درخت حوزه‌های تخصصی

سفالگری از دیرباز یکی از بسترهای مهم تجلی عناصر فرهنگی ایران بوده است. نقش مایه های تزئینی به کاررفته در این هنر، ریشه در فرهنگ، ادبیات، مذهب و اقتضائات سیاسی داشته و با خلاقیت هنرمندان ایرانی به شیوه هایی نوآورانه جاودانه شده اند. در این میان، نقش مایه درخت واق یا درخت سخنگو، یکی از برجسته ترین عناصر تزئینی است که به ویژه در دوره ایلخانی موردتوجه هنرمندان قرار گرفته است. این نقش مایه که ترکیبی از عناصر طبیعی، تخیلی و اسطوره ای است، در کاشی های زرین فام تخت سلیمان به کار رفته و بازتاب دهنده پیوند عمیق میان انسان، طبیعت و حیوانات است. پاسخ گویی به این پرسش که چرا در اوایل حکومت ایخانی در کاخ «آباقاخان» در تخت سلیمان این نقش مای موردتوجه و اجرا هنرمندان بوده، مورد هدف این پژوهش بوده و سعی شده است ضمن معرفی تصویری نمونه ها به زیرساخت های فرهنگی مرتبط نیز پرداخته شود. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی، تحلیلی و تاریخی و با استفاده از تصویربرداری از نمونه های تاریخی به این نتیجه دست یافته است که نقاشان کاشی های زرین فام تخت سلیمان، به جای ترسیم انسان -که معمولاً در نقاشی های مرتبط با درخت سخنگو محوریت داشته است- حیوانات غیراهلی نظیر: گوزن، آهو و خرگوش را به تصویر کشیده اند. انتخاب حیوانات وحشی به جای انسان می تواند بازتاب دهنده گرایش طبیعت گرایانه سلجوقیان و مغولان باشد. این انتخاب هم چنین نشان دهنده تأثیر فرهنگ مغول بر هنر ایرانی است؛ فرهنگی که حیوان ریخت انگاری را به عنوان یکی از عناصر برجسته خود وارد ادبیات و هنر کرده بود. درخت واق که ریشه در فرهنگ عامیانه ایران و جهان دارد، نمادی از ارتباط عمیق میان انسان، طبیعت و موجودات زنده است. این مفهوم اسطوره ای با مفاهیمی چون قداست طبیعت و پیوند جهان انسانی با جهان طبیعی گره خورده است. بازنمایی این نقش مایه برروی کاشی های زرین فام تخت سلیمان نشان دهنده تلاش هنرمندان برای انعکاس چنین مفاهیمی بوده است که هنرمندان دوره ایلخانی آن را به شیوه ای نوآورانه بازآفرینی کرده اند.

پژوهش های علمی و میدانی-آزمایشگاهی در حوزه آثار تاریخی و فرهنگی با چالش های متعددی روبرو هستند، از جمله بی توجهی به اولویت علوم آزمایشگاهی در سیاست گذاری ها و برنامه های اجرایی، نبود یا ضعف تجهیزات و امکانات آزمایشگاهی مناسب و کارآمد، عدم تخصیص منابع مالی کافی برای پژوهش های آزمایشگاهی، و نبود یا ضعف مقررات برای نظام مند کردن نمونه برداری از اشیاء و آثار تاریخی. نمونه برداری، اساس بسیاری از پژوهش های آزمایشگاهی مبنای میراثی است که فراتر از مقررات علمی، نیازمند چارچوب مشخص و روشنی از مقررات حقوقی است؛ چارچوبی که الزامات و ملاحظات قانونی داخلی کشورها را، به ویژه در صدور مجوزهای نمونه برداری از اشیاء و بافت های تاریخی، رعایت کند. فرایند نمونه برداری و انجام آزمایش از نمونه های آثار تاریخی، به ویژه در باستان سنجی، تحت تأثیر محدودیت های سیاسی و امنیتی قرار دارد. محدودیت ها، دسترسی به روش ها و فناوری های پیشرفته را برای پژوهش های فرهنگی و تاریخی دشوار ساخته و از سوی دیگر، نیاز به انجام چنین پژوهش هایی در خارج از کشور، وابستگی به مراکز خارجی را در ایران افزایش داده است. در شرایطی که نوسان روابط سیاسی با کشورهای پیشرفته (عمدتاً غربی) مانع از اقدامات مؤثر در فعالیت های آزمایشگاهی–مانند واردات تجهیزات، راه اندازی آزمایشگاه های جامع و پیشرفته، یا ارسال نمونه به آزمایشگاه های مرجع خارجی – می شود حداقل می توان بر تدوین قوانین و دستورالعمل هایی تمرکز کرد که فرآیند نمونه برداری در داخل کشور را تسهیل و نظام مند سازد. این رویکرد، پژوهش ها را با کم ترین موانع اداری و فنی و دور از سلایق فردی و نگرش های شخصی پیش می برد. چنین امری می تواند ابزار مناسبی برای مدیران و پژوهشگران در توجیه ضرورت پژوهش های آزمایشگاهی در عرصه میراث فرهنگی باشد، از سردرگمی و آشفتگی اداری-پژوهشی جلوگیری کند، و در نهایت بستری برای پیشرفت های علمی مستقل در علوم باستان شناختی و حفاظت بهتر از میراث فرهنگی ایران فراهم آورد.

پیوندهای تاریخی ایران و شرق دور، به ویژه با چین به روزگار کهن سال برمی گردد. سوای پیوندهای تاریخی و بازرگانی شناخته شده، فروپاشی شاهنشاهی ساسانی، بهانه تغییر معنادار موقعیت سه سرزمین چین، سیلا و ژاپن در متون فارسی، به ویژه منابع پساساسانی شده است. با فروپاشی شاهنشاهی ساسانی و پناهندگی «پیروز»، فرزند «یزدگرد سوم»، به همراه همراهان و هزاران هنرمند به دربار تانگ، فصلی متفاوت در پیوندهای ایران و شرق دور گشوده شد. امپراتوران تانگ در چین، پیروز را به عنوان شاه قانونی پارس پذیرفتند و بسی حمایت کردند؛ این حمایت تا فروپاشی دودمان تانگ ادامه یافت؛ با فروپاشی شاهنشاهی تانگ، موقعیت بازماندگان ساسانیان از دست رفت و بسیاری از آنان قتل عام شدند؛ در چنین شرایط وخیمی، آنان دست یاری به سوی دو سرزمین هم مرز، یعنی سیلا و ژاپن دراز کردند؛ متون فارسی بسیار گسترده و معنادار بر روی سیلا تمرکز کرده اند؛ نامیدن بسیلا به جای سیلا در متون فارسی نیز بسی معنادار است؛ ژاپن، در سنجش با دو نام کرانمند چین و سیلا، هیچ رنگ و بویی در متون فارسی ندارد؛ گویی ایرانیان نمک شناس با کرانمندسازی جایگاه دو سرزمین چین و سیلا، قدرشناسی خود را بدین گونه نشان داده اند؛ آنجا که این دو سرزمین استوارانه با باورهای دینی زرتشتی، ازجمله «پیدایی نجات بخشان فرجامین جهان» در هم آمیخته اند.

