبیین بیشتر و تعمیق فهم معارف و نیز پرهیز از فهم نادرست یا ناقص و سطحی است. مقاله حاضر که با روش توصیفی- تحلیلی نگارش یافته، چیستی عقل و عقل برهانی و تفسیر اجتهادی جامع را بیان کرده و دیدگاه های گوناگون در تفسیر با عقل را ذکر و  برخی از ادله قرآنی و روایی آن را بیان نموده است. نکته مهم در این مبحث، توجه به اصول کاربرد عقل برهانی در تفسیر است. عقل برهانی در تفسیر کاربردهای متعددی دارد که برخی از مهم ترین آنها عبارت اند از:نقش عقل برهانی به عنوان قرینه صارفه و نفی معنا، نقش عقل برهانی به عنوان قرینه معیِّنه و تعیین معنا، تبیین مفاد و تعمیق فهم، تایید و تقویت مفاد آیه، تخصیص عام و تقیید مطلق و نقد دلالی روایات تفسیری.
۱۱۷۶.

تحلیل مبانی قوامیت بر خانواده از منظر حقوق و فقه مذاهب اسلامی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۸ تعداد دانلود : ۱۵
سرپرستی خانواده توسط مرد از دیدگاه فقهای مذاهب در حقوق خانواده پذیرفته شده است و قانون مدنی نیز به این امر تأکید کرده و مقرر می دارد: "روابط زوجین ریاست خانواده از خصایص شوهر است." در واقع، نظام حقوقی ایران، مرد را به عنوان ستون خانواده معرفی کرده و نقش قائم و نگهدارنده را به وی واگذار کرده است؛ به گونه ای که ریاست خانواده از امور مربوط به نظم عمومی محسوب می شود و شوهر نمی تواند به اختیار یا از طریق توافقی از آن چشم پوشی کند. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی تحلیلی، موضوع ریاست بر خانواده را از منظر قانون و فقه مذاهب مورد بررسی قرار داده است. هدف اصلی این تحقیق تحلیل مبانی ریاست بر خانواده از نظر تنظیم روابط خانوادگی، حفظ عدالت در خانواده با توجه به تفسیر ریاست و احترام به حقوق طرفین، و همچنین پایداری خانواده است. نوآوری این پژوهش در بررسی تطبیقی مبانی فقهی از منظر حقوق موضوعه ایران و فقه مذاهب اسلامی نهفته است. یافته ها نشان می دهند که ریاست مرد بر خانواده از منظر فقه اسلامی و حقوق ایران با تأکید بر مسئولیت ها و وظایف او به عنوان سرپرست خانوار تعریف شده است. این مفهوم در فقه مذاهب اسلامی و قانون مدنی ایران به طور مشابه مطرح شده، اما تفاوت هایی در جزئیات وجود دارد که ریشه در تفسیرهای مذهبی و تحولات حقوقی دارد.
۱۱۷۷.

گونه شناسی تاریخی محبّت ورزی اهل تسنن به امام حسین(ع)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۳ تعداد دانلود : ۱۷
با توجه به رفتار جریان وهابیت که از بدنه اصلی اهل سنت جدا شده است در ایجاد تفرقه میان ملل اسلامی و ترویج برخی رفتارها در جهت دور کردن مردم از تکریم شخصیت ها و قبور امامان شیعه(ع)، ممکن است چنین تصور شود که جریان اهل تسنن نسبت به ساحت اهل بیت(ع)، به ویژه امام حسین(ع) که نماد مقاومت در برابر ظلم از جمله ستم امویان به شمار می آید هیچ گونه احترامی قائل نیست یا حتی به ایشان بی احترامی روا داشته است. برای بررسی این مسئله، با محوریت اندیشه و رفتار اهل سنت نسبت به امام حسین(ع)، این پژوهش با ارزیابی پیشینه و استخراج داده های تاریخی به روش توصیفی تحلیلی انجام شده است. نتایج تحقیق نشان می دهد که اهل سنت در مناطق گوناگون و دوره های مختلف تاریخی، فارغ از اقدامات یا دیدگاه های افراطی، بر پایه عواملی همچون سیره نبوی(ص) در تکریم خاندان خویش، شرافت نسبی و جایگاه والای سیدالشهدا(ع)، و نیز نکوهش جنایات یزید و مسئله مبارزه با ظلم، گونه های مختلفی از ارادت خود را نسبت به امام حسین(ع) ابراز کرده اند. این ابراز ارادت در قالب هایی مانند مرثیه سرایی، عزاداری و زیارت جلوه یافته است و می توان آن را نشانه ای از تکریم امام حسین(ع) و تلاشی در جهت تقویت همبستگی و انسجام اجتماعی در جامعه اسلامی دانست.
۱۱۷۸.

