درخت حوزه‌های تخصصی

تاریخ

حوزه‌های تخصصی
ادبیات اقتصاد تاریخ تربیت بدنی جغرافیا حقوق روانشناسی زبان شناسی علم اطلاعات و دانش‌شناسی علوم اجتماعی علوم اسلامی علوم انسانی علوم تربیتی علوم سیاسی فلسفه و منطق مدیریت مطالعات زنان هنر و معماری
ایران اسلامی ایران باستان ایران پیش از تاریخ تاریخ جهان فلسفه تاریخ گروه های ویژه نقد و بررسی کتاب
ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۴۱ تا ۶۰ مورد از کل ۲۸٬۸۶۱ مورد.
۴۱.

خاطره ای به نام وطن: ایران در سروده های شاعران عصر صفوی

نویسنده:
منبع: حیات کاشانه ما سال اول بهار ۱۴۰۵ شماره ۱ 63-58
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۲ تعداد دانلود : ۱۴
در عصر صفوی، بسیاری از شاعران ایرانی به دلایل اقتصادی و فرهنگی راه هجرت به هند را در پیش گرفتند. این مهاجرت بزرگ، تجربه ای دوگانه از امید و رنج را برای آنان رقم زد و در عین حال، مفهوم «وطن» را در اشعارشان به گونه ای عمیق و عاطفی بازتاب داد. برای این شاعران، وطن نه یک مرز سیاسی یا جغرافیایی، بلکه فضایی از خاطرات، دلبستگی های عاطفی و هویت شخصی بود. ایران در اشعار آنان، گلزاری از یادها و دلتنگی هاست که در غربت رنگین تر و زنده تر می شود. این مقاله، با بررسی اشعار شاعرانی چون صائب تبریزی، کلیم کاشانی، وحشی بافقی و دیگران، نشان می دهد که چگونه تجربه مهاجرت و دوری از زادگاه، مفهوم وطن را از یک واقعیت جغرافیایی به یک حالت درونی و احساسی تبدیل کرد. در این سروده ها، ایران نه تنها سرزمینی است که شاعر از آن دور افتاده، بلکه بخشی از هویت اوست که در غربت بیش از پیش احساس می شود. این نگاه عاطفی و خاطره محور به وطن، لایه ای تازه به ادبیات عصر صفوی می افزاید و نشان می دهد که چگونه شرایط اجتماعی و فرهنگی زمانه، مفاهیم بنیادین مانند وطن را در ذهن و زبان شاعران شکل می دهد.
۴۳.

پیمان آماسیه: چگونه ایران و عثمانی حقوق بین الملل مدرن را بنیان نهادند

نویسنده:
منبع: حیات کاشانه ما سال اول بهار ۱۴۰۵ شماره ۱ 132-128
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۱ تعداد دانلود : ۱۵
پیمان آماسیه در سال ۱۵۵۵ میلادی (۹۶۲ هجری قمری) در شهر آماسیه واقع در آناتولی میان دو قدرت بزرگ منطقه، دولت صفوی ایران به رهبری شاه تهماسب اول و امپراتوری عثمانی به فرماندهی سلطان سلیمان قانونی، منعقد شد. این پژوهش با روش توصیفی و تحلیلی نشان می دهد این پیمان پس از دهه ها درگیری نظامی و رقابت مذهبی-سیاسی میان این دو قدرت به امضاء رسید و برای نخستین بار مرزهای مشخصی به عنوان حاکمیت سرزمینی میان این دو امپراتوری تعریف کرد. این معاهده نه تنها به جنگ های متناوب پایان داد، بلکه چارچوب حقوقی جدیدی برای روابط دو کشور بنا نهاد که تأثیرات آن تا قرن ها بعد قابل مشاهده است. نتیجه آنکه پیمان آماسیه را می توان الگویی پیش گام در عرف دیپلماتیک دولت محور و زمینه ساز تحولات بعدی حقوق بین الملل در جهان اسلام و حتی فراتر از آن به شمار آورد.
۴۴.

تأثیر جنگ های حکومت صفویه بر تکوین هویت شیعی ایران

نویسنده:
منبع: حیات کاشانه ما سال اول بهار ۱۴۰۵ شماره ۱ 121-117
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹ تعداد دانلود : ۱۳
حکومت صفویه نقطه عطفی بنیادین در تکوین هویت شیعی ایران محسوب می شود. این نوشتار نشان می دهد که جنگ های داخلی و خارجی این دوره، نقشی تعیین کننده و دوچندان در این فرآیند ایفا کردند. شاه اسماعیل با پیروزی بر رقبای داخلی همچون تیموریان و آق قویونلوها، هرج ومرج را در داخل ایران پایان داد و با اعلام تشیع دوازده امامی به عنوان مذهب رسمی کشور ایران، پایه های امپراتوری ایدئولوژیک را بنا نهاد. این اقدام به منزله اعلام غیرمستقیم جنگ با دولت های سنی همسایه بود. رویارویی با ازبک های متعصب، به رهبری شیبک خان، و به ویژه جنگ چالدران با عثمانی، هویت شیعی را در تقابل با سنی گرایی عمیقاً تثبیت کرد. جالب آنکه در این جنگ، حتی برخی سربازان عثمانی با صدور نامه ای به سلطان سلیم، جنگ با مسلمانان شیعه را محکوم کردند. بدین ترتیب، جنگ های صفوی همچون کوره ای عمل کردند که عناصر پراکنده هویت ایرانی را در بوته تشیع ذوب و قالب گیری مجدد کرد و میراث این آمیختگی تا به امروز در فرهنگ و سیاست ایران جاری است.
۴۵.

بحران، گسست و تداوم: بازاندیشی در پایداری هویت تاریخی ایران

نویسنده:
منبع: حیات کاشانه ما سال اول بهار ۱۴۰۵ شماره ۱ 17-9
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۱ تعداد دانلود : ۲۰
تاریخ ایران در سده های مختلف با فروپاشی های سیاسی، بحران های سرزمینی، دگرگونی های مذهبی و آشفتگی های ساختاری همراه بوده است. با وجود این تحولات، مفهوم ایران همچنان تداوم یافته و در دوره های مختلف در قالب های تازه ای بازتعریف شده است. سقوط ساسانیان، چندپارگی سیاسی دوره های میانه، حمله مغول، شکل گیری دولت صفوی و مواجهه با مدرنیته، از مهم ترین مقاطع بحرانی تاریخ ایران به شمار می روند؛ مقاطعی که در آن ها موجودیت سیاسی ایران با تهدیدهای جدی روبه رو شد، اما حافظه تاریخی و فرهنگی ایران استمرار یافت. مسئله اصلی، چگونگی بقای هویت ایرانی در شرایط گسست های مکرر تاریخی است. در این گفتار، فرایند بازتعریف هویت ایرانی در بستر بحران های تاریخی بررسی شده است. در این میان، زبان فارسی، روایت های تاریخی، سنت های فرهنگی و حافظه جمعی، مهم ترین عناصر تداوم ایران بوده اند و هویت ایرانی نیز در هر دوره متناسب با شرایط جدید، صورت بندی تازه ای یافته و از طریق پیوند میان گذشته تاریخی و تحولات زمانه استمرار پیدا کرده است. از این منظر، ایران بیش از آنکه یک ساختار ثابت سیاسی باشد، سنتی تاریخی و بازتولیدشونده است که در بستر بحران ها دگرگون شده، اما از میان نرفته است.
۴۶.

عهدنامه ی ترکمانچای و ولایتعهدی محمد میرزا؛ یک بازاندیشی تاریخی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: جستارهای تاریخی سال ۱۷ بهار و تابستان ۱۴۰۵ شماره ۱ (پیاپی ۳۳) 191 - 225
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۶ تعداد دانلود : ۷۹
یکی از انگاره های مسلط در تاریخ نگاری ایران، وابسته دانستن ولایتعهدی محمد میرزا به عهدنامه ی ترکمانچای است. مطابق این دیدگاه، چون روس ها در عهدنامه ی ترکمانچای سلطنت را در خاندان عباس میرزا تضمین کرده بودند، ازاین رو با مرگ عباس میرزا، فتحعلی شاه زیر فشار روس ها و الزامات عهدنامه ی ترکمانچای مجبور شد که حقوق فرزندان خود را نادیده بگیرد و فرزند عباس میرزا و نوه ی خود، محمد میرزا را به ولایتعهدی برگزیند. مقاله ی حاضر با روش توصیفی-تبیینی و با رهیافتی انتقادی، در صدد بازاندیشی و به چالش کشیدن این دیدگاه رایج و مسلط در تاریخ نگاری معاصر است پرسش اصلی پژوهش این است که آیا عهدنامه ی ترکمانچای، آن گونه که در اکثر پژوهش های تاریخی بازتاب یافته، نقش اصلی در ولایتعهدی محمد میرزا ایفا نموده است؟ در پاسخ به این پرسش، پس از بازخوانی تاریخ نگاری های موجود، نگارنده با تحلیل فصل هفتم عهدنامه ی ترکمانچای نشان می دهد که این فصل، از نظر حقوقی برای روسیه، حقِ دخالت در جانشینی محمدمیرزا قائل نشده است. همچنین، بررسی واکنش روس ها پس از درگذشت عباس میرزا و روند انتخاب محمد میرزا به ولایتعهدی، مؤید این نکته است که واکنش روسیه پس از مرگ عباس میرزا، نه تنها فوری و تهدیدآمیز نبود، بلکه عملاً در امتداد سیاست های فتحعلی شاه بود. این مقاله با ارائه شواهد تاریخی و تحلیلی نو از فصل هفتم عهدنامه ی ترکمانچای، در تلاش است این کلان روایت رایج را به نقد بکشد و دیدگاهی متفاوت در مورد ولایتعهدی محمد میرزا ارائه دهد.
۴۷.

The Ethnoarchaeological Approach to the Cenotaph or Memorial Grave Tradition: A Case Study of Mafegeh in the Bakhtiari Region of Southwestern Iran(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: Persica Antiqua, Volume ۶, Issue ۱۰, January ۲۰۲۶ 55 - 75
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۳۴ تعداد دانلود : ۱۷۲
Understanding the descriptions of graves and historical mortuary practices is crucial for interpreting contextual information and broader social significance. This study employs an interdisciplinary approach, drawing from archaeological literature, anthropological evidence, and sociological theory to expand the range of possible interpretations. The research is based on ethnoarchaeological research on the mourning ritual of the Bakhtiari people in southwest Iran. A ritual that exemplifies memorials is embodied in monuments called Mafegeh for individuals or groups whose remains are elsewhere. The conceptual framework encompasses the theoretical and methodological aspects of comparing ethnographic and archaeological data. This framework provides a comprehensive approach to effectively analyzing and drawing connections between these two data types. Fieldwork involves conducting archaeological surveys, interviews, and direct ethnographic observations to document the Mafegeh. The study shows theoretical considerations and emphasises the reluctance to forget the dead. Nonreligious beliefs and mental states underlie many motivations of this practice. It may be that mafageh is driven by other symbolic, emotional, and practical reasons, and that has little to do with a belief in immortal souls. Such historically and culturally recurring funerary practices suggest that humans are predisposed to believe in and prepare for an afterlife. A possible reason would have been that the deceased had died elsewhere; thus, the memorial structure was erected to honour him. The research exclusively involves men, and no instances related to women were found.
۴۸.

On Foot or on Horseback? The Honorable Way of Dueling in Pre-Islamic Iran based on Ferdowsi’s Shahnameh

نویسنده:
منبع: Caspian, Volume ۳, Issue ۵, January ۲۰۲۵ 23 - 34
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۳۲ تعداد دانلود : ۱۵۱
Duels, despite their cultural visibility and symbolic significance, were never a common nor universal form of conflict resolution. In the Iranian tradition, as presented in Ferdowsi’s Shahnameh, however, they hold a special place as an element of the hero’s ethos. This raises questions about the extent of the practice of such encounters and about their ritual, whether the fighting took place on foot or on horseback. The article addresses this issue in the context of pre-Islamic Iran, juxtaposing three perspectives: the narrative of Ferdowsi’s epic, historical accounts concerning rulers and commanders, and the iconography of reliefs. In the Shahnameh, mounted combat appears as the most prestigious form, yet the poet subtly challenges its superiority, pointing instead to victory as the true criterion of honor. The comparison of these three sources allows for a deeper understanding of the significance of duels in pre-Islamic Iranian tradition.
۴۹.

Ilkhanid Inscriptions in Bayazid Bastami Complex, A Case Study: Inscriptions of the Mihrab of Bayazid Bastami Mosque

نویسنده:
منبع: Caspian, Volume ۳, Issue ۵, January ۲۰۲۵ 35 - 62
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۰۴ تعداد دانلود : ۱۴۴
The Bayazid Bastami complex, located in Bastam, Semnan province, is considered one of the outstanding examples of the Iranian religious architecture during the Ilkhanid era. Due to the existence of a renowned Sufi’s shrine, Bayazid Bastami (161-234 AH), this complex has attracted the attention of different reigns and kings since the very early Islamic period, and numerous constructions have been performed in this monument during various periods from the Deylamiyān (Deylamites) dynasty to the Qajar period. Most of the constructions in this complex and also the restorations conducted here relate to the Ilkhanid era, and particularly to Sultan Muhammad Ghazan Khan’s reign (694-703 AH) and Sultan Mohammad Khodābandeh Öljaitü’s time (703-716 AH). Thanks to his high regard for Bayazid, Öljaitü even selected his own children’s names according to Bayazid’s name and titles: Bastam, Bayazid, and Ṭayfūr. In various Ilkhanid buildings and extensions in Bayazid Bastami’s complex, numerous inscriptions can be seen that have adorned the architectural elements of this complex. Due to the existence of multiple features and the religious importance of this part, inscriptions on the mihrab of this mosque, called Mardana or Bayazid, have been widely investigated and analyzed from different aspects, including ritual, artistic, and historical. In the present research, a descriptive-analytical methodology has been applied, and the data have been collected from documentary and field studies with a theoretical approach to study the cultural history.  
۵۰.

Proto-Elamite Sealed Clay Strips from Susa: A Functional Reappraisal

نویسنده:
منبع: Sinus Persicus, Volume ۳, Issue ۵, January ۲۰۲۶ 7 - 30
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۴۲ تعداد دانلود : ۱۴۴
Examining administrative artefacts from the Proto-Elamite period in Susa through a phenomenological lens allows historians and archaeologists to contextualize these documents not only as dormant material culture but also as dynamic instruments in negotiating economic control, political authority, and institutional identity. This article draws on newly reevaluated evidence of clay sealing strips housed in the National Museum of Iran, interpreted initially as “wall sealings” by Holly Pittman. It reconsiders their function in light of comparative frameworks developed by Adelheid Otto for Middle Bronze Age Syria. By situating these items within the broader conceptual field of “administrative writing”, here extended to include physical sealing devices as protoarchival media, this study examines the thematic frameworks, authorial stances, and intended audiences embedded in both the ancient administrative practices and the modern scholarly discourse. Rather than occupying a marginal position in archaeological literature, these sealing strips emerge as powerful heuristic tools for understanding the evolution of bureaucratic management in early Iranian state formations.
۵۱.

The Newly Discovered Elamite Rock Relief of Alhak, Izeh, Iran

نویسنده:
منبع: Sinus Persicus, Volume ۳, Issue ۵, January ۲۰۲۶ 65 - 83
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۵۹ تعداد دانلود : ۱۵۴
A newly discovered Elamite rock relief in the Alhak region of central Izeh in southwestern Iran contributes significantly to the corpus of commemorative Elamite art. Unlike other well-known reliefs from the area—such as those at Kūl-i Farah, Shahsavar, and Khung-i Azhdar—this composition was carved onto a conglomerate rock surface, a medium both unique and inherently fragile, leading to its accelerated erosion and delayed recognition. The relief depicts a male figure seated in profile on a simple throne, raising his right hand in a gesture of reverence or supplication. A stepped platform lies before him, while a prominent solar disc hovers above his head—features resonant with iconographic motifs found on contemporaneous cylinder seals from Elam and Mesopotamia. Iconographic and stylistic parallels suggest that the Alhak relief belongs to the Shimashki cultural horizon (ca. 2000–1970 BCE). The absence of divine attributes—such as horned crowns or zoomorphic insignia—indicates that the figure is more plausibly interpreted as a royal personage engaged in ritual devotion rather than a deity. The rightward orientation of the seated figure, in contrast to the left-facing postures of most Izeh reliefs, further underscores its distinctiveness. This discovery broadens our understanding of regional variability within Elamite rock art. It highlights the cultural resilience of Elamite traditions in the highlands following the collapse of lowland power centers such as Susa. Future investigations employing advanced imaging technologies (e.g., 3D scanning and photogrammetry) are essential for recovering lost details and refining our interpretation of the relief’s symbolic schema.
۵۲.