نقش برجسته های برجای مانده از دوره ساسانیان، به ویژه نقوش پیروزی شاپور اول بر رومیان، در کنار کتیبه ها و منابع تاریخی از مهم ترین آثار برای تحلیل رخدادهای تاریخی و مناسبات ایران و روم در این دوران هستند. پنج نقش برجسته بزرگ صخره ای در پی پیروزی های شاپور اول بر رومیان در فاصله سال های ۲۴۴ تا ۲۶۰میلادی در استان فارس ایجاد شدند. این نقوش شامل سه نقش برجسته در بیشاپور(بیشاپور ۱، ۲ و ۳)، دارابگرد/ داراب و نقش برجسته نقش رستم است. تعیین هویت امپراتوران رومی نمایش داده شده بر این نقش برجسته ها همواره با اختلاف نظرهایی بین پژوهشگران همراه بوده است. در دیدگاه های مختلف امپراتوران رومی بر نقش برجسته ها شامل: گردیانوس سوم، فیلیپ عرب، والریانوس، ماریادس یا سیریادس انطاکیه ای، بالبینوس و پوپینوس معرفی شده اند. در پژوهش حاضر تلاش شده، ضمن معرفی دیدگاه های مختلف پژوهشگران درباره امپراتوران رومی بر این پنج نقش برجسته شاپور اول، با روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر شواهد سکه شناختی، داده های باستان شناختی و اطلاعات منابع تاریخی نسبت به تعیین هویت امپراتوران رومی نمایش داده شده بر این نقوش تلاش شود و نظرات نهایی که مورد توافق بیشتری است ارایه گردد.

روحانیان زرتشتی یکی از مهم ترین نهادها و طبقات دوران ساسانی بودند که تقریباً برای خود حق مداخله در تمامی شئون زندگانی مردم را از پایین ترین سطوح تا عالی ترین سطوح این جامعه قائل بودند. باوجوداین به درستی شناخته نشده اند و مجهولات بسیاری درباره آنها وجود دارد. درمقاله پیش رو که اطلاعات آن به شیوه کتابخانه ای گردآوری شده و روش پژوهش آن توصیفی-تحلیلی است، در دو بخش در جهت روشن ساختن گوشه هایی از وضعیت این طبقه مهم به پژوهش پرداخته شده است. در بخش نخست این باور به چالش کشیده شده است که رییس طبقه موبدان زرتشتی حق عزل شاهان را دارا بوده و در مسئله تعیین شاه تأیید نهایی با او بود و در بخش دوم با نگاهی به چگونگی ارتباط میان روحانیان زرتشتی و مبلغان روبه افزایش مسیحی نشان داده شده که عملاً دین زرتشتی که دین رسمی شاهنشاهی هم بود بازیچه دست سیاست و سیاستمداران دوران ساسانی بوده است و روحانیان و به ویژه رییس و بزرگ آنها گاه برخلاف مصالح مذهبی برای حفظ منافع طبقه ممتاز جامعه، که خود هم جزوی از آن بود، از دغدغه های مذهبی و دینی صرف نظر می کرد. 

پژوهش های باستان شناختی پیشین در منطقه ماهیدشت بیشتر متمرکز بر دوره پیش ازتاریخ منطقه بوده و به رغم اهمیت این دشت بزرگ و مهم، تقریباً اطلاعاتی از دوره تاریخی آن در دست نیست. سرتاسر دشت ماهیدشت و به ویژه بخش شمالی آن پر از تپه های بزرگ و کوچک دوره پیش ازتاریخ و دوره تاریخی است که درمیان این زیستگاه های باستانی قواخ تپه به واسطه وسعت، توالی استقرار و اهمیت یافته های سطحی، شایسته توجه ویژه است؛ از این رو، در این نوشتار با روش توصیفی- تحلیلی و رویکرد تاریخی تلاش می شود قواخ تپه و یافته های سطحی آن مورد بررسی و مطالعه قرار گیرد و درنهایت به این پرسش ها پاسخ داده شود که: 1. قواخ تپه دارای بقایای چه دوره هایی است و روند گسترش محوطه به چه شکلی بوده است؟ 2. یافته های شاخص قواخ تپه درخصوص کارکرد محوطه، چه اطلاعاتی ارائه می دهند؟ نتایج مطالعه یافته های سطحی نشان می دهد که قواخ تپه استقرار با اهمیتی است که حداقل از دوره مفرغ و احتمالاً پیش از آن شکل گرفته و در عصر آهن III و دوره اشکانی به اوج رونق و آبادانی خود رسیده است. درمیان یافته های سطحی، پاشنه در آشوری به دست آمده از محوطه، حاکی از وجود ساختمانی به سبک دوره آشورنو در محوطه است که با توجه به متون میخی مرتبط با وضعیت سیاسی زاگرس مرکزی در این دوره، احتمالاً سرنخی از وجود یک بنای دوره آشور نو در این محوطه است. کشف گنجینه سکه های به دست آمده از محوطه علاوه بر نشان دادن اهمیت محوطه در دوره سلوکی/ اشکانی، احتمالاً سرنخی از ارتباطات تجاری دور بُرد ساکنان این محوطه به عنوان یکی از مهم ترین استقرارهای باستانی امتداد جاده خراسان بزرگ در دشت ماهیدشت-کوزران است.

از دوره هخامنشیان تاکنون، ایرانیان به عنوان حاکمان بخشی از مسیر تجارت راه ابریشم، نقش امنیتی و پشتیبانی مسیر را برای کسب سود اقتصادی و ارتباطات فرهنگی در داخل سرزمین حاکمیتی خود انجام داده اند و چین تا اروپا را به هم متصل می کرد ه اند. سغدیان، به عنوان بخشی از حاکمیت شرق ایران، دارای نقش تأثیرگذار از اواسط قرن سوم تا هشتم میلای، در تجارت و ارتباطات بین منطقه ای برعهده داشتند و به نوعی در کنار تجارت راه ابریشم، آن را به شکل حضور در سرزمین چین به دیپلماسی صلح ابریشم، برای حضور خودشان تبدیل کرده اند. بازرگانان سغدی به عنوان یکی از گروه های ایرانی شرقی، همواره گونه ای از دیپلماسی هم زیستی جاده ابریشم پیش بردند، که از یک سوی با شناخت قدرت اقتصادی تجارت راه ابریشم، با هدف کسب منفعت اقتصادی، و از سوی دیگر صلح و دوستی میان سرزمین چین و اقوام دیگر این مسیر استفاده کردند، تا جایگاه خود را تثبت کنند. یافته های باستان شناسی سغدیان از گذشته موردتوجه محققان غربی و شرقی قرار گرفته و به نوعی تاریخ هنر آن ها را معرفی کردند؛ در این میان یافته های جدید در دو دهه گذشته، شمال چین واقعیت حضور شایسته و دیپلماسی صلح ابریشم سغدیان را مورد تأکید قرار می دهد. در این میان یافته های به دست آمده از کاوش های باستان شناسی شمال چین -ازجمله یافته های قبور خانواده های سغدی- هرچند به صورت گزارش های اولیه، موردتوجه کاوشگران قرار گرفته است که می تواند با توجه به کتیبه ها، جنبه های هنری و معنوی، به ویژه نقاشی های دیواری، جایگاه سغدیان در سرزمین چین مورد بررسی قرار دهد. مهم ترین هدف این پژوهش شناساندن یافته های سغدیان در شمال چین برای مخاطبان ایران فرهنگی و به تصویر کشاندن اهمیت حضور آن ها در موقعیت جغرافیایی جدیدشان، در سرزمین چین است؛ در این راستا، پژوهش حاضر با روش تاریخی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای درصدد پاسخ به این پرسش ها است؛ حضور جوامع سغدی در شمال چین چگونه شکل گرفته است و چه ارتباطات فرهنگی را بین سرزمین ایران و چین نشان می دهد؟ نتایج پژوهش یافته های جدید سغدیان در شمال چین، حضور جوامع ابتداییِ بسته و سپس جامعه ای با تعامل فرهنگی با چینیان را مستند می نماید؛ به نظر می رسد آن ها به شکل خانواده های هنرمند، صنعتگر و بازرگان در سرزمین چین فعالیت خود را آغاز و به عنوان بخشی از خانواده های ایرانی نقش اقتصادی-فرهنگی خود را شکل دادند که در طی زمان می توان کنش فرهنگی مابین دو فرهنگ چین و سغدیان را به تصویر کشید.

در سال ۲۰۰۳م. کشف آرامگاه سنگی «ویرکاک»، رهبر کاروان سغدی، و همسرش «ویوسی» در شهر چانگ آن چین، نمونه ای بی نظیر از تلاقی باورهای زرتشتی و سنت های تصویری سغدی-چینی را در قالب 11قاب سنگی نمایان ساخت. این پژوهش با تمرکز ویژه بر چهار قاب پایانی، که مراحل سفر روان پس از مرگ را بازنمایی می کنند، نخستین تفسیر منسجم و مبتنی بر منابع اصیل زرتشتی (اوستا و متون پهلوی) از این بخش از آرامگاه را ارائه می دهد. تحلیل با بهره گیری از چارچوب نشانه شناسی تصویری و رویکرد تطبیقی دین پژوهانه انجام شده است. پژوهش حاضر مفاهیم محوری پایان فردی در معادشناسی زرتشتی شامل: دئنا، داوری مینوی، عبور از پل چینود و رسیدن به گرودمان، را با ساختاری روایی، دقیق و وفادار به متون بررسی می کند و نشان می دهد که این تصاویر، بازتاب مستقیم باورهای زرتشتی هستند. برخلاف برخی تفاسیر پیشین که حضور عناصر مانوی را مطرح کرده اند، این پژوهش با استناد به منطق درون دینی زرتشتی، تلفیق این دو سنت را مردود می داند. در سطحی فراگیرتر، این مطالعه نه تنها به بازشناسی سغدیان به عنوان واسطه های انتقال دین زرتشتی به شرق می پردازد، بلکه آرامگاه ویرکاک را به مثابه گواهی تصویری از چگونگی بازنمایی مفاهیم دینی ایرانی در بستر فرهنگی چین سده ششم میلادی معرفی می کند. این تحلیل، گامی نو در بازخوانی هنر تدفینی زرتشتی و فهم تطبیقی دین و تصویر در تاریخ فرهنگی ایران و آسیای شرقی است.

یکی از مهم ترین آسیب های وارده به برنزهای تاریخی، بیماری برنز است. بی توجهی به آثار مفرغی که دچار بیماری برنز شده اند، باعث تخریب و نابودی شی برنزی می شود. از این رو در بحث حفاظت از آثار برنزی، راهکارهای بسیاری ارائه شده است. با اینحال این روش ها به مرور دچار آسیب بیشتر به این اشیا شده و یا به دلیل هزینه بسیار بالا، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. یکی از مهم ترین روش هایی که برای درمان بیماری برنز ارائه شده است، استفاده از بازدارنده های خوردگی است. اما با توجه به سمیت و سرطان زا بودن این مواد، می توان با جایگزین کردن مواد طبیعی، تا حدودی بر این مشکل فایق آمد. هدف از این مقاله، امکان سنجی استفاده از بازدارنده های دوستدار محیط زیست شامل شیره انجیر سفید (Fisuse Caric) و عسل طبیعی به صورت هم افزا بر روی آلیاژی با ترکیب Cu-10Sn در حضور محیط خورنده سدیم کلرید 5/0 مولار است. با توجه به بررسی های انجام شده با دستگاه پتانسیومتری، نرخ خوردگی در زمان استفاده از این بازدارنده ها به صورت هم افزا در غلظت ppm1800، برابر با 6/14 است که قدرت بازدارندگی 50 درصد را نشان می دهد و دارای بازدارندگی از نوع پلاریزاسیون آندی است. در روش کاهش وزن نیز قدرت بازدارندگی در هفته چهارم در حضور محیط خورنده، 50 درصد گزارش شده است. در بررسی های SEM-EDX، مقدار محصولات خوردگی کلریدی کاهش یافته است، اما مهمترین عاملی که در تصاویر میکرسکوپ الکترونی روبشی مشاهده شده است، خوردگی حفره ای (Pitting Corrosion) و جدایش فازی شدید در زمینه این آلیاژهای شبه باستانی است.

درپیِ تحولات نوگرایانه در روسیه از زمان حکومت پتر کبیر (1682م-1725م)، نگاه این دولت به ایران تغییر کرد و ماهیت استعماری پیدا کرد. روس ها پس ازآن، نگاهی ویژه به ایالات شمالی ایران داشتند و تلاش می کردند در این مناطق نفوذ کنند. دراین میان ایالت استرآباد، جایگاهی ویژه برای دولت روسیه پیدا کرد؛ زیرا راه رسیدن آن ها به مناطق شرقی ایران و نزدیک شدن به هندوستان را تسهیل می کرد. روس ها تلاش زیادی کردند که در زمینه های مختلف به ویژه بُعد اقتصادی، بر منطقه استرآباد تسلط یابند. از سال 1293ق/1876م امتیاز ماهی گیری در سواحل ایرانی دریای مازندران و رودخانه هایی که به آن وارد می شد ازجمله سواحل استرآباد به تاجری روسی به نام لیانازوف واگذار شد. این امتیاز در سال های بعد نیز تمدید شد و پس از مرگ لیانازوف به فرزندانش واگذار شد و تا وقوع انقلاب اکتبر 1917م در دست این خانواده باقی ماند. اینکه، خاندان لیانازوف چه اقداماتی در منطقه استرآباد انجام دادند؟ و فعالیت های آن ها چه تأثیری در این منطقه به جای گذاشت؟ پرسش های اصلی پژوهش حاضر است. هدف : بررسی عملکرد شرکت تجاری لیانازوف در ایالت استرآباد. روش : در این پژوهش به روش توصیفی–تحلیلی و با استفاده از اسناد منتشرنشده وزارت امور خارجه، به پرسش ها پاسخ داده شده است. یافته ها و نتیجه : خاندان لیانازوف اگرچه به ساخت تأسیسات ماهی گیری و بناهایی همچون انبار، حمام، پل، و بیمارستان در منطقه استرآباد اقدام کردند، ولی سلطه آن ها بر فعالیت ماهی گیری و شیلات، دست تعدّی آن ها بر ساکنان محلی به ویژه ترکمن ها را باز گذاشت. این مسئله، برخورد با لیانازوف ها را اجتناب ناپذیر می کرد.

در روند پیروزی انقلاب اسلامی ایران، عوامل متعددی در بسیج مردمی و جهت دهی به کنش های اجتماعی و سیاسی اقشار مختلف جامعه نقش داشتند. یکی از نیروهای تأثیرگذار در این فرایند، رهبران دینی محلی بودند که با بهره گیری از پایگاه مذهبی، قومی و اجتماعی خود، توانستند در سازماندهی و همسویی جوامع محلی با انقلاب اسلامی ایفای نقش کنند. این مقاله با تمرکز بر نقش آیت الله ملک حسینی، به عنوان یکی از شخصیت های برجسته روحانی در استان کهگیلویه و بویراحمد، تلاش دارد چگونگی تأثیرگذاری وی بر جهت گیری سیاسی و دینی عشایر این منطقه را تبیین کند. پرسش اصلی مقاله آن است که رهبری دینی آیت الله ملک حسینی چگونه بر مشارکت عشایر کهگیلویه و بویراحمد در انقلاب اسلامی تأثیر گذاشت؟ مقاله با بهره گیری از روش تحلیل تاریخی- اجتماعی، و براساس منابع شفاهی، اسناد تاریخی، و خاطرات انقلابیون محلی، نشان می دهد که آیت الله ملک حسینی با برخورداری از مشروعیت مذهبی، خاستگاه ایلی و تسلط بر شبکه های سنتی قدرت در میان عشایر، توانست به مثابه حلقه واسط میان رهبری انقلاب و اقوام محلی عمل کند. وی با سخنرانی ها، ارتباط با علمای انقلابی، و مواجهه با نیروهای امنیتی پهلوی، نقش محوری در آگاهی بخشی، بسیج نیروها و دفاع از ارزش های دینی در سطح بومی ایفا کرد. یافته های پژوهش حاکی از آن است که رهبری دینی و سیاسی ملک حسینی یکی از عوامل اصلی پیوند ایلات کهگیلویه و بویراحمد با گفتمان انقلاب اسلامی بود؛ پیوندی که پس از انقلاب نیز استمرار یافت و در تثبیت ساختار جمهوری اسلامی در مناطق عشایری نقش مؤثری داشت.  