The Effectiveness of ʿIʿtikāf Intervention on Happiness and Resilience in a Sample of Adults(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۳ تعداد دانلود : ۱۲
SUBJECT & OBJECTIVES: A significant body of research has consistently supported the effectiveness of spirituality-based interventions in influencing a range of psychological variables. The present study aimed to investigate the effectiveness of Iʿtikāf intervention on happiness and resilience in a group of adults. METHOD & FINDING: This quasi-experimental study adopted a pretest-posttest design with a control group and a one-month follow-up. The research sample consisted of 60 adult men and women, aged 18 to 60, from Sanandaj, Iran, in 2024. The participants were selected through convenience sampling and were randomly assigned to either the intervention or control group (30 individuals per group). The participants in the intervention group attended a 10-night spiritual Iʿtikāf ceremony held in mosques. They completed the items in the Oxford Happiness Questionnaire (OHQ-SF) and Connor-Davidson Resilience Scale (CD-RISC) at three pre-test, post-test, and follow-up phases. Results from the repeated measures multivariate analysis of variance (MANOVA) indicated that the spiritual Iʿtikāf intervention significantly increased the participants' levels of happiness and resilience in the post-intervention phase, and these improvements were retained at the follow-up stage. CONCLUSION: Consistent with previous studies that have addressed the mental health benefits of spiritual interventions, the present study introduced Iʿtikāf as a spiritual intervention and a therapeutic option for enhancing the psychological well-being, specifically the happiness and resilience of adults.
۱۱۷۹.

مرکز تصمیم گیری در دولت اسلامی؛ تحلیل مبانی قرآنی و جایگاه رهبری و مردم(مقاله ترویجی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۱ تعداد دانلود : ۱۷
این مقاله به بررسی مرکز تصمیم گیری در دولت اسلامی با تأکید بر مبانی قرآنی می پردازد. مسئله اصلی مقاله، تبیین جایگاه رهبری و مردم در فرآیند تصمیم گیری و نقش مشروعیت الهی در شکل گیری نظام سیاسی اسلام است. هدف مقاله، تحلیل چگونگی تعامل رهبری الهی و مشارکت مردمی در تصمیم گیری های سیاسی براساس آموزه های قرآنی است. یافته های مقاله نشان می دهد که مرکز تصمیم گیری در دولت اسلامی ترکیبی از رهبری الهی و مشارکت مردمی است، به طوری که رهبری به عنوان مرجع مشروعیت بخش و مردم به عنوان عامل مقبولیت ساز عمل می کنند. روش تحقیق در این مقاله، روش اجتهادی و تحلیل دلالی متون قرآنی و روایی است. نوآوری مقاله در ارائه مدلی جامع از تصمیم گیری در دولت اسلامی است که هم به مبانی الهی توجه دارد و هم نقش مردم را در فرآیندهای سیاسی برجسته می سازد. مقاله با ترکیب مبانی فقهی، کلامی و سیاسی، چارچوبی نوین برای تحلیل نظام های سیاسی اسلامی ارائه می دهد.
۱۱۸۰.

بازپژوهی نقش و متعلق قید «خفیه» در جرم سرقت در فقه اسلامی و حقوق ایران نقدی بر قانون مجازات اسلامی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵ تعداد دانلود : ۷
یکی از قیودی که در آثار فقهی و حقوقی درباره ماهیت سرقت یا مجازات آن مطرح می شود و به لزوم پنهانی بودن این جرم اشاره دارد «خفیه» است. نقشی که در این متون برای خفیه در نظر گرفته شده گاه در تحقق اصل سرقت است (به این معنا که بدون آن، اساساً سرقتی واقع نمی شود) و گاه در تحقق گونه ای خاص از سرقت (سرقتی که مجازات آن حد است)؛ بنابراین پرسش نخست این است که خفیه، شرط تحقق اصل سرقت است یا سرقت حدی؟ از سوی دیگر، برای تحقق رکن مادی سرقت حدی، علاوه بر اصل ربایش، «هتک حرز» نیز باید رخ بدهد. پرسشی که در این جا مطرح می شود این است که متعلَق قید خفیه چیست و آیا شرط پنهانی بودن باید در هر دو مؤلفه رکن مادی سرقت (ربایش و هتک حرز) وجود داشته باشد یا یکی از آن ها؛ و کدام یک؟ در این پژوهش، نقش و متعلق قید خفیه به بررسی گذاشته شده است. داده های این تحقیق به شیوه کتابخانه ای و از کتب لغت، منابع روایی و فقهی شیعه و اهل تسنن، و دیدگاه های حقوق دانان جمع آوری شده و با روش توصیفی تحلیلی بررسی شده اند. نتایج حاصل از این پژوهش بیانگر آن است که اولاً قید خفیه شرط تحقق اصل جرم سرقت است و بدون آن، اساساً سرقتی محقق نمی شود و ثانیاً متعلق این قید نیز صرفاً عمل ربایش (اخذ) است. نتایج یادشده، برخلاف رویکرد و متن قانون مجازات اسلامی است.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان