تحلیل اعتبارسنجی نظام برهانی ملاصدرا در اثبات مُثُل با تأکید بر آراء آیت الله جوادی آملی(مقاله پژوهشی حوزه)
منبع:
حکمت اسراء زمستان ۱۴۰۴ شماره ۵۱
5 - 32
حوزههای تخصصی:
این پژوهش با هدف ارزیابی نظاممند براهین چهارگانهی ملاصدرا در اثبات هستی مُثُل افلاطونی و واکاوی نقدهای بنیادین آیتالله جوادیآملی بر آنها صورت گرفته است. مسئلهٔ اصلی، بررسی میزان استحکام این ادله—شامل برهانهای معرفتشناختی، حرکت، آثار در اجسام و ادراک—در مواجهه با انتقادات ساختاریِ فیلسوف معاصر است.ملاصدرا با تکیه بر اصولی چون اصالت وجود و تشکیک، مُثُل را جواهر مجرد و علل وجودی انواع طبیعی میداند. در مقابل، جوادیآملی با پذیرش اصل مُثُل، تقریرهای برهانی صدرا را بهدقت نقد میکند. از نگاه وی، برهانهای حرکت و آثار در اجسام تنها به اثبات یک مبدأ مجرد کلی میانجامند و قادر به اثبات کثرت مُثُل برای هر نوع نیستند. همچنین در برهان معرفتشناختی، مسئلهٔ وحدت صورت عقلی با کثرت مسیرهای سلوک افراد ناسازگار مینماید.با روش تحلیلی-تطبیقی، این تحقیق نشان میدهد که اگرچه نقدهای مذکور ضعفهایی در صورتبندی برخی ادله آشکار میسازند، اما هستهٔ اصلی نظریه با بازخوانی در پرتو اصول حکمت متعالیه—به ویژه تشکیک وجود و وحدت در عین کثرت—قابل دفاع است. در نتیجه، نقدهای جوادیآملی نه ردِّ کلیت نظریه، بلکه تصحیحی درونماندگار بوده و انسجام درونی و پویایی دستگاه فلسفی صدرایی را بیشتر نمایان میسازد.