با گسترش صنایع و ظهور فناوری های نوین، میزان و تنوع آلاینده های محیطی به طور چشمگیری افزایش یافته است. در نتیجه، فرسایش آثار تاریخی در مجاورت مراکز آلاینده با پیچیدگی های بیشتری همراه شده و روند تخریب آن ها، به ویژه در فضاهای باز که از چند دهه اخیر آغاز شده است، در آینده شدت خواهد یافت. ازاین رو، با توجه به اهمیت میراث فرهنگی، بخش قابل توجهی از پایش های زیست محیطی در سراسر جهان به شناسایی و ارزیابی آلاینده ها، بررسی تأثیرات آن ها بر آثار تاریخی و ارائه راهکارهای مؤثر برای کاهش آسیب های ناشی از این آلاینده ها اختصاص یافته است. عدم آگاهی کافی از تأثیر آلاینده ها بر آثار سنگی می تواند چالش های جدی در تدوین و اجرای راهکارهای حفاظتی ایجاد کند؛ بنابراین، شناخت و دسته بندی آلاینده های مؤثر بر فرسایش آثار تاریخی و روش های سنجش آن ها از اهمیت ویژه ای برخوردار است. هدف اصلی این پژوهش مروری، ارائه یک چارچوب دسته بندی برای انواع آلاینده های زیست محیطی مؤثر در تخریب محوطه های سنگی تاریخی و بررسی روش های سنجش این آلاینده هاست. در این مطالعه، با بررسی و مرور حدود ۹۰ منبع پژوهشی معتبر، دسته بندی آلاینده های زیست محیطی در ۱۳ گروه اصلی ارائه شده و داده های مرتبط به صورت کیفی تحلیل شده است. یافته ها نشان می دهد که ماهیت هر آلاینده، تعیین کننده روش های مناسب برای شناسایی و اندازه گیری آن است. بر این اساس، استفاده از حسگرهای گازی از متداول ترین و کارآمدترین روش ها در سنجش برخی آلاینده های هوا به شمار می رود. علاوه بر این، روش های مبتنی بر دستگاه های جداسازی مجهز به ستون های کروماتوگرافی، در شناسایی و اندازه گیری یون های آلاینده کاربرد گسترده ای یافته است

این مقاله با تکیه بر روش نشانه شناسی ساختاری، به بررسی سیر تحول اخلاق قهرمانی در سینمای ایران طی سال های ۱۳۳۵ تا ۱۳۵۷ می پردازد. تحلیل تطبیقی پنج فیلم منتخب (لات جوانمرد، گنج قارون، قیصر، گوزن ها و سفر سنگ) نشان می دهد که الگوی قهرمان از کنش فردی مبتنی بر مرام و افتخار شخصی و قهرمانی جبرگرا به کنش جمعی مبتنی بر مشارکت و مقاومت ساختاری و قهرمانیِ کنشگرا و انقلابی، دگرگون شده است. این تحول نه صرفاً تغییر در شخصیت پردازی، بلکه بازتابی از تحولات عینی جامعه و جابه جایی گفتمان های مسلط و حاشیه ای است. در این تحلیل، نظریه فانتزی در روان کاوی لکان، مفهوم قهرمان جمعی در اندیشه گئورگ لوکاچ، و جامعه شناسی کنش در خوانش ژان دووینو به کار گرفته شده اند تا نشان داده شود که سینمای پیشاانقلابی ایران، به مثابه بازتاب و بازآفرینی فانتزی های جمعی، نقش مهمی در شکل دهی به تخیل اخلاقی و سیاسی تماشاگر ایفا کرده است .  

بعد از تشکیل اتحادیه انجمن های اسلامی دانشجویان اروپا و آمریکا- کانادا در نیمه دهه چهل شمسی، این انجمن ها جهت نشر ایدئولوژی و اهداف خود، چاپ و انتشار نشریه اسلام مکتب مبارز را در دستور کار خود قراردادند. این نشریه که از مؤثرترین نشریات تشکّل های اسلامی دانشجویان ایرانی خارج از کشور بود، با هدف شناساندن اسلام واقعی به دانشجویان مسلمان انتشار آن شروع گردید اما رفته رفته با توجه به تحولات سیاسی ایران در دوره محمدرضا شاه به ابزار مبارزه اتحادیه انجمن های اسلامی دانشجویان تبدیل شد و از طریق آن نسبت به حوادث و اتفاقات سیاسی ایران زمان محمدرضاشاه واکنش نشان می دادند. این مقاله با استفاده از روش پژوهش تاریخی مبتنی بر وصف و تحلیل، بر آن است که چگونگی بازتاب رویدادهای سیاسی- تاریخی معاصر ایران در نشریه اسلام مکتب مبارز را با توجه به اندیشه و ایدئولوژی نویسندگان مقالات این نشریه موردبررسی قرار دهد. یافته های پژوهش نشان می دهد که این نشریه نقش دین اسلام و روحانیون را در پیروزی جنبش ها و نهضت های معاصر ایران بسیار مؤثر می داند و بسیاری از رویدادهای زمان محمدرضا شاه و اقدامات وی را در جهت زدودن دین اسلام از سطح جامعه معرفی می کند. نویسندگان مقالات نشریه در مخالفت با محمدرضا شاه و همچنین به عنوان یکی مسائل مهم جهان اسلام به قضیه فلسطین نیز توجه داشتند.

نگارنده، در این نوشتار و در ادامه مطالعات قبلی خود، به موضوع انواع فعالیت مبلغان مانوی در شبکه بزرگ تری در زیرعنوان فعالیت های درباری از امپراتوری روم تا به دربار تانگ در چین تمرکز می کند؛ در این فعالیت ها، سفیران، و هم چنین حکیمان دوره گرد و کارآگاهان انجام مراسم آئینی، آگاهی بر تفاوت های فرهنگی را به نمایش می گذارند؛ هرچند این رخداد و به طور معمول بین همسایگان نزدیک و هم مرز صورت می گرفت، اما با ابزار مانوی ایرانی و از راه آسیای میانه شاهد گسترش تدریجی آن هستیم. روایت های مختلف مانوی اهمیت آموزش «حکمت» را در تلاش برای حمایت از حاکمان محلی بسیار برجسته می کند. بنابر نسخ مانوی «کلن»، «مانی» با پادشاهی ناشناس ملاقات می کند و بدو حکمت آموخته، احکام مانوی و هم چنین «دو آموزه» را آموزش می دهد. هم چنین، براساس شواهد و مدارک، هرچند پراکنده، گسترش آئین مانوی در چین قابل فهم می آید؛ آنجا که برای چنین موضوعی از نقش حکیمان مسافر در بازدید از شبکه های درباری نمی توان چشم پوشی کرد.