ریشه در طوفان؛ ناخودآگاه جمعی ایرانیان و هنر زیستن در بحران

نویسنده:
منبع: حیات کاشانه ما سال اول بهار ۱۴۰۵ شماره ۱ 26-23
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۰ تعداد دانلود : ۲۱
ایران، با تمدنی چند هزار ساله، در طول تاریخْ پیوسته در معرض تهاجمات، بحران های سیاسی و دگرگونی های اجتماعی بوده است. این مواجهه مستمر با ناپایداری، تجربه ای متفاوت از جوامعی با ثبات تاریخیِ بیشتر پدید آورده و پرسشی بنیادین را مطرح می کند: «هویت ایرانی چه نقشی در تاب آوری این ملت در برابر بحران های تاریخی داشته است؟» این مقاله، با تکیه بر مفهوم ناخودآگاه جمعی کارل یونگ، نشان می دهد که حافظه تاریخی ایرانیان، آبشخور اسطوره ها، روایت ها و الگوهای تکرارشونده ای است که نسل به نسل منتقل شده اند. شاهنامه فردوسی به مثابه یکی از مهم ترین بازتاب های این ناخودآگاه جمعی، الگوی «خردورزی» را به عنوان شیوه اصیل مواجهه ایرانی با بحران معرفی می کند؛ رویکردی که نه بر تکنیک های فوری، بلکه بر چشم انداز و معنا استوار است. در برابر این میراث، تمدن مدرن، با تأکید بر کنترل، راه حل های آنی و ابزارمحوری، ایرانیِ امروز را از هویت اصیل خود دور کرده است. بازگشت به این هویت، نه به معنای نفی مدرنیته، بلکه بازیابیِ چشم اندازی است که در آن، «بودن» بر «چگونه بودن» تقدم دارد و اندیشیدن در دل ابهام، نه تهدید، که ظرفیتی تاریخی به شمار می آید.
۵۳.

کاپیتولاسیون و بازتاب آن بر هویت ایرانی در عصر قاجار

نویسنده:
منبع: حیات کاشانه ما سال اول بهار ۱۴۰۵ شماره ۱ 86-82
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۳ تعداد دانلود : ۱۸
مفهوم «کاپیتولاسیون»، که در روابط بین الملل به امتیازات حقوقی و قضایی اعطاشده به اتباع خارجی در قلمرو دولت میزبان اطلاق می گردد، در عصر قاجار به یکی از کلیدی ترین مظاهر نفوذ قدرت های استعماری در ایران بدل گشت. این پدیده، با تحدید حدود صلاحیت حاکمیت قضایی ایران، نه تنها ماهیت حقوقی نظام قضایی کشور را دستخوش دگرگونی ساخت، بلکه آثار عمیقی بر شکل گیری هویت ملی و گفتمان استقلال سیاسی ایرانیان بر جای نهاد. این نوشتار با اتخاذ رویکردی حقوقی، به واکاوی چیستی کاپیتولاسیون، ابعاد حقوقی تحدید حاکمیت ملی، و پیامدهای هویتی آن می پردازد. فرضیه اصلی این پژوهش آن است که تجربه کاپیتولاسیون، فراتر از یک قرارداد نابرابر، به عاملی تعیین کننده در ارتقاء سطح آگاهی عمومی نسبت به ضرورت استقلال قضایی و سیاسی و تقویت پایه های هویت ملی مدرن در ایران گردید.
۵۵.

نگاهی کلی به نقش عالمان دینی در دوره صفوی با تکیه بر جنگ چالدران

نویسنده:
منبع: حیات کاشانه ما سال اول بهار ۱۴۰۵ شماره ۱ 173-169
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۲ تعداد دانلود : ۱۷
با تأسیس حکومت صفوی و رسمیت یافتن مذهب تشیع در ایران، عالمان دینی به یکی از ارکان مهم ساختار سیاسی، مذهبی و اجتماعی کشور تبدیل شدند. این پژوهش با هدف بررسی نقش و جایگاه عالمان شیعه در دوره صفوی، به ویژه در جریان جنگ چالدران، به تحلیل ابعاد مختلف حضور و عملکرد آنان می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که نقش روحانیان و عالمان دینی در این دوره تنها به امور مذهبی و شرعی محدود نبود، بلکه در عرصه های سیاسی، اداری و نظامی نیز نقش فعالی ایفا می کردند. حضور آنان در مناصبی همچون صدر، شیخ الاسلام و قاضی عسکر، زمینه مشارکت مستقیم در اداره حکومت را فراهم ساخته بود. در جنگ چالدران نیز عالمان برجسته ای همچون امیر عبدالباقی یزدی، سید شریف جرجانی، سید محمد کمونه و شیخ محمدحسن شبستری، در قالب فرماندهی نظامی، هدایت معنوی نیروها، ارائه مشورت های راهبردی و تقویت روحیه جهاد و شهادت طلبی نقش آفرینی کردند. بررسی عملکرد این شخصیت ها نشان می دهد که حضور عالمان دینی در میدان نبرد، افزون بر افزایش انسجام و انگیزه نیروهای صفوی، در حفظ مشروعیت سیاسی و مذهبی حکومت نیز مؤثر بوده است. از این رو، جنگ چالدران را می توان نمونه ای برجسته از پیوند دین، سیاست و نظامی گری در دولت صفوی و جلوه ای از تأثیرگذاری عالمان شیعه در تحولات سیاسی و نظامی این دوره دانست.
۵۶.

بازنمایی هویت ملی در سینمای ایران

نویسنده:
منبع: حیات کاشانه ما سال اول بهار ۱۴۰۵ شماره ۱ 95-88
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۰ تعداد دانلود : ۱۸
سینما در جهان معاصر صرفاً یک رسانه سرگرم کننده یا هنری نیست، بلکه یکی از مهم ترین نهادهای تولید معنا، حافظه جمعی و بازنمایی هویت ملی به شمار می آید. این مقاله با رویکردی هنجاری و سیاست گذارانه به بررسی نسبت میان سینمای ملی، انسجام ملی و بازسازی هویت ایرانی می پردازد و از این مدعا دفاع می کند که سینمای ملی باید در خدمت تقویت همبستگی اجتماعی و بازتولید آگاهی ملی قرار گیرد. در این راستا، مفاهیم سینمای ملی، هویت ملی و انسجام ملی تبیین شده و نشان داده می شود که سینما به دلیل نقش بنیادین خود در شکل دهی روایت های جمعی، ناگزیر در فرآیند هویت سازی مشارکت دارد. سپس سیر تاریخی سینمای ایران از منظر مواجهه با مسئله هویت بررسی می شود و چهار الگوی اصلی شامل سینمای مسئله مند مدرنیته، سینمای جنگ و حافظه جمعی، سینمای اجتماعی انتقادی و سینمای جهانی شده مورد تحلیل قرار می گیرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که سینمای ایران، با وجود تنوع رویکردها، همواره یکی از عرصه های اصلی بازتعریف ایرانی بودن بوده است. در پایان، ویژگی های سینمای ملی مطلوب و مجموعه ای از راهکارهای سیاستی برای تقویت نقش هویت ساز و انسجام بخش سینما پیشنهاد می شود. مقاله نتیجه می گیرد که سینمای ملی زمانی می تواند به بازسازی هویت ایرانی یاری رساند که ضمن حفظ استقلال هنری، به بازنمایی منصفانه تنوع های فرهنگی، تقویت حافظه تاریخی، گسترش گفت وگوی اجتماعی و خلق افق های مشترک برای آینده متعهد باشد.
۵۷.

نقش دین در تعریف هویت ایرانی: تعامل روحانیت و دربار قاجار

نویسنده:
منبع: حیات کاشانه ما سال اول بهار ۱۴۰۵ شماره ۱ 81-78
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۱ تعداد دانلود : ۱۴
دوران قاجار (۱۷۸۵-۱۹۲۵) نقطه عطفی در تاریخ ایران معاصر است، چراکه در این دوره رابطه میان دین و دولت به شکلی نظام مند بازتعریف شد. این مقاله با رویکردی گفتمانی، به بررسی نقش روحانیت شیعه در روایت «ایرانی بودن» در تعامل با دربار قاجار می پردازد. پرسش اصلی آن است که چگونه نهاد روحانیت توانست در کنار ساختار سلطنت، به بازتعریف هویت ایرانی بر پایه عناصر مذهب شیعه بپردازد و این روایت مشترک چه سازوکارهایی برای مشروعیت بخشیدن به نظم سیاسی داشت. یافته های تحقیق نشان می دهد که در فقدان ارتش دائمیِ کارآمد و ساختار اداری متمرکز، شاهان قاجار برای حفظ مشروعیت و بسیج نیروهای اجتماعی به حمایت فقهای شیعه نیاز داشتند. در مقابل، روحانیت نیز از این اتحاد استراتژیک برای تحکیم پایگاه اقتصادی و اجتماعی خود بهره برد. این رابطه دیالکتیکی، روایت مسلط «ایرانی بودن» را بر محور هویت دوازده امامی شکل داد؛ روایتی که نه تنها در برابر نفوذ غرب و مسیحیان تبشیری مرزهای هویتی تعریف می کرد، بلکه زمینه های گفتمانی انقلاب مشروطه و متعاقباً انقلاب اسلامی را نیز پی ریزی نمود.
۵۸.

امکان های مفهومی- نظری رویکرد نهادباوری تاریخی داگلاس نورث در مطالعات سلطنت قدمایی ایران(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: تاریخ ایران بهار و تابستان ۱۴۰۵ شماره ۱ (پیاپی ۴۰) 181 - 217
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۹ تعداد دانلود : ۴۹
داگلاس نورث، اقتصاددان نهاد باور تاریخی و همکارانش، با پرداختن به معضله ی کنترل خشونت، به عنوان یک چالش اساسی در بحث توسعه پایدار، نهاد دولت را در کانون نظرورزی های خود قرار دادند. آنها در مسیر این کوشش نظری، فهم خود از نهاد دولت و نسبت آن را با کنترل خشونت در قالب مفاهیم بنیادی چون: دو گانه نهاد و سازمان در پیکربندی مفهومی دولت، نظم های اجتماعی دسترسی محدود و باز، اشکال دو گانه دولت دسترسی محدود ( دولت طبیعی) و دولت دسترسی باز (دولت دموکراتیک)، ائتلاف مسلط فرادستان و نظام توزیع رانت صورت بندی کردند. بر اساس نظریه نظام دسترسی، پدیدار دولت های طبیعی به عنوان اشکال تاریخیِ نهاد و سازمان حکومت در دوران بلند پیشا_مدرن، در چهارچوب مفهوم – نظریه ی «نظم دسترسی محدود و دولت طبیعی» تحلیل کردند. دولت، به مثابه نهاد و سازمان حکمرانی در دوران بلند قدمایی ایران، از آن خاص بودگی برخوردار است که نظریه های جهان روا، بنابر میل به تعمیم گرایی حداکثری، قادر به تبیین جامع آن نیستند. با این حال، در منظومه ی مفهوم پردازی و سامانه ی نظری این نوع از دستگاه های نظری امکان هایی برای نظری ورزی درباره دولت قدمایی ایران را می توان سراغ گرفت.  این رویکرد البته تمرینی برای مساله مواجهه مورخان با نظریه ها نیز می تواند محسوب شود. مسئله ی اصلی تحقیق از گفت و گوی خلاق با این دستاوردها شکل گرفت و نهایتاً این صورت بندی از پرسش اصلی را سامان بخشید که با عطف توجه به دستاوردهای ارزشمند نورث و همکارانش، که اولاً مفهوم – نظریه ی نظم دسترسی محدود و دولت طبیعی، کدام امکان های نظری را برای نظرورزی درباره ی نظم حکمرانی و دولت قدمایی ایران، ممکن می کند؟ روش تحقیق تحقیق حاضر را باید روش «موضوعی- تاریخی» دانست. در روش موضوعی- تاریخی، پدیدار تاریخی با استفاده از مفاهیم و نظریه توضیح داده و تبیین می شود. با این تفاوت نسبت به چهارچوب های مفهومی و نظری غیر تاریخی که در روش موضوعی - تاریخی مفاهیم و نظریه به وسیله وجه انضمامی سوژه ی تحقیق، مشروط و باز آرایی مجدد می شود. در نتیجه تحقیق حاضر، این امر آشکار شد که مفاهیم پایه در دولت شناسی دولت طبیعی (پیشامدرن) و نظریه نظم اجتماعی دسترسی محدود، قابلیت های مناسبی برای مطالعه دولت قدمایی ایران فراهم می سازد. البته مفهوم دولت طبیعی و نظریه نظم دسترسی محدود، با لحاظ کردن ویژگی های خاص تجربه تاریخی ایران، تبیین ماهیت و سازوکار درونی سلطنت قدمایی و رمز حیات طولانی مدت آن را امکان پذیر می کند. 
۵۹.

بررسی اندیشه های رواداری هخامنشیان در گفتار محمدرضاشاه پهلوی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: جستارهای تاریخی سال ۱۷ بهار و تابستان ۱۴۰۵ شماره ۱ (پیاپی ۳۳) 37 - 67
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۶ تعداد دانلود : ۴۴
یکی از مهم ترین میراث حکومت هخامنشیان که از سوی محمدرضاشاه پهلوی بسیار تبلیغ گردید، اندیشه های رواداری این حکومت بوده است. با توجه به بازنمایی بالای این اندیشه ها در گفتار محمدرضاشاه پهلوی، هدف این پژوهش آن است که چگونگی بازتاب اندیشه های رواداری هخامنشیان را در گفتار محمدرضاشاه پهلوی بررسی کند. از این رو مقاله حاضر درصدد است تا با روش توصیفی-تحلیلی به این سوال اصلی پاسخ دهد که اندیشه های رواداری هخامنشیان چه نمودها و جلوه های در گفتار محمدرضاشاه پهلوی داشته اند؟ یافته های این بررسی نشان می دهد که مهم ترین جلوه های گفتاری محمدرضاشاه پهلوی نسبت به اندیشه های رواداری هخامنشی شامل معرفی تمدن ایران به عنوان تمدن بنیان گذار اندیشه های حقوق بشری در جهان، خوانش بشردوستانه از نظام شاهنشاهی ایران و پیوند زدن اقدامات حکومت پهلوی دوم به اندیشه های مداراجویانه هخامنشی بوده است. به طور کلی باید گفت که محمدرضاشاه پهلوی با آگاهی از محبوبیت اندیشه های رواداری هخامنشیان در نزد جامعه جهانی، کوشید نوعی مشروعیت مبتنی بر این اندیشه های را برای نظام شاهنشاهی پهلوی بازسازی و تعریف کند.
۶۰.

A Critical Review of Iran as Imagined Nation(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: Persica Antiqua, Volume ۶, Issue ۱۰, January ۲۰۲۶ 85 - 97
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۹۱ تعداد دانلود : ۲۲۸
The topic of Iranian identity is one that many are willing to recognize, while only a minority choose to reject it. The author of the book in question belongs to the latter group. The title suggests that the author intends to challenge both Iran and the historical foundations of Iranian and national identity. Influenced by contemporary theoretical discussions that overlook the historical and cultural contexts of the nations being examined, he tends to regard Iran and its national identity as constructs devised by Orientalists. He does not acknowledge the historical importance and development of the term "Iran" itself. The author of the book Iran as Imagined Nation: The Construction of National Identity, who draws inspiration from Edward Said's Orientalism and Benedict Anderson's Imagined Communities, contends that both Iranian and non-Iranian authors view Iranian and national identity as a historical phenomenon. These authors, influenced by racial and ideological perspectives and western methodologies, have narrated history in a way that is both ahistorical and misleading, replacing genuine historical events with fabricated stories. This article does not critique every chapter of the book Iran as Imagined Nation: The Construction of National Identity. Instead, it will concentrate on chapters that present weak or incorrect claims regarding Iran's historical roots, its attributes, and its ethnic and linguistic diversity, with the aim of clarifying and illuminating these issues.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان