درخت حوزه‌های تخصصی

سبک شناسی تزیینات کتاب آرایی در نسخ خطی به شناخت سبک های مختلف هنری در تاریخ کتاب آرایی، شناسایی دیگر تولیدات و تشخیص آثار جعلی کمک می کند. یکی از انواع هنرهای کتاب آرایی، تذهیب است. نوشته حاضر با توجه به ضرورت شناخت سبک های مختلف تذهیب در تاریخ کتاب آرایی و با هدف شناسایی شاخصه های سبکی تذهیب نسخ خطی تولید شده در نیمه اول قرن هشتم ه.ق تحت حمایت حکومت آل اینجو، تنظیم شده است. سؤال پژوهش از این قرار است: شاخصه های اصلی فرمی، ساختاری و رنگ بندی در تذهیب های نسخ خطی متعلق به دوره آل اینجو کدام اند؟ در راستای پاسخ به سؤال پژوهش، 10 نسخه خطی تاریخ دار و مذهَّب از این دوره در پنج مرحله سبک شناسی شده اند. قاب های اصلی، قاب های فرعی، انواع نقوش و رنگ های به کار رفته شناسایی، دسته بندی و پرکاربردترین آ ن ها مشخص شد. در نهایت شاخصه های سبکی تذهیب در این نسخه ها اینگونه بدست آمد: کاربرد ترکیب بندی کتیبه قلمدانی مزدوج و شمسه در آغاز نسخه. کاربرد قاب گوشواره ها و نیم ترنج و تک گوشواره روبه روی کتیبه ها در حاشیه بیرونی. نقش گل نیلوفر و ترکیب بندی بوته ای آن. استفاده از قاب گره های هندسی به شکل مستقل بدون دخالت دیگر نقوش. استفاده از نقوش متوّج و پولکی در حاشیه قاب ها و به عنوان نقش تزیینی مستقل. همچنین طلایی رنگ غالب در این آثار است.

ادبیات نمایشی ایران سرشار از شخصیت ها و روایت های گونه گونی است که موشکافی آن ها می تواند فهم ما را از تاریخ اندیشه معاصر ایران افزون کند. پدیدارشناسی بیماری که به بدن زیسته و بیولوژیک فرد در هنگام بیماری یا اختلال می پردازد، فرصتی است برای واکاوی تجربه ی زیسته ی افراد دارای بدن های نابهنجار به عنوان یک اقلیت اجتماعی. الیور ساکس این نابهنجاری ها را به سه دسته ی بدن های کاسته شده، زیادی شده و دگردیسی شده بخش می کند. در پژوهش پیش رو به مساله ی بازنمایی بدن بیمار در آثار برگزیده ای از ادبیات نمایشی ایران پرداخته شده و تجربه ی جسمانی شخصیت ها با اختلال های بدن آگاهی در مطالعات عصب شناختی مقایسه شده است. نگارندگان پس از بررسی متون نمایشی معاصر ایرانی، چهار نمایشنامه ی خانه ، زمستان 66 ، ماه عسل و دل سگ را برای بررسی حضور این سه دسته بدن برگزیدند. هدف این پژوهش کیفی که با روش توصیفی تحلیلی و بهره گیری از منابع اسنادی به انجام رسیده است، بازبینی شیوه های نمایش بدن نابهنجار در هنرهای نمایشی معاصر ایران و بررسی راهکارهای زدودن نگرش منفی نسبت به این بدن ها در آفرینش هنری است. گام های پدیدارشناسی بیماری و علایم تجربه ی اختلال در بدن مندی را در توصیفات شخصیت های نمایشنامه های مورد بحث می شود باز یافت. آشتی با بازنمایی بدن های بیمار و نابهنجار برپایه ی شناخت درست از اختلال های بدن آگاهی، می تواند یاری رسان هنرمندان برای خلق فرم های بدیع در نگارش نمایشنامه باشد.

قدکودان یکی از محوطه های دوران پارت در منطقه پیرانشهر و از مهم ترین استقرارگاه های حوضه آبگیر سد کانی سیب پیرانشهر در شمال غرب است، که در یک دره میان کوهی باریک و برروی بلندی های طبیعی واقع شده است. رودخانه زاب کوچک با فاصله 200متری در شرق آن در جریان است. کاوش های باستان شناسی این محوطه طی سه فصل متوالی صورت گرفت و منجر به کشف فضاهای معماری مسکونی شامل تالار مرکزی و مطبخ گردید. محوطه مذکور در دوره اول استقرار خود، دارای ساختارهای معماری سنگ چین بزرگ با فضاهای متعدد معماری متعلق به دوره اشکانی بوده، سپس در دوران اسلامی به عنوان گورستان مورداستفاده قرار گرفته است. مطالعه و مقایسه سفال های قدکودان (سوغانلو)، نشانگر تعلق و شباهت سبکی آن ها با مواد فرهنگی دوره پارت است که پیش تر در همین منطقه جغرافیایی از محوطه های هم زمان به دست آمده بود. نظر به قرار داشتن محل مورد مطالعه در مسیر جاده ابریشم که به عنوان یک شاهراه تجاری بین شرق و غرب در دوره پارت شکل گرفته، تأثیر سبک شناختی و فرهنگی داده های این محوطه با دیگر مراکز استقراری پارتیان قابل شناسایی است. نتایج کاوش قدکودان که طی آن گستره ای به ابعاد 23×15متر (345مترمربع) مورد کاوش باستان شناختی قرار گرفت، نشان از یک بافت استقراری گسترده پارت است. هدف اصلی این پژوهش ارزیابی کارکرد و تعیین قدمت بافت تاریخی قدکودان براساس شواهد باستان شناختی است و پاسخ به این پرسش های مهم که، چه عواملی موجب شکل گیری و توسعه این محوطه استقراری در حاشیه رودخانه زاب کوچک شده است؟ کیفیت ساخت ابنیه و ارتباط آن با سایر محوطه های هم افق در این منطقه چگونه است؟ درمجموع حسب مواد فرهنگی به دست آمده و ارزیابی ویژگی های بوم شناختی و جغرافیایی منطقه نشان داد که اشتراک سبک شناسی و اسلوب معماری به کار رفته در قدکودان نشان دهنده وجود یک سبک کاملاً کاربردی و مسکونی است که هیچ گونه تزئینات خاص در آن ایجاد نشده است. این پژوهش مبتنی بر داده های نویافته از کاوش باستان شناسی استوار است.

نگاره «گوی باختن مهر با کیوان شاه» با بهره گیری از رمزگان نجومی، اسطوره ای و تصویری، لایه هایی از معنا فراتر از روایت ظاهری خود می آفریند و نمونه ای شاخص از ظرفیت مفهومی نگارگری دوره تیموری محسوب می شود. باوجود اهمیت اثر، پژوهش های پیشین عمدتاً بر جنبه های تاریخی، سبکی و انتساب هنری تمرکز داشته و تحلیل شمایل شناختی نظام مند آن کمتر موردتوجه قرار گرفته است. مسئله اصلی پژوهش حاضر بررسی چگونگی بازنمایی مفاهیم فلسفی، سیاسی و کیهان شناختی در نگاره از طریق زبان تصویر و در چارچوب سه سطح شمایل شناسی پانوفسکی است. هدف پژوهش تبیین ساختار معنایی اثر و آشکارسازی نسبت میان عناصر بصری و مفاهیم نمادین در بستر فکری و فرهنگی دوره تیموری است.روش تحقیق کیفی و توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر داده های کتابخانه ای و اسنادی است و نگاره در سه سطح پیش شمایل نگارانه، شمایل نگارانه و شمایل شناسانه تحلیل شد تا از توصیف صوری به تفسیر معنای ذاتی اثر گذر شود. یافته ها نشان می دهد که تقابل نمادین مهر و کیوان، همراه با سازمان دهی رنگ، جهت حرکت پیکره ها و ترکیب بندی مرکزی، بیانگر تنش میان اراده انسانی و نظم کیهانی است و در سطح سیاسی استعاره ای از مشروعیت سلطنت، آزمون قدرت و گردش اقبال در گفتمان تصویری عصر تیموری ایجاد می کند. درنتیجه، این نگاره نه صرفاً صحنه ای روایی، بلکه متنی بصری است که پیوند میان اسطوره، نجوم و ایدئولوژی سلطنتی را در قالب نظامی نشانه ای و معنادار بازنمایی می کند.

مباحث مربوط به دامنه مصادیق هنر و راهیابی محصولات صنایع دستی به این دامنه، یکی از مهم ترین موضوعاتی است که بسیاری از اذهان را به خود مشغول داشته و نظرات فراوانی را به خود اختصاص داده است. توجه به فلسفه هنر و زیبایی شناسی برای بررسی این مسئله یا حداقل امکان سنجی آن یکی از امکانات قابل اتکا در این عرصه محسوب می شوند. اندیشه ها و فلسفه های مطرحی وجود دارند که می توان با استفاده از آن ها به این مباحث پرداخت یا حداقل میزان جدی بودن و عدم امکان راه حلی قطعی در کوتاه مدت را مشخص ساخت. مقاله حاضر بر آن است تا پیش از آغاز بحث زیبایی شناسی، با یک نگاه بسیار کوتاه زبان شناختی در خصوص هنر و صنایع دستی، با اندیشه سه فلسفه مطرح در سه دوره زمانی نسبت این دو را با یکدیگر مورد واکاوی قرار داده و امکان ورود محصولات صنایع دستی به حیطه مصادیق هنری را از این سه منظر بررسی نماید. در ابتدا بر اساس نظریه زیبایی شناسی ایمانوئل کانت این موضوع موردمطالعه قرار می گیرد و در گام بعد، طبق مبانی پراگماتیسم جان دیویی روی این موضوع بحث می شود. سپس از زاویه نگاه نظریه نهادی جرج دیکی روی موضوع تمرکز شده و در پایان، نتایج حاصله ارائه می گردد.

گروتسک مفهوم ادبی تأثیرگذار برای انتقال احساسات انسانی متضاد به مخاطب است که در درون آن، مؤلفه هایی همچون کمدی و تراژدی هم زمان، ناهماهنگی و نابهنجاری، اغراق، دگردیسی، اشمئزاز و تجاوز اجتماعی وجود دارد. یکی از مهم ترین نظریه پردازان این عرصه، میخائیل باختین است به طوری که پژوهش و بررسی مبحث گروتسک بدون توجه به نظریه و دیدگاه وی امری انکارناپذیر است. در ادبیات نمایشی ایران نیز مقوله گروتسک مورد استفاده تعداد اندکی از نویسندگان قرار گرفته است. غلامحسین ساعدی از زمره این نویسندگان است که در دهه چهل شمسی به نگارش نمایشنامه هایی با رویکرد انتقادی و اصلاح گرایانه در این وجه پرداخته است؛ به این سبب که نمایشنامه های گروتسک و انتقادی موفقی در غرب هم زمان با وضعیت متزلزل اجتماعی و سیاسی آن دوران ایران نگارش یافته بود همچنین مبحث طنز در نمایش ایران با عدم تأثیرگذاری بر مخاطب در پایین ترین سطح ارزش درام قرار گرفته بوده است. ازجمله آثار وی در این زمینه، نمایشنامه ای با عنوان دیکته می باشد. این پژوهش با استفاده از منابع کتابخانه ای و با ابتناء بر روش توصیفی-تحلیلی تلاش دارد زمینه های نظری و کارکردهای انتقادی گروتسک را در نمایشنامه دیکته غلامحسین ساعدی از منظر میخاییل باختین، مورد بررسی قرار دهد. بر اساس یافته های این پژوهش؛ مؤلفه های انتقادی گروتسک باختین در نمایشنامه دیکته غلامحسین ساعدی مخاطب را به تلاش برای اصلاح امور نابخردانه تشویق می کند.

نقالی از گونه هنرهای سنتی نمایش ایرانی است که با گوسان ها و قوالی آغاز و با ورود اسلام و ممنوعیت موسیقی به تقویت حرکات پرداخت. این هنر در بطن خود دارای ویژگی های مختلف ست که نیازمند شناخت و بررسی ست و نیز دارای قابلیت برای عرضه تعاملات بینافرهنگی اند که می توان با رویکردی انسان شناسانه آن ها را مورد بررسی قرار داده و قابل بهره برداری برای فعالان عرصه هنر اجرا کرد. از نظریه پردازانی که ذیل دستاوردهای علم انسان شناسی به نمایش های سنتی شرقی پرداخته، یوجینیو بارباست که الگوی وی می تواند راهنمای مناسبی برای بررسی وجوه نمایشی نقالی باشد. باربا پی به بدن فراروزمره، اصول پیش بیانگری و عناصر آن شامل؛ اصل تعادل، اصل تضاد و اصل ناپیوستگی پیوسته در بدن بازیگر شرق برد. این پژوهش سعی در بررسی این اصول در برخی حرکات و صدا در نقالی داشته تا بتوان به دریافت بهتری از حرکات و قراردادها در اجرا دست یافت. با این رویکرد به مطالعه توصیفی و تحلیلی نقالی مرشد ترابی پرداخته و نتیجه گرفتیم که : 1- این هنر به طور ذاتی این عناصر را در برخی حرکات ابداعی و قراردادی داراست. 2- اصل تضاد بیشترین عملکرد را در اجرای نقل و پس ازآن اصل تعادل فراروزمره و اصل ناپیوستگی پیوسته به ترتیب کارکردهای متفاوتی را در حرکات و صدا دارند. 3- این عناصر بیشتر از صدا در حرکات دیده می شوند. کلام آخر آنکه با نگاه دقیق تر به نقالی علاوه بر کوشش در جهت حفظ این هنر، می توان این نمایش سنتی را تحلیل و به اهل هنر بازشناساند و همچنین موجب آن شد تا نسل جوان با نگاه علمی تری با فنون نقالی آشنا و از آن بهره مند گردند. وازگان کلیدی: نقالی،تاتر سنتی،مرشد ولی الله ترابی، یوجینیو باربا،بدن فراروزمره.

با تثبیت شعر نیمایی، قلمروی زبان و بیان هنر نمایش و به خصوص درام، تجدید حیات یافت.اقتباس از آثار ادبی جهت اجرا که در گستره مطالعات بیناگفتمانی دسته بندی شده است، در دهه های اخیر توجه عده زیادی از هنرمندان عرصه هنرهای نمایشی را به خود جلب کرده است. هدف اصلی این پژوهش، شناخت قابلیت های گفتمان شعر نیما و انتقال آن به گفتمان درام می باشد. این پژوهش از آن نظر حائز اهمیت و ضرورت است که رابطه ای جدید بین گفتمان شعر معاصر و هنر درام به وجود می آورد و برای هنرمندان تئاتر در ایران، ظرفیت ارزشمندی محسوب می شود. این پژوهش، منظومه خانه سریویلی از نیما یوشیج را به عنوان اثری واجد شرایط اقتباسی، مورد مطالعه قرار داده است تا دریابد که این اثر تا چه اندازه می تواند قابلیت اجرایی شدن را در خود داشته باشد. وجوه دراماتیک این اثر با تکیه بر نظریات ارسطو در باب درام، مورد مطالعه قرار گرفته است. ارسطو در فن شعر یا پوئتیک ، شش عنصر را در خلق تراژدی برمی شمارد که عبارت اند از افسانه مضمون (Plot)، گفتار، اندیشه، سیرت، منظره نمایش و آواز. این پژوهش، کیفی و به لحاظ ماهیت و روش، توصیفی و تحلیلی است؛ ضمن اینکه گردآوری داده ها، مبتنی بر فیش برداری کتابخانه ای و الکترونیکی است. یافته ها و نتایج حاصل از مطالعه و تحلیل منظومه مذکور، حاکی از آن است که این اثر دارای طرح داستانی، دیالوگ، اندیشه، کاراکتر و منظره نمایش می باشد. گرچه به این واسطه که این اثر یک نمایشنامه نیست، تشخیص برخی ویژگی های دراماتیک در آن با دشواری روبه رو بوده است ولیکن این منظومه، قابلیت اجرایی شدن و انتقال به گفتمان درام را در خود دارد و می توان با اقتباس از این منظومه، اثری ماندگار و درخور اجرای نمایشی، خلق کرد.

یادگیری، آﻣﻮزشﻫﺎی ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ یادگیری ﺳﺎزﻧﺪهﮔﺮا و ﺣﻞ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در دﻫﻪﻫﺎی اﺧﯿﺮ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺤﻮل در فرایند آﻣﻮزش ﺷﺪه اﻧﺪ. یادگیری دانشجویان در ﮐﻼس درس ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻣﺤﺘﻮای آن ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﻫﻤﺴﺎﻧﯽ ﺑﯿﻦ ﺳﺒﮏ یادگیری ﺗﺮﺟﯿﺤﯽ داﻧﺸﺠﻮ و ﺳﺒﮏ آﻣﻮزش اﺳﺘﺎد درس دارد. این ﻣﻮﺿﻮع در دروس و واﺣﺪﻫﺎیی ﮐﻪ ﻣﺎﻫﯿﺖ ﻋﻤﻠﯽ دارﻧﺪ ﻧﻤﻮد ﺑﯿﺸﺘﺮی ﺧﻮاﻫﺪ یافت. از این رو در ﺣﻮزهﻫﺎیی ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﺑﻨﺎﻫﺎی تاریخی، ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺎﻫﯿﺖ ﻣﻬﺎرت ﻣﺤﻮر آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ دیگر ﺷﯿﻮهﻫﺎی آﻣﻮزش ﺳﻨﺘﯽ و ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﮐﻼسﻫﺎی یک ﻃﺮﻓﻪ ﺟﻮاﺑﮕﻮی آﻣﻮزش در داﻧﺸﮕﺎه ﻧﯿﺴﺖ و ﻧﮕﺎهﻫﺎ و رویﮑﺮدﻫﺎی ﺟﺪیﺪ ی را ﻣﯽﻃﻠﺒﻨﺪ. یکی از این دیدﮔﺎهﻫﺎ یادگیری ﺳﺎزﻧﺪهﮔﺮاﺳﺖ ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ آﻣﻮزش ﺳﻨﺘﯽ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ. در این راﺳﺘﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺣﺎﺿﺮ ﮐﻪ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ روش اﻗﺪامﭘﮋوﻫﯽ ﺷﮑﻞ ﮔﺮﻓﺘﻪ در ﮐﻨﺎر ﻣﺮور ﭼﺎرﭼﻮب ﻧﻈﺮ ی ﻣﻮﺿﻮع، اﺑﻌﺎد ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ یک ﻧﻤﻮﻧﻪ از ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻣﺴﺌﻠﻪﻣﺤﻮر در آﻣﻮزش داﻧﺸﮕﺎﻫﯽ رﺷﺘﻪ ﻣﺮﻣﺖ از ﺑﻨﺎﻫﺎی تاریخی (ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان تمرین های ﺣﻔﺎﻇﺖ) را اراﺋﻪ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ. ﺑﺎ این ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺣﺎﺿﺮ ﺗﻼش دارد ﺑﻪ این ﭘﺮﺳﺶ ﮐﻪ روش آﻣﻮزش و تدریس ﭼﮕﻮﻧﻪ می تواند ﺑﻪ تقویت وﺟﻮه خلاقانه ﺑﺮای ﺣﻞ مسائل تخصصی ﺣﻔﺎﻇﺖ ﮐﻤﮏ ﮐﻨﺪ؟ ﭘﺎﺳﺦ دﻫﺪ. ﭘﺲ از در یافت ﺑﺎزﺧﻮردﻫﺎی ﺗﺠﺮﺑﻪ اراﺋﻪ ﺷﺪه از ﮔﺮوه ﻣﻨﺘﺨﺒﯽ از ﻓﺎرغ اﻟﺘﺤﺼﯿﻼن ﮐﻪ در فرآیند آﻣﻮزش، این تمرین ها را ﺗﺠﺮﺑﻪ کرده اند. تحلیل محتوای ﻧﻈﺮات آنﻫﺎ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻧﺮم اﻓﺰار MAXQDA اﻧﺠﺎم و نتایج آن اراﺋﻪ گردید. در نهایت ﻋﻼوه ﺑﺮ همسانی ﺑﺎزﺧﻮردﻫﺎی اراﺋﻪ ﺷﺪه ﺑﺎ ﻫﺪفﻫﺎی تبیین ﺷﺪه، ارﺗﺒﺎط ﻣﻌﻨﺎدار روش آﻣﻮزش ﻣﺬﮐﻮر ﺑﺎ یادگیری ﺳﺎزﻧﺪهﮔﺮا و مبتنی ﺑﺮ ﺣﻞ مسئله ﻣﺸﺨﺺ گردید. در ﻧﺘﯿﺠﻪ این اﻟﮕﻮ به عنوان نمونه ای ﺑﺮای تقویت مهارت های تخصصی دانشجویان ﺑﺮای الگوگیری در سایر دروس تخصصی این رشته پیشنهاد ﺷﺪه اﺳﺖ.

مقدمه: دوره صفویه، ابداعات و نوآوری هایی در زمینه آرایه های گچی به وجود آورد. آرایه گچی کشت بری که یکی از آرایه های معماری این دوره به شمار می رود، با نقوش متنوع در برخی بناهای عصر صفوی اجراشده و ازنظر شیوه کار با دیگر گونه های آرایه های گچی تفاوت دارد. شناخت شیوه ها و مراحل اجرایی آرایه های گچی، از ارکان ضروری و جزئی جدایی ناپذیر در طرح های مرمتی و حفاظت از این آثار تاریخی محسوب می شود. اهداف و سؤال ها: هدف این پژوهش، شناسایی شباهت ها، تفاوت ها و همچنین بررسی گوناگونی روش های اجرای آرایه گچی کشته بری در کاخ عالی قاپو اصفهان و خانه پیرنیا در نائین است. پرسش های این پژوهش عبارت اند از: 1. فن اجرای آرایه گچی کشته بری بر اساس طرح های آن در کاخ عالی قاپو و خانه پیرنیا چگونه است؟ 2. شباهت ها و تفاوت های اجرای آرایه گچی کشته بری در این دو بنا چیست؟ روش ها: روش تحقیق این مطالعه، توصیفی – تحلیلی و تطبیقی- مقایسه ای است و داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای و مشاهدات میدانی گردآوری شده اند. یافته ها و نتایج: نتایج پژوهش نشان می دهد که فن اجرای کشته بری بر اساس نوع طرح ها در هر دو بنا به هفت گونه تقسیم بندی می شود. آرایه های گچی کشته بری هر دو بنا در این موارد شباهت دارند: اجرای تکیه گاه آجری، انجام آستر کاه گلی، یک لایه گچ با سطحی صاف و صیقلی، استفاده از لایه تدارکاتی بوم کننده و نیز روش انتقال و خط اندازی طرح. همچنین، در بیشترِ این آرایه ها، برجستگی نقوش نسبت به زمینه گود کمتر از یک میلی متر است. آرایه کشته بری عالی قاپو در رنگ آمیزی نقوش همراه با قلم گیری (یا لب شور) دور جزییات نقش ها و نیز برخی از طرح ها در نقوش دور قاب ها بدون کنده کاری به صورت رنگ آمیزی و تلفیق لایه چینی و کشته بری یا استفاده از قاب منفرد لایه چینی با خانه پیرنیا تفاوت دارد. اغلب نقوش، در خانه پیرنیا، رنگ آمیزی نشده اند. همچنین، خط اندازی اولیه جزییات نقوش (تداعی کننده قلم گیری)، کندن تخمه گل های گرد، آیینه گل های شاه عباسی و یا کندن داخل جزییات نقوش و گل های شاه عباسی، گود گردن داخل جزییات گل های شاه عباسی و سربندهای اسلیمی به عمق 5 میلی متر با عالی قاپو تفاوت دارد.

نگارگری ایرانی از دیرباز پیوندی ناگسستنی با ادبیات و کتاب آرایی داشته است. در مکتب نگارگری شیراز در زمان اسکندر سلطان که فردی هنردوست بود و طبع شعر نیز داشت، گلچین های زیادی کتاب آرایی شده است؛ درواقع این گلچین ها مجموعه ای از گزیده آثار ادبی، علمی و تاریخی هستند که در این گلچین ها به صورت یک نسخه واحد کتابت شده اند. ازجمله این گلچین ها، گلچین رساله ولادت اسکندر است. در این پژوهش با تحلیل و تطبیق نگاره ولادت اسکندر با آراء احکام نجوم ابوریحان بیرونی، بازتاب احکام نجوم در نگارگری ایرانی را نمایان می کند و نقاط مشترک و متضاد بین آن دو را بررسی می نماید. این پژوهش به این پرسش ها پاسخ می دهد: نگاره ولادت اسکندر با مبنای نگاه به نجوم چگونه به تصویر کشیده شده است؟ این نگاره چگونه با آراء احکام نجوم بیرونی قابل تطبیق است؟ این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای و فیش برداری انجام شده است. یافته های این پژوهش نشان دهنده این است که نگاره ولادت اسکندر هرچند بر مبنای مخالفت بیرونی با احکام نجوم نیست ولی با مسائلی که او در این باب مطرح کرده است مشابهت و مطابقت دارد و این نگاره بر پایه احکام نجوم تصویرپردازی شده است.

شرق، جلوه گاه نور لذت ویژه ای که از شناخت شرق افسانه ای و اساتیری تا شرق تاریخی باستان دست می دهد، در سایر موارد احساس نمی شود. تاریخ تمدن شرق با پیشینه بیش از هفت هزارسال بیانگر این واقعیت است که تمدن بشر از شرق آغار شده و مثل: «نور از شرق است» به صورت واقعیتی انکارناپذیر تجلی یافته است. از دیدگاه دیگر، در غرب ابتدا خبری نبوده است. در پهنه تاریخ شرق، در میان نوشته ها و آثار برگزیدگان جهان و نشانه های خانوادگی خاندان های شاهی و سایر مدارک معتبر تاریخی، منشأ تاریخ ادیان در دوران چند خدایی و پرستیدن ایزدان حامی انسان در مقابل عوامل طبیعی به شرق منسوب است، و با در دست بودن آثار ارزشمندی مانند وداهای هندی به ویژه «ریک ودا» و بخش هایی از اوستا که قبل از زرتشت سروده شده اند مانند« یشت ها» می توان گفت که تفکر دینی و معنوی انسان ها از شرق پر رمز و راز آغاز شده است. مخصوصاً این مدارک و اسناد تاریخی در این زمان نشان می دهد پیوند انسان با آسمان و ستارگان و پس از آن شناختن خدای یگانه و جهان پس از مرگ و دخول انسان در بهشت و دوزخ پس از سنجش اعمال نیک و بد به وضوح به چشم می خورد و بیانگر پیوند انسان با آسمان از شرق است. حال با نظری به کتاب تورات که می گوید: «و خداوند انسان را از خاک زمین بسرشت و در وی روح حیاط دمید و آدم نفس زنده شد و خداوند باغی در عدن سمت مشرق غرس نمود و آن آدم را که سرشته بود در آن جا گذاشت، و نهری از عدن بیرون آمد تا باغ را سیراب کند و از آن جا منقسم گشته و چهار شعبه شد. نام اولی فیشون است که تمام زمین حویله را که تمام زمین آن جا طلاست احاطه می کند و طلای آن زمین نیکوست و در آن جا مروارید و سنگ جزع است.، و نام نهر دوم جیون که تمام رمین کوش (کوشان) را احاطه می کند. نام نهر سوم حدقل که به طرف شرق آشور جاریست و نهر چهارم فرات است» (سفر پیدایش باب هفتم تا پانزدهم تورات). همین معنی در قرآن کریم در سوره های حجر و ص آمده است که حق تعالی می فرماید: فاذا سویته و نفخت فیه من روحی فقعوا له سجدین: پس وقتی او را آراستیم و از روح خود در او دمیدیم پیش او به سجده در افتید (خطاب به فرشتگان). به قول عطار نیشابوری: سرّ روح از عالم فکر است و بس پس نفخت فیه من روحی نفس. وقتی قالب آدم از گل به فرمان خداوند ساخته شد و قرار بر این بود که روح وارد تن شود انسان دچار ترس شد، ار این رو فرشتگان با آواز ملکوتی خود او را تشویق کرده، وادار به اطاعت نمودند: آن روز که روح پاک آدم به بدن گفتند درا، نمی شد از ترس به تن خواندند فرشتگان به لحن داوود در تن درا، درا، درا، درا، درا، درا، درا، اندر تن با کمی تأمل می توان دریافت که در مشیت الهی موسیقی عامل امتزاج (نفخت من روحی: از روح خود در او دمیدم) است. به فرموده مولانا: بانگ گردش های چرخ است آن که خلق می نوارندش به تنبور و به حلق خشک سیم و خشک چوب و خشک پوست از کجا می آید این آواز دوست؟ آغاز داستان دراز عشق و آشنایی با آن چه جویندگان و کاوندگان از ژرفای خاکشان بدر می آورند و با هر کشفی دری جدید بر گذشته های بسیار دور بر شرق و هنر شرق می گشایند. اما این آغاز کار شرق شناسی و بالاخص ایران شناسی است که بخش بزرگی از پیکره و تاریخ مشرق زمین است. به قول شاعر بزرگ فارسی زبان اقبال لاهوری: گمان مدار به پایان رسید کار مغان هزار جریحه ناخورده در دل تاک است

فراوانی پژوهش های مطالعات خودرو، پراکندگی نتایج مطالعاتی، ماهیت میان رشته ای نسبت یابی خودرو به مثابه مصنوع فناورانه جدید و ابعاد مختلف نظام اجتماعی، ضرورت خوانش انتقادی مقالات ذیربط را به منظور دستیابی به کفایت ها و کمبودهای مطالعاتی با نظرداشت به ملاحظات پارادایمی مندرج در جامعه شناسی تکنولوژی آشکار می سازد. هدف پژوهش، توصیف زوایای مطالعات داخلی 1382-1403 حوزه علوم اجتماعی و هنر پیرامون خودرو حسب مؤلفه های چندگانه است. تعداد 26 مقاله مرتبط از میان 893 مقاله نمایه شده در پایگاه های علمی داخلی بر مبنای معیارهای شمول انتخاب و با روش تحلیل ماتریسی و مضمونی مورد کاوش قرار داده شده اند. به موجب نتایج حاصله، بسیاری از مقالات طی تمرکز بر شهرهای بزرگ، ذیل الزامات رویکرد پیمایشی و تحلیل ثانوی داده ها در مقام داده یابی و داده کاوی و هم چنین، بازی با مجموعه ای از متغیرهای انتظامی - شهری به مثابه متغیرهای مستقل و وابسته نگاشته شده اند. به علاوه، در تعداد بسیار محدودی از مقالات، صورت بندی مسأله خودرو در ایران از منظر ملاحظات زیست محیطی، روانی بهداشتی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و در بی اعتنایی به چشم اندازهای نظری متأخر در مطالعات تکنولوژی نظیر کنش گر-شبکه و متقابلاً، اکتفاء به جهت گیری های آسیب شناختی، ذیل پارادایم جبرگرایی تکنولوژیک مورد کاوش قرار گرفته است. مزید بر مغفوله های محتوایی پیش گفته، عدم التفات خاطر پژوهشگران ایرانی به الزامات و لوازم مترتب بر پارادایم پژوهش کیفی در موضع داده یابی و داده کاوی، به عنوان محوری ترین مغفوله مطالعات موجود از حیث روش شناختی محسوب می شود.

در روزگار کنونی که هنر و اقتصاد به شکلی فزاینده با یکدیگر پیوند خورده اند، مسأله برندسازی شخصی برای هنرمندان، به ویژه در رشته های سنتی همچون خوشنویسی، اهمیتی روزافزون یافته است. هنر خوشنویسی به عنوان گنجینه ای ارزشمند از فرهنگ و هنر ایرانی، همواره جایگاه ویژه ای داشته است. با این حال، هنرمندان این حوزه به دلیل چالش های اقتصادی، از جمله عدم بازگشت سرمایه کافی، با دشواری هایی مواجه هستند. در عصر دیجیتال و گسترش شبکه های اجتماعی، برندسازی شخصی به عنوان ابزاری قدرتمند برای معرفی و ارتقاء جایگاه هنرمندان مطرح شده است. خوشنویسان برجسته، با وجود مهارت های هنری بالا، در بهره برداری اقتصادی و ارتقاء جایگاه اجتماعی خود با موانع متعددی مواجه اند. پرسش اصلی تحقیق آن است که چه راهبردهایی می توانند به خوشنویسان کمک کنند تا به برندهای شخصی موفق در بازار هنر تبدیل شوند. رویکرد این پژوهش، آمیخته (کیفی کمی) است. در بخش کیفی از مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۰ نفر از اساتید خوشنویسی و خبرگان حوزه برندینگ بهره گرفته شده و در بخش کمی، از طریق توزیع پرسشنامه در میان ۴۰ نفر از فعالان این عرصه، داده ها گردآوری شده اند. یافته ها نشان داد که سه دسته راهبرد کلان شامل راهبردهای کارآفرینانه، بازاریابی و استراتژیک بیشترین نقش را در فرایند برندسازی شخصی هنرمندان ایفا می کنند. این راهبردها در تعامل با یکدیگر می توانند به ارتقاء جایگاه حرفه ای، افزایش درآمد و دیده شدن هنرمند در فضای رقابتی امروز کمک کنند. نتایج پژوهش نه تنها الگویی علمی برای برندسازی شخصی هنرمندان ارائه می دهد، بلکه با ارائه راهکارهای عملی، می تواند به ترویج پایدار هنر خوشنویسی و بهبود معیشت هنرمندان این حوزه یاری رساند.

این پژوهش به بررسی تحول فضای تهی در معماری مسکونی تهران پرداخته و نقش آن را در ساختار فضایی بناها از گذشته تا معاصر تحلیل می کند. مسئله اصلی تحقیق، تغییر کارکرد و جایگاه فضای تهی در روند تکامل معماری مسکونی است؛ به ویژه در رابطه با تأثیر آن بر کیفیت فضایی، تعاملات اجتماعی و اصول طراحی معماری ایرانی. هدف اصلی پژوهش، شناسایی سیر تغییرات این فضاها و تطبیق آن با اصول سنتی معماری ایران است. روش تحقیق به صورت کیفی و مبتنی بر تحلیل تاریخی و تطبیقی است که از مطالعات کتابخانه ای، بررسی اسناد معماری و نمونه های منتخب بناهای تاریخی و معاصر بهره می گیرد. یافته های تحقیق نشان می دهند که در گذشته، فضای تهی به عنوان عنصر محوری در معماری مسکونی ایران، نه تنها از نظر اقلیمی و عملکردی بلکه به عنوان بستری برای تعاملات اجتماعی و ایجاد هویت فضایی نقش کلیدی داشته است. با گذر زمان و افزایش تراکم شهری، این فضاها دستخوش تغییر شده و در بسیاری از ساختمان های جدید، جایگاه خود را از دست داده اند. در برخی موارد، تلاش هایی برای بازتعریف فضای تهی در معماری معاصر دیده می شود که این فضا را نه تنها به عنوان عنصر عملکردی، بلکه به عنوان عاملی زیبایی شناختی و مفهومی در طراحی بناها مورد توجه قرار داده اند.

امروزه فضاهای عمومی و خدماتی مانند کافه ها و رستوران ها، صرف نظر از نقش عملکردی، به عنوان بستری اجتماعی برای بروز تعاملات و کنش های میان فردی ایفای نقش می کنند. کیفیت طراحی داخلی این فضاها می تواند به طور مستقیم بر نحوه ادراک کاربران، حضورپذیری، مشارکت و رفتار اجتماعی آنان تأثیرگذار باشد. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی مؤلفه های قابلیت های محیطی مؤثر بر طراحی داخلی فضاهای عمومی نیمه خصوصی با تأکید بر مبانی رفتار اجتماعی انجام شده است. مطالعه موردی این تحقیق، عمارت تاریخی «ارثیه» در شهر قزوین است که امروزه به عنوان کافه و رستوران مورد استفاده قرار دارد.روش تحقیق به صورت ترکیبی (کمی–کیفی) بوده و گردآوری داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای و مشاهدات میدانی صورت گرفته است. تحلیل داده ها بر اساس شاخص های استخراج شده از مبانی نظری در زمینه کیفیت محیطی، ادراک فضایی و الگوهای رفتاری انجام شد. یافته ها نشان می دهد که ویژگی های فضایی همچون خوانایی، تنوع عملکردی، انعطاف پذیری در چیدمان، مقیاس انسانی و ادراک بصری، نقش مهمی در افزایش تعاملات اجتماعی، احساس تعلق و حضور فعال کاربران دارند. در این میان، فضاهایی که از ساختار فضایی مناسب، مرزبندی واضح و قابلیت استفاده چندمنظوره برخوردار بودند، بیشترین کارکرد اجتماعی را نشان دادند. نتایج پژوهش بیانگر آن است که طراحی داخلی فضاهای عمومی باید مبتنی بر درک عمیق از نیازهای رفتاری، اجتماعی و روان شناختی کاربران باشد و استفاده از الگوهای رفتاری و تحلیل قابلیت های محیطی می تواند در ارتقاء کیفیت تجربه کاربران و توسعه سرمایه اجتماعی نقش کلیدی ایفا کند.

محیط کالبدی درمانگاه های آموزشی شامل عناصری است که ارتقاء آن ها از منظر سرزندگی، موجب بهبود کیفیت فضای درمانگاه آموزشی و هم چنین ادراک بهتر و رضایتمندی دانشجویان پزشکی می شود. هدف از این پژوهش تبیین ابعاد مؤثر در طراحی محیط درمانگاه های آموزشی از منظر سرزندگی دانشجویان پزشکی از دیدگاه متخصصان است. در این پژوهش از روش تحقیق دلفی _ترکیبی استفاده شده است. جامعه مورد مطالعه، متخصصان معماری و متخصصان آموزش پزشکی بودند به منظور انتخاب نمونه ها از روش نظریه ای و گلوله برفی استفاده شده است و حجم نمونه مصاحبه پس از اشباع نظری، 23 نفر از متخصصان را شامل می شود. سپس با کمک تکنیک کدگذاری باز و محوری و تشکیل جدول هدف محتوا، پرسشنامه محقق ساخته در قالب 110 سوال شکل گرفته و توسط متخصصان طی دو مرحله تکمیل گردیده است. در نهایت نتایج به روش تحلیل عامل Q استخراج شده و فرآیند تأثیر ابعاد بر متغیر های پژوهش مورد بررسی قرار گرفته اند. بر اساس یافته های تحقیق، تأثیرگذارترین عوامل بر طراحی محیط درمانگاه های آموزشی از دیدگاه متخصصان در ابعاد چهارگانه رنگ، نور، فضای سبز طبیعی و فضای سبز مصنوعی جای گرفتند. که بعد رنگ شامل چهار مقوله "نقش سازگاری رنگ با فضا، نقش رنگ در سرزندگی، تفکیک عرصه یا فضا با رنگ و متنوع کردن فضا با رنگ در فضاهای آموزشی درمانی " است و بعد نور شامل دو مقوله نقش نور و متنوع کردن فضا با نور است. نتایج این تحقیق مبین آن است که ابعاد چهارگانه رنگ، نور، فضای سبز طبیعی و فضای سبز نقش کلیدی در ایجاد و بهبود فضای آموزشی مطلوب در درمانگاه های آموزشی و بر سرزندگی و رضایت دانشجویان پزشکی تاثیر دارد. در نتیجه محیط یادگیری یکی از جنبه های مهم برنامه آموزش پزشکی است که باید در تمامی مراحل آموزشی مورد توجه قرار گیرد

گچبری های خانه شفایی آمل از نمونه های برجسته معماری دوره قاجار در مازندران است که لایه های نمادینی فراتر از زیبایی ظاهری را در بر دارد. این تزیینات نه تنها جلوه ای از هنر و زیبایی شناسی آن دوره است، بلکه در پیوند با نشانه ها و نمادهایی از دنیای باطنی و باورهای مردم مازندران است. این پژوهش در تلاش است تا به پرسش های ذیل پاسخ دهد: چه ارتباطی میان نقش مایه پرندگان در گچبری های خانه شفایی آمل و باورهای عامیانه مازندران وجود دارد؟ نمادهای پرنده حاوی چه مفاهیمی است و نقش آن در زندگی روزمره مردم چیست؟ پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی تحلیلی، گردآوری اطلاعات کتابخانه ای و بررسی های میدانی و با بهره گیری از تجزیه و تحلیل کیفی به بررسی نمادشناسی نقش مایه پرندگان در گچبری های خانه شفایی آمل و ارتباط آن با باورهای عامیانه مازندران می پردازد. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که تحلیل دقیق نمادشناسی پرندگان در گچبری های خانه شفایی آمل و موقعیت مکانی و ترکیب بندی متنوع پرندگان در گچبری ها، نشانگر اهمیت جایگاه پرندگان در باورهای عامیانه مردم مازندران است که فراتر از موجودات طبیعی، حامل پیام ها و نمادهای عمیقی هستند و به ابعاد مختلف زندگی انسان از جمله طبیعت، روحانیت و ارتباط با جهان ماوراء اشاره دارند. این پژوهش نه تنها به غنای دانش در حوزه هنر و معماری ایرانی اسلامی می افزاید بلکه به درک و شناخت بهتر از باورهای عامیانه و فرهنگ مردم مازندران نیز کمک می کند.

اسطوره یکی از مهم ترین مبانی موجود در متون ادبی ملت ها است و یونان نیز از این قاعده مستثنی نیست. در این میان، ایزد دیونوسوس به عنوان اصلی ترین ایزد مرتبط با تراژدی همواره با کردارهای باروری ارتباط داشته و خویشکاری های متعدد باروری به او منسوب شده است. مفهوم اسپاراگموس به عنوان یکی از مضامین اسطوره ای مرتبط با کشتار زایشی است که در اسطوره و به دنباله آن در تراژدی بروز یافته است. هدف اصلی این پژوهش، واکاوی مفهومی اسطوره ای در ادبیات و هنر نمایش یونان باستان است تا روابط میان اسطوره و انواع هنری روشن تر شود. روش پژوهش، تحلیل گزاره های مرتبط به اسپاراگموس و باروری به عنوان دو مؤلفه اسطوره ای بوده است تا از طریق آن بتوان درک کاربردی بهتری از هنرهای نمایشی و مشخصاً تراژدی یونان باستان به دست آورد. مبتنی بر آنچه در نمایش نامه باکخانت ها سروده اوریپیدس آمده، مجازات سر بریدن و مثله شدن که دیونوسوس برای پنتئوس در نظر گرفت، چون به دلیل کفر و ناسپاسی او بود، امری قدسی و مذهبی تلقی می شود و از این نظر آن را اسپاراگموس می توان قلمداد کرد. از طرفی، چون دیونوسوس که دستوردهنده اجرای اسپاراگموس است، دارای خویشکاری های زایشی و گیاهی است، ارتباط کشتار در اسپاراگموس و زایش در معجزات او به خوبی بیانگر نوعی ارتباط است. بدین صورت که دیونوسوس به عنوان ایزدی گیاهی و زایشی، کاملاً از اسپاراگموس به عنوان تنبیهی آیینی (و نه معمولی) برای به ثمر رساندن باروری استفاده می کند. مهم ترین نتایج این پژوهش به غیر از آنچه ذکر شد این است که اولاً اسپاراگموس به آن مجازاتی گفته می شود که شخصیت محوری یک اسطوره به دلیل کفر دینی به آن گرفتار شود و ثانیاً دیونوسوس به عنوان ایزد باروری، در حقیقت با صدور دستور اجرای اسپاراگموس درصدد به ظهور رسانیدن زایشی دوباره است. 

ورود میراث نظامی به ادبیات حفاظت از میراث معماری و شهری، مرهون بنیان گذاری کمیته ایکوفورت است که به دنبال آن، ضرورت توجه به گونه های متنوع میراث نظامی، شناخت ارزش های ملموس و ناملموس آن ها و تدوین رویکردهای حفاظتی متناسب، مطرح شد. پژوهش کیفی حاضر، با هدف «ارزیابی تجارب مداخلاتِ حفاظت در میراث نظامی بر مبنای معیارهای احصاء شده»، با نگاهی کل نگر و با اتکاء به پارادایم تفسیری، پس از استخراج معیارهای حفاظت از میراث نظامی از طریق تحلیل محتوای دو سند بالادستی مرتبط، به فراتحلیل پژوهش های صورت گرفته روی ۲۶ تجربه منتخب بین المللی در این زمینه می پردازد و ضمن دسته بندی و تعریف رویکردهای کلی در مداخلاتِ حفاظت در میراث نظامی در این نمونه ها، رویکردهای خاص، که در یک یا چند نمونه مدنظر بوده اند را نیز، معرفی می کند. نهایتاً کیفیت انطباق معیارهای احصاء شده با نحوه برخورد با میراث نظامی در تجاربِ مورد مطالعه، بررسی می شوند. یافته های پژوهش نشان می دهند که علاوه بر رویکردهای کلی، که با مقیاس ساختارهای نظامی در این تجارب، متناسب بوده و هر یک متمرکز بر گروه خاصی از معیارها هستند، رویکردهای منحصربفردی نیز در این نمونه ها، قابل تشخیص اند. نیل به نگرشی جامع که ضمن توجه به کلیه اصول حفاظتی، به ویژگی های منحصر بفرد هر اثر میراث نظامی نیز احترام بگذارد، مستلزم احصاء ارزش های ملموس و ناملموسِ آن، با رویکردی کل نگر و درون رشته ای بوده و نخستین گام روش مند در مداخله های حفاظتی است.