درخت حوزه‌های تخصصی

حل بسیاری از مسائل شهر که در نتیجه منجر به تحقق عدالت فضایی می گردد بر عهده نظام برنامه ریزی شهری است. برخی از تصمیمات برنامه ریزان برای ارتقاء این مهم موفقیت آمیز نبوده است. به نظر می رسد یکی از مهم ترین مشکلات حال حاضر در برنامه ریزی شهر تهران ضعف سازوکارها و الگوهای ارائه شده برای تعدیل نابرابری های فضایی موجود است. هدف پژوهش حاضر تبیین چارچوب مفهومی عدالت فضایی با تاکید بر جایگاه گردشگری پایدار شهر تهران است. این پژوهش با بهره گیری از پارادایم تفسیری و انتقادی، به منظور دستیابی به هدف خود از منطق های استقرایی، قیاسی و استفهامی بهره می برد؛ پژوهش بنیادی و از نوع کیفی می باشد. راهبرد گردآوری اطلاعات، کتابخانه ای و میدانی بوده و روش آن استدلال منطقی و تحلیلی می باشد. مفاهیم و میعارهای عدالت فضایی با تاکید بر گردشگری پایدار در قالب چارچوب مفهومی تبیین شده و با بهره گیری از تکنیک دلفی دو مرحله ای، اجماع خبرگان درخصوص تایید روایی چارچوب مفهومی انجام شده است. نتایج نشان می دهد برخی از معیارهای مستخرج از این دو مفهوم با یکدیگر قرابت معنایی دارند که این معیارها، در یک دسته قرار گرفته و درنهایت به عنوان مضامین عدالت فضایی در گردشگری شهری مدنظر قرار گرفت. پس از تبیین چارچوب مفهومی، برای هر یک از این معیارها که عبارتند از شرایط محیط زیستی، مراکز خدماتی، دسترسی و جابجایی، منفعت عمومی، امکانات و تسهیلات، میزان سرمایه گذاری، تنوع، آزادی، مشارکت و امنیت، تعریف خودمختار پژوهشگر براساس مقتضیات اسلامی و شرایط بومی شهر تهران بیان شد. توسعه صنعت گردشگری شهری، راهبردی موثر برای کاهش عدم توازن سرمایه های شهری و به منظور نیل به عدالت فضایی، ضرورتی اساسی به شمار می رود. به منظور استفاده موثر از ظرفیت های صنعت گردشگری برای نیل به اهداف برنامه ریزی شهر تهران از جمله توسعه متوازن مناطق شهری و ارتقاء عدالت فضایی، موضوعاتی از جمله تنظیم روابط فضایی، نحوه ی آرایش فضایی خدمات و کنترل پیامدهای رشد این صنعت ضرورت پیدا می کند.

مفهوم کیفیت فضا محصول شرایط و متغیرهای مختلفی است که همین عوامل در واقع عناصر تاثیرگذار در فضا – مکان جغرافیایی است. ابژکتیویسم فضا ، در هر شهری نقش پررنگی دارد و با وضعیت های بحرانی مانند زلزله روابط متقابلی برقرار می کند. در این مقاله کیفیت فضا، به مثابه منفعت یا کالایی عمومی در نظر گرفته شده است که دارای ابعاد کارکردی، ادراکی و کالبدی است. منفعت عمومی صرفا به معنای مرسوم خدمات شهری و توزیع برابر آن ها نگریسته نمی شود بلکه منفعت و کالایی عمومی است. هدف تحقیق بررسی میدانی تاثیر کیفیت فضا و بهره مندی از کالاهای عمومی بر کاهش آسیب های ناشی از زلزله در منقه یک شهرداری تبرزی است. روش تحقیق توصیفی تحلیلی است. تعداد 120 نفر به صورت تصادفی از ساکنان منطقه1 شهرداری تبریز مورد پرسشگری قرار گرفته اند. نتایج تحقیق حاکی از آن است که کیفیت فضا در کاهش آسیب پذیری در برابر زلزله تاثیر معنی داری دارد. ........ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . / / / / / . . . . . .. . . .. . . .. . . . .. . . .. . . . . .. . . . .. . . .. . . .. . . . .. . . . . . . . .. . . . .. . . . .. . . .. . . . .. . . .. . . . .. . . .. . .. . .. . .. . . .. . . .. . . . . . . . . .. . . . . ..

افت کیفیت زندگی شهری در اثر بروز مشکلات پیچیده در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی از جمله افزایش روزافزون بیکاری، فقر و نابرابری، کیفیت و کمیت نامطلوب خدمات، کمبود زیرساخت های مناسب شهری، افزایش آلودگی های زیست محیطی، توسعه بافت های فرسوده و ناکارآمد، حاشیه نشینی و گسترش آسیب های اجتماعی، و ناتوانی نظام سنتی و تمرکزگرای مدیریت شهری، اهمیت بهره گیری از الگوی حکمروایی خوب شهری با هدف ارتقاء زیست پذیری را ضروری ساخته است. هدف این پژوهش، ارزیابی عوامل مؤثر الگوی حکمروایی خوب شهری بر زیست پذیری شهر بوشهر است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی–پیمایشی است. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسش نامه ای ۴۰ سؤالی بود که با استفاده از مطالعات کتابخانه ای و تحقیقات گذشته تدوین شد و شاخص های حکمروایی خوب شهری شامل مشارکت، عدالت، توافق و اجماع محوری، کارایی و اثربخشی، قانونمندی، شفافیت، مسئولیت پذیری و پاسخگویی را ارزیابی می کرد. جامعه آماری پژوهش شامل اساتید دانشگاهی، مدیران و کارشناسان آشنا به موضوع تحقیق در شهر بوشهر بود که با نمونه گیری هدفمند، ۴۰ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. اطلاعات جمع آوری شده با استفاده از نرم افزارهای SPSS21 و Lisrel تجزیه وتحلیل شد. نتایج نشان داد که شاخص های شفافیت (۰.۹)، مسئولیت پذیری (۰.۸۹) و عدالت (۰.۸۲) بیشترین تأثیر را بر ارتقاء زیست پذیری شهر بوشهر دارند. دستیابی به شهری با قابلیت زندگی بالا مستلزم مشارکت فعال شهروندان، تمرکززدایی مسئولیت ها و تفویض اختیارات، و ارتقای نقش نهادهای مدنی، بخش خصوصی و مردم محلی است. مدیریت شهری بوشهر باید با برنامه ریزی های عملی زمینه مداخله و مشارکت بیشتر شهروندان در سیاست گذاری، تصمیم سازی، نظارت و اجرا را فراهم سازد.

جهانی شدن یک فرآیند چندبعدی است که پیامدهای مثبت و منفی متعددی بر کارکردهای مرز دارد. جهانی شدن کارکرد سنتی مرزها را پیچیده کرده است. از یک سو، با ضرورت تسهیل تجارت و همکاری، مرزها را به کانال هایی برای ارتباط تبدیل می کند و از سوی دیگر، با تشدید تهدیدات فراملی مانند قاچاق، آن ها را مجبور به ایفای نقش پالایشگر و محافظ می نماید. با توجه به این موضوع هدف از نگارش این پژوهش، شناخت پیامدهای جهانی شدن بر کارکردهای مرز به ویژه مرزهای ایران است. به لحاظ روش شناسی پژوهش حاضر ازنظر هدف، کاربردی و به لحاظ ماهیت داده ها و شیوه اجرا، از نوع پژوهش های کیفی است. ابزار گردآوری داده ها مصاحبه نیمه ساختاریافته با 23 نفر از کارشناسان و خبرگان آشنا به موضوع بوده که داده های به دست آمده با استفاده از تکنیک تحلیل مضمون، تجزیه وتحلیل گردید. یافته های تحقیق نشان داد که جهانی شدن به عنوان یک پدیده چندبعدی، فرصت هایی از جمله افزایش تعاملات بین المللی، توسعه اقتصادی مناطق مرزی و بهبود وضعیت اجتماعی ساکنان مرزی را ایجاد کرده است، اما در مقابل، چالش هایی مانند تغییر مفهوم امنیت مرزی، افزایش تهدیدات فرامرزی، تغییر در شیوه های مدیریتی و پیامدهای محلی را نیز به همراه داشته است. این پژوهش با تمرکز بر ویژگی های بومی مرزهای ایران، خلأهای علمی پژوهش های قبلی را پر کرده و درک بهتری از تحولات نوین مرزی فراهم می آورد. ارائه تحلیلی تلفیقی از نظریه ها و داده های نوین جغرافیای سیاسی، وجه تمایز این مقاله است که کمک می کند این مطالعه بتواند چارچوبی روشن و عمیق برای سیاست گذاران و پژوهشگران جهت فهم بهتر مرزهای ایران و جهانی شدن فراهم آورد.

یاردانگ ها به عنوان یکی از برجسته ترین اشکال مورفولوژیکی در مناطق بیابانی شناخته می شوند و معمولاً به صورت تپه های فرسایش یافته ای مشاهده می شوند که توسط فرورفتگی های U شکل و با مجموعه ای از راهروها و پشته های ناهموار از یکدیگر تفکیک می شوند. بررسی ویژگی های مورفومتریک این سازه های زمین شناختی برای شناسایی شاخص های ژئومورفولوژیکی آن ها اهمیت بالایی دارد. در این پژوهش، یاردانگ های بیابان لوت ایران با یاردانگ های منطقه آئولیس در مریخ مقایسه شده اند. برای تحلیل یاردانگ های بیابان لوت، از تصاویر ماهواره ای لندست استفاده شده و داده های مربوط به فرکانس، سرعت و شدت بادهای غالب با استفاده از نرم افزار Global Mapper ارزیابی گردیده است. همچنین، برای مدل سازی مراحل تکامل یاردانگ ها و بازسازی سه بعدی آن ها، از نرم افزار Rhino و پلاگین Grasshopper بهره گرفته شده است. نتایج پژوهش نشان داد که یاردانگ های هر دو منطقه، تحت تأثیر فرسایش بادی، دارای ساختارهای تیز و باریک با شیارهای موازی هستند. علاوه بر این، جهت کشیدگی یاردانگ ها و دالان های میان آن ها در هر دو منطقه، شمال غربی - جنوب شرقی است. همچنین، یافته ها نشان داد که یاردانگ های بیابان لوت عمدتاً در مرحله بلوغ قرار دارند، درحالی که در آئولیس مریخ، یاردانگ های غالب از نوع "پشت ماهی" یا "گوژپشتی" بوده و در طبقه یاردانگ های میان سال دسته بندی می شوند. این تفاوت نشان می دهد که یاردانگ های منطقه آئولیس مریخ احتمالاً قدمت بیشتری نسبت به یاردانگ های بیابان لوت دارند.

هدف اصلی پژوهش حاضر ارائه یک مدل مفهومی برای شناسایی فاکتورها و مکانیزم های موثر بر دینامیک الگوی فرسایش گالی روی سطوح مختلف مخروط افکنه ها می باشد. سطوح مختلف 60 مخروط افکنه در دامنه های جنوبی آلاداغ تفکیک و ژئومتری هر یک اندازه گیری شد. الگوی گالی هر مخروط ارزیابی و در نهایت ارتباط بین تحول مخروط افکنه ها، تغییرپذیری در ژئومتری سطوح و الگوی فرسایش گالی تعیین شد. گالی زایی در سطوح فعال ۲.۵ برابر بیشتر از سطوح غیرفعال بوده است. این تفاوت ها می تواند ناشی از در معرض قرارگیری سطوح فعال نسبت به فرایندهای سیلابی و مساحت کوچک تر آن هادر مقایسه با سطوح غیر فعال باشد. افزایش معنادار میانگین طول گالی در سطوح فعال بیانگر انرژی بیشتر جریان و تداوم فرآیندهای فرسایشی می باشد. افزایش معنادار میانگین عرض گالی در سطوح غیرفعال ناشی از فرآیندهای تخریب دیواره گالی، فرسایش جانبی و پرشدگی نسبی در طول زمان است. نسبت طول به عرض گالی به طور معناداری در مخروط افکنه های فعال بیشتر از سطوح غیرفعال بوده است. وجود رسوبات به شدت هوادیده و دور بودن از فرایندهای سیلابی در سطوح غیرفعال با ایجاد خاک های تکامل یافته تر و ریزدانه، زمینه توسعه عرضی و عمقی گالی ها را فراهم می آورند. همبستگی مثبت عرض گالی با قدرت جریان، نشان دهنده غالبیت فرسایش کناری و عریض تر شدن گالی های تکامل یافته نسبت به سطوح فعال است. در سطوح فعال، انرژی اولیه جریان، توسعه شبکه زهکشی و شرایط ارتفاعی، مهم ترین فاکتورهای مؤثر به نظر می رسند. در مخروط افکنه های غیرفعال، افزایش شاخص رطوبت توپوگرافی، زبری سطحی و وضعیت تثبیت شده سطوح، اهمیت بیشتری در الگوی فرسایش گالی می یابند. مراحل تکاملی مخروط افکنه ها با تغییر ژئومتری آن ها، اهمیت نسبی عوامل توپوگرافیک مؤثر بر توسعه گالی را در نسل های مختلف علی رغم وجود برخی عوامل مشترک تغییر می دهد. راهکارهایی مانند احداث استخرها در بالادست برای جمع آوری رواناب، احیای پوشش گیاهی، کاهش اتصال هیدرولوژیک و روش های بیولوژیک برای کنترل فرسایش گالی اتخاذ گردد.

در سال های اخیر، پیوستگی ژئومورفیک به عنوان مفهومی کلیدی برای درک نحوه انتقال رسوب و انرژی در حوضه های آبخیز، اهمیت ویژه ای یافته است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل پویایی شاخص پیوستگی ژئومورفیک (IC) تحت تأثیر تغییرات اقلیمی و کاربری زمین در حوضه زرینه رود، شمال غرب ایران، طی بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ انجام شده است. در این راستا، داده های مکانی شامل مدل رقومی ارتفاع، تصاویر لندست و لایه های کاربری زمین همراه با داده های اقلیمی جمع آوری و پردازش شدند. طبقه بندی تصاویر ماهواره ای با دقت بالایی صورت گرفت و روند تغییر کاربری اراضی به ویژه افزایش اراضی کشاورزی و توسعه سکونتگاه ها به عنوان عوامل اصلی تخریب پیوستگی شناسایی گردید. شاخص IC با استفاده از روش Cavalli و همکاران محاسبه و تغییرات آن در طول دوره مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان می دهد که مقدار IC طی سال های مورد نظر کاهش چشمگیری داشته، به ویژه پس از عبور از آستانه ۲۰ درصد افزایش در اراضی کشاورزی، افت واضحی در مقدار IC ایجاد شده است. تحلیل گراف نظری شبکه زهکشی نیز نشان داد تمرکز انتقال رسوب در چند زیرحوضه خاص افزایش یافته و آسیب پذیری شبکه تشدید شده است. نتایج رگرسیونی بیانگر آن است که نقش تغییرات انسانی، به ویژه در کاربری اراضی، به مراتب مهم تر از نوسانات اقلیمی در افت پیوستگی ژئومورفیک بوده است. یافته ها بر ضرورت مدیریت یکپارچه و بازنگری سیاست های کاربری زمین جهت حفظ پایداری ژئومورفیک منطقه تأکید دارند.

یکی از راهکارهای اساسی کاهش آسیب پذیری در نظام های اجتماعی افزایش میزان تاب آوری این جوامع در برابر اختلال و آشفتگی ایجادشده در نظام های بوم شناختی است. این تحقیق با هدف ارزیابی تأثیر اقدامات احیایی دریاچه ارومیه بر میزان تاب آوری اقتصادی و اجتماعی ساکنین روستای آغداش از توابع شهرستان میاندوآب که در استان آذربایجان غربی قرار دارد، انجام شده است. برای جمع آوری اطلاعات از روش نظرسنجی کیفی استفاده شده است. برای ارزیابی نگرش جوامع محلی پرسشنامه محقق ساخته با حجم نمونه 62 نفر با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند گلوله برفی تکمیل شد. نتایج نشان داد از دیدگاه جوامع محلی در بعد اجتماعی، اقدامات ستاد احیای دریاچه ارومیه، سبب بهبود آموزش و ترویج کشاورزی، بهبود مهارت، افزایش سلامت و بهداشت و افزایش شاخص تعاون و همکاری در بین ساکنین شده است. در بعد اقتصادی فعالیت های ستاد احیای دریاچه ارومیه در زمینه تنوع کشت محصولات کشاورزی و ایجاد فرصت های شغلی مؤثر بوده است. طبق نتایج مدل تحلیل عاملی شاخص های مهاجرت، آموزش و ترویج، مهارت افزایی، امنیت غذایی، اشتغال زنان، منابع درآمدی جایگزین، تنوع کشت به عنوان شاخص های مناسب برای ارزیابی تاب آوری جوامع محلی معرفی شد. در زمینه اتخاذ رویکردهای تنوع بخشی به منابع معیشتی پیشنهاد می شود با استفاده از انواع روش های آموزشی و ترویجی، دانش و مهارت روستائیان در زمینه هایی چون اصلاح الگوی کشت، راهکارهای صرفه جویی در مصرف آب، استفاده از محصولات پربازده، استفاده از سایر مشاغل درآمد افزایش یابد. در این راستا، توسعه زنجیره ارزش گیاهان دارویی، به عنوان گزینه ای مطلوب جهت ایجاد اشتغال و فراهم آوردن معیشت جایگزین در منطقه موردمطالعه پیشنهاد می شود.

افزایش جمعیت شهری و سالخوردگی جمعیت دو مشخصه اصلی قرن بیست و یکم عنوان شده است. سالخوردگی جمعیت در سطح جهانی پدیده ای فراگیر بوده که از عوامل متعددی نشات می گیرد. هدف این پژوهش تحلیل پیشران های مؤثر بر سالمندی شهر تهران است. روش پژوهش، روش ترکیبی است. برای شناسایی اولیه پیشران ها از روش مرور دامنه ای و مصاحبه نیمه ساخت یافته بر اساس مدل STEEPV، برای تکمیل فهرست پیشران ها و تعیین میزان اهمیت آن ها از روش دلفی و برای تحلیل تأثیرات متقاطع از تحلیل ساختاری میک مک استفاده شده است. یافته ها نشان داد متغیرهای رکود اقتصادی، جهانی شدن و ارزش های مدرن و قدرت خرید به عنوان پیشران های مستقل و متغیرهای وضعیت اقتصادی جامعه، فقر، نرخ بیکاری و اشتغال، نابرابری اقتصادی، سبک زندگی، کیفیت زندگی، نرخ مهاجرت، ثبات سیاسی، فردگرایی و ارزش های فردی، شهرنشینی، باورها و ارزش های اجتماعی، نابرابری اجتماعی، سرمایه اجتماعی به عنوان متغیرهای دووجهی بیش از سایر متغیرها در تعیین وضعیت سالمندی شهر تهران نقش خواهند داشت. نتایج نشان داد باتوجه به وضعیت موجود، ماهیت پیشران ها و چشم انداز تغییرات اجتماعی و اقتصادی، جمعیت شهر تهران با سرعت بیشتری به سمت سالمندی حرکت خواهد کرد و تحقق سالمندی مفرط در شهر تهران واقعیتی گریزناپذیر است؛ بنابراین توصیه می شود برای مدیریت پدیده سالمندی و پیامدهای آن، در کنار سیاست گذاری برای بهبود وضعیت اقتصادی و مدیریت تغییرات اجتماعی برای کاهش سرعت سالمندی، نسبت به اجرای راهبرد سالمندی فعال و بهبود و اصلاح محیط کالبدی و اجرای سیاست های شهر دوستدار سالمند اهتمام ویژه داشته باشند.

این تحقیق یک رویکرد ترکیبی از شاخص های پوشش گیاهی را برای پایش استرس محصولات کشاورزی با استفاده از داده های فراطیفی پهپادی (270 باند) و ماهواره ای (هایپریون با 242 باند) پیشنهاد کرده است. ابتدا با شانزده شاخص گیاهی منفرد و سپس با پنج شاخص ترکیبی پیشنهادی، محصولات کشاورزی را در چهار کلاس ریسک پذیری طبقه بندی نموده و سپس نقشه نهایی حاصل شده است. نتایج نشان داد که به ترتیب در تصویر هایپریون و تصویر پهپادی تقریباً 55 و 47 درصد از هر منطقه مورد مطالعه در سطح ریسک پذیری متوسط به بالا قرار دارند. همچنین، در مقایسه میانگین شاخص های ترکیبی و منفرد با نقشه حاصل از طبقه بندی، نتایج نشان داد که در تصویر هایپریون شاخص های ترکیبی از دقت بالایی نسبت به شاخص های منفرد برخوردارند و تقریباً در کلاس پرریسک، شاخص های منفرد خطای 18 درصد و شاخص های ترکیبی خطای 10 درصدی را نشان می دهند. از اینرو به کارگیری شاخص های ترکیبی در تصاویر با قدرت تفکیک مکانی متوسط و پایین تقریباً 42 درصد خطای تخمین مناطق ریسک پذیری محصولات گیاهی را کاهش داده و دقت بهتری را رقم می زند. علیرغم اینکه در تصویر هایپریون با قدرت تفکیک مکانی متوسط و پایین شاخص های ترکیبی از دقت بالایی نسبت به شاخص های منفرد برخوردارند، ولی در تصویر پهپادی با قدرت تفکیک بالا ( 0.43 متر)  نتایج نشان داد که دقت شاخص های ترکیبی نسبت به شاخص های منفرد افزایش محسوسی در تشخیص استرس محصولات کشاورزی ندارند. بنابراین استفاده از شاخص های ترکیبی پیشنهادی در تصاویر با قدرت تفکیک مکانی متوسط و پایین توصیه می شود.

این مطالعه به بررسی بی هنجاری های گردش های جوی در تراز ۵۰۰ هکتوپاسکال و تأثیر آن بر دوره های خشک و تر ایران طی سال های ۱۹۹۵ تا ۲۰۲۴ و ارتباط تغییرات بارش با شاخص ENSO-Modoki می پردازد. با تلفیق داده های بارش ۱۷۹ ایستگاه و میدان ژئو پتانسیل بازتحلیل، دوره های خشک و تر شناسایی و میانگین ترکیبی بی هنجاری ها محاسبه شد. نتایج نشان داد بیشترین سهم بارش سالانه مربوط به ماه های ژانویه، فوریه، مارس، آوریل و دسامبر است. روند بارش در اغلب ماه ها کاهشی بوده و بیشترین کاهش در دسامبر، ژانویه و مارس رخ داده که تهدیدی جدی برای منابع آب کشور محسوب می شود. تحلیل درصد تغییرات ماهانه بارش نشان داد در برخی سال ها نوسانات بسیار شدیدی رخ داده است؛ به گونه ای که افزایش هایی بیش از ۱۰۰ درصد (مارس ۱۹۹۶ با ۱۳۶+ درصد و دسامبر ۲۰۰۴ با ۱۴۳+ درصد) و کاهش هایی بیش از ۸۰ درصد (ژانویه ۲۰۲۱ با ۸۷- درصد و مارس ۲۰۰۸ با ۸۹- درصد) ثبت شد. این نوسانات عمدتاً ناشی از تغییر در الگوهای جوی، به ویژه ناوه های تراز میانی وردسپهر است. بی هنجاری های ارتفاع تراز ۵۰۰ هکتوپاسکال نشان داد در دوره های خشک و تر، الگوهای جوی نواحی اقیانوس آرام شمالی، اطلس شمالی، اروپا و غرب روسیه رفتار مشخصی دارند؛ به گونه ای که بی هنجاری های منفی (مثبت) در این مناطق با دوره های خشک (تر) ایران همراه است. همبستگی مثبت و معنادار سالانه میان انسو - مودوکی و بارش کل کشور (51/0≈ r) و همبستگی منفی قوی میان ارتفاع ۵۰۰ هکتوپاسکال اقیانوس ها و بارش ایران نشان داد که ترکیب شاخص های دور پیوندی با تحلیل های تراز میانی جو می تواند مهارت پیش بینی فصلی را بهبود بخشد.

سیل از جمله بلایای طبیعی است که هر ساله خسارات مالی و جانی زیادی را در سراسر جهان به بار می آورد. با تهیه نقشه خطر سیل و تعیین مناطق مستعد سیل، می توان خسارات احتمالی این پدیده را کاهش داد. برای تهیه نقشه حساسیت سیل در حوزه شهری اقلید (استان فارس) عوامل مؤثر بر وقوع سیل شامل شیب، شاخص تابش خورشیدی، شاخص موقعیت توپوگرافی، شاخص قدرت جریان، فاصله از رودخانه، تراکم زهکشی، انحنای سطح، بارندگی، شاخص پوشش گیاهی، سنگ شناسی، کاربری اراضی و نوع خاک استفاده شد. سپس، برای تهیه نقشه خطر سیل، از الگوریتم جنگل تصادفی (RF) و ماشین بردار پشتیبان (SVM) به عنوان دو مدل یادگیری ماشین در نرم افزار R پیاده سازی و نتایج آنها با هم مقایسه شده است. مدل های RF و SVM بر اساس منحنی ROC به ترتیب با دقت (83/0 و 84/0) اعتبارسنجی شده اند که هر دو عملکرد خوب و تقریباً یکسانی داشته اند. با تحلیل اهمیت ویژگی های لایه ها در مدل RF مشخص شد که مؤلفه های بارندگی، خاک، کاربری اراضی و تراکم زهکشی بیش ترین تأثیر را بر خطر سیل دارند؛ همچنین در مدل SVM، بارندگی، شیب، خاک و تراکم زهکشی به ترتیب مهم ترین متغیرها برای پیش بینی خطر سیل شناخته شدند. نقشه ها و داده های حاصل از این مطالعه می توانند به مسئولین و مدیران شهری به عنوان ابزارهای کلیدی برای برنامه ریزی های پیشگیرانه، آگاه سازی عمومی و طراحی زیرساخت های مقاوم در برابر سیل کمک کنند.

توسعه متوازن فضاهای تفریحی و فراغتی در گستره شهرها ازجمله مهم ترین دغدغه های برنامه ریزان شهری برای ارتقاء ظرفیت گردشگری، افزایش نشاط و کیفیت زندگی در میان شهروندان است. بنابراین آنچه در این پژوهش دنبال می شود، نیازسنجی و تحلیل ساختار فضایی مکان های تفریحی و فراغتی در شهر شیراز به عنوان نمونه موردی پژوهش است. در این پژوهش از فنون کمّی به منظور پیشبرد اهداف استفاده شده است؛ به منظور بررسی نحوه توزیع فضایی مکان فعالیت های تفریحی و فراغتی منتخب شهروندان شیرازی از روش های نزدیک ترین همسایگی، تحلیل تراکم کرنل و بیضی انحراف معیار استفاده شده است. پس از بررسی پیشینه پژوهش، در مجموع 36 نوع مکان فعالیت های تفریحی و فراغتی که در شهر شیراز نیز وجود دارد شناسایی و طبقه بندی شد و پس از ارائه پرسشنامه به شهروندان شهر شیراز، به ترتیب هفت مکان تفریحی و فراغتی شامل رستوران ها، کافی شاپ ها، سینماها، مراکز تجاری، استخرها، پارک ها و باشگاه های ورزشی، به عنوان مکان های محبوب فعالیت های تفریحی و فراغتی شهروندان در سطح شهر شیراز شناسایی شد. نتایج این پژوهش نشان می دهد الگوی توزیع فضایی فعالیت های تفریحی و فراغتی در شهر شیراز به صورت تمرکزگرا بوده و دارای یک پهنه تفریحی و فراغتی گسترده در مرکز شهر است اما با گذر زمان این ساختار به یک ساختار تمرکزگریز تغییریافته و طی سال های اخیر، چندین پهنه تفریحی و فراغتی در بخش غربی و شمال غربی شهر شیراز ایجادشده است و درعین حال توسعه این گونه فعالیت ها در پهنه های جنوبی و جنوب شرقی شیراز کمتر مشاهده می شود.

بازآفرینی شهری به عنوان راهبردی اساسی برای مقابله با فرسودگی کالبدی، نابرابری فضایی، سکونتگاه های غیررسمی و افت کیفیت زندگی مطرح شده است. ایران نیز در بستر شهرنشینی شتابان، با چالش هایی مشابه ازجمله تمرکز جمعیت در کلان شهرها، گسترش بافت های فرسوده، ناکارآمدی حکمرانی و ضعف نهادهای مشارکتی روبه روست. رویکرد اجتماع محور بر نقش شهروندان، نهادهای محلی و سازمان های مدنی در تصمیم گیری و اجرا تأکید دارد، بااین حال تجربه عملی در ایران نشان می دهد ضعف حکمرانی، نبود الگوهای پایدار، محدودیت بودجه ریزی مشارکتی و سیاست های پراکنده، مانع تحقق مؤثر این رویکرد شده است. این پژوهش با بهره گیری از روش های فراتحلیل و فراترکیب، به شناسایی روندها، خلأها و جایگاه واقعی مشارکت اجتماعی در سیاست ها و پروژه های شهری می پردازد. در این راستا، ۵۳ اثر منتشرشده بین سال های 1391 تا 1402 از پایگاه های علمی گردآوری و بر اساس نوع مطالعه، روش، ابزار و مضامین تحلیل شده اند. نتایج فراتحلیل، الگوهای تکرار، روندهای زمانی و فضایی و تمرکز موضوعی را نشان می دهد و فراترکیب، مضامین کیفی و ابعاد مفهومی را در قالب مقوله هایی همچون حکمرانی اجتماع محور، بودجه ریزی مشارکتی، رویکردهای دارایی محور و نقش دفاتر اجتماعی استخراج کرده است. بازآفرینی شهری اجتماع محور در ایران مستلزم چارچوب حکمرانی یکپارچه، تقویت سازوکارهای قانونی و نهادی و تحقق مشارکت مؤثر شهروندان است.

این پژوهش با شناسایی استراتژی ها و سازوکارهای کلیدی، به دنبال تحلیل نظام مند و ارائه چارچوب نظری جامع برای تحقق شهر بدون کربن است. پژوهش حاضر با بهره گیری از روش فراتحلیل، از چارچوب استاندارد پریزما شامل مراحل شناسایی، غربالگری، ارزیابی واجد شرایط بودن و شمولیت منابع استفاده نموده است. با جست وجوی نظام مند در پایگاه های علمی معتبر نظیر الزویر، اشپینگر و ریسرچ گیت و با استفاده از معیارهای دقیق ورود و خروج، 37 منبع برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. . 128 کد باز، هشت کد انتخابی و 39 کد محوری استخراج شدند که نشان دهنده اهمیت عواملی نظیر کاهش مصرف انرژی، مدیریت پسماند، جنگل داری شهری و علم و فناوری در تحقق شهر بدون کربن است. تحلیل زمانی نشان داد که تمرکز تحقیقات از مفاهیم عمومی به سمت مفاهیم خاص تری نظیر شهر هوشمند کم کربن و اقتصاد دایره ای تغییر یافته است. بر اساس یافته ها، تحقق شهر بدون کربن مستلزم همیاری ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی و محیط زیستی است. در این راستا، مدل سازی نظری انجام شده که بر پیشران های درون زا (علم و فناوری، منابع و محیط زیست، اقتصاد و صنعت) و برون زا (امکانات، سرمایه و شرایط نهادی) تأکید دارد. این مدل، چارچوبی جامع برای برنامه ریزی و عملیاتی کردن شهرهای بدون کربن ارائه می دهد. پژوهش حاضر پیشنهاد می کند که سیاست گذاران و برنامه ریزان با توجه به شکاف های شناسایی شده، به ویژه در حوزه های محلی و منطقه ای، اقدام به تدوین استراتژی های سازگار و اختصاصی نمایند و از چارچوب نظری ارائه شده به عنوان راهنمای عملی در طراحی و اجرای شهرهای پایدار بدون کربن استفاده نمایند.

احساس تنهایی یک مشکل روان شناختی و اجتماعی و به عنوان بیماری همه گیر پنهان در قرن 21 مطرح است، محیط و فضاهای شهری، به عنوان محل زندگی و فعالیت، بر ایجاد و افزایش شدت این احساس تأثیرگذار هستند. شناسایی عوامل ایجادکننده احساس تنهایی در محیط های شهری به برنامه ریزان و طراحان کمک می کند تا با ایجاد محیط هایی انسان محور، از بروز و شیوع این احساس در شهروندان جلوگیری کرده یا آن را کاهش دهند. هدف این پژوهش شناسایی عوامل مؤثر در ایجاد احساس تنهایی در فضای شهر با استفاده از تحلیل عاملی است. ازنظر روش شناختی، پژوهش حاضر از نوع آمیخته، بر اساس ماهیت هدف، کاربردی و ازنظر ماهیت روش، توصیفی-تحلیلی است. جامعه آماری پژوهش را خبرگان حوزه های روان شناسی، جامعه شناسی، علوم اجتماعی، معماری، شهرسازی و روان شناسی اجتماعی تشکیل داده اند. حجم نمونه با روش ماشین حساب معادلات ساختاری 100 نفر انتخاب شد، توزیع پرسشنامه بر اساس روش گلوله برفی به افراد خبره در موضوع پژوهش توزیع گردید. روایی ابزار به روش قضاوتی مورد تأیید قرار گرفت و پایایی نیز بر اساس آزمون بارتلت و KMO تأیید شد. در تجزیه وتحلیل داده ها از روش تحلیل عاملی اکتشافی استفاده شد. نتایج نشان داد که 16 عامل شامل فقدان ارتباط به طبیعت در فضای شهر، فقدان پیوند بین فضای شهر و هویت شهروندان، از بین رفتن ارتباط بین فضای شهر و فرهنگ سنتی، تأثیر فناوری بر تعاملات اجتماعی، دسترسی نامناسب به مکان های اجتماعی، مشکلات اقتصادی و اجتماعی، نابرابری اجتماعی و اقتصادی، کمبود مشارکت اجتماعی، شرایط نامناسب مسکن، دسترسی نامناسب به مراکز خرید روزانه، روزمرگی در زندگی، نارضایتی از محل زندگی، ترافیک شهری، عدم دسترسی به فضاهای سبز و پارک ها، مهاجرپذیری و بالا بودن تراکم جمعیتی در محیط شهر باعث ایجاد احساس تنهایی می شوند.

شهرهای هوشمند در حال تبدیل شدن به یکی از رضایت بخش ترین ابزار برای سیاست گزارانی است که به دنبال دستیابی به اهداف توسعه پایدار شهری و منطقه ای و دستیابی به کیفیت زندگی شهری هستند. پژوهش پیش رو با هدف مقایسه تطبیقی نماگرهای حمل و نقل هوشمند در مناطق 15 گانه کلانشهر اصفهان انجام شده است. پژوهش از نوع کمی بوده است سعی شده است که با استفاده از مدل آنتروپی و تکنیک های چند شاخصه کریتیک و میرکا به تحلیل تجهیزات هوشمندسازی حمل و نقل در مناطق 15 گانه کلانشهر اصفهان پرداخته شود. در این پژوهش، مقایسه ای بین روش وزن دهی از طریق مدل آنتروپی شانون و تکنیک وزن دهی کریتیک صورت گرفته است و وزن های به دست آمده از این دو مدل در تکنیک میرکا بکار گرفته شده اند. داده های مورد نیاز پژوهش از آمارنامه کلانشهر اصفهان در سال 1402 جمع آوری شده است. با به کارگیری وزن مدل کریتیک در تکنیک میرکا و محاسبه مجموع مقادیر نهایی شکاف کل، منطقه 11 کلانشهر اصفهان با کسب امتیاز (0/0616) بیشترین امتیاز را به خود اختصاص داده است. منطقه 10 با کسب امتیاز (0/0243)، منطقه 5 با کسب امتیاز (0/0252) و منطقه 1 با کسب امتیاز (0/0261) دارای وضعیت ضعیفی بوده اند و کمترین امتیازات را به دست آوردند. با وزن مدل آنتروپی با استفاده از تکنیک میرکا و محاسبه مجموع مقادیر نهایی شکاف کل منطقه 11 کلانشهر اصفهان با کسب امتیاز (0/0632) بیشترین امتیاز را به خود اختصاص داده است. منطقه 5 با کسب امتیاز (0/0252)، منطقه 1 با کسب امتیاز (0/0253) و منطقه 10 با کسب امتیاز (0/0282) دارای وضعیت ضعیفی بوده اند و کمترین امتیازات را کسب کرده اند. مقایسه امتیازات به دست آمده تکنیک میرکا که مبنای وزن دهی آن مدل آنتروپی شانون بوده است، نابرابری بیشتری را بین مناطق 15 گانه شهری اصفهان نشان می دهد.

