درخت حوزه‌های تخصصی

آب به عنوان یکی از عناصر بنیادین زیست محیطی، در تمدن های پیشامدرن نقشی فراتر از نیازهای زیستی ایفا می کرد و در ایرانِ دوره اسلامی نیز از جایگاهی راهبردی در سیاست گذاری ها و تصمیم گیری های اقتصادی برخوردار بود. پژوهش حاضر با تمرکز بر بازه زمانی قرون نخستین هجری تا پایان قرن ششم، به بررسی نقش آب در شکل گیری سیاست ها و ساختارهای اقتصادی حکومت های ایرانی از جمله امویان، عباسیان، آل بویه، سامانیان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان می پردازد. در این دوره ها، آب نه تنها عامل توسعه کشاورزی و رونق تجاری بود، بلکه به عنوان ابزاری در مدیریت قدرت، مشروعیت بخشی سیاسی، اعمال نفوذ منطقه ای، و نیز در تعیین روابط میان دولت و مردم ایفای نقش می کرد.سوال این مقاله این است که آب چه نقشی در شکل گیری سیاست ها و ساختارهای اقتصادی حکومت های ایران از آغاز قرون اسلامی تا پایان قرن ششم هجری ایفا کرده و چگونه بر فرآیندهای حکمرانی، توزیع قدرت، و توسعه اقتصادی در این دوره ها تأثیر گذاشته است؟ یافته ها نشان می دهد که حکومت ها با کنترل و تقسیم منابع آبی، ایجاد یا احیای قنوات، واگذاری امتیازات آبی به نخبگان، و نیز از طریق نهاد وقف، از آب به مثابه ابزار سیاست ورزی بهره می گرفتند. همچنین جنگ ها و نزاع های منطقه ای بر سر منابع آبی، بر تعادل قدرت و ساختارهای اقتصادی در پهنه فلات ایران تأثیرگذار بود. این تحولات در کنار وابستگی معیشتی مردم به کشاورزی، جایگاه آب را در کانون توجه دولت ها قرار داد. نتیجه آن که آب، در نظام سیاسی و اقتصادی ایران اسلامی تا پایان قرن ششم، نه فقط عنصری محیطی، بلکه مؤلفه ای راهبردی در شکل دهی به سیاست ها و ساختارهای اقتصادی به شمار می آمده است. روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی–تحلیلی است و بر پایه تحلیل متون تاریخی، منابع جغرافیای تاریخی و اسناد مربوط به نظام های آبیاری و ساختارهای اقتصادی نگاشته شده است.

هدف : این پژوهش با هدف تحلیل جامعه شناختی دیپلماسی ورزشی در فدراسیون فوتبال ایران و بررسی نقش ارزش های اسلامی در توانمندسازی ملی پوشان به عنوان سفیران صلح انجام شد. مطالعه به دنبال تبیین چگونگی استفاده از دیپلماسی ورزشی برای تقویت هویت اسلامی-ایرانی، کاهش تنش های سیاسی و ارتقای جایگاه جهانی ایران با تأکید بر چارچوب انسان شناسی اسلامی است. روش : پژوهش از روش تحقیق آمیخته (کیفی و کمی) استفاده کرد. در فاز کیفی، با بهره گیری از نظریه داده بنیاد اشتراوس و کوربین، مصاحبه های نیمه ساختارمند با 15 خبره و مرور نظام مند متون علمی انجام شد. در فاز کمی، پرسشنامه ای استاندارد با نمونه 160 نفر از کارکنان فدراسیون فوتبال ایران تدوین و با نرم افزارهای SPSS و LISREL تحلیل شد. تحلیل عاملی تأییدی و مدل سازی معادلات ساختاری برای اعتبارسنجی مدل به کار رفت. یافته ها : نتایج نشان داد که ارزش های اسلامی مانند خودسازی، عدالت، صلح طلبی و اخلاق اسلامی تأثیر معناداری بر دیپلماسی ورزشی دارند. خودسازی (F=14.876) و عدالت (F=16.123) از مهم ترین مؤلفه ها در توانمندسازی ملی پوشان بودند. رفتارهای اخلاقی ملی پوشان، مانند احترام به حریفان، هویت اسلامی-ایرانی را تقویت کرد. همکاری بین المللی و آموزش دیپلماتیک نیز گفت وگوی فرهنگی را در رویدادهای جهانی، مانند جام جهانی 1998، تسهیل کردند. نتیجه گیری : دیپلماسی ورزشی با تکیه بر ارزش های اسلامی، ابزاری مؤثر برای ترویج صلح و تقویت قدرت نرم ایران است. فدراسیون فوتبال ایران می تواند با سیاست گذاری های ارزش محور و آموزش های دیپلماتیک، ملی پوشان را به سفیران صلح تبدیل کند. این چارچوب بومی، الگویی برای کشورهای اسلامی ارائه می دهد و جایگاه دیپلماتیک ایران را ارتقا می بخشد.

این پژوهش به تبیین دگردیسی گفتمان «لعن» از یک گزاره کلامی به یک کلان پروژه سیاسی- اجتماعی در عصر شاه طهماسب صفوی(حک. ۹۳۰-۹۸۴ ق) با واکاوی از طریق تحلیل متن کتاب «نفحات اللاهوت فی لعن الجبت والطاغوت» اثر محقق کرکی (متوفی ۹۴۰ ق) و با بهره گیری از چارچوب تحلیل گفتمان انتقادی و مطالعه نهادی می پردازد. یافته های تحقیق نشان می دهد که«لعن» صرفاً از یک مسئله کلامی به یک پروژه پیچیده سیاسی-اجتماعی تبدیل و در سه سطح نظری، نهادی و عملیاتی به خدمت حکومت گرفته شد. در سطح نظری، با بازتعریف لعن به مثابه «عبادت» و اسطوره سازی از تاریخ، مشروعیت ایدئولوژیک صفویه تبیین، و در سطح نهادی، این گفتمان از طریق همپیمانی استراتژیک با علمای مهاجر جبل عامل و ایجاد مناصبی مانند «شیخ الاسلام» و «ملاباشی» در ساختار حکومت نهادینه گردید. در سطح عملیاتی نیز به مثابه ابزاری برای تهییج عواطف جمعی، هویت سازی مذهبی و تقابل با امپراتوری عثمانی به کار گرفته شد. یافته ها حاکی از آن است که موفقیت این پروژه مرهون پیوند عمیق گفتمان، نهادسازی، مدیریت منابع اقتصادی (موقوفات و مستمری) و سیاست گزاری عمومی بود. این نشان می دهد که چگونه لعن از حاشیه اعتقادات فردی به متن سیاست رسمی صفوی راه یافت و به یکی از ارکان ملت سازی مذهبی و تثبیت حکومت بدل شد.

قرارداد 1919 وثوق الدوله با بریتانیا یکی از نقاط عطف تاریخ معاصر ایران محسوب می شود. این قرارداد نه تنها باعث افزایش نفوذ بریتانیا در ایران شد، بلکه موجی از مخالفت ها و اعتراضات را در میان مردم و نخبگان سیاسی در داخل و خارج از کشور به دنبال داشت. پس از خاتمه جنگ اول جهانی، انگلیسی ها برای تثبیت نفوذ خود در ایران، در شرایطی که سلسله قاجار در آستانه انقراض قرار داشت ، در مرداد 1298 قراردادی با نخست وزیر وقت ایران وثوق الدوله امضاء کردند. به موجب این قرارداد کلیه تشکیلات نظامی ومالی ایران تحت نظارت انگلیسی ها قرار می گرفت و امتیاز راه آهن و راه های شوسه ایران نیز به آنها واگذار می شد. قرارداد مزبور که ایران را عملاً تحت الحمایه انگلستان قرار می داد با مخالفت شدید افکار عمومی مواجه شد و به تصویب مجلس نرسید. چهره هایی چون مرحوم سید حسن مدرس نقش مهمی در افشای ابعاد این معاهده ایفا کردند. وثوق الدوله با فشار افکار عمومی در تیر 1299 استعفا داد و مشیرالدوله جانشین وی قرارداد را لغو و عذر مستشاران انگلیسی را خواست . در مقاله حاضر سعی شده است با مراجعه به منابع و اسناد و به روش تحقیق تاریخی به تحلیل ادله موافقان و مخالفان قرارداد پرداخته شود. یافته مقاله نشان می دهد، اهداف وثوق الدوله از انعقاد قرارداد ۱۹۱۹ را باید برآمده از نوعی واقع گرایی سیاسی دانست که بر حفظ دولت، تمرکز قدرت و اصلاح تدریجی ساختارها تأکید داشت. او قرارداد را ابزاری موقت برای عبور از بحران می دانست، نه غایتی دائمی. با این حال، فقدان اجماع ملی، سوءظن گسترده نسبت به نیت های بریتانیا و فضای ملتهب سیاسی، مانع تحقق این اهداف شد و سیاست وثوق الدوله را در عمل ناکام گذاشت.

