ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۵۴۱ تا ۵۶۰ مورد از کل ۸۳٬۰۳۰ مورد.
۵۴۱.

فراتر از غایت: تحلیل معناشناختیِ «حتی» و کاربست آن در حل اختلافات تفسیری قرآن کریم(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۱ تعداد دانلود : ۲۸
تبیین دقیق مفاد معنایی ادوات قرآنی، پیش نیازی بنیادین برای فهم عمیق کلام الهی است. در این میان، ادات «حتی» به دلیل کثرت استعمال و تنوع کارکردهای معنایی، به یکی از چالش برانگیزترین مباحث در تفاسیر ادبی بدل شده است. اگرچه معنای اصلی این ادات «انتهای غایت» است، اما اتخاذ این معنا به صورت پیش فرض در تمام بافت ها، می تواند رهزن فهم دقیق باشد. مسئله اصلی این پژوهش، ارائه یک چهارچوب روش مند برای حل اختلافات تاریخی مفسران در تشخیص معنای «حتی» در آیات محل نزاع است. این مقاله با اتخاذ روش توصیفی- تحلیلی و بر پایه «معناشناسی مبتنی بر بافت»، به واکاوی مهم ترین آیات اختلافی می پردازد. یافته ها نشان می دهد که با تحلیل دقیق قرائن متنی و منطق حاکم بر آیه، می توان به گزینشی مستدل میان سه کارکرد اصلی دست یافت: در آیاتی که بر نقطه پایانی یک عمل یا زمان تأکید می شود، معنای پایه ایِ انتهای غایت (به معنی إلی أن) کارکرد اصلی است؛ در آیاتی که «حکمت» و «علت غایی» یک فعل الهی یا انسانی مطرح است، معنای تعلیل (به معنی کَیْ) ارجحیت می یابد؛ همچنین، در گزاره هایی که وقوع یک حکم به یک «شرط انحصاری» یا «امری محال» منوط شده، «حتی» کارکرد بلاغی استثناء (به معنی إلّا أن) را ایفا می کند. این پژوهش نتیجه می گیرد که تشخیص صحیح کارکرد «حتی» در هر بافت، صرفاً یک انتخاب لغوی نیست، بلکه کلید دستیابی به لایه های عمیق تر معنایی و رفع بسیاری از مناقشات تفسیری است. این چهارچوب تحلیلی می تواند به مثابه ابزاری کارآمد، به دقیق تر شدن ترجمه ها و تفاسیر قرآن یاری رساند.
۵۴۲.

بررسی اعتبار سندی و تحلیل محتوایی حدیث «استغاثه ی بنی اسرائیل» در دلالت انگاره ی اختیاری بودن ظهور امام مهدی (عج)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۹ تعداد دانلود : ۳۳
انگاره ی اختیاری بودن ظهور امام مهدی (عج)، از دیرباز طرفدارانی داشته و در دوران معاصر بیشتر مورد توجه واقع شده است. به موجب این انگاره، ظهور امام دوازدهم آن گاه محقق می شود که مردم بخواهند و اراده کنند. در این راستا به مستندات روایی و قرآنی مختلفی اتکاء شده است. یکی از مستنداتی که در پژوهش های اخیر در راستای تقویت انگاره، بیشتر مورد استناد واقع شده است، حدیثی است که حاکی از استغاثه ی قوم بنی اسرائیل در تخفیف عذاب این قوم نسبت به ظلم فرعون است. از آنجا که در مضمون این حدیث آمده، به موجب استغاثه قوم بنی اسرائیل از سوی خداوند در غیبت حضرت موسی (ع) تخفیف داده شد، از این تشابه به عنوان نسخه ای برای پیش انداختن ظهور امام مهدی (عج) استقاده شده است. این مقاله در صدد نقد بیرونی حدیث از طریق اعتبارسنجی سندی و نقد درونی آن به روش تحلیل محتوا با استفاده از منابع کتابخانه ای برآمده است تا تبیین نماید که این حدیث تا چه اندازه توانایی و قابلیت استناد جهت تأیید مدعا را دارد. نتیجه بحث حاکی است که حدیث استغاثه به لحاظ سندی با ضعف راویان و عدم اتصال سندی مواجه است و در دلالت محتوایی آن بر انگاره اختیاری بودن ظهور، با اشکالات متعددی در ارزیابی متنی، کلامی- عقلی، تحلیل ساختاری، واژگانی و زمینه ای روبروست. در نتیجه این انگاره با اتکاء به حدیث استغاثه قابل پشتیبانی نیست و لازم است با توسل به دلایل دیگر تقویت شود.
۵۴۳.

