درخت حوزه‌های تخصصی

مقاله حاضر از دیدگاه برنامه کمینگی به بررسی ساخت ربطی گزاره ای در زبان فارسی می پردازد. در این مقاله براساس دو دیدگاه اساسی این نوع ساخت ربطی را مورد بررسی قرار می دهیم: تحلیل ساخت ربطی به عنوان خرده جمله متقارن و تحلیل ساخت ربطی به عنوان خرده جمله نامتقارن. زبان شناسان طرفدار ساختار نامتقارن به وجود هسته نقشی در ساخت های ربطی قائل می شوند که در آن فاعل بر محمول سازه فرمانی نامتقارن دارد، در مقابل درتحلیل متقارن اعتقاد بر این است که فاعل و محمول خرده جمله ربطی به صورت دو فرافکن بیشینه با یکدیگر ادغام می شوند و سپس یکی از دو عنصر فاعل و محمول به جایگاه شاخص گروه زمان حرکت می نماید و عنصر در جا مانده به عنوان برچسب نحوی خرده جمله ربطی انتخاب می شود. در مقاله حاضر با اشاره به عدم کارآیی فرضیه مقوله نقشی و بر پایه الگوریتم برچسب دهی چامسکی (2013، 2015) نشان داده شده است که جملات ربطی گزاره ای در زبان فارسی از ساختاری متقارن برخوردارند و در نظر گرفتن هسته نقشی تهی اصل اقتصاد کمینگی را در ساخت های ربطی زبان فارسی نادیده می گیرد.

این پژوهش بر آن است تا ویژگی های زبانی-جنسیتی شخصیت های سینمای معاصر ایران را موردبررسی قرار دهد. به این منظور، 32 اثر از 4 کارگردانِ تأثیرگذار در تاریخ سینمای ایران انتخاب شدند که مشتمل اند بر مهرجویی، بنی اعتماد، کیمیایی و میلانی. با بررسی کیفی 8 اثر با موضوعات اجتماعی از هر یک از این کارگردانان براساس الگوی کارگزاران اجتماعی ون لیوون (Van Leeuween, 2008) مشاهده کردیم داده های زبانی-جنسیتی در همه آثار این کارگردانان وجود دارد. در آثار مهرجویی، زنان تصویری منفعل از جنسیت زن و تصویری فعال از جنسیت مرد در زبان خود ترسیم می کنند. همچنین شیء انگاری زن ازسوی هر دو شخصیت (مردان و زنان) دیده می شود. درحالی که زنان با اشاره به قدرت فیزیکی به مردان هویت می دهند. در آثار بنی اعتماد، شیء انگاری فیزیک مرد ازسوی شخصیت های زن دیده می شود و روی هم رفته زنان در آثار بنی اعتماد فعال و کنشگر هستند. در داده های زبانی-جنسیتیِ آثار کیمیایی شخصیت های زن و مرد، جنسیت زن را منفعل ترسیم می کنند درحالی که مردان جنسیت مرد را فعال نشان می دهند. در آثار میلانی زنان جنسیت زن و مردان جنسیت مرد را فعال نشان می دهند. همانند آثار کیمیایی شیء انگاری زن و مرد ازسوی همه شخصیت ها در آثار میلانی نیز دیده می شود. درنهایت، از مقایسه ویژگی های زبانی-جنسیتی شخصیت های آثار کارگردانان زن (میلانی و بنی اعتماد) و مرد (مهرجویی و کیمیایی) نتیجه گرفتیم در آثار کارگردانان زن، جنسیت زن ازسوی شخصیت های زن، کنشگر و فعال بازنمایی می شود و در بسیاری از آثار کارگردانان مرد فعال بودنِ جنسیت مرد نیز در زبانِ جنسیتی شخصیت های زن بازنمایی می شود.

در پژوهش حاضر، وضعیت نگارش علمی فارسی آموزان خارجی برپایه دستور نقش گرای نظام مند و برمبنای دیدگاه هلیدی و متیسن (2014) بررسی شده است. در چارچوب دستور نقش گرای نظام مند، یکی از ویژگی های اساسی نگارش علمی و دستیابی به زبان علم، وجود انواع استعاره های دستوری است. در این پژوهش، کاربرد استعاره های دستوری و میزان بسامد آن ها در نگارش فارسی آموزان خارجی بررسی و تبیین شده است تا روند تکوین زبان علمی فارسی تحلیل شود. این پژوهش براساس پیکره ای متشکل از 60 متن نگارش فارسی آموزان خارجی از کشورهای روسیه و چین در سطوح زبانی مقدماتی، میانی و پیشرفته انجام شده است. در پژوهش حاضر، همچنین به این پرسش ها پاسخ داده شده است: آیا فارسی آموزان در نگارش خود از استعاره های دستوری استفاده می کنند و آیا با پیشرفت سطح زبانی فارسی آموزان، میزان به کارگیری استعاره های دستوری در نگارش آن ها افزایش می یابد یا خیر؟ براساس نتایج به دست آمده، فارسی آموزان در هر سه سطح زبانیِ مقدماتی، میانی و پیشرفته از انواع استعاره های دستوری در نگارش خود استفاده می کنند. همچنین با افزایش درون داد و یادگیری بیشتر، فارسی آموزان خارجی در سطوح بالاتر زبانی، استعاره های دستوری بیشتری به کار می برند و نگارش آن ها علمی تر می شود.

برقراری تعامل اجتماعی، بخش جدایی ناپذیر زندگی است و انسان ها، برای درک احساسات و عواطف یک دیگر به شیوه ای متفاوت ابراز نگرانی می کنند. درحالی که برخی نسبت به دغدغه مندی های شخص مقابل خود بی تفاوت هستند، برخی دیگر تنها هم زبانی می کنند و در سطحی بالاتر برخی تمایل دارند خود را جای دیگری گذاشته و برای او گام هایی بردارند. در پژوهش کیفی حاضر، نگارندگان به بررسی 448 پاره گفتار به دست آمده از 30 فیلم و سریال با ژانر اجتماعی و 211 پاره گفتار گردآوری شده از مکالمه های افراد (با بازه سنی 18 تا 69 سال) در مکان های عمومی، خصوصی (رسمی/غیررسمی) و فضای مجازی مربوط به زباهنگ «دل نگرانی نسبت به دیگری» پرداخته و آن ها را در چهار سطح هیچ دلی، برون دلی، درون دلی و فرادلی براساس الگوی مفهومی تحلیلی زباهنگ موردبررسی قرار دادند. یافته ها نشان داد افراد با هدف های متفاوتی مانند دل سوزی، نصیحت، نپذیرفتن مسئولیت و بی گناه دانستن خود، تغییر در تصمیم، نکوهش، فداکاری، گلایه و مانند آن از این زباهنگ استفاده می کنند. افزون براین، این زباهنگ تأییدی بر فرهنگ تعارف، جمع گرایی، هلویی، اغراق افزوده و غیرمستقیم گویی ایرانیان است که افراد نسبت به آن در مرحله درون آگاهی قرار دارند. همچنین، یافته ها نشان می دهد امروزه میزان دل نگرانی افراد بیشتر به سمت هیچ دلی و برون دلی پیش رفته که این امر نمایانگر متمایل شدن آن ها از جمع گرایی به سمت فردگرایی است. بنابراین، واکاوی این زباهنگ به شناسایی بیشتر سطح های درون دلی و فرادلی درقالب پاره گفتار های زبانی کمک بسیاری می کند و راه را برای به فرهنگی و شناسایی ژن های معیوب در جامعه هموار می سازد.

فرایند تکرار یکی از سازوکارهای مهم در ساخت واژه های زبان فارسی است که به ایجاد واژه های جدیدی با معنای مستقل از پایه واژگانی منجر می شود. این پژوهش با هدف تحلیل فرایند تکرار کامل ناافزوده در چارچوب نظریه صرف توزیعی هله و مرنتز (1993 ) انجام شده است. هدف کلی از این پژوهش تبیین فرایند تکرار کامل نا افزوده و همچنین چگونگی شکل گیری مفهوم نمود در صورت مکرر بر پایه این نظریه است. با توجه به اینکه با اضافه شدن بخش تکرار شونده برای تشکیل صورت مکرر غالباً مقوله نحوی پایه تغییر می کند و در بسیاری از این نمونه ها مفهوم نمود تداومی نیز شکل می گیرد، بررسی این فرایند از دیدگاه صرف توزیعی اهمیت می یابد. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است و گردآوری داده ها به شکل کتابخانه ای است. ابتدا 78 نمونه از نمونه های تکرار کامل نا افزوده که مفهوم تداوم و تکرار عمل را در خود واژگانی کرده اند بر پایه ی طبقه بندی شقاقی (1379) و همچنین طبقه بندی رضایتی کیشه خاله و دیگران (1394) استخراج شد. سپس، در قالب نمودارهای درختی و از طریق ادغام واحد های زبانی و چگونگی به کارگیری اصول نظریه صرف واژگانی ازجمله قواعد ترمیمی، شکاف، وندافزایی، قواعد تنظیم آوایی و زیرمشخصه های تخصیصی به تبیین این داده ها پرداخته شد. یافته های تحقیق نشان می دهد که در ساخت صورت های تکراری کامل مانند "آهسته آهسته" عموماً قواعد وندافزایی و قواعد ترمیمی و همجوشی دخیل هستند. هسته واژگانی در طی فرایند ادغام با بخش تکرارشونده گره نحوی مشخصی را به وجود می آورد در نتیجه جابجایی آن به گروه نمود مشخصه نمودی خود را بازبینی می کند. در این رابطه برای ساخت فرایند تکرار کامل نا افزوده قواعد شکاف و حذف، نقشی را ایفا نمی کنند و تشکیل صورت مکرر از طریق به کارگیری قواعد وند افزایی، قواعد ترمیمی و هم جوشی حاصل می شود. به این ترتیب، عناصر واژگانی در سطح نحو شکل می گیرند و از نمود تداومی برخوردار می شوند. این پژوهش نشان می دهد که تکرار صرفی به عنوان یک فرایند واژه سازی در سطح واژه و بالاتر از واژه عمل می کند و معنای جدیدی به این صورت زبانی می افزاید. یافته های این پژوهش همچنین می تواند در قالب الگویی برای تحلیل های صرفی در زبان ها و گویش های مختلف مورد استفاده قرار گیرد و چشم اندازی تازه برای درک بهتر ساختار صرفی زبان های دیگر فراهم کند.

در زبان های دنیا ر-آواها در جایگاه های دندانی/لثوی، پس لثوی/برگشتی و ملازی و با شیوه های لرزشی، زنشی، سایشی، ناسوده و لرزشی کناری دیده می شوند. از طرفی ماهیت و رفتار واجی همخوان روان لرزشی-لثوی [r] در زبان های مختلف به گونه ای است که در بافت های آوایی متفاوت بسیار تغییرپذیرند و تحت تأثیر عوامل متعددی ممکن است دچار تغییر شوند. در این پژوهش الگوی تغیی رات ش دت ان رژی ب ر روی طی ف فرکانسی واج گونه های [r] در جایگاه های واجی مختلف در زبان ترکی آذری در قالب واج شناسی آزمایشگاهی مورد بررسی قرار گرفت. همچنین، فرکانس سازه ها، دیرش همخوان روان [r] اندازه گیری و تأثیر محیط واکه ای و همخوانی نیز بر این همخوان بررسی شد. نتایج نشان داد در جایگاه های واجی آغاز واژه، قبل و بعد از همخوان واکدار و نیز بین دو واکه، شیوه تولید [r] ناسوده است. در جایگاه های قبل و بعد از همخوان بیواک و عضو اول خوشه همخوانی، شیوه تولید [r]، سایشی واکدار و در پایان واژه، شیوه تولید [r]، سایشی بیواک است. اندازه گیری میانگین مقادیر فرکانس های سازه اول و دوم گونه ناسوده در سه جایگاه آغاز، پایان و میان واژه نشان داد مقادیر پارامتر F1 و F2 تحت تاثیر نوع واکه تغییر می کند.  

این پژوهش با هدف بازسازی و ترسیم نقشه مفهومی واژگان حوزه دامداری در گویش وارکی (گویشی روستایی از توابع شهرستان کازرون) انجام شده است. بر خلاف نگاه رایج به واژگان دامداری به عنوان صرفاً اصطلاحات فنی یا اقتصادی، این مطالعه، دامداری را به مثابه یک دامنه مفهومی مرکزی[1] در نظر می گیرد که تمام جنبه های زیستی، اجتماعی، فرهنگی و شناختی زندگی گویشوران این گویش را دربرمی گیرد. داده های پژوهش شامل 252 واژه و اصطلاح است که طی شش ماه از طریق مصاحبه با گویشوران بومی (کم سواد یا بی سواد) جمع آوری شد و سپس با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد معنی شناسی شناختی مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت .یافته ها نشان می دهد که واژگان دامداری در گویش وارکی، ساختاری عمیقاً شناختی و فرهنگی دارند و بر پایه تجربه های حسی، مشاهده های زیست محیطی و باورهای بومی شکل گرفته اند. این واژگان در هشت زیردامنه مفهومی طبقه بندی می شوند. افزون بر آن، پژوهش به ارتباطات بین مفهمومی[2] می پردازد و نشان می دهد که چگونه استعاره ها و مجازها فرهنگی، مانند «دام = ثروت (دولت)»، «چوپان = نگهبان جامعه» یا «کره گدی = کودک وابسته»، نظام معنایی این واژگان را غنی و پیچیده می کنند. نتیجه گیری نهایی حاکی از آن است که گویش وارکی، با وجود جمعیت کوچک گویشورانش، دارای یک سیستم مفهومی منسجم و منحصربه فرد است که در آن هر واژه، گرهی از یک شبکه شناختی-فرهنگی است. حفظ این گویش، تنها حفظ واژگان نیست، بلکه حفظ یک دنیای مفهومی است که با فاصله گرفتن نسل های جدید از زندگی روستایی، در معرض فراموشی و اضمحلال قرار دارد؛ بنابراین، ثبت و تحلیل این نقشه مفهومی نه تنها برای زبان شناسی شناختی، بلکه برای مردم شناسی، تاریخ فرهنگی و مطالعات بومی ضروری است.   [1] . Central Conceptual Domain [2] . Cross-domain Mapping

برمبنای دستور نقش گرای نظام مند، زبان از لایه های گوناگونی تشکیل شده است و بافت موقعیتی، که عاملی برون متنی است، با این لایه ها در ارتباط است. سه پهنه کلی برای انتقال معانی از بافت موقعیتی به درون زبان وجود دارد؛ این سه پهنه با نام «فرانقش» نامیده می شوند. از میان این سه فرانقش، فرانقش اندیشگانی، دربرگیرنده دو فرانقش تجربی و منطقی و ابزاری برای ارزیابی میزان گذرایی متن است. نظریه موردبحث از این فرانقش برای تحلیل معنا در سطح های گوناگونی همچون معنا شناسی و واژ-دستور بهره می گیرد. در این پژوهش، کوشیده ایم از این ابزار زبانی برای تحلیل سبک شناسانه تاریخ بیهقی و تاریخ جهانگشای جوینی استفاده کنیم. اگرچه این دو کتاب سیاقی مشترک دارند، تفاوت هایی اساسی مابین آن ها وجود دارد. با هدف بازنمود این شباهت ها و تفاوت ها، پانصد بند از تاریخ بیهقی و پانصد بند از تاریخ جهانگشا را برمبنای فرانقش تجربی تجزیه و تحلیل کرده ایم. برجسته ترین شباهت یافت شده، فراوانی بالای فرایند مادی است. این فرایند برای بیان رخدادها و اتفاقاتی به کار برده می شود که در جهان بیرون رقم خورده است. دومین شباهت، فراوانی بالای فرایند رابطه ای در پیکره هر دوی این کتاب هاست که ابزاری برای توصیف ازطریق نسبت دادن مفاهیم و رخدادها به یکدیگر است. سومین شباهت، کمترین استفاده از فرایند وجودی است که سازه ای است برای گفتن از موجودیت یک ماهیت یا شخص. مجموع این شباهت ها با درنظر گرفتن این مسئله که هر دوی این آثار تلاش هایی برای ثبت تاریخ هستند، این گمانه را ایجاد می کند که این نظریه می تواند در تحلیل سبک کتاب های تاریخ نگاری موثر باشد. ازسوی دیگر، تفاوت های گوناگونی که در تحلیل داده ها به دست آمد، همچون فراوانی بالای عناصر حاشیه ای در تاریخ جهانگشای، بیان گر این موضوع است که فرانقش تجربی در بازنمایی سبک متفاوت این دو کتاب موفق بوده است. این تفاوت ها که در سطح های گوناگونی، همچون تفاوت زبانی، ادبی و اجتماعی، قابل بررسی هستند، بازنمایاننده بافت موقعیتی متمایزی اند که در زمان نویسنده حاکم بوده است.