لویی ماسینیون (1962-1883) از برجسته ترین اسلام شناسان و ایران شناسان فرانسوی قرن بیستم است که با تلفیق پژوهش علمی آکادمیک و تجربه معنوی عمیق، رویکردی بدیع در شناخت اسلام، تصوف و عرفان شیعی ارائه داد. مسئله اصلی این پژوهش، واکاوی تأثیر هم زمان «سوژگی» و «تجربه معنوی» ماسینیون بر بازتعریف تصویر ایران و تشیع در فضای فکری فرانسه است. این مقاله با هدف تبیین گذار او از خاورشناسی کلاسیک استعماری به پدیدارشناسی معنوی، از روش تحقیق تفسیری-پدیدارشناسانه بهره می گیرد. چارچوب نظری پژوهش بر مفاهیمی همچون «درون ماندگاری» (Intromission) و «جابجایی ذهنی» (Dépaysement) استوار است. یافته ها نشان می دهد که ماسینیون با فراروی از شرق شناسی پوزیتیویستی، ایران را نه یک حاشیه جغرافیایی، بلکه «کانون تأویل» و «اقلیم معنوی» وحی اسلامی معرفی کرد. او با ردیابی تداوم «نورِ فرّ ایزدی» در قالب «ولایت شیعی» و «حکمت اشراق»، پیوندی ساختاری میان هویت باستانی ایران و باطن اسلام برقرار ساخت. نتایج پژوهش حاکی از آن است که رویکرد ماسینیون ضمن تثبیت اصالت قرآنی تصوف، مسیر را برای تکوین مکتب «اسلام ایرانی» و گفت وگوی بین تمدنی هموار نموده است.

این مقاله با تکیه بر محتوای روزنامه های خراسان عصر قاجار، شناخت ارزش های اسلامی مندرج در این نشریات را در مواجهه با روند اسلامی سازی تجدد ایرانی، مدنظر قرار داده است. در این نوشتار سعی شده است متن و محتوای روزنامه های خراسان عصر قاجار به مثابه نقطه کانونی بازسازی تجدد در بافت فکری خراسان عصر قاجار مورد واکاوی قرار گیرد. شناخت محتوای متون و زمینه فکری روزنامه های مذکور در جهت پاسخ گوئی بدین پرسش محوری بوده است که ارزش های اسلامی مطروحه در روزنامه های خراسان عصر قاجار، در مواجهه با مسائل جدید و مفاهیم و نهادهای مدرنیته چگونه و در قالب چه مولفه هایی بازتاب یافته است؟ در روش انجام این پژوهش، ابتدا به پردازش و تطبیق داده های به دست آمده اقدام شد، سپس به بازنمائی تصویر ارزش های اسلامی مندرج در این مطبوعات، با استفاده از روش کیفی و شیوه تحلیل محتوا پرداخته شد.

این پژوهش با تمرکز بر دوره صفوی (۱۵۰۱–۱۷۲۲م) به بررسی نقش قاچاق کالا و فرار مالیاتی در شکل گیری «اقتصاد سایه» و تأثیر آن بر ساختار مالی و مشروعیت سیاسی دولت صفوی می پردازد. مسئله اصلی آن است که این پدیده ها چگونه در قالب تعامل دولت و جامعه شکل گرفته و تا چه اندازه در تضعیف تدریجی حکومت نقش داشته اند. برخلاف مطالعاتی که آنها را صرفاً تخلف اقتصادی می دانند، این تحقیق قاچاق و فرار مالیاتی را بخشی از رابطه نهادی دولت و جامعه تحلیل می کند. هدف پژوهش شناسایی سازوکارهای پیدایش این پدیده ها، بررسی عوامل نهادی و اقتصادی مؤثر بر گسترش آنها و تحلیل پیامدهای مالی و سیاسی شان برای دولت صفوی است. فرضیه اصلی بیان می کند که سیاست های انحصاری، فشارهای مالیاتی، فساد اداری و استفاده ابزاری از برخی نهادهای اقتصادی و اجتماعی زمینه رشد اقتصاد سایه را فراهم کرده و به کاهش درآمدهای دیوانی و تضعیف اقتدار دولت انجامیده است. نوآوری پژوهش طراحی یک مدل چرخه ای درباره رابطه قاچاق، فرار مالیاتی و واکنش های کنترلی دولت است که با تلفیق نظریه اصیل–وکیل و مفهوم «مقاومت روزمره» جیمز اسکات، چارچوبی جدید برای فهم مناسبات دولت و جامعه ارائه می دهد. روش پژوهش توصیفی -تحلیلی و بر پایه داده ها بر پایه منابع دست اول از جمله متون دیوانی و سفرنامه های اروپایی گردآوری شده و یافته ها نشان می دهد سیاست هایی همچون انحصار تجارت ابریشم، اختلافات قیمتی منطقه ای و ضعف نظارت، به گسترش شبکه های غیررسمی تجارت و کاهش اعتماد اقتصادی انجامیده و در تضعیف مالی و سیاسی دولت نقش داشته است.

این پژوهش چرایی و چگونگی دگرگونی مناره را از «ابزار اعلان اذان» به «نشانه ای چندلایه با دلالت های دینی، شهری و سیاسی» واکاوی می کند و نسبت حضور/عدم حضور آن را در مساجد زنجان و همدان می سنجد. مسئله این است که آیا مناره، عنصری ذاتی مسجد است یا برآیند شرایط تاریخی - فرهنگی و اقلیمی. فرضیه می گوید تحول مناره تابع برهم کنش اقتدار سیاسی، ذائقه زیبایی شناختی، فناوری ساخت و اقلیم است؛ ازاین رو فقدان مناره در بسیاری از مساجد محلی اقلیم های سرد، انحراف از الگوی اصیل مسجد نیست؛ بلکه پاسخی کارکردی - اقتصادی و حاصل خوانایی کافی بنا در بافت شهری است. روش تحقیق، تاریخی - تحلیلی با تیپولوژی تطبیقی و مشاهده/مستندسازی میدانی نمونه های جامع و محلی در دو شهر مذکور است؛ شاخص ها شامل مکان گذاری، سازه و مصالح، دسترسی، نقش های کارکردی/نمادین و خوانایی شهری بوده است. باتکیه بر شواهد موجود، می توان چنین برداشت کرد که تثبیت مناره در هیئت نماد شهری عمدتاً از اواخر اموی و آغاز عباسی شکل گرفته است؛ سیر تیپولوژیک از برج های ساده و منفرد به جفت مناره های هم بسته با قاب ورودی/ایوان در دوره های میانه و بازخوانی های مینیمال در معماری معاصر امتدادیافته است. در زنجان و همدان، مساجد محلی (به ویژه قاجاری) غالباً بدون مناره اند یا مناره ای صرفاً نشانه ای دارند، درحالی که بناهای شاخص شهری مناره را به منزله نشان شهری حفظ کرده اند. برون داد پژوهش چارچوبی تصمیم یار برای طراحی/مرمت است که وزن اقلیم، سیاست و فناوری را در ضرورت حفظ، تقلیل یا حذف مناره می سنجد.

حمّاد بن مسلم دبّاس از مشایخ برجسته بغداد در قرن پنجم هجری است که شاگردان برجسته ای چون سید محی الدین عبدالقادر جیلانی و ابوالنجیب سهروردی را تربیت کرده است. منابع تاریخی موجود درباره او محدود و پراکنده اند و پژوهش مستقلی درباره آموزه ها و ملفوظاتش کمتر انجام شده است . هدف پژوهش بررسی زندگی و تحلیل انتقادی ملفوظات حمّاد دبّاس و بازسازی نقش او در سنت عملی و اخلاقی تصوف بغداد است . روش تحقیق توصیفی – تحلیلی و مبتنی بر مطالعه منابع تاریخی و تصوفی و تصحیح نسخه ای خطی عربی از ملفوظات است. یافته ها نشان می دهد که ملفوظات حمّاد دبّاس علاوه بر ارزش تاریخی، نقش مهمی در انتقال سنت عملی تصوف و تربیت شاگردان برجسته ایفا کرده اند. نوآوری پژوهش در تحلیل دلالت شناختی و ارائه تبیین علمی از آموزه ها و سلوک عملی این شیخ برجسته است .

یکی از مهمترین ویژگی های تمایزبخش قرن پنجم تا هفتم هجری، تحول روی داده در جایگاه و نقش زنان است. قرون نخستین اسلامی بدون ایجاد یک تغییر چشمگیر و گسترده در موقعیت اجتماعی و سیاسی زنان، بیشتر عرصه ی تداوم نقش ها و الگوهای سنتی و مرسوم بود. اما در قرن پنجم و با روی کارآمدن سلجوقیان، تحولی شگرف در نقش ها و الگوهای فعالیت سیاسی و اجتماعی زنان روی داد. این تحول مرهون سنت های قبیله ای و فرهنگ صحرانوردان آسیای مرکزی بود که جایگاهی متفاوت برای زنان در ساختار سیاسی و اجتماعی قائل بودند. جایگاه متفاوت زنان در ساختار اجتماعی گروه های قبیله ای ترک و مغول، موجب شد که در فرایند قدرت گیری سلاطین، امرا و ایلخانان زنان به عنوان یکی از عناصر و بازیگران سیاسی و حتی نظامی به نقش آفرینی بپردازند. از همین روست که از دوره ی طغرل تا پایان عصر ایلخانی، زنان در تمامی مقاطع از بازیگران اصلی در میدان سیاست بوده اند. این پژوهش با تمرکز بر نقش زنان در بحران های جانشینی در سه دوره ی سلجوقی، خوارزمشاهی و ایلخانی به دنبال یک بررسی و ارزیابی مقایسه ای است. در خلال این بررسی نشان داده می شود که چگونه در هر یک از این مقاطع، زنان نقشی جدی در بحران های جانشینی داشتند.

این مقاله به بررسی نظریه سیستم ها و گفتمان های تمدنی ایرانی، چینی و رومی می پردازد و نقش فرهنگ و تمدن را در شکل گیری، استمرار و مشروعیت سیاست های کلان تحلیل می کند. این سیاست ها منجر به پیدایش نظریه های دولت کشوری ایرانشهر (با محوریت حکمت خسروانی) ، دولت تمدنی چین (با محوریت هوانگ دی و حکمت چینی) و نظریه دولت ملتی (با محوریت قانون رومی و فلسفه یونانی) می شوند.تمرکز اصلی مقاله بر این است که هر سیستم چگونه از طریق گفتمان های خاص خود و نهادهای حکومتی و دیوانسالاری، پایداری و مشروعیت پیدا می کند. مقاله شامل بخش های زیر است: سیستم شاهنشاهی ایران(خدا- انسانی ) تحلیل گفتمان مبتنی بر خرد ایرانی «حکمت خسروانی» و گفت وگوی «ما و شما»، و نقش نهادهای حاکمیت و دولت در شکل گیری ایرانشهر.سیستم چین هوانگ دی( انسان محوری ) : بررسی گفتمان چین محور و تأثیر حکمت چینی بر شکل گیری نظریه دولت تمدنی. سیستم امپراتوری روم( انسان – خدایی ) تحلیل گفتمان ها و اصول حاکم بر اساس قانون رومی و فلسفه یونانی، و ارائه نظریه دولت ملتی. این مقاله با تمرکز بر رابطه میان فرهنگ ها و تمدن ها ، گفتمان و نظام های سیاسی نشان می دهد که چگونه تمدن ها از طریق گفتمان و نهادها به استمرار و مشروعیت دست می یابند و اهمیت تداوم حکمت و تمدن در پایداری سیستم ها را برجسته می کند.نهادها به استمرار و مشروعیت دست می یابند و اهمیت تداوم حکمت و تمدن در پایداری سیستم ها را برجسته می کند.

ایران و عراق دو کشوری که هر دو با اکثریت شیعه ، در کنار یکدیگر واقع شده و طی قرن ها صرف نظر از اقتصاد و نژاد و سیاست ، به لحاظ مذهبی با یکدیگر تعامل داشته اند. پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، شیعیان در سراسر جهان ، خصوصا در این دو کشور به این نظر نزدیک شدند که با وحدت می توانند در جوامع خود مؤثر بوده و حقوق خود را بازیابند. در این ارتباط اقدامات گسترده ای انجام شده ولی با موانعی نیز روبرو شده اند. تعامل نخبگان و مراجع دینی طی دو دهه اخیر، سبب تقویت احساسی از هویت مشترک جهانی شیعه شده است، هویتی که از مرزهای ملی فراتر می رود.این هویت مبتنی بر آموزه های عاشورا، انتظار، عدالت خواهی و مقاومت است.در نتیجه، همگرایی ایران و عراق صرفاً سیاسی نیست، بلکه فرهنگی، اجتماعی و الهیاتی نیز شده است..نتایج ویافته های این پژوهش نشان می دهد مذهب شیعه همواره در کشورهای دیگر به غیر از ایران حتی در کشورهای که اکثریت جمعیت با شیعیان است، همواره در مظلومیت به سر برده و می برد، از سوی دیگر، با توجه به پیروزی انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی (ره) توجه و محدود کردن گروه های شیعی به خصوص شیعیان اثنی عشری شکل دیگری به خود گرفته است. واقعیت آنست که شیعیان در شمال آفریقا و دیگر قاره ها به غیر از خاورمیانه جمعیت قابل توجهی ندارند و از آن جا که بیشتر کشورهای منطقه سنی مذهب هستند و تحت اوامر آمریکا با جمهوری اسلامی ایران دشمنی دارند، بنابر این این دشمنی به طور خود بخودی به شیعیان منتقل شده و آن ها را از هرجهت تحت فشار و سرکوب قرار می دهد.

این پژوهش با هدف بررسی فعالیت های حجت الاسلام والمسلمین سید سجاد حججی،از نمایندگان ادوار نخستین مجلس شورای اسلامی پس از انقلاب، انجام شده است. پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی و با استفاده از اسناد تاریخی، آرشیوهای رسمی مجلس، گزارش های منتشرشده و داده های کتابخانه ای تلاش می کند تصویری از جایگاه و عملکرد وی در عرصه تقنینی و نظارتی ارائه دهد.یافته های تحقیق نشان می دهد که سید سجاد حججی در دوره نمایندگی خود، در چند محور اصلی ایفای نقش کرده است. مشارکت در فرآیند قانون گذاری و حضور فعال در مباحث کلان کشور، با تأکید بر رویکردهای فرهنگی و اجتماعی متناسب با شرایط سال های ابتدایی پس از انقلاب. پیگیری مسائل حوزه انتخابیه و تلاش برای ارتباط مؤثر میان مطالبات مردمی و ساختار تقنینی. مشارکت در فعالیت های کمیسیونی و نطق های پارلمانی که بازتاب دهنده دغدغه های فرهنگی، اجتماعی و گاه عمرانی آن دوره بوده است.این مطالعه نشان می دهد که نقش نمایندگان در سال های پس از انقلاب در شکل دهی به ساختارهای نوپای تقنینی و نظارتی، اهمیت قابل توجهی داشته و بررسی عملکرد افرادی مانند سید سجاد حججی می تواند بخشی از تاریخ پارلمانی جمهوری اسلامی را روشن تر سازد. حاصل پژوهش، تحلیلی مستند از فعالیت ها، جایگاه و اثرگذاری او در فرآیندهای مجلس است و می تواند زمینه ساز مطالعات گسترده تر در حوزه تاریخ مجلس و بررسی نقش نمایندگان در دوره های حساس شکل گیری نظام تقنینی کشور باشد.

این پژوهش به واکاوی دگرگونی های ساختاری اقتصاد یزد در عصر رضاشاه (۱۳۲۰-۱۳۰۴ ه .ش) می پردازد؛ مقطعی که در آن سیاست های «مدرنیزاسیون آمرانه» دولت مرکزی با ظرفیت های بومیِ یکی از قطب های تجاری سنتی ایران تلاقی یافت. تحقیق حاضر با رویکرد تاریخی و روش توصیفی- تحلیلی، بر پایه تحلیل اسناد نویافته آرشیوی (شامل بارنامه های حمل ونقل و مکاتبات تجاری) و منابع دست اول کتابخانه ای سامان یافته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که نوسازی زیرساخت های مواصلاتی و استقرار نظام بانکی نوین، اگرچه بسترهای فیزیکی و مالی رشد را فراهم کرد؛ امّا محرک اصلی تغییر الگوی اقتصادی یزد، «قانون انحصار تجارت خارجی» بود. این قانون با قطع موقت شریان های سنتی تجارت با دیگر کشورها، نخبگان اقتصادی یزد را به «انطباق اجباری» واداشت. تجّار یزدی با بهره گیری از هوشمندی صنفی و معافیت های مالیاتی واردات ماشین آلات، سرمایه های تجاری خود را به سمت تأسیس شرکت های سهامی نساجی گسیل داشتند. نتایج تحقیق حاکی از آن است که تحول یزد از یک انبار سنتی کالا به یک قطب صنعت جدید، محصول کنشگری متقابل «دولت نوساز» و «طبقه تجّار- صنعتگر» بوده است. این فرآیند علاوه بر شکوفایی صنعتی، منجر به تغییر کالبدی شهر و جایگزینی نظام اعتباری سنتی گردید که شالوده اقتصاد جدید یزد را پی ریزی کرد.

خوارج یکی از مهم ترین فرقه هایی بودند که توانستند به مدت زیادی خلفای اموی و عباسی را به خود مشغول کرده و باعث بروز اشوب هایی در قلمرو خلافت اسلامی شوند .آنان برای توسعه دامنه فعالیت های خود مناطقی مانند ایالت کرمان را انتخاب کردند و گروه هایی مانند ارازقه توانستند ایالت کرمان را به مهم ترین کانون فعالیت خود تبدیل کنند.پژوهش حاضر با بهره گیری از شیوه توصیفی- تحلیلی و با استفاده از روش کتابخانه ای به بررسی جایگاه فرقه خوارج در ایالت کرمان و زمینه های قدرت گیری این فرقه و نیز پیامدهای حضور آنان در این ایالت می پردازد.. نتایج حاصله نشان میدهد عواملی مانند شرایط جغرافیایی مانند دوری از از خلافت مرکزی، نزدیک بودن به مراکز خوارج نشین عمان و همچنین سازگار بودن آب و هوای ایالت کرمان برای خوارج در گسترش و تثبیت فعالیت انان موثر بوده است. در واقع این شرایط میتوانست به اهداف خوارج جامه عمل پوشانیده و آنان را در رسیدن به خواسته هایشان کمک نماید.

