مطالب

تعیین توالی فعالیت های طراحی و توسعه یک محصول پیچیده، همواره امری چالش برانگیز در مدیریت و برنامه ریزی آن بوده است. وجود فعالیت های مختلف با وابستگی اطلاعاتی، زمان و هزینه گوناگون، به خوبی لزوم ارائه یک روش قدرتمند را برای تعیین توالی بهینه فعالیت ها نشان می دهد. با توجه به اینکه ممکن است هر یک از فعالیت های طراحی و توسعه یک محصول پیچیده از سوی تأمین کنندگان متعدد، با توانمندی های مختلف امکان انجام داشته باشد، انتخاب تأمین کننده مناسب برای هر فعالیت، در تعیین توالی فعالیت ها نقش دارد. به همین منظور، یک مدل چندهدفه برای تعیین توالی فعالیت ها با لحاظ کردن توانمندی تأمین کننده ها و با توجه به وضعیت مالی پروژه ارائه شده است. برای تبدیل مدل برنامه ریزی چندهدفه به مدلی تک هدفه، از روش محدودیت اپسیلون تقویت شده استفاده شده است. به علت اختلال در پارامتر زمانِ در دسترس هر دوره، مسئله دارای عدم قطعیت است و سناریوهای مختلفی وجود دارد. نظر به اینکه روش بهینه سازی استوار برای مقابله با ریسک عدم قطعیت کاربرد دارد، در پژوهش حاضر از آن استفاده شده است. در نهایت، کارایی مدل پیشنهادی از طریق پیاده سازی آن در مطالعه موردی طراحی و توسعه توربین گازی بررسی و ارزیابی های لازم برای اعتبارسنجی این مدل در رابطه با نتایج موجود و بهینه معتبر انجام شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد در نظر گرفتن توانمندی تأمین کنندگان در انتخاب آنها، مقدار تابع هدف بازخورد را به میزان درخور توجهی کاهش می دهد که این خود به معنای کاهش دوباره کاری ناشی از برون سپاری فعالیت ها و در نتیجه کاهش زمان و هزینه پروژه خواهد بود.

پژوهش حاضر با هدف ارائه مدل هویت حسابداران بخش عمومی با رویکرد آمیخته انجام گرفت، تحقیق حاضر از لحاظ هدف، از نوع تحقیقات کاربردی و از نظر نوع روش، روش تحقیق آمیخته محسوب می گردد. روش تحقیق پژوهش حاضر، روش پژوهش ترکیبی از نوع طرح متوالی- اکتشافی است که در آن ابتدا داده های کیفی گردآوری و تحلیل می شوند، جامعه آماری کیفی پژوهش اعضای هیئت علمی دانشگاه در رشته های مرتبط، معاونین و مدیران مالی شهرداری های استان آذربایجان غربی که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند، مصاحبه با 21 نفر از خبرگان تا رسیدن به نقطه اشباع نظری ادامه یافت، ابزار گردآوری داده ها در این بخش پژوهش، مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته بود و برای تحلیل داده ها از نرم افزار Smart PLS- MaxQDA استفاده شد، یافته ها نشان داد در بخش کیفی به کمک تکنیک داده بنیاد 142 مؤلفه در قالب 6 مقوله اصلی شناسایی و درنهایت مدل نهایی طراحی و در ادامه در بخش کمی فرضیه های پژوهش تدوین شدن، اب زار اندازه گیری در بخش کمّی، پرسشنامه (استخراج شده از بخش کیفی) است، یافته های پژوهش نشان دادند که شرایط علی بر هویت حسابداران بخش عمومی، هویت حسابداران بخش عمومی بر راهبردهای هویت حسابداران بخش عمومی و راهبردها بر پیامدهای هویت حسابداران بخش عمومی تأثیر دارند.

زبان شناسی شناخت گرا از روش های معنی شناسی جدید بوده که به مطالعه علمی زبان می پردازد. در این رویکرد، بافت زبانی به عنوان ابزار شناختی زمینه را برای تسری معانی یک واژه به حوزه های مختلف فراهم می کند. «مقوله بندی» که از آن به «طبقه بندی» نیز یاد می شود در ضمن زبان شناسی شناخت گرا تعریف می شود. اصل مقوله بندی ذاتی معنایی داشته که توسیع معنایی واژگان را در یک مقوله معنایی ترسیم می کند که اصطلاح علمی «شبکه شعاعی» بر آن اطلاق می شود. در این مقوله، معنای کانونی به عنوان عضو برجسته وپیش نمونه محوریت سایر معانی (معانی حاشیه ای) در دو خوشه توافقی وتقابلی وتوسیع شمولی ومجازی قرار می گیرد. در پرتو چنین رویکردی، میراث دینی به دلیل ماهیت پویا نمونه مناسبی بوده تا ذیل الگوهای زبان شناسی شناخت گرا ارزیابی شوند. بر این اساس، در تحقیق کنونی فعل حسی – انتزاعی "بصر" از متن صحیفه سجادیه انتخاب شده تا در چارچوب معنی شناسی واژگانی و با رویکرد معنی شناسی هم زمانی و روش توصیفی – تحلیلی، اصل مقوله بندی پیش نمونه بنیاد بر آن تطبیق داده شود. این پژوهش، با این فرض که معنای پیش نمونه از مقوله انتزاعی بودن فعل "بصر" انتخاب می شود به این نتایج رسیده است که در منظومه فکری حاکم بر ادعیه صحیفه سجادیه واحد زبانی "بصر" دارای یک معنای سرنمون (ایجاد آگاهی در مردم) وچند معنای حاشیه ای است.

در پژوهش حاضر تاثیر لحن غیرعادی افشای مدیران با معاملات غیرعادی سهامداران خرد بررسی می-شود. رابطه ی لحن غیرعادی افشای مدیران با حجم معاملات غیرعادی سهامداران خرد و سهامداران عمده، نشان دهنده ی عدم تقارن اطلاعاتی بین سهامداران خرد و عمده می باشد.آزمون های پژوهش بر روی162شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار ایران، طی سال های1393 تا 1402 انجام گرفته است، که با توجه به حذف داده های پرت در مجموع 1585 گزارش سالانه بررسی گردید. فرضیه ها با استفاده از روش رگرسیون چندگانه با در نظر گرفتن اثرات ثابت سال و صنعت، آزمون شدند. برآورد مدلهای پژوهش نشان داد که لحن غیرعادی مدیران با حجم معاملات غیرعادی سهامداران خرد ارتباط مثبت دارد و با حجم معاملات غیرعادی سهامداران عمده ارتباط معنی داری ندارد. از یافته های پژوهش می توان نتیجه گرفت که سهامداران خرد توانایی پردازش لحن مغرضانه مدیران را ندارند و با لحن غیرعادی مدیران، معاملات نامطلوبی انجام می دهند و اصطلاحاً گمراه می شوند.

همزمان با افزایش سرعت تبادلات مالی، پیچیدگی های زیادی نیز به آن اضافه شده و میزان قابل توجهی نقش بازیگران انسانی در آن کم رنگ گردیده و شیوه معاملات با تواتر بالا پا به عرصه معاملات گذارده است. در این پژوهش مدلی برای معاملات با بسامد بالا ارایه شده است تا علاوه بر کاهش ریسک معاملات، توانایی سازگاری با تغییرات محیطی را بصورت پویا داشته باشد. روش انجام پژوهش بهره گیری از الگوریتم آتوماتای سلولی یادگیرنده و بهینه سازی حدی بوده و از پارامترهای تحلیل بنیادی، اندیکاتورهای تحلیل تکنیکال، متغیرهای اقتصادی و اطلاعات معاملات روزانه سهام به عنوان متغیر استفاده شده و جامعه آماری نماد های معامله شده در بازار بورس اوراق بهادار تهران از مرداد 1395 الی مرداد 1400 می باشد همچنین از الگوی ماتریس درهم ریختگی به منظور ارزیابی الگوی بدست آمده استفاده شده است. نتایج تحقیق منجر به اصلاح دامنه اثرگذاری متغیرهای تحلیل تکنیکال و نیز متغیراقتصادی برای نمادهای معاملاتی گردید و نیز الگویی پویا برای معاملات بازار سهام ارایه شد که قادر به سازگاری با تغییر شرایط محیطی به منظور کاهش ریسک معاملات می باشد.

بحث از اسماء و صفات الهی از مباحث مهم اعتقادی است که شناخت آنها موجب تقویت ایمان و درک بهتر از خداوند و رابطه ی انسان با او می شود. این مقاله به مطالعه تطبیقی آرای دو اندیشمند برجسته، موسی بن میمون (ابن میمون) در سنت یهودی و امام خمینی در سنت اسلامی، در مسئله ذات و صفات الهی می پردازد. این پژوهش، با استفاده از روش تطبیقی-تحلیلی و با تمرکز بر متون کلیدی دو اندیشمند؛ از جمله «دلاله الحائرین» ابن میمون و آثار فلسفی-عرفانی امام خمینی مانند «تعلیقه بر فصوص الحکم» به بررسی این پرسش اصلی می پردازد: «تفاوت ها و اشتراکات آرای ابن میمون و امام خمینی در تبیین ذات و صفات الهی چیست و این تفاوت ها چه ریشه های مکتبی و روش شناختی دارند؟» یافته های این پژوهش، حاکی از آن است که ابن میمون با تکیه بر الهیات سلبی و عقلانیت ارسطویی، صفات را به نفی نقص یا افعال تقلیل می دهد، در حالی که امام خمینی با تلفیق حکمت متعالیه و عرفان شیعی، صفات را تجلیات کمالات ذاتی در مراتب وجود می داند. این پژوهش، افزون بر تبیین وجوه اشتراک و افتراق، الگویی برای مطالعات تطبیقی فلسفه دینی در سنت های مختلف ارائه می کند.

هدف این پژوهش بررسی رابطه سواد مالی، بودجه بندی ذهنی و خودکنترلی بر رفاه مالی با نقش میانجی تصمیم گیری سرمایه گذاری و نقش تعدیل گر تحمل ریسک است. روش شناسی پژوهش توصیفی-پیمایشی است. داده ها به وسیله پرسشنامه استاندارد جمع آوری و جامعه آماری شامل تمام سرمایه گذاران حقیقی در سال 1403 در بازار سرمایه ایران بود که در نهایت، تعداد 442 پرسشنامه معتبر به عنوان نمونه جمع آوری شد. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری و نرم افزار Smart PLS انجام پذیرفت. نتایج نشان داد که سواد مالی، بودجه بندی ذهنی، خودکنترلی و تصمیم گیری سرمایه گذاری تأثیر مثبت و معناداری بر رفاه مالی دارند. مشخص شد که تصمیم گیری سرمایه گذاری رابطه میان سواد مالی و بودجه بندی ذهنی با رفاه مالی را میانجی گری می کند، اما در رابطه میان خودکنترلی و رفاه مالی میانجی گری معناداری مشاهده نشد. در بررسی نقش تعدیل گر تحمل ریسک، تنها در رابطه بین سواد مالی و تصمیم گیری سرمایه گذاری اثر معناداری مشاهده شد و فرضیه های مربوط به بودجه بندی ذهنی و خودکنترلی تأیید نشدند. این یافته ها اهمیت توسعه آموزش های مالی، ارتقای توان خودکنترلی و طراحی ابزارهای سرمایه گذاری متناسب با سطوح مختلف ریسک پذیری در ارتقای رفاه مالی افراد را نشان می دهد.

الگوی ارزشیابی خط مشی نقش مهمی در بهبود و اصلاح خط مشی ایفا می کند. حقوق و دستمزد در بخش دولتی نیز از اثرگذارترین زیرنظام ها در انگیزش کارکنان و بهره وری نظام اداری است. ازاین رو پژوهش حاضر با هدف طراحی الگویی جامع برای ارزشیابی کارآمد خط مشی های حقوق و دستمزد در بخش دولتی انجام شده است.  این پژوهش از نظر هدف توسعه ای و از نظر ماهیت کیفی است که با روش تحلیل مضمون با رویکرد براون و کلارک انجام شده است. جامعه این پژوهش شامل مدیران ارشد، پژوهشگران و اساتید دانشگاهی است. به منظور جمع آوری داده های پژوهش با  نمونه گیری هدفمند تا حد اشباع، 13 مصاحبه نیمه ساختاریافته انجام و 6 جلسه گروه کانونی برگزار شده است. افراد مورد نظر، واجد تخصص های مرتبط با حقوق اداری و جبران خدمت در بخش دولتی و یا تجربه اجرایی عمیق و مستمر در بالاترین سطوح نهاد خط مشی گذار در حوزه حقوق و دستمزد در بخش دولتی (سازمان اداری و استخدامی کشور) بوده اند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که معیارهای ارزشیابی کارآمد خط مشی های حقوق و دستمزد در بخش دولتی، مستلزم توجه به هشت بعد اصلی است. این معیارها عبارت است از: معیارهای زمینه ای، نهادی، زیرساختی، تنظیم گری، اجرایی، نتیجه، پیامد و اثر. هر یک از این ابعاد شامل معیارهای متعددی همچون «ابتنا بر ارزش شغل، شاغل، عملکرد، محیط، و رقابت»، «پرداخت برابر برای کار برابر» و «قابلیت اجرا» می باشد. یافته های پژوهش در چارچوب مدلی نظام مند سازماندهی شده است.  الگوی نظام مند پیشنهادی در این پژوهش، با درنظرگرفتن ابعاد مختلف یک چارچوب جامع برای ارزشیابی خط مشی های حقوق و دستمزد در بخش دولتی ارائه می دهد که می تواند به بهبود و اصلاح خط مشی های حقوق و دستمزد در بخش دولتی کمک کند.

با افزایش به کارگیری رایانه در تمام عرصه های زندگی و همچنین سهولت استفاده از آن و گسترش شبکه جهانی اینترنت، عملیات ها و افعال ناهنجار و مخالف با موازین شرعی و دینی در فضای مجازی می تواند در هر نقطه ای از دنیا به وقوع بپیوندد. یکی از مهم ترین عملیات ها و افعال مجازی مخالف با شرع، غصب داده های الکترونیکی در فضای مجازی است. نگارنده در این تحقیق که به روش تحلیلی توصیفی و با شیوه کتابخانه ای انجام شده است به این نتیجه رسیده است که حکم تکلیفی این نوع از غصب با توجه به ادله ای همچون دلیل عقل، بنای عقلا و اطلاق آیات و روایات وارد شده در زمینه غصب، حرمت است. نیز با استناد به اطلاق ادله ای چون قاعده احترام، قاعده اتلاف و قاعده علی الید می توان حکم وضعی ضمان عین داده ها و منفعت آن را در حق غاصب در فضای مجازی اثبات نمود. در این مقام نمی توان با توجه به وجود قدر متیقن و یا با استناد به انصراف و یا تبادر مال در آیات و روایات به اموال ملموس و فیزیکی مانع از تمسک به اطلاق شد، چرا که قدر متیقن خارجی است و در مقام تخاطب نیست. انصراف نیز از آنجایی که منشأ آن کثرت استعمال نیست، مانع از تمسک به اطلاق نمی شود. استناد به تبادر نیز مورد مناقشات متعددی قرار گرفته است، از جمله اینکه با شمردن تبادر به عنوان علامت حقیقت، نمی توان معنای غیر متبادر را به عنوان معنای مجازی آن واژه دانست.

«غرر آیات» آیاتی کلیدی و راهگشا در تفسیر قرآن که در روشن سازی ابهامات و کشف مراد خداوند متعال در دیگر آیات نقش مهمی ایفا می کنند. این روش تفسیری، با تأکید بر تفسیر قرآن به قرآن، از روش های مؤثر علامه طباطبایی و علامه جوادی است که در آن، آیاتی که محتوای توحیدی، اصلی و برجسته دارند، مورد استفاده قرار می گیرند. اگرچه علامه طباطبایی در منابع خود به طور مستقیم به ملاک های شناسایی «غرر آیات» اشاره نکرده است، علامه جوادی در مقدمه المیزان، ملاک اصلی را دارا بودن محتوای توحیدی و شاخص بودن آیاتی خاص برای استنباط فروع اعتقادی و اخلاقی ذکر کرده است. آیه ۲۱ حجر، به دلیل دارا بودن اصل توحیدی و نقش کلیدی آن در تبیین خلقت و تقدیر، در تفسیر المیزان و تسنیم بسیار برجسته است و کارکردهای متنوعی، از جمله تبیین روایات شأن نزول و تفسیر معنا، در هر دو تفسیر داشته و در تفسیر تسنیم فراوانی بیشتری دارد.

هدف: هدف اصلی پژوهش، بررسی و تحلیل جایگاه فناوری های نوین، به ویژه هوش مصنوعی و تحول دیجیتال، در اسناد راهبردی و برنامه های عملیاتی کتابخانه ها و آرشیوهای ملی جهان است. این مطالعه با رویکردی سندمحور، به دنبال شناسایی و ارزیابی نحوه استفاده از این فناوری ها در را هبردهای بلندمدت این نهادها است. همچنین، پژوهش حاضر قصد دارد وضعیت کنونی کتابخانه ها و آرشیوهای ملی را از منظر توجه به فناوری های نوین و تحول دیجیتال بررسی کند. هدف دیگر این مطالعه، ارائه چشم اندازی روشن از روندهای جهانی در این زمینه برای سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران است تا بتواند در تعیین راهبرد ها، اولویت ها و اقدامات آینده خود از آن بهره ببرد. درنهایت، این پژوهش به دنبال پاسخ به این پرسش اساسی است که وضعیت کتابخانه ها و آرشیوهای ملی جهان از حیث پرداختن به موضوعات مربوط به فناوری، تحول فناورانه و دیجیتال و هوش مصنوعی چگونه است. روش : پژوهش حاضر ازنظر هدف بنیادی و ازنظر رویکرد کمّی است. این پژوهش با روش تحلیل محتوای کمّی با رویکرد متن کاوی، به بررسی نظام مند و عینی بسامد واژه های مرتبط با فناوری های دیجیتال و هوش مصنوعی در اسناد رسمی کتابخانه ها و آرشیوهای ملی می پردازد. جامعه پژوهش شامل اسناد رسمی و برنامه های راهبردی 30 کتابخانه و آرشیو ملی جهان تا سال 2023 است که به زبان انگلیسی در دسترس بوده و به مباحث فناورانه پرداخته اند. داده ها از طریق جستجوی گسترده در منابع مختلف و وب سایت های رسمی کتابخانه ها و آرشیوهای ملی جمع آوری شد. برای تحلیل داده ها از نرم افزار Voyant Tools جهت متن کاوی و شناسایی کلمات کلیدی مرتبط با فناوری ها و تحولات دیجیتال استفاده شد. همچنین، نرم افزار MAXQDA برای تحلیل محتوای کمّی و طبقه بندی موضوعی به کار گرفته شد. برای تضمین روایی و پایایی پژوهش، مفاهیم کلیدی مرتبط با فناوری، هوش مصنوعی و تحول دیجیتال به طور دقیق استخراج و طبقه بندی شدند و یافته ها با مطالعات مشابه مقایسه شدند. همچنین، تمامی مراحل پژوهش مستند شده و از نرم افزار مکس کیودا برای تحلیل داده ها استفاده شد تا دقت و ثبات نتایج افزایش یابد. بخشی از تحلیل ها نیز توسط یک پژوهشگر دیگر مرور شد تا پایداری یافته ها تأیید شود. نتایج به صورت نمودارها و جداول آماری ارائه شده و الگوها و روندهای موجود در استفاده از فناوری های نوین و هوش مصنوعی در کتابخانه ها و آرشیوهای ملی مورد تحلیل و تفسیر قرار گرفته است. یافته ها: برون داد ابر کلمات نشان داد برخی کلمات در اسناد راهبردی مطالعه شده بیشترین ظهور و بروز را داشته اند. کلماتی مانند دیجیتال، اطلاعات، خدمات، عموم، مجموعه ها، دسترسی، پژوهش، مردم، دانش و داده. کلمه «دیجیتال» با 500 بار بسامد و کلمه اطلاعات با 376 بار بسامد بیشترین کلمات موجود در متن مستندات گزارش شدند، ضمن اینکه کلمات «دیجیتال»، «داده»، «دانش»، «اطلاعات» و «دسترسی» روندهای مهمی در سال های اخیر بوده اند. پیوند بین کلمات پربسامد در برنامه های راهبردی کتابخانه ها و آرشیوهای ملی نیز نشان داد واژه هایی مانند «دیجیتال» با کلماتی مانند «زیرساختار»، «داده»، «مجموعه» و «خدمات»، پیوند دارد. همچنین مفهومی مانند «اطلاعات» با «جامعه»، «دانش»، «خدمات»، «دسترسی»، «فناوری» و ... پیوند مفهومی دارند. مقوله ها و زیرمقوله های استخراج شده در فرایند تحلیل محتوا از متن مستندات و برنامه های راهبردی کتابخانه ها و آرشیوهای ملی شامل 709 کد اولیه، 6 مقوله کلی و 51 زیرمقوله کدگذاری شد. در این کدگذاری، اهداف، اصول و اولویت های راهبردی کتابخانه ها و آرشیوهای ملی به سمت تحول نوآوری و دیجیتال (270 کد) معطوف شده است. تحول گرایی (131 کد)، رهبری سازمانی (123 کد)، بلوغ سازمانی (81 کد) و داده و هوش مصنوعی (76 کد) از مقوله های نسبتاً پربسامدی هستند. نتیجه گیری: کتابخانه ها و آرشیوهای ملی در سراسر جهان به اهمیت فناوری های نوین به ویژه هوش مصنوعی و همگامی با تحول دیجیتال پی برده اند و در برنامه های راهبردی خود به این موضوع توجه ویژه ای دارند. این نهادها در حال حرکت به سمت نوآوری، مدرن سازی خدمات و سازگاری با محیط دیجیتال هستند. همچنین، اهمیت رهبری در حوزه فناوری، توسعه مهارت های دیجیتال کارکنان و استفاده از هوش مصنوعی در فرایندها مشهود است. این روند نشان دهنده تحولی عمیق در ماهیت خدمات کتابخانه ای و روابط با کاربران است. بااین حال، برای استفاده بهینه از این فناوری ها، نیاز به سرمایه گذاری در فناوری و نوآوری، توسعه مهارت های دیجیتال و آموزش نیروی انسانی، تطبیق ساختار سازمانی و طراحی برنامه های راهبردی جامع وجود دارد. 

پژوهش حاضر با هدف مدل یابی معادلات ساختاری رابطه هوش هیجانی، مهارت های ارتباطی، سواد رسانه های اجتماعی و تسهیم دانش در بین کتابداران کتابخانه های عمومی استان آذربایجان شرقی انجام گرفته است. این پژوهش بر اساس ماهیت و ویژگی کلی، یک پژوهش کمی؛ بر اساس هدف، کاربردی و بر اساس روش پژوهش و جمع آوری داده ها، توصیفی از نوع همبستگی مبتنی بر مدل یابی معادلات ساختاری است. جامعه آماری پژوهش کتابداران کتابخانه های عمومی استان آذربایجان شرقی در سال 1401 (تعداد 401 نفر) بودند. نمونه آماری پژوهش 310 نفر است که به روش تصادفی ساده انتخاب شده بودند. جهت جمع آوری داده ها پرسش نامه استاندارد هوش هیجانی شات (1998)، مهارت های ارتباطی زادبود (1401)، رسانه های اجتماعی مجردی (1393) و تسهیم دانش آجزن (2006) استفاده شد. پایایی پرسش نامه ها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ تائید شد. داده های جمع آوری شده با استفاده از روش های آمار توصیفی و آمار استنباطی تجزیه وتحلیل گردید. یافته های پژوهش میانگین هوش هیجانی، مهارت های ارتباطی، سواد رسانه های اجتماعی و تسهیم دانش کتابداران کتابخانه های عمومی استان آذربایجان شرقی را به ترتیب 09/3، 21/3، 16/3 و 24/3 نشان دادند. همچنین نتایج آزمون مدل یابی معادلات ساختاری حاکی از برازش مدل مفهومی ارائه شده (78/0RMSEA=، 94CFI=، 98/0GFI=) و تائید رابطه بین هوش هیجانی و تسهیم دانش با نقش واسطه ای مهارت های ارتباطی و سواد رسانه های اجتماعی بود. پیشنهاد می شود در نظام آموزشی علم اطلاعات ایران و نیز توسط نهاد کتابخانه های عمومی کشور برنامه ریزی های لازم برای تقویت متغیرهای مذکور (به خصوص هوش هیجانی) انجام پذیرد.

این مقاله با هدف بررسی چالش های اخلاقی دو سامانه هوش مصنوعی «تشخیص چهره» و «تصمیم گیری خودکار» نگاشته شده است. روش تحقیق به کاررفته، تحلیل محتوا است که از طریق آن، نحوه عملکرد این سامانه ها و نقض اصول اخلاقی توسط آن ها مورد بررسی قرار می گیرد. اصول اخلاقی نقض شده شامل «انصاف»، «آزادی و اختیار»، «حریم خصوصی و حفظ اسرار»، «مسئولیت پذیری و پاسخ گویی» و «عمل به ظن معتبر» است. در ادامه، این اصول در چارچوب حکمت عملی صدرایی مورد تحلیل قرار می گیرند. نتایج نشان می دهد که در حکمت صدرایی، «انصاف» از صفات ضروری حاکم است و رعایت بی طرفی الزامی است؛ «آزادی و اختیار» برای تکامل و سعادت انسان اساسی است؛ «حریم خصوصی» اهمیت ویژه ای دارد و تجسس در آن ناپسند است؛ «مسئولیت پذیری و پاسخ گویی» از ویژگی های لازم رهبران است؛ و «عمل به ظن غیرمعتبر» قبیح شمرده می شود. بنابراین، براساس حکمت عملی صدرایی، به کارگیری این دو سامانه در شکل کنونی خود اخلاقاً قابل قبول نیست، مگر آنکه در طراحی یا اجرای آن ها تغییراتی صورت گیرد تا چالش های اخلاقی مذکور برطرف شود.

مقدمه و اهداف: پژوهش های کیفی در علوم اجتماعی به ویژه در حوزه مدیریت و سازمان، به دلیل توانایی در کشف معنای تجربیات پیچیده انسانی، اهمیت فزاینده ای یافته اند. پدیدارشناسی تفسیری به عنوان یکی از روش های کیفی، با تمرکز بر تفسیر تجربیات زیسته افراد و تعامل دوسویه محقق و مشارکت کننده، امکان درک عمیق تری از پدیده های سازمانی را فراهم می کند. مقاله حاضر در تلاش است با واکاوی زمینه ای برای انجام این روش از جمله منطق قرار دادن روش در سنت کیفی، توصیف پیشینه فلسفی، ویژگی های کلیدی و اسلوب اجرایی آن چهارچوبی روشمند برای انجام پژوهش های پدیدارشناسی تفسیری ارائه نماید. براین اساس، مقاله با بررسی مبانی فلسفی، هستی شناسی و شناخت شناسی روش آغاز می شود و سپس به تشریح گام های اجرایی و نقد و بررسی استفاده از روش می پردازد و در انتها چگونگی استفاده از این روش توسط محققان حوزه سازمان به ویژه رفتار سازمانی تشریح می شود. روش: این پژوهش با رویکرد مروری - تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه ای، اسنادی، و آرای نظریه پردازان کلیدی پدیدارشناسی تفسیری (مانند هوسرل، هایدگر، و اسمیت) انجام شده است. روش شناسی مقاله مبتنی بر تحلیل تطبیقی مبانی فلسفی این روش و مقایسه آن با دیگر رویکردهای کیفی است. برای تضمین اعتبار یافته ها، چهارچوب پیشنهادی و تحلیل های انجام شده در مراحل مختلف تدوین مقاله، به صاحب نظران دانشگاهی آشنا با پدیدارشناسی تفسیری و روش شناسی کیفی ارائه شد و پس از بازخوردهای انتقادی، بازنگری نهایی صورت گرفت. مراحل تحقیق شامل غور در متون پایه، استخراج مفاهیم کلیدی، و دسته بندی مبانی نظری با تأکید بر کاربردپذیری در مطالعات سازمانی بوده است. نتایج: یافته ها نشان می دهد پدیدارشناسی تفسیری با ترکیب رویکردهای پدیدارشناختی و هرمنوتیکی، امکان کشف لایه های پنهان معنا در تجربیات سازمانی را فراهم می کند. این روش با تأکید بر تعامل محقق و مشارکت کننده، به «صدا دادن» به تجربیات فردی و حفظ اصالت روایت ها کمک می کند. همچنین، تفاوت های کلیدی این روش با نظریه داده بنیاد (تمرکز بر عمق به جای تعمیم) و تحلیل روایت (تفسیر معنا به جای ساختار داستان) شناسایی شد. محدودیت هایی نظیر سوگیری محقق، زمان بر بودن تحلیل و چالش های تعمیم پذیری نیز مورد بحث قرار گرفت. بحث و نتیجه گیری: پدیدارشناسی تفسیری به عنوان روشی قدرتمند در مطالعات سازمانی، امکان درک پیچیدگی های فرهنگ سازمانی، رهبری و تغییر را از دیدگاه ذی نفعان فراهم می کند. این روش با غنابخشی به داده های کیفی، زمینه ساز توسعه نظری و راهکارهای عملی در مدیریت است. باوجوداین، نیاز به مهارت های تفسیری بالا و توجه هم زمان به زمینه های اجتماعی از چالش های پیش روی محققان است. در پژوهش های آتی، پیشنهاد می شود مراحل اجرایی این روش با جزئیات بیشتری بیان شود. همچنین، به مهارت های لازم یک محقق پدیدارشناسی برای افزایش دقت در این نوع پژوهش پرداخته شود تا این روش با کمترین خطا به تفسیر تجربیات سازمانی بپردازد. تقدیر و تشکر: نویسنده سپاسگزاری عمیق خود را به استادان گرانقدر گروه مدیریت دانشگاه تربیت مدرس، به ویژه جناب آقای دکتر حسن دانایی فرد و جناب آقای دکتر حسین کاظمی تقدیم می نماید. راهنمایی های علمی، تسلط ایشان بر روش شناسی کیفی، و نقش کلیدی آنان در آشنایی نویسنده با مبانی فلسفی و عملی پدیدارشناسی تفسیری، سنگ بنای شکل گیری این پژوهش بوده است. تعارض منافع: مؤلف هیچ گونه تعارض منافعی در ارتباط با این مقاله ندارد.

هدف: پژوهش حاضر با هدف تحلیل انتقادی نظریۀ نسبی‌گرایی اخلاقی گیلبرت هارمن و بررسی پیامدهای آن بر فرهنگ و انسجام اخلاقی در دانشگاههای اسلامی انجام شد. این مطالعه در صدد بود خلأ پژوهشی موجود در ادبیات فلسفۀ اخلاق و مطالعات فرهنگی دانشگاهی را در پیوند با آموزه‌های اخلاق اسلامی پر کند. روش‌شناسی: پژوهش از نظر ماهیت، نظری- تحلیلی و از نظر هدف، بنیادی- کاربردی است. روش تحقیق، تحلیل مفهومی- انتقادی بود که طی آن، ابتدا مؤلفه‌های اصلی نسبی‌گرایی اخلاقی هارمن، واکاوی و سپس پیامدهای آن برای انسجام هنجاری و سبک زندگی اخلاقی در دانشگاههای اسلامی تحلیل شد. در ادامه، با بهره‌گیری از مفاهیم کلیدی اخلاق اسلامی، مانند حُسن و قُبح ذاتی افعال، عقل عملی، عدالت و فطرت انسانی، چارچوب بدیل اخلاقی برای مواجهه با چالش نسبی‌گرایی پیشنهاد شده است. یافته‌ها: پذیرش نسبی‌گرایی اخلاقی هارمن، بدون اتکا به اصول ارزشی ثابت، منجر به تضعیف مرجعیت اخلاقی، تعارض هنجاری و چندپارگی فرهنگی در فضای دانشگاهی، به ویژه در دانشگاههای اسلامی می‌شود. در مقابل، اخلاق اسلامی با تأکید بر اصول جهان‌شمول و عقلانی، ظرفیت بازسازی فرهنگ اخلاقی دانشگاهی را فراهم می‌آورد. نتیجه‌گیری: این پژوهش نشان داد که طراحی چارچوب اخلاقی بومی بر اساس آموزه‌های اسلامی، از طریق تدوین منشور اخلاقی اسلامی، برگزاری دوره‌های آموزش اخلاق و گفتگوهای میان‌فرهنگی، می‌تواند به ارتقای انسجام اخلاقی و کاهش چالشهای ناشی از نسبی‌گرایی کمک کند.

این مقاله با رویکردی فیزیکالیستیِ غیرتقلیل گرا و با روش تحلیلی–مفهومی، به بررسی فرایندهای شناختی مؤثر بر تصمیم گیری اقتصادی و بازتعریف مفهوم «مجموعه مصرف» در نظریه انتخاب مصرف کننده می پردازد. پژوهش بر منطق مدل سازی نظری میان رشته ای استوار است؛ بدین معنا که مدل ها صرفاً بازنمایی تجربی واقعیت نیستند، بلکه ابزارهایی مفهومی برای پیوند دادن نظریه با پدیده های پیچیده انسانی محسوب می شوند. چارچوب نظری مقاله بر نظریه پیش بینی محور «احساساتِ ساخته شده» لیزا فلدمن بارت تکیه دارد که در آن مغز به مثابه سیستمی پویا و تطبیقی، از طریق سازوکارهای پیش بینی، کاهش خطا و دسته بندی مفهومی، به طور مستمر مدل هایی از محیط می سازد و بر اساس آن ها رفتار اقتصادی را هدایت می کند. بر این اساس، مقاله نشان می دهد که «مجموعه مصرف» برخلاف فرض رایج ترجیحات ثابت در اقتصاد نئوکلاسیک، برساخته ای پویا و سیال است که در تعامل میان تجربیات گذشته، ادراکات درونی فرد و زمینه های فرهنگی–اجتماعی شکل می گیرد. یافته ها بر نقش محوری کاهش خطای پیش بینی در به روزرسانی مداوم گزینه های مصرف و انعطاف پذیری شناختی مغز در مواجهه با اطلاعات جدید تأکید دارند. در عین حال، مقاله تصریح می کند که فیزیکالیسم، علی رغم توان توضیحی اش در تبیین زیربنای عصبی شناخت، در توضیح حیث التفاتی و جنبه های کیفی آگاهی با محدودیت های فلسفی مواجه است. ازاین رو، تحلیل حاضر نه در دفاع از فیزیکالیسم، بلکه در تبیین مرزهای آن و ضرورت گذار به الگوی «انسان سه ساحتی» قرار می گیرد. در مجموع، این پژوهش با تلفیق علوم شناختی، نوروساینس و اقتصاد، افق تازه ای برای بازسازی نظریه انتخاب اقتصادی و بازنگری در مفروضات عقلانیت نئوکلاسیکی فراهم می کند.

مناظره های انتخاباتی، محتوا و شیوه برگزاری آن به واسطه اثرات ماندگاری که بر جامعه دارند همواره مورد توجه و علاقه بخش های مختلف جامعه به ویژه پژوهشگران بوده است. هدف مقاله شناسایی تاکتیک های عملیات روانی و شیوه های به کارگیری آن از سوی نامزدها در مبارزات انتخابات ریاست جمهوری ایران با رهیافتی میان رشته ای است. پرسش اصلی مقاله آن است که نامزدهای دوازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران، در مناظره ها از کدام تاکتیک و شیوه های عملیات روانی در برابر رقیبان استفاده کرده اند؟ برای گردآوری و تجزیه وتحلیل داده های مناظرات از روش تحلیل محتوای کیفی و کمی استفاده شده است. در این روش داده ها، هدفمند و بر اساس شاخص های برگرفته از مبانی نظری گرداوری، دسته بندی و تجزیه وتحلیل شده اند. با توجه به ماهیت میان رشته ای موضوع، روان شناسی سیاسی چارجوب نظری مقاله است. یافته ها حاکی است نامزدها، از 45 تاکتیک که برخی از آنها عملیات روانی است بهره گرفته اند. این تاکتیک ها، ذیل دو مفهوم قابل ارائه اند: اول تاکتیک های تدافعی – تهاجمی، دوم تاکتیک های تبیینی – اثباتی. از این میان، شناسایی و مفهوم پردازی شیوه ها و تاکتیک های جدید نظیر تاکتیک بگم بگم!، تهدید به پیگیری قضایی! و ارائه گواه یا شاهد!، از وجوه نوآورانه مقاله است. نتایج نیز حاکی است فرایند مناظره ها دو لایه محتوایی دارد. لایه اصلی