پژوهش حاضر مبتنی بر رویکرد هارت (2010)  است که در آن ابزارهای زبان شناسی شناختی با تحلیل گفتمان نقادانه تلفیق شده است. بر این اساس، مجاز مفهومی (ردن و کوچش، 1999) در کنار مفهوم خصومت سازی (لاکلا و موف، 2001) قرار می گیرد تا به این پرسش پاسخ داده شود که زبان شناسی شناختی چگونه می تواند به خدمت تحلیل گفتمان نقادانه درآید و تحلیلی خرد به کلان ارائه دهد. بدین منظور، پیکره ای متشکل از سخنرانی های سه رئیس جمهور ایران (سیدمحمد خاتمی، محمود احمدی نژاد و حسن روحانی) در مجمع عمومی سازمان ملل متحد از سال 1377 تا 1398 با تمرکز بر مناقشه فلسطین-اسرائیل واکاوی شد تا با استفاده از یک تحلیل سه سطحی ماهیت گفتمان هر یک از رؤسای جمهور ایران در قبال این مناقشه آشکار گردد. در این راستا، سطح خرد تحلیل روابط مجازآفرین را در بر می گیرد. در سطح میانه، تفسیری گفتمان مدار از این روابط به دست داده می شود، و در سطح کلان به تبیین نقادانه- شناختی مفاهیم خصومت سازانه میان گفتمان های رقیب پرداخته می شود. یافته های این پژوهش کارآمدی چنین تلفیقی  را اثبات می کند و نشان می دهد که هر سه گفتمان مجاز را به کار می گیرند تا ابعاد خاصی از هویت برون گروه مشترک شان (اسرائیل) را در پیش زمینه قرار دهند و به این ترتیب به برجسته سازی ویژگی های منفی این دگر مشترک بپردازند. به بیان دیگر، در هر سه گفتمان از روابط مجازآفرین استفاده می شود تا رفتارهای این دگر مشترک به مثابه کلیشه های هویتی ثابت این موجودیت به تصویر کشیده شوند. 

این پژوهش اکتشافی با رویکرد ترکیبی، تأثیر ذهن آگاهی لنگری را بر درک مطلب خواندن در میان زبان آموزان سطح متوسط زبان انگلیسی موردبررسی قرار داد. این تحقیق از طرح آزمایشی استفاده کرد و گروهی را که آموزش مبتنی بر ذهن آگاهی دریافت کرده بودند، با گروه کنترل مقایسه نمود. داده های کمی از طریق مقیاس ذهن آگاهی لنگر و آزمون خواندن آیلتس جمع آوری و با روش های تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA) و تحلیل واریانس چندمتغیره (MANOVA) تجزیه وتحلیل شد. همچنین، داده های کیفی از طریق یادداشت های تاملی و مصاحبه های شاگردان و مشاهدات معلم گردآوری شد که به درک بهتر نتایج کمک کرد. یافته ها نشان داد که بهبود معناداری در سطح کلی ذهن آگاهی و درک مطلب خواندن مشاهده نشد، به جز افزایش قابل توجه در خرده مقیاس انعطاف پذیری ذهن آگاهی در آزمون بلافاصله پس از مداخله. بااین حال، داده های کیفی به افزایش مشارکت، درک بهتر موقعیت و کاهش اضطراب اشاره داشتند که نشان دهنده تأثیرات مثبتی است که در داده های کمی به طور کامل منعکس نشدند. این پژوهش بر ظرفیت ذهن آگاهی لنگری در بهبود یادگیری تطبیقی تأکید دارد، هرچند که به دلیل کوتاه بودن مدت مداخله، نتایج آماری چشمگیری مشاهده نشد. این پژوهش با استفاده از یک رویکرد دقیق و ترکیبی، شکاف های موجود در مطالعات تجربی را برطرف کرده و راهکارهای آموزشی مفیدی برای پویاتر شدن کلاس های آموزش زبان انگلیسی ارائه می دهد.

پژوهش حاضر چگونگی بازنمایی ادب در جلد دوم و سوم مجموعه فارسی بیاموزیم را بررسی نمود. در این راستا، مکالمه های درس های این دو جلد از مجموعه استخراج و داده ها براساس نظریه ادب براون و لوینسون (1987) که شامل چهار نوع راهبرد اصلی ادب (کاملاً صریح، ایجابی، سلبی و کاملاً غیرصریح) است، کدگذاری شدند. سپس، بسامد و درصد استفاده از هر راهبرد ادب محاسبه شد. یافته ها حاکی از آن بود که در هر دو جلد این مجموعه، پربسامدترین راهبرد ادب، ادب کاملاً صریح و کم بسامدترین راهبرد، ادب کاملاً غیرصریح بود و ادب ایجابی و سلبی نیز به ترتیب در رتبه دوم و سوم قرار داشتند. در ادامه، داده ها برای تحلیل آماری هنجارسازی شدند و سپس با استفاده از آزمون مجذور خی، دو جلد ازنظر بازنمایی ادب مقایسه شدند و نتیجه به دست آمده تفاوت آماری معناداری را بین دو جلد نشان داد. به طور کلی، بسامد راهبردهای ادب در جلد سوم کتاب نسبت به جلد دوم روند کاهشی داشت، به این صورت که از بین چهار راهبرد ادب موجود، بسامد سه راهبرد ادب کاملاً صریح، سلبی و ایجابی در جلد سوم کاهش یافته بود و فقط ادب کاملاً غیرصریح به طور مساوی در بین دو جلد تقسیم شده بود. یافته های این پژوهش می تواند به مؤلفان و طراحان کتاب های آزفا کمک کند اصلاحات مورد نیاز را در ویراست های بعدی این مجموعه یا کتاب های آتی آزفا اعمال نمایند. همچنین، با آگاهی یافتن از کاستی ها، مدرسان می توانند محتوای آموزشی تکمیلی مورد نیاز برای کلاس هایشان را تهیه نمایند.

موضوع اصلی پژوهش حاضر بررسی خود ترمیمی خود آغازی در خلاصه گویی در زبان فارسی است. نویسندگان در این مطالعه به بررسی راهبرد های مورد استفاده در خودترمیمی خود آغازی، الگوی فراوانی وقوع این راهبرد ها و ترجیحات کاربرد آنها پرداخته اند. هدف دیگر این مطالعه بررسی رابطه متغیر جنسیت با راهبرد های خودترمیمی خود آغازی در خلاصه گویی است. جامعه ی آماری این مطالعه متشکل از 20 مرد و 20 زن در رده ی سنی 40-20 سال است. بر اساس داده های جمع آوری شده از 374 دقیقه بازگویی داستان یا فیلم توسط شرکت کنندگان، مشاهده شد که از تمامی راهبردهای ترمیم بر اساس الگوی ده گانه ی راهبردهای ترمیم شگلاف (2013) استفاده شده است. یافته ها نشان می دهند که ترمیم غیرواژگانی و پرش توالی به ترتیب بیشترین و کمترین بسامد ترمیم های انجام شده را به خود اختصاص داده اند. راهبردهای جایگزینی، بازیابی و جستجو نیز کاربرد زیادی داشته اند. سایر راهبردها نیز با بسامدهای کمتر به کار رفته اند. همچنین، با وجود اینکه زنان بیش از مردان انواع ترمیم استفاده کرده اند، تفاوت معناداری بین ترمیم در زن ها و مردها مشاهده نشد. ازآنجا که عمده ی مطالعات در حوزه ی ترمیم در مکالمات چندنفره صورت گرفته، یافته های این پژوهش که متمرکز بر ترمیم در گفتار تک گویه (خلاصه گویی توسط یک فرد) بود، می تواند در توسعه ی مطالعات ترمیم نقش داشته و مورداستفاده ی دیگر پژوهشگران واقع شود.