بازخوانی بنیان های حکمرانی خوب در قرآن کریم با محوریت داستان ذوالقرنین(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۲ تعداد دانلود : ۲۴
حکمرانی خوب به معنای مدیریت عادلانه، مسئولانه و اثربخش جامعه است که با تحقق عدالت اجتماعی، ارتقای رفاه عمومی و مبارزه با فساد، زمینه ساز ثبات و امنیت پایدار می گردد. اهمیت پژوهش حاضر در آن است که با تکیه بر قرآن کریم، الگوهای عینی حکمرانی مطلوب را بررسی و چارچوبی برای تبیین اصول رهبری الهی ارائه می دهد. هدف اصلی، واکاوی ویژگی ها و مأموریت های ذوالقرنین به عنوان نمونه ای برجسته از حکمرانی قرآنی است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی قرآن و تفاسیر معتبر، به شیوه ای نظام مند آیات مرتبط با ذوالقرنین در سوره کهف را شناسایی و تحلیل محتوایی کرده است. یافته ها نشان می دهد که ذوالقرنین دارای ویژگی هایی چون ایمان و توکل به خدا، حکمت و تدبیر، قاطعیت همراه با رأفت، فروتنی و عدالت ورزی بوده و مأموریت های او شامل برقراری عدالت، مبارزه با فساد، حضور میدانی، جلب مشارکت عمومی، عمران و آبادانی و تقویت توان دفاعی جامعه است. الگوی به دست آمده از این داستان، تصویری نظام مند از حکمرانی مطلوب بر پایه وحی ترسیم می کند که هم بر مشروعیت الهی و اقتدار حکیمانه استوار است و هم مشارکت مردم و بهره گیری بهینه از منابع را در اولویت قرار می دهد. این مطالعه نشان می دهد که بازخوانی عمیق داستان ذوالقرنین می تواند الگویی راهبردی و کاربردی برای رهبران معاصر جهان اسلام در جهت تحقق حکمرانی عادلانه و کارآمد مبتنی بر ارزش های الهی فراهم سازد.
۵۴۴.

بررسی مفهوم اصطلاح «مقبوله» و حجیّت آن از دیدگاه فریقین(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۳ تعداد دانلود : ۳۴
اصطلاح مقبوله یکی از اصطلاحات متداول نزد محدثان و فقیهان است. با این وجود، در مفهوم و حجیّت آن، اختلاف نظر دارند. گروهی در مفهوم مقبوله توسعه داده و آن را با متواتر و مشهور یکی دانسته اند و برخی دیگر، آن را به منزله ی اجماع در تصحیح حدیث می دانند. امّا مفهوم دقیق مقبوله چیست؟ اطلاق آن بر احادیث بر اساس چه شروطی است؟ و حجیّت آن نزد فریقین چگونه است؟ این مقاله با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و ابزار کتابخانه ای به بررسی آراء علمای فریقین درباره ی مفهوم مقبوله و حجیّت آن پرداخته و به پرسش های بالا در کنار طرح برخی دیگر از مباحث مرتبط: جایگاه مقبوله در دسته بندی احادیث، تفاوت و تشابه اصطلاح مقبوله با سایر مصطلحات حدیثی و مفید علم بودن روایت مقبوله پاسخ داده است. بر پایه ی یافته های این پژوهش، مقبوله حدیث ضعیفی است که به دلیل وجود قرائن و شواهدی از جمله: «شهرت عملی»، «تقویت خبر با قرائن خارجی»، «اجماع بر مضمون روایت»، «عدم طعن و انکار» و «نداشتن معارض» مورد پذیرش علما قرار گرفته است؛ هرچند آنان در تطبیق این شروط بر احادیث نیز گاه اختلاف کرده اند که نشان می دهد اصطلاح مقبوله نزد آنان اصطلاحی نسبی و اجتهادی بوده است.
۵۴۵.

هدف نهایی سیاست ورزی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۴۴ تعداد دانلود : ۱۶۰
برای تبیین رابطه اخلاق و سیاست، باید در هر کارِ ارزشی، ازجمله فعالیت های سیاسی، رابطه آن با نتیجه اش لحاظ شود؛ اگر فعالیتی، با هدف مورد نظر تناسب داشته باشد، «خوب» و اگر با آن ناسازگار و مانع تحقق هدف شود، «بد» است. افعال ارزشی به دو دسته کلی فردی و اجتماعی تقسیم می شود. هدف افعال اجتماعی، برآورده کردن نیاز های جامعه است. هر کاری که چنین هدفی را برآورده کند، «خوب»، وگرنه «بد» است. در تحقق اهداف، نباید صرفاً به اهداف مادی و دنیوی بسنده کرد، اهداف مادی مقدمه دستیابی به هدف اصلی و نهایی است. ارزش اخلاقی، زمانی مطرح است که حسن فعلی و حسن فاعلی، با هم مورد توجه قرار گیرد. برای شناخت اهم و مهم در مسائل سیاسی، باید ابتدا حسن فعلی فعالیت های مربوط را از نظر دین تشخیص داد. اگر هدف فعالیت های سیاسی، فقط منافع دنیوی باشد، دیدگاه متخصصان سیاست مقدم است. اگر آنان اختلاف نظر داشتند، باید به حاذق ترین آنها مراجعه کرد. اما در ملاحظه سعادت و منافع اخروی، باید مصالح نظام اسلامی و مردم مسلمان و دیدگاه اسلام را در نظر داشت. در اینجا باید نظر حاذق تر فرد در حوزه فقه سیاسی و اجتماعی، که دارای تجربه سیاسی موفق، متخصص ترین فرد در حوزه فقه، احکام سیاسی و اجتماعی و سرآمد در تشخیص مصالح نظام اسلامی و شناخت دشمن و دوست، متقی و پارسا و... مقدم و باید به او مراجعه کرد؛ این همان ولی فقیه می باشد.
۵۴۶.

عالم ذر میثاق و پیمان یا امتحان و آزمون(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۵۸ تعداد دانلود : ۱۶۴
بر اساس آیات و روایات، ازجمله اتفاقات مسلم در عالم ذر، اخذ میثاق و پیمان از انسان ها بوده است. ظاهر برخی ادله نقلی، نشان می دهد این کار صرفاً برای اتمام حجت از انسان ها نسبت به ربوبیت خدا انجام شده است، اما بررسی دقیق ، بیان کننده آن است که عهد و میثاق عالم ذر، به معنای آزمایش الهی و معیاری برای سنجش انسان ها بوده است. نوع واکنشی که انسان ها نسبت به آن میثاق انجام داده اند، معیار آن آزمون الهی بوده است؛ ازجمله می توان به این واکنش ها اشاره کرد: سبقت رسول خدا(ص) در اقرار به ربوبیت الهی، تعلل حضرت آدم(ع) نسبت به این عهد و مخالفت قلبی برخی انسان ها با عهد الهی. این دیدگاه ازآن رو قابل توجه است که می تواند زمینه را برای این نظر مهیا کند که مقام و منزلت انسان ها از عالم ذر تعیین و ثبت شده است.
۵۴۷.

Near-Death Experiences: An Ontological Perspective from the Quran and Ḥadīth(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۶۰ تعداد دانلود : ۲۰۸
SUBJECT & OBJECTIVES: Near-death experiences (NDEs) have garnered significant attention, particularly in recent years. Existing explanations in this field have often failed to provide a comprehensive analysis of these experiences due to their neglect of ontological and anthropological dimensions. This study aims to offer a religious ontological explanation of NDEs by drawing on Quranic verses and narrations related to the nature of the world and human existence.METHOD & FINDING: The study adopts a descriptive-analytical approach, utilizing Islamic religious texts to explore the immaterial dimension of the human soul and its connection to ʿĀlam al-Barzakh (the intermediate realm). According to religious teachings, when the soul's attention to the body diminishes and sensory faculties cease their activity, the soul, aided by the faculty of imagination, perceives phenomena. The faculty of imagination has several characteristics that may influence these perceptions, including the creation of unreal images, the retention of past observations, the potential influence of Satan, and its connection to the intermediate realm. Islamic scriptures describe existence as encompassing multiple realms, from Khazāʾin ʿind Allāh (the divine treasuries) to ʿĀlam al-Dunyā (the material world), with the intermediate realm bearing significant similarities to NDEs. CONCLUSION: From the perspective of religious literature, it appears that when the soul's attention to the material dimension decreases, it may enter the intermediate realm and experience real observations. These observations, however, occur for specific individuals and may, in some cases, be influenced by their imagination, leading to perceptions that are limited to imaginary constructs. This study highlights the importance of integrating ontological and anthropological dimensions into the analysis of near-death experiences, offering a framework rooted in Islamic teachings.
۵۴۸.

ملامح الصراعات الوجودية في روايات مصطفي محمود «رواية المستحيل نموذجاً»(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۹ تعداد دانلود : ۱۰۶
ظهرت الفلسفه الوجودیه نتیجه الحربین العالمیتین التی خلفتا الظلام، والشک للجمیع. حاولت هذه المدرسه أن تضئ العالم بالرجوع إلی الفرد، وقدراته، فهذا هو معنی أسبقیه الوجود علی الماهیه؛ فالمرء لدیه الحریه فی اتخاذ الخیارات، وبناء کیانه المنفرد. ولم یقتصر عمل الوجودیین علی میدان الفکر، والفلسفه؛ بل ارتبط بالعمل الروائی، والقصصی منذ بدایته، وکان مصطفی محمود له مساهمات فکریه وفلسفیه واسعه فی أدبه. بناء علی هذا یحاول البحث أن یدرس روایه "المستحیل" لمصطفی محمود وفق المذهب الوجودی، مستخدماً المنهج الوصفی التحلیلی الفلسفی. تظهر النتائج أنّ أهم الصراعات الوجودیه کانت حاضره فی روایه "المستحیل"؛ فقد ظهر القلق فی مغامرات شخصیات الروایه. فکانت محاولات "حلمی" و "فاطمه" تتمثل فی الهروب من القلق بالنسیان، والقمار، والعلاقات الجنسیه، فمرجع القلق کان فی القرارات الشخصیه، والرغبات المتعدده عند البطلین. وأما الحریه فظهرت بصورتین متناقضتین، صوره السلطه الأبویه متجذره فی مجتمع الروایه، والرؤیه المتحرره الواقفه ضد الأعراف، والقوانین السائده. ومن غیاب الحریه کان مولد الاغتراب، ورتابه البطل، وکسله. فهناک إرتباطاً وثیقاً بین الثقه بالنفس، وإنعدام المشاعر الشفافه، واللامعیاریه، والشذوذ عن المجتمع، واخلاقه، وانفصال الفرد، واغترابه عن نفسه، وعن المجتمع. وکذلک ظهرت علاقه الأنا والآخر بصوره جدلیه زاخره بالمشاحنات، والصراعات المتواصله فی الأسره داخل مجتمع الروایه، ففشل هذه العلاقات کان نتیجه سلب ذات الآخر، والسیطره علیه من قبل الطرفین.
۵۴۹.

جنبش سوامینارایان: از تعالیم فرقه ای محلی تا حمایت امپراتوری بریتانیا و گسترش جهانی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۵ تعداد دانلود : ۶۳
جنبش سوامینارایان یک جنبش مذهبی هندوست که توسط سوامینارایان در قرن هجدهم و نوزدهم میلادی تأسیس شد و تا کنون میلیون ها پیرو در سراسر جهان جذب کرده است. این جنبش به معابد باشکوه، جشن ها و فعالیت های اجتماعی شناخته می شود و در هند و کشورهایی مانند آمریکا، استرالیا و امارات نفوذ گسترده ای دارد. سازمان های مختلفی آن را اداره می کنند که برجسته ترین آنها BAPS است. BAPS به عنوان سازمانی بین المللی، معابد، مراکز فرهنگی و مدارس بسیاری را مدیریت می کند و در فعالیت های بشردوستانه، از جمله امداد در بلایا و کمک به فقرا، مشارکت دارد. در برخی رویکردهای انتقادی، مقام سوامینارایان به عنوان موجودی مطلق به چالش کشیده شده است و پیروان او به انحراف از متون ودایی و اصول اصیل هندوئیسم، انباشت ثروت غیرقانونی و تقلب متهم شده اند. هدف این مقاله بررسی جامع فعالیت ها، تعالیم و تأثیرات سوامینارایان بر فرهنگ هندو و نقدهای وارد بر این جنبش؛ همچنین تحلیل ریشه های سیاسی آن و نقش حمایت های استعماری بریتانیا در توسعه آن است. این پژوهش، کیفی و کاربردی است و با روش توصیفی تحلیلی و گردآوری داده ها از منابع کتابخانه ای و متون تاریخی انجام شده است.
۵۵۰.

تبیین چیستی و چگونگی تجربه های نزدیک به مرگ در پرتو فلسفه صدرایی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۳ تعداد دانلود : ۴۵
تجربه نزدیک به مرگ از مسائلی است که اخیراً جذابیت عمومی پیدا نموده و از طرفی دغدغه هایی را در جامعه علمی ایجاد کرده است. تاکنون با مبانی مختلف، تبیین های گوناگونی از آن صورت گرفته است. مقاله حاضر با تکیه بر فلسفه صدرایی و با استفاده از روش توصیفی_تحلیلی در تلاش برای ارائه تبیینی فلسفی از چیستی و چگونگی این تجربه ها است. نتیجه تحقیق با توجه به برخورداربودن انسان از ساحت مثالی تجردی در کنار ساحت جسمانی، این است که افراد تجربه گر، با قطع یا کاهش علقه یا توجه کمتر به بدن مادی، بر مرتبه مثالی و خیالی متصل خود متمرکز شده اند و اموری را ادراک کرده اند. این افراد در صورت رهایی از ویژگی های خیال و مثال متصل، همانند: الف) مخزن و ارائه دهنده صور حسی بودن، ب) صورت ساز بودن، ج) محل جولان شیطان بودن، به عالم مثال منفصل، منتقل می شوند و اموری از آن عالم را درک می کنند. با توجه به نادر بودن افراد توانمند جهت رهایی از قوه خیال، آنچه عموم مشاهده گران تجربیات نزدیک به مرگ درک کرده اند، در مرتبه خیال و مثال متصل آن ها بوده است. آنچه تجربه گران در مثال متصل یا منفصل از امور نامتعارف دیده، شنیده، لمس کرده، چشیده یا بوییده اند، همگی با کمک حواس باطنی ایشان بوده است. براساس نقش مستقیم نفس در ادراک، کسی که به تجرد مثالی برسد، دنیای مادی را هم می تواند ببیند، بلکه بهتر ببیند.
۵۵۱.

بررسی انتساب شعر مورد استشهاد سها در نقد قرآن به زید بن عمرو بن نُفَیل(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۰ تعداد دانلود : ۳۳
یکی از دلایل سها در اثبات ادعای خود مبنی بر اقتباس قرآن از سایر اندیشه ها تکرار مضمون شعر زید بن عمرو در قرآن است. او مدعی است که چون مفهوم مذکور در شعر زید منعکس شده است، ناگزیر این مفهوم قرآنی برآمده از آن است. یکی از روش های پاسخ موردی به این ادعا، بررسی انتساب شعر به شاعر است، زیرا با رد انتساب آن به شاعر جاهلی، امکان اثبات تقدم شعر بر قرآن و اقتباس آن از مضمون شعر وجود ندارد. بنابه بررسی انجام شده، بیت مذکور از طریق مبرد در تفاسیر آمده، از طریق ابن بری در لغتنامه ها نقل شده است و کتاب های البدایه و النهایه، تاریخ دمشق و سیر أعلام النبلاء نیز آن را آورده اند، اما باید گفت که همه طرق آن مقطوع است. از سه طریق مغازیِ ابن اسحاق نیز فقط در نقل زیاد بن عبدالله بکائی موجود است. در آن، طریق ابن اسحاق به زید بن عمرو مشخص نیست و دو مسیر محتمل وی به زید نیز به آل زبیر می رسد که اینان در مظانّ جعل شعر با هدف فضیلت سازی برای خاندان خود هستند. روایت مفرد هشام بن عروه زبیری از پدرش نیز مردود است. همچنین ابن اسحاق به ساخت شعر برای افراد متهم است. در طریق اغانی نیز شعر به هشام بن عروه می رسد. تمام نقل های هشام، چه در اغانی و چه در سیره به سعید بن زید که از جاعلان حدیث «عشره مبشّره» است بازمی گردد و احتمال ساختگی بودن شعر را تقویت می کند.
۵۵۲.