ایران سرزمینی ناهموار با مورفولوژی متنوع و پیچیده است. زاگرس، طویل ترین رشته کوه ایران، در مغرب و جنوب کشور است. رشته کوه زاگرس، با جهت شمال غربى -جنوب شرقى، به طول 1400 و عرض 100 تا 300 کیلومتر، از رشته کوه هاى نزدیک دریاچه وان در شرق ترکیه آغاز مى شود و در استان هاى آذربایجان غربى، کردستان، کرمانشاه، ایلام، همدان، لرستان، خوزستان، چهارمحال و بختیارى، اصفهان، کهگیلویه و بویراحمد، فارس و کرمان تا نزدیک بندرعباس و تنگه هرمز در استان هرمزگان امتداد دارد. در میان استان کرمانشاه ناحیه ای کوهستانی است که بین فلات ایران و جلگه بین النهرین قرار گرفته و سراسر آن را قله ها و ارتفاعات رشته کوه های زاگرس پوشانده است. آب و هوای مناطق کوهستانی، در زمستان سرد و با برف سنگین و در تابستان معتدل و در نواحی جلگه ای دارای زمستان گرم و خشک است. اکثر ساکنین استان را کردها، تشکیل می دهند که مدافعین شجاع مرزهای غربی کشور می باشند و این امر، به دلیل مجاورت با کشور عراق می باشد که دارای اهمیت سیاسی-نظامی است. با توجه به آنچه که گفته بررسی جغرافیای تاریخی مناطق و جای نام های استراتژیک ایران کمک موثری به درک گذشته و برنامه ریزی برای آینده خواهد کرد؛ لازم به ذکر است که در این پژوهش، پژوهشگر قصد بررسی جغرافیای تاریخی ارتفاعات و گردنه های زاگرس را دارد. در واقع در این مقاله ارتفاعات پاتاق، گردنه اسدآباد و تنگه مرصاد به لحاظ جغرافیای تاریخی مورد بررسی و مطالعه قرار خواهد گرفت. در این پژوهش روش های اسنادی، کتابخانه ای و میدانی جهت جمع آوری اطلاعات استفاده شده است

خواجه نظام الملک طی حدود سی و سه سال وزارت سلجوقیان، نقشی کلیدی در امور حکومتی ایفا کرد. او نخستین وزیری بود که به لقب "الملک" مفتخر شد و در عرصه های مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی پیشگام بود. حضور این کارگزار برجسته در دربار آلب ارسلان و ملکشاه سلجوقی، اصلاحات قابل توجهی را در اوضاع اقتصادی به همراه داشت. از جمله اقدامات او می توان به اختصاص بخشی از درآمد کشور به امور خیریه، تأسیس آسایشگاه ها، بیمارستان ها، مساجد و مدارس نظامیه در شهرهایی چون بغداد و نیشابور و وقف اموال برای این مؤسسات اشاره کرد. همچنین، حمایت مالی از دانشمندان، روحانیون و شعرا و تداوم این حمایت ها پس از مرگشان از دیگر اقدامات او بود. دوران وزارت خواجه نظام الملک با آرامش و امنیت بیشتر جامعه و رونق خزانه همراه بود.

اغلب پژوهش های مربوط به روابط خارجی ایران دوره اسلامی بر مؤلفه های نظامی، سیاسی یا مذهبی تمرکز دارند. در این میان، نقش زبان فارسی به عنوان ابزار نفوذ فرهنگی و سیاسی فراملی کمتر در قالب یک چارچوب نظری تحلیل شده است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی-تطبیقی، جایگاه زبان فارسی را به عنوان ابزار قدرت نرم در چارچوب ایران شناسی فرانسوی بررسی می کند و بر دیدگاه ژیلبر لازار (رویکرد زبان شناختی)، هانری کربن (رویکرد فلسفی-هرمنوتیکی) و شارل-آنری دو فوشه کور (رویکرد ادبی-فرهنگی) تمرکز دارد. پرسش اصلی این است که چگونه ایران شناسان فرانسوی، زبان فارسی را به عنوان مولفه قدرت نرم ایران در پهنه جغرافیایی جهان اسلام تبیین کرده اند؟ یافته ها نشان می دهد که هر یک از این متفکران، از زاویه ای متفاوت، به بازنمایی ظرفیت تمدنی زبان فارسی پرداخته اند: لازار از منظر ساختاری و تاریخی، کربن از منظر معنوی و هستی شناختی، و فوشه کور از منظر اخلاقی-زیبایی شناختی. ترکیب این سه رویکرد نشان می دهد که زبان فارسی فراتر از یک نظام ارتباطی، حامل سرمایه نمادین و فرهنگی ایران در جهان اسلام بوده است.

هدف: پژوهش حاضر با هدف واکاوی تبارشناختی پدیده «اضطراب ارتباطی» و بازنمایی شکاف نسلی ناشی از ورود فناوری های نوین در ایران معاصر انجام شده است. مسئله اصلی، بررسی این موضوع است که چگونه انتقال از رسانه های جمعی و مکان مند (رادیو و تلویزیون) به رسانه های فردی و سیار (موبایل)، الگوهای وابستگی ارتباطی را تغییر داده و منجر به بروز پدیده های نوین همچون «نوموفوبیا» و دگردیسی در کیفیت ارتباطات میان نسلی شده است. روش: این تحقیق با رویکرد کیفی و به روش «تاریخی-تحلیلی» انجام شده است. داده های پژوهش از طریق مطالعه اسنادی، بررسی سفرنامه ها، خاطرات و مطبوعات ادوار مختلف (از اواخر قاجار تا عصر حاضر) گردآوری شده است. تحلیل داده ها بر مبنای چارچوب نظری «جبر تکنولوژیک» مک لوهان و نظریه «خلوت و جلوت» جاشوا مروویتز صورت گرفته است تا سیر تغییر رفتار ارتباطی انسان ایرانی در مواجهه با نوآوری ها تبیین شود. یافته ها: یافته ها نشان می دهد که «اضطراب ارتباطی» در ایران معاصر، ریشه در تجربه مواجهه نسل ها با ابزارهای سرعت بخش (از تلگراف تا رادیو) دارد. در حالی که نسل های پیشین، رسانه را ابزاری جمعی برای آگاهی بخشی می دیدند، نسل های متأخر با چرخش به سمت رسانه های فردی (موبایل)، نوعی از وابستگی روان شناختی را تجربه می کنند که در آن «هراس از گسست ارتباطی» (نوموفوبیا) جایگزین تعاملات سنتی شده است. این گذار تکنولوژیک، به طور مستقیم بر کیفیت ارتباطات خانوادگی اثر گذاشته و به «فردیت گرایی شبکه ای» دامن زده است. نتیجه گیری: نتایج پژوهش حاکی از آن است که نوموفوبیا پدیده ای گسسته از تاریخ نیست، بلکه محصول نهاییِ فرآیندِ «فردی شدنِ رسانه» در ایران است. با گذار از رسانه های توده وار به رسانه های هوشمند، شکاف نسلی از سطح «محتوا» به سطح «ابزار» منتقل شده است؛ به گونه ای که برای نسل های نوین، کیفیت ارتباط نه در «عمق پیام»، بلکه در «پایداریِ اتصال» تعریف می شود.

طبابت و درمان هنگام بروز بیماری یا رخداد حادثه، از اولین اقدامات بشری است. انسان های اولیه برای این منظور از گیاهان و گاهی نیز از موارد درمانی دیگری استفاده میکردند. گیاه نخستین وسیله در دسترس انسان بود که علاوه بر ارتزاق، به عنوان دارو نیز به کار میرفت. اجزای حیوانی، کانی ها و حتی وردها و دعاهای مذهبی از سایر راه های درمان در زمان بیماری بودند. طب و داروسازی پیوسته همراه همدیگر و بنا بر گزارش برخی منابع، قدمتی به اندازه عمر بشریت دارند. انسان همواره در طول تاریخ از قرن ها قبل از میلاد در پی تکوین و رشد علوم، به ویژه علم داروسازی بوده و کوشیده است آن را به نسل های بعد انتقال دهد. این تلاش در دوره های متعدد فرازونشیب های فراوانی داشته است. یکی از دوره های برجسته و چشمگیر در توسعه داروسازی دوره تمدن اسلامی است. پس از ظهور اسلام، علم داروسازی به موازات سایر علوم به رشد و بالندگی زیادی رسید و در طبقه بندی علوم جایگاه بلندی یافت. مسلمانان، به ویژه در سرزمین های خلافت شرقی که تمدنی کهن داشتند، با استفاده از تجربه سایر ملل و ترجمه آثار آنها، به خصوص آثار یونانی و سریانی و هندی، همچنین با افزودن علم ایرانی به این آموخته های جدید، اقدامات بسیار ارزشمندی برای گسترش این علم انجام دادند. ظهور دانشمندان مسلمانی چون محمد زکریای رازی، ابن سینا و بسیاری دیگر، به خصوص از قرن سوم هجری به بعد، رشد و تعالی این علم را در پی داشته است. این پژوهشِ صرفاً تاریخی در پی آن است که سِیر تکامل و پیشرفت داروسازی و عوامل مؤثر در آن را در قلمرو خلافت شرقی بررسی کند.