ایجاد برندگردشگری در کشورهای در حال توسعه ای مانند ایران به خصوص در نواحی روستایی که با چالش های مختلفی روبه رو هستند درعین حال که جاذب گردشگری بوده می تواند به عنوان یکی از راه های مهم گریز چالش ها محسوب شود. از این رو هدف پژوهش حاضر به دنبال عوامل کلیدی و پیشران های اصلی شکل گیری برند گردشگری در سکونتگاه های روستایی شهرستان زبرخان در استان خراسان رضوی است. روش پژوهش براساس هدف از نوع کاربردی و براساس هدف توصیفی_پیمایشی با رویکرد آینده پژوهی است. روش جمع آوری اطلاعات به روش اسنادی (کتابخانه ای، مجلات علمی) و میدانی (پرسشنامه) بوده است. جهت استخراج عوامل کلیدی پرسشنامه در سه بعد اقتصادی، اجتماعی و محیطی موثر بر شکل گیری برند گردشگری در سکونتگاه های روستایی تهیه و در بین اعضای جامعه نمونه توزیع و تکمیل گردید. جامعه نمونه این پژوهش را 25 نفر از کارشناسان و متخصصان تشکیل می دهند. جهت تجزیه وتحلیل داده ها و تحلیل ساختاری تأثیرگذاری هریک از شاخص های مؤثر بر شکل گیری برند گردشنگری سکونتگاه های روستایی از نرم افزارMicmac کمک گرفته شد. یافته های پژوهش نشان داده است که در بین 30 عامل مورد بررسی در سه بعد؛ سه عامل کلیدی شامل آگاهی جامعه محلی، دانش و مهارت کافی مردم برای انجام فعالیت تولیدی – خدماتی مرتبط با گردشگری مستقیم(3) غیرمستقیم(1278)، مشارکت زنان و دختران روستایی در فعالیت های اقتصادی و اجتماعی گردشگری مستقیم(1)غیر مستقیم (405)، وجود پتانسیل برای توسعه انواع گردشگری (کشاورزی، ورزشی، خانه های دوم) مستقیم (6) غیرمستقیم (1680) به عنوان پیشران های کلیدی شناسایی شدند. که انتظار می رود با پیشران های یادشده شهرستان زبرخان بتواند در جهت ایجاد برند گردشگری در سکونتگاه های روستایی گام بردارد.

گردشگری پزشکی به عنوان یکی از پویاترین و پررشدترین بخش های صنعت خدمات در قرن بیست ویکم شناخته می شود. توسعه این صنعت نه تنها متأثر از نوآوری های فناوری در حوزه پزشکی، بلکه وابسته به محیط کلان نوآوری در هر کشور است. در این میان، نقش فناوری های دیجیتال، به ویژه تله مدیسین، به عنوان یک عامل تسهیل گر و توانمندساز در ارائه خدمات یکپارچه و کارآمد به گردشگران پزشکی غیرقابل انکار است.در این راستا،پژوهش حاضر به برسی نقش پزشکی از راه دور در توسعه گردشگری پزشکی تهران می پردازد.هدف اصلی این پژوهش،برسی نقش خدمات از راه دور در توسعه گردشگری پزشکی تهران است.این پژوهش از نظر هدف،کاربردی-توسعه ای و از نظر ماهیت کمی-کیفی، منبع گرد آوری داده ها کتابخانه ای، از نظر روش گردآوری پیمایشی، است.جامعه آماری پژوهش شامل (خبرگان،اساتید و کارشناسان حوزه گردشگری سلامت) می باشد.حجم نمونه بصورت گلوله برفی استفاده شده است.تجزیه و تحلیل داده ها ابتدا با استفاده از پرسشنامه و مصاحبه، معیارهای پزشکی از راه دور در گردشگری پزشکی تهران توسط خبرگان و کارشناسان حوزه گردشگری سلامت شناسایی و مشخص شد و در قالب 8 معیار و 64 زیر معیار قرار گرفت. به کمک مدل راهبردی تجزیه و تحلیل عوامل استراتژیک(SFAS) نقاط قوت،ضعف،فرصت ها و تهدیدهای مرتبط با هر عامل مشخص و با نشان دادن برنامه ریزی های کوتاه مدت،میان مدت و بلند مدت برای هر عامل استراتژی های مناسب ارائه شد.در نهایت با توجه به نتایج تکنیک ها،پیشنهاداتی در قالب زمانی مختلف ارائه گردید که از مهم ترین آن ها می توان به تقویت زیرساخت ارتباطی برای ایجاد اعتماد در بیماران خارجی و سرعت بخشیدن به خدمات، ایجاد همکاری های علمی بین المللی و ارتقای برند تهران به عنوان قطب پزشکی منطقه ، طراحی دوره های مهارتی و کارگاه های آموزشی برای آشنایی کادر درمان با فناوری های پزشکی از راه دور اشاره کرد.

پژوهش حاضر با هدف تبیین روابط علی میان عوامل اصلی توسعه گردشگری سلامت در شهرهای ایران می باشد. پژوهش حاضر کاربردی با رویکرد توصیفی-پیمایشی است. جامعه آماری در این تحقیق شامل اساتید دانشگاه، پزشکان، تجار و کارشناسان وزارتخانه ها و ادارات مختلف دخیل در موضوع پژوهش باشد. روش نمونه گیری از نوع احتمالی و چندمرحله ای است. از بین این افراد و با توجه به فرمول جامعه نامحدود، 384 نفر به صورت تصادفی انتخاب می شود. به منظور جمع-آوری داده ها از پرسشنامه محقق ساخته استفاده گردیده است. روایی پرسشنامه توسط اساتید و خبرگان و پایایی ابزار نیز با استفاده از اندازه گیری ضریب آلفای کرونباخ مورد تایید قرار گرفته است. تجزیه و تحلیل داده ها از طریق روش های آماری توصیفی و آماری استنباطی انجام گرفته است. مطابق یافته های پژوهش، تمام فرضیه ها مورد تایید قرار گرفته است. براین اساس، عوامل اقتصادی و پیامدهای توسعه بر توسعه اقتصادی شهرها با تاکید بر گردشگری سلامت تاثیر دارد. همچنین، عوامل درون شهری و زیرساختی بر توسعه اقتصادی شهرها با تاکید بر گردشگری سلامت تاثیر دارد. علاوه براین، عوامل مدیریتی، نهادی و سیاست گذاری بر توسعه اقتصادی شهرها با تاکید بر گردشگری سلامت تاثیر دارد و درنهایت نیز عوامل پشتیبانی کننده و مقوم بر توسعه اقتصادی شهرها با تاکید بر گردشگری سلامت تاثیر دارد.