تحلیل انتقادی دیدگاه ابن تیمیه درباره کارکرد عقل و نسبت آن با ظهور لفظی، در تفسیر قرآن(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۰ تعداد دانلود : ۵۰
شناخت محدوده کاربرد عقل در تفسیر قرآن، همواره خاستگاه اختلاف های فکری، مذهبی و اجتماعی بین مسلمانان بوده که گاه به درگیری نظامی و تکفیر یکدیگر منجر شده است. ازجمله جریان هایی که در این مورد، دیدگاهی خاص دارد، جریان سلفی گری و وهابیت است که ابن تیمیه، از مهم ترین عالمان این جریان به شمار می آید و به عقل گریزی مشهور است. این پژوهش، با روش توصیفی، تحلیلی و انتقادی، کارکرد عقل و نسبت آن با ظهور لفظی را از دیدگاه ابن تیمیه، بررسی کرده و به این نتیجه دست یافته است که: 1) او در مقام نظریه پردازی و بحث تئوریک دچار اشتباه است. او در مقام بیان دیدگاه خود درباره عقل، هم زمان به حجیت عقل ظنی و عدم اعتبار عقل برهانی قائل است؛ و نیز باوجود استدلال های نظری فراوان، جز عقل ضروری را نمی پذیرد؛ همچنین در این راستا، علوم عقلی (فلسفه و کلام) را به طورکلی انکار می کند. 2) علی رغم اینکه گاهی او در بحث مبنایی، عقل گرایی سترگ است ولی در مقام تطبیق و به هنگام استناد به عقل در کنار سایر دلایل، در عقل گریزی چابک است و سخت ترین حمله ها را به آن، روا داشته است به گونه ای که گویا دشمنی مثل عقل وجود ندارد. 3) ابن تیمیه به نقش عقل در شکل گیری ظهور لفظی، بی توجه بوده است.
۵۵۳.

مَگَر زِ مِصر به کَنعان «بَشیر» می آیَد (کارْبُرْدِ واژه «بَشیر» دَر بیْتی از سَعْدی)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۵ تعداد دانلود : ۴۰
نویسنده در مقاله پیش رو، به بررسی بیتی از اشعار سعدی شیرازی پرداخته است. در این بیت، کاربرد واژه «بشیر» بررسی و از جوانب مختلف معنایی و لغوی به آن پرداخته شده است.  
۵۵۴.

تحلیل و بررسی نگاشت های استعاری و طرح واره های تصویری در سروده های رضوی کودکانه «درخت پُر گل سیب» بر اساس نظریه جانسون(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۲۸ تعداد دانلود : ۲۷۸
یکی از رویکردهای استعاره مفهومی، طرح واره تصویری است که در آن به بیان ساز و کارهای ذهنی و شناختی می پردازد، نقش مهمی در ساماندهی معانی و مفاهیم دارد. پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و در چهارچوب نظریه معناشناختی، میزان کارکرد طرح واره حوزه حجمی، حرکتی و قدرتی با تکیه بر نظریه معناشناسی، نشان می دهد. برای این منظور، از میان 24 بیت برگزیده از مجموع 50 بیت این قصیده، 10 مورد از طرح واره های تصویری جهت القای مفهوم در ذهن خواننده استفاده شده اند. از این میانگین، 4 طرح واره مربوط به طرح واره های حجمی و 2 طرح واره مربوط به طرح واره های قدرتی و باقی را طرح واره حرکتی تشکیل می دهد. از نظر فراوانی، طرح واره حرکتی بالاترین سهم را در القای مفهوم به مخاطب و همچنین همسو با شعر رضوی بازنمود اصلی را داراست. و علت آن این است که مفاهیم انتزاعی مانند شادی و نشاط، کوشش و کار، خلاقیت و نوآوری کودک، نیازمند حرکت، جنبش و فعالیت کودک است. افزون براین، طرح واره تصویری قدرتی نیز بعد از طرح واره حرکتی جایگاه دوم را در سروده های کودکان به خود اختصاص داده است. این امر نیز به خاطر موانعی است که خواسته یا ناخواسته در مسیر دنیای پاک کودکانه قرار می گیرد و کودک می خواهد آن مانع دور زده یا از سر راه اهداف خویش بردارد. همچنین طرح واره حجمی کمترین حضور را در شعر کودک دارد. حضور میزان کم این طرح واره هم در راستای بیان مفاهیم انتزاعی همچون غم و غصه است تا آن را برای کودکان ملموس و عینی سازد. در مجموع این سه طرح واره بیشتر با جهان کودک سازگار است.
۵۵۵.

بن بست شکاکیت اخلاقی در ترازوی قرائن تجربی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۰۲ تعداد دانلود : ۱۹۵
از عصر جدید پژوهش های فلسفی درباره اخلاق بیشتر مورد توجه فیلسوفان قرار گرفته است و  در دوره کنونی نیز گسترش اطلاعات در مورد تفاوت ها از جمله تفاوت های اخلاقی میان جوامع، سبب ظهور مجدد شکاکیت اخلاقی گردید. در واقع با گسترش ابزار ارتباطی، شواهد تجربی مهمی که از تفاوت جوامع مختلف در حوزه ارزش های اخلاقی حکایت داشت بدست آمد. گروهی از فیلسوفان با تکیه بر شواهد تجربی بدست آمده تلاش نمودند تا از شکاکیت اخلاقی دفاع نمایند. مساله ای که در پژوهش حاضر بدان پرداخته شد بررسی این مساله است که آیا شواهد تجربی منطقا به شکاکیت اخلاقی منجر می شود؟ پژوهش حاضر با روش توصیفی – تحلیلی و با رویکرد انتقادی تلاش نمود تا نشان دهد که استدلال مبتنی بر شواهد تجربی در دفاع از شکاکیت اخلاقی از ضعف و نقص منطقی رنج می برد و  بر این نتیجه تاکید نمود که نسبیت گروی توصیفی منطقا نمی تواند به شکاکیت اخلاقی منجر گردد.
۵۵۶.

علم، دین و نسبت آن دو از منظر ابوالحسن عامری(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۲۰ تعداد دانلود : ۲۰۹
مسأله ی موردبحث در این نوشتار، تعریف، ویژگی ها، ماهیت و نسبت علم و دین از منظر ابوالحسن عامری است. عامری علم و دین را دارای ماهیتی عقلی می داند و اندیشه های او در این زمینه در منظومه ی فکری فیلسوفان اسلامی قابل بررسی است. او علم را به دو دسته ی دینی و حکمی تقسیم می کند و برای هر یک اقسامی برمی شمرد. به عقیده ی وی، علم تنها در چارچوب عقل معنا می یابد و ماهیتی عقلی دارد. دین از منظر عامری، مجموعه ای از گزاره های علمی و عملی از منبعِ وحی و دارای ضرورت عقلی است که توسط عقل تامّ و مجرد نبی درک می شود و وحی از نظر او دریافت حقایق مفاض توسط عقل پیامبر از جانب خدا است. براین اساس، هیچ یک از علوم با دین در تعارض نیستند و دین از مرتبه ای بالاتر برخوردار است. عامری در نسبت میان علم و دین، آن ها را تجلی های یک حقیقت واحد می داند و تمامی تحلیل های او باید در این چارچوب کلی درک شوند.
۵۵۸.

بررسی انتقادی چیستی و چرایی تربیت در «مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی جمهوری اسلامی ایران»(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۰۴ تعداد دانلود : ۳۶۹
«مبانی نظری تحول بنیادین» به دلیل اهمیت و جایگاه بلندی که در تدوین سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و ازهمین رو به سبب نقش مؤثری که در سامان دادن و اصلاح نظام تعلیم و تربیت در جمهوری اسلامی ایران دارد، لازم است پیوسته مورد بررسی و نقد و بازخوانی قرار گیرد. این مقاله تعریف و اهداف تربیت را که در این سند تحت عنوان چیستی تربیت و چرایی تربیت مطرح شده اند، بررسی کرده و برخی کاستی های نیازمند بازخوانی و اصلاح را یادآور شده است. روش مورد استفاده در این پژوهش، نقد درونی و بیرونی است. مهم ترین کاستی ها در بخش چیستی تربیت عبارت اند از: ابهام و اشکال در روش شناسی؛ ابهام و تداخل در مفاهیم کلیدی؛ و ابهام در مفهوم هویت؛ و در بخش چرایی تربیت، مهم ترین کاستی ها عبارت اند از: انتخاب عنوان های نامناسب؛ ابهام در هدف غایی؛ روشن نبودن هدف کلی؛ ضابطه مند نبودن بیان اهداف واسطی؛ بیان نشدن مستندها و ادله اهداف واسطی؛ روشن نبودن رابطه اهداف میانی با هدف کلی؛ و عدم جامعیت اهداف میانی.
۵۵۹.

سهم تراجم نگاری در انتقال داده های فرهنگی و اجتماعی مصر؛ بررسی موردی «درر العقود» و «المقفی الکبیر»(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۷ تعداد دانلود : ۲۹
تراجم نگاری ها علاوه بر ثبت زندگی نامه افراد، ظرفیت بالایی در انتقال داده های فرهنگی و اجتماعی و تمدنی جوامع اسلامی دارند. با وجود این، در پژوهش های معاصر، این منابع غالباً به مثابه منبعی رجالی یا کمکی برای مطالعات حدیثی تلقی شده و کارکرد آن در بازسازی تاریخ اجتماعی کمتر به صورت مستقل بررسی شده است. پژوهش حاضر مبتنی بر روش توصیفی- تحلیلی و رویکرد تطبیقی با تمرکز بر دو اثر برجسته تقی الدین احمد بن علی مقریزی (م ۸۴۵ ق)، یعنی «درر العقود الفریده فی تراجم الأعیان المفیده» و «المقفی الکبیر»، می کوشد سهم تراجم نگاری را در انتقال داده های فرهنگی و اجتماعی مصر در سده های میانه اسلامی تحلیل و مقایسه کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که «درر العقود» با تمرکز بر معاصران مقریزی، بیش از آنکه اثری صرفاً رجالی باشد، منبعی غنی برای شناخت زندگی روزمره، مناسبات اجتماعی، وضعیت اقتصادی، نقش صوفیه و جایگاه زنان در مصر مملوکی است. در مقابل، «المقفی الکبیر» با دامنه تاریخی و جغرافیایی گسترده تر، داده های مهمی درباره ساختار قدرت، سیاست مذهبی، شبکه های علمی و روابط تمدنی مصر ارائه می دهد. برآیند این بررسی نشان می دهد که مقریزی با پیوند دادن شرح حال افراد به بسترهای اجتماعی و فرهنگی، الگویی از تراجم نگاری با کارکرد تاریخ نگاری اجتماعی و فرهنگی عرضه کرده است.
۵۶۰.

گونه شناسی تفاسیر مختلف از امام علی(ع) در میان علویان ترکیه و تحلیل عوامل موثر بر شکل گیری آن ها

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۳ تعداد دانلود : ۳۵
علویان ترکیه یکی از مهم ترین اقلیت های دینی و فرهنگی این کشور به شمار می روند که تاریخ و هویت آنان با نام و سیره امام علی(ع) پیوندی عمیق دارد. در اندیشه و آیین علوی، امام علی(ع) نه تنها پیشوای دینی، بلکه مظهر حقیقت، عدالت و انسان کامل تلقی می شود. بااین حال، در بستر تحولات فکری و اجتماعی ترکیه معاصر، برداشت های متنوعی از جایگاه و مقام امام علی(ع) پدید آمده است که هریک بازتابی از دگرگونی های درون دینی، سیاسی و فرهنگی جامعه علوی به شمار می آیند. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی چگونگی بازنمایی امام علی(ع) در گفتمان های گوناگون علویان ترکیه و تبیین نقش این بازنمایی ها در بازتعریف هویت دینی و فرهنگی آنان است. در این چهارچوب، مقاله به گونه شناسی برداشت های گوناگون از امام علی(ع) در گفتار علویان امروز ترکیه می پردازد و می کوشد تحلیلی نظام مند از این تنوع تفسیری ارائه دهد. علوی گری در این بستر، نه سنتی ایستا، بلکه گفتمانی پویا و چندلایه است که در آن، بازنمایی های مختلف از حضرت علی(ع) مبنای هویت سازی، مشروعیت دینی و سامان دهی کنش اجتماعی تلقی می شود. پژوهش حاضر بر پایه تحلیل منابع ترکی استانبولی، مشاهدات میدانی در استانبول و بررسی گفتمان نهادهای علوی سامان یافته و پنج تفسیر اصلی را شناسایی کرده است: ۱. تفسیر شیعی، که امام علی(ع) را به عنوان امام معصوم و مرجع اعتقادی در چهارچوب تشیع امامی می فهمد؛ ۲. تفسیر محافظه کارانه، که او را حافظ سنت و هویت قومی ترک می داند؛ ۳. تفسیر ایدئولوژیک، با تأکید بر عدالت خواهی و کنشگری اجتماعی امام علی(ع)؛ ۴. تفسیر فرهنگی، که در پی بازسازی پیوندهای آیینی سنتی در ساختار شهری است؛ و ۵. تفسیر علوی گری بدون امام علی(ع)، که به بازتعریف علوی گری به مثابه هویتی فرهنگی و فرادینی می پردازد. از درون این قرائت ها، پنج چهره متمایز از امام علی(ع) پدیدار می شود: علیِ امام، علیِ قدسی، علیِ تُرک شده، علیِ نمادین و حذف امام علی(ع) از علوی گری. یافته های پژوهش نشان می دهد که این بازنمایی ها، ضمن انعکاس تحولات معرفتی و اجتماعی علویان، نقش مهمی در تداوم یا دگرگونی هویت دینی و قومی آنان در عصر مدرن ایفا کرده اند.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان