مطالعات راهبردی در صنعت نفت و انرژی (مدیریت منابع انسانی در صنعت نفت سابق)

پژوهش حاضر در قالب مطالعه کیفی با هدف واکاوی ابعاد و موانع سیستم تولید پایدار در صنعت پتروشیمی ایران با رویکرد فراترکیب نگارش یافته است. با جستجو در پایگاه​های علمی و نمونه​گیری نظری، از 1526 مقاله مرتبط انتشاریافته در سال​های 2015 تا 2024، 29 مقاله مطابق با دستورالعمل پریزما و ابزار اعتبارسنجی برنامه مهارت​های ارزیابی نقادانه، بازیابی شدند؛ سپس تحلیل محتوای کیفی مقالات با الگوی هفت مرحله​ای سندلوسکی و باروسو انجام گرفت. با کدگذاری باز و محوری محتوای مقالات، در مجموع 45 کد و 12 مضمون شناسایی شد. یافته​ها نشان داد که موانع سیستم تولید پایدار در صنایع پتروشیمی حداقل به یکی از ابعاد سازمانی، دولتی، اطلاعاتی، مدیریتی، بازاری، پیچیدگی، خارجی، منابع انسانی، زیست​محیطی، اجتماعی، اقتصادی/ مالی و فناوری مربوط می​شوند. بنابراین علی​رغم قابلیت​های سیستم تولید پایدار، چنانچه دانش و شناخت صحیحی از موانع پذیرش و پیاده​سازی آن صورت نپذیرد، پیامدهای مالی و اعتباری منفی برای این صنعت به همراه خواهد داشت. پژوهش حاضر در قالب مطالعه کیفی با هدف واکاوی ابعاد و موانع سیستم تولید پایدار در صنعت پتروشیمی ایران با رویکرد فراترکیب نگارش یافته است. با جستجو در پایگاه​های علمی و نمونه​گیری نظری، از 1526 مقاله مرتبط انتشاریافته در سال​های 2015 تا 2024، 29 مقاله مطابق با دستورالعمل پریزما و ابزار اعتبارسنجی برنامه مهارت​های ارزیابی نقادانه، بازیابی شدند؛ سپس تحلیل محتوای کیفی مقالات با الگوی هفت مرحله​ای سندلوسکی و باروسو انجام گرفت. با کدگذاری باز و محوری محتوای مقالات، در مجموع 45 کد و 12 مضمون شناسایی شد. یافته​ها نشان داد که موانع سیستم تولید پایدار در صنایع پتروشیمی حداقل به یکی از ابعاد سازمانی، دولتی، اطلاعاتی، مدیریتی، بازاری، پیچیدگی، خارجی، منابع انسانی، زیست​محیطی، اجتماعی، اقتصادی/ مالی و فناوری مربوط می​شوند. بنابراین علی​رغم قابلیت​های سیستم تولید پایدار، چنانچه دانش و شناخت صحیحی از موانع پذیرش و پیاده​سازی آن صورت نپذیرد، پیامدهای مالی و اعتباری منفی برای این صنعت به همراه خواهد داشت.

هدف این پژوهش ارائه پیشایندها و پسایندهای خصوصی سازی و واگذاری شرکت ملی پخش فراورده های نفتی بر اساس سیاست های کلی اصل 44 قانون اساسی است. پژوهش حاضر بر اساس هدف، کاربردی و از نظر روش توصیفی تحلیلی با رویکرد کیفی است. روش جمع آوری داده ها میدانی و ابزار آن مصاحبه است. جامعه آماری، 21 نفر از استادان دانشگاه در رشته های مدیریت و اقتصاد و مدیران و کارشناسان خبره در شرکت ملی نفت است که به روش نمونه گیری هدفمند گلوله برفی و تا مرحله رسیدن به اشباع نظری انتخاب شدند. برای روایی مصاحبه از ضریب نسبی روایی محتوا (CVR) و شاخص روایی محتوا (CVI) استفاده شده است. پایایی با روش پایایی بازآزمون انجام شده است. تجزیه وتحلیل داده ها با کدگذاری باز و محوری انجام شده است. در نتیجه این پژوهش پیشایندها و پسایندهای خصوصی سازی شرکت پخش فراورده های نفتی مشخص شدند

شواهد نشان می دهد سبک زندگی و انتخاب انسان ها عامل اصلی بحران های جهانی کمبود منابع و مشکلات محیط زیستی است. هدف پژوهش حاضر ارائه الگوی رفتار سازمانی پایدار کارکنان در شرکت ملی نفت ایران است. این پژوهش از نظر نتیجه توسعه ای کاربردی است. جامعه پژوهشی شامل مدیران و معاونان منابع انسانی شرکت نفت است که 14 نفر از آن ها با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی و بر اساس اصل کفایت نظری انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، مطالعه سیستماتیک و مصاحبه نیمه ساختاریافته است و جهت تجزیه و تحلیل داده ها از روش کدگذاری تحلیل مضمون استفاده شده است. نتایج گویای آن است که رفتار سازمانی پایدار شامل مضمون فراگیر رفتار اقتصادی، اجتماعی و محیط زیستی پایدار است. همچنین پیشران های رفتار پایدار شامل ابعاد درونی و بیرونی است. همچنین مضامین مرتبط با موانع و پیامدهای رفتار پایدار نیز احصاء شد.

طی سالیان گذشته حرکت به سوی پایداری سازمانی با مفهوم نوآوری عجین شده است. بر این مبنا پژوهش حاضر با هدف تدوین مدل خلق پایداری سازمانی از طریق نوآوری باز در صنعت پتروشیمی ایران به انجام رسیده است. پژوهش حاضر با استفاده از نظریه داده بنیاد به انجام رسیده است. به منظور شناسایی ابعاد مختلف پدیده پایداری سازمانی از طریق نوآوری باز، با 12 نفر از مدیران و صاحب نظران صنعت پتروشیمی به روش نمونه گیری هدفمند مصاحبه های نیمه ساختاریافته انجام پذیرفت. تحلیل مصاحبه ها منجر به استخراج 25 مفهوم شد که در قالب 6 مقوله شرایط علی (عدم اطمینان محیطی، اسناد و قوانین بالادستی، فشار جوامع محلی، توسعه فناوری، چالش های حقوقی)، زمینه ای (فراهم بودن زیرساخت ها، استراتژی های سازمان، فرهنگ سازمانی، محیط عمومی سازمان)، مداخله گر (عوامل سازمانی، عوامل مربوط به کارکنان و عوامل محیطی) و الگوی سازمان پایدار از طریق نوآوری باز با راهبرد (راهبردهای اقتصادی، راهبردهای سازمانی، راهبردهای فرا سازمانی) تشکیل شده است.

برقراری روابط راهبردی با فدراسیون روسیه، سال های متمادی است که ذهن تصمیم سازان و پژوهشگران سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران را به خود مشغول ساخته است. پرسش مهمی که در این میان برای ناظران سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و فدراسیون روسیه وجود دارد، این است که آیا می توان انتظار شکل گیری یک رابطه راهبردی میان دو کشور را داشت یا خیر. یافته های این اثر نشان می دهد که ایران و روسیه به طورجدی می توانند به تدوین روابط راهبردی امیدوار باشند. تحقق این امر، نیازمند توجه برخی اصول متدولوژیک و همچنین هوشمندی دستگاه های مرتبط برای جمهوری اسلامی ایران خواهد بود. در این راستا، بررسی خط مشی و دیدگاه رهبران روسیه در زمینه تدوین روابط راهبردی نشان می دهد که جمهوری اسلامی ایران در تنظیم روابط راهبردی با این کشور باید به طور جدی و عملیاتی، توسعه روابط غیررسمی و شخصی را در دستور کار خویش قرار دهد. با توجه به ظرفیت های گسترده هر دو کشور در بخش های نفت، گاز و انرژی هسته ای، تدوین یک رابطه راهبردی در این حوزه می تواند منافع مشترک زیادی را برای هر دو طرف به همراه داشته باشد. این مقاله مبتنی بر رویکرد آینده پژوهی و بر اساس روش مطالعه موردی به بررسی عمق و آینده روابط میان ایران و روسیه می پردازد.

این پژوهش با هدف تبیین و تجزیه وتحلیل مشخصه های مشاغل استراتژیک در شرکت گاز ایران با روش آمیخته صورت پذیرفته است. در ابتدا از طریق تحقیق کیفی با 21 نفر از خبرگان علمی و اجرایی مصاحبه به عمل آمد که با استفاده از روش تحلیل مضمون مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت. در بخش کمی با استفاده از روش تصمیم گیری چند معیاره بهترین بدترین به تعیین اهمیت این مشخصه ها پرداخته شد. نتایج نشان دادند که مشخصه های مشاغل استراتژیک در شرکت گاز ایران شامل پنج شاخص چندجانبه بودن شغل، دانش و تجربه بالا، مسئولیت بالای شغلی، ایجاد مزیت رقابتی و صیانت از منابع هستند. نتایج بخش کمی نشان داد که از میان شاخص ها سه شاخص دانش و تجربه بالا، ایجاد مزیت رقابتی و صیانت از منابع از بالاترین اهمیت برخوردارند. از میان زیرشاخص ها نقش پایش و کنترل، تأثیر بر قابلیت های سازمان و دانش تخصصی بالا از بالاترین اهمیت برخوردار بودند.

این مقاله با تحلیل مدل پارادایمی مسئله شناسی تولید در شرکت ملی نفت ایران که بر مبنای احصاء و تحلیل مؤلفه های شناخت مسائل سیاستی توسط نویسندگان این مقاله در پژوهش های پیشین، شامل ۳۲۴۳ مفهوم، ۲۶۴ مؤلفه فرعی و ۱۶ مؤلفه اصلی بر اساس تحلیل کیفی محتوای 252 سند شامل کتاب، مقاله، پایان نامه و رساله دانشگاهی با محوریت تحلیل سیاست های صنعت نفت و مجموعه سیاست ها، قوانین و مقررات صنعت نفت ایران و نظرسنجی از کارشناسان و مدیران صنعت نفت و خبرگان حوزه مدیریت انرژی و سیاست گذاری عمومی در قالب عوامل علّی، راهبردها، عوامل مداخله گر، عوامل زمینه ای و پیامدها حول پدیده ی محوری، صحت سنجی و اولویت بندی شدند؛ مدلی برای مسئله شناسی تولید در شرکت ملی نفت ایران ارائه داده و نشان می دهد که رابطه معناداری میان سازه های تشکیل دهنده این مدل وجود دارد. چارچوب بندی فرآیند شناخت مسائل مرتبط با موضوع این پژوهش نشان دهنده نقش شناخت نهادی و درک جامعیت مسائل در چارچوب عوامل مدیریتی، نقش گونه شناسی و شناخت موضوعی، محتوایی و شکلی مسائل در چارچوب عوامل مربوط به ماهیت مسئله، نقش شناخت و نگاشت ذینفعان و عوامل زمینه ای و محیطی مرتبط با مسائل در چارچوب عوامل پیرامونی مسئله، شناخت فناوری های مرتبط با تولید و ساختار مسئله در چارچوب عوامل اجرایی و شناخت رویکرد، شفافیت، کارایی و اثربخشی و مشروعیت مسائل به عنوان دستاوردهای فرآیند شناخت است

پژوهش حاضر به بررسی طراحی الگوی رهبری سخاوتمند در شرکت گاز استان کرمان پرداخته و دارای رویکردی آمیخته مبتنی بر تحقیق کیفی و کمی است و جامعه آماری بخش کیفی به منظور ساخت مدل، شامل 18 نفر از اساتید دانشگاه در رشته های مدیریت رفتار سازمانی و منابع انسانی و مدیران ارشد شرکت ملی گاز بود. جامعه آماری بخش کمی شامل 265 نفر از کارکنان شرکت گاز استان کرمان بود که به صورت طبقه ای انتخاب شده اند. ابزار گردآوری داده ها در این تحقیق، مراجعه به اسناد، مصاحبه با خبرگان و پرسشنامه بود. تجزیه وتحلیل داده ها بر اساس تکنیک تحلیل مضمون، مدل سازی ساختاری تفسیری و مدل سازی معادلات ساختاری با استفاده از نرم افزارهای NVIVO، SPSS و Smart PLS انجام شد. نتایج بخش کیفی نشان داد که ره آوردهای رهبری سخاوتمند در شرکت ملی گاز شامل 21 مضمون پایه و 8 مضمون سازمان است. نتایج مدل سازی معادلات ساختاری، نشان داد که مدل پیشنهادی دارای برازش مطلوبی است.

پژوهش حاضر به دنبال بررسی اثر تجربیات کارکنان بر تعهد سازمانی از طریق رضایت شغلی است. جامعه آماری شامل کارکنان شرکت ملی حفاری ایران بود که حجم نمونه بر اساس جدول مورگران 291 نفر تعیین و با بهره گیری از روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. برای جمع آوری اطلاعات از سه پرسشنامه شامل تجربیات کارکنان مورگان (2017)، رضایت شغلی فیلد و روثه (1951) و تعهد سازمانی لی، آلن و مایر (2001) استفاده شد. برای ارزیابی روایی از روایی همگرا و واگرا استفاده شد. پایایی پرسشنامه ها در تمامی موارد 7/0 تعیین شده بود. برای آزمون فرضیه ها از نرم افزار Smart PLS3 و آزمون معادلات ساختاری بهره گرفته شد. یافته های پژوهش نشان داد که در سطح اطمینان 95 درصد، اثر مستقیم تجربیات کارکنان بر تعهد سازمانی برابر با 375/0 و اثر غیرمستقیم آن برابر با 453/0 است. اثر معناداری تجربیات کارکنان بر رضایت شغلی و تعهد سازمانی تأیید شد.

پژوهش حاضر به طراحی مدل بازاریابی تداوم کسب وکار در صنعت گاز در شرایط عدم قطعیت پرداخته و به روش های توسعه ای و کاربردی انجام شده است. این مطالعه شامل دو مرحله کیفی و کمی است. در مرحله کیفی، با 17 خبره در حوزه انرژی مصاحبه شد و در مرحله کمی، مدل اولیه با استفاده از پرسشنامه و مدل سازی معادلات ساختاری تأیید گردید. حجم نمونه شامل 384 کارشناس صنعت گاز بود. یافته ها نشان دادند که در شرایط علی، الزامات محیط کسب وکار، الزام های زیست محیطی، عدم تناسب قوانین و ریسک های استخراج تأثیرگذار هستند. در شرایط مداخله گر، توانایی تأمین زیرساخت ها و موانع ساختاری مورد بررسی قرار گرفتند. در نهایت، سه راهبرد کلیدی شامل توسعه تعاملات بین المللی، تکیه بر توانایی های داخلی و بهبود حکمرانی شناسایی و پیامدهای آن ها در مقابل عدم قطعیت، مانند توسعه اقتصادی و گسترش فناوری ها بررسی شدند.

پژوهش حاضر با کمک گرفتن از تئوری هویت اجتماعی بندورا و مدل توانایی انگیزش فرصت سعی در تشریح هرچه بیشتر مدیریت منابع انسانی سبز و پیامدهای سبز و غیرسبز آن در سازمان ها را دارد. ازاین رو، هدف اصلی پژوهش حاضر شناسایی پیامدهای سبز و غیرسبز مدیریت منابع انسانی سبز و همچنین سنجش تأثیر مدیریت منابع انسانی سبز بر این پیامدها است. جامعه آماری پژوهش حاضر، کارکنان و مدیران شرکت پالایش پارسیان سپهر با حدود 500 کارمند بوده است. نمونه آماری پژوهش با استفاده از فرمول کوکران 217 نفر برآورد شد که برای تعمیم پذیری بیشتر یافته های پژوهش 230 نفر انتخاب شد. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه بوده است. روایی ابزار پژوهش با روش محتوایی و سازه مورد سنجش قرار گرفت. پایایی ابزار پژوهش نیز با استفاده از روش آلفای کرونباخ مورد سنجش قرار گرفت که مقدار آن 89 درصد محاسبه گردید. با بررسی مبانی نظری پژوهش 4 متغیر رفتارهای سبز مرتبط با وظیفه، رفتارهای سبز داوطلبانه، اشتیاق کاری سبز و تعهد زیست محیطی به عنوان پیامدهای سبز و متغیرهای عملکرد وظیفه ای، رضایت شغلی و تعهد سازمانی به عنوان پیامدهای غیرسبز مدیریت منابع انسانی سبز شناسایی شده و وارد مرحله بعد پژوهش شدند. یافته های پژوهش حاکی از این است مدیریت منابع انسانی سبز تأثیر مثبت و معناداری روی پیامدهای سبز و غیرسبز شناسایی شده در جامعه آماری مورد بررسی دارد. با توجه به یافته های پژوهش می توان نتیجه گرفت که مدیریت منابع انسانی سبز در عصر کنونی از ارکان اصلی موفقیت شرکت ها بوده و به شرکت های پتروشیمی توصیه می شود برای دستیابی به تعالی، اقدامات مدیریت منابع انسانی سبز را با در نظر گرفتن استراتژی شرکت با هم همسو کنند.

در این پژوهش با استفاده از روش بهینه سازی ایستای غیرخطی مقید، دو سناریو فشارافزایی در دریا و فشارافزایی در خشکی در میدان گازی پارس جنوبی جهت تعیین سناریو بهینه مورد بررسی قرار می گیرد. بررسی این دو سناریو نشان می دهد سناریو فشارافزایی در دریا به دلیل بیشتر بودن استمرار تولید در سطح پلتو و میزان تولید انباشتی، سناریو مطلوب کارفرما است. سناریو فشارافزایی در خشکی نیز به دلیل برخوردار بودن از سود انتظاری بیشتر، برای پیمانکار حالت مطلوب تری است. از این رو به دلیل متفاوت بودن حالت بهینه کارفرما و پیمانکار، پیمانکار از انگیزه کافی جهت سرمایه گذاری در سناریو فشارافزایی بهینه برای دولت برخوردار نیست؛ لذا برای یکسان شدن سناریو فشارافزایی مطلوب کارفرما و پیمانکار سه پیشنهاد برای افزایش سود انتظاری پیمانکار در حالت فشارافزایی در دریا نسبت به فشارافزایی در خشکی داده شد و سود انتظاری هریک از آن ها برای دولت محاسبه گردید.

در ادبیات اقتصادی نظام بانکی، تأمین مالی حدود ۸۰ درصد پروژه ها از اهمیت قابل توجهی برخوردار است. از سوی دیگر، وابستگی اقتصاد کشور به انرژی و ناترازی در فراورده های نفتی تأثیر بسزایی بر مناسبات اقتصادی داشته است. بااین حال، ناترازی های بانکی، مانند زیان های انباشته و سیاست های تکلیفی، باعث تشدید تنگناهای اقتصادی شده اند. در سال های اخیر، ناترازی انرژی در بخش تولید و عدم اجرای پروژه های نفت و گاز، به دلیل کمبود تأمین مالی مناسب، به چالشی جدی تبدیل شده است. استفاده از منابع کوتاه مدت بانکی برای تأمین مالی بلندمدت پروژه های انرژی، باعث افزایش نقدینگی، تأخیر در پروژه های پالایشگاهی و کاهش سرمایه گذاری شده است. این پژوهش درصدد تبیین روابط میان نظام بانکی و بخش انرژی است. نتایج آزمون های هم انباشتگی یوهانس و علیت گرنجر در بازه زمانی ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۲ نشان می دهند که ناترازی بانکی و ناترازی انرژی به ویژه در زمینه های نقدینگی، بدهی به بانک مرکزی و واردات فرآورده های نفتی، تأثیر متقابل و تشدیدکننده ای بر یکدیگر دارند.