بازتاب اندیشه

آسیب شناسی حکومت اسلامی

دریافت فایل ارجاع: RIS (پژوهیار، EndNote ، ProCite ، Reference Manager) | BibTex

چکیده

متن

به نظر نویسنده مقصود از آسیب‏شناسی حکومت، شناخت و تحلیل آسیب‏های بالقوه و یا بالفعلی است که در مبانی، ساختار یا کارکرد حکومت ایجاد می‏شود. سیره نبوی از دقت در شناخت آسیب‏های حکومت در ابعاد مختلف حکایت می‏کند. رسول گرامی اسلام صلی‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم همواره مردم را از آسیب‏های حکومت آگاه نموده‏اند؛ تا در ابعاد مختلف سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی و قضایی با مشکلات کمتری روبه رو شوند و در صورت مواجهه بر آنها غالب آیند. مهم‏ترین آسیب قضایی از دیدگاه پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم ، انحراف از احکام الاهی و تحت الشعاع قرارگرفتن اصل عدالت است.
در این مقاله، سعی شده مهم‏ترین آسیب‏های حکومت اسلامی در ابعاد اسلامی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی بر اساس سیره نبوی توصیف و تحلیل شود.
1. آسیب‏شناسی سیاسی: مهم‏ترین آسیب در حکومت اسلامی از دیدگاه سیره نبوی همانا نگاه استقلالی و ابزار ـ محور به سیاست است. سیاست نبوی، اخلاق ـ محور و مبتنی بر سعادت بود. آسیب دیگر، عزل و نصب بر اساس روابط و در نظر نگرفتن شایستگی‏هاست. در سیاست نبوی، به کارگیری نیروها صرفا بر اساس لیاقت و شایستگی بود و تقدم گرفتن بر دیگران بر غیراین اساس، نوعی خیانت به خدا تلقی می‏شد. رفاه‏طلبی به عنوان دیگر آسیب حکومت دینی است. طبقه مرفه به حفظ وضع موجود علاقه‏مند و عامل و محرک محافظه‏کاری در ساختار اجتماعی است. آسیب دیگر برای دولت اسلامی، محدود شدن دین جهان شمول اسلام، به یک سرزمین یا نژاد خاص است. مهم‏ترین آسیبی که در آخرین سخنان رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم در خصوص آینده حکومت اسلامی نیز ترسیم می‏شد، بحران جانشینی پیامبر بود.
2. آسیب‏شناسی اقتصادی: همان طور که حوزه اقتصاد از حوزه سیاست جدا نیست، آسیب‏شناسی اقتصادی نیز بدون آسیب‏شناسی سیاسی نمی‏تواند معنا پیدا کند. مهم‏ترین آسیب اقتصادی، عدم رعایت اصل عدالت و مساوات می‏باشد. عدالت اقتصادی نظام اسلامی بر اساس معیارهایی معین تضمین شده است، که می‏توان به اصل مساوات در مالیات‏های اسلامی یعنی زکات، خمس، صدقات و... اشاره کرد.
3. آسیب‏شناسی فرهنگی و اجتماعی: قرآن کریم در موارد متعدد به اهمیت و جایگاه عدالت اجتماعی اشاره کرده و ظلم و تبعیض را مهم‏ترین آسیب اجتماعی و فرهنگی دانسته است. عدالت اجتماعی در اندیشه دینی برخاسته از عدلی کلی است که حاکم بر همه چیز است. یکی دیگر از مصادیق بی‏عدالتی در حوزه اجتماعی، عدم مساوات در برابر قانون است. در سیره پیامبر اکرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم همه مردمان از نظر قانون مساوی هستند. حکومت اسلام، حکومت قانون است. در این طرز حکومت، حاکمیت مختص به خداست و قانون، فرمان و حکم خداست. از دیگر آسیب‏های اجتماعی از دیدگاه سیره نبوی، عدم رعایت حقوق دیگران، بالاخص مسلمانان است.
در مجموع می‏توان گفت سیاست پیامبر اسلام صلی‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم تابع اخلاق و سعادت بود. ایشان مهم‏ترین آسیب‏های حکومت اسلامی را تفرعن، اشرافی‏گری، واتراف، محافظه کاری و واپسگرایی، بحران جانشینی، بی‏عدالتی و عدم مساوات در ابعاد مختلف، رابطه‏گرایی، بی‏توجهی به سرنوشت دیگران تحمل و مصرف‏گرایی، فقر و فاصله طبقاتی و نقض حقوق شهروندان و از جمله حقوق اقلیت‏ها می‏داند.

تبلیغات

آرشیو

آرشیو شماره ها:
۱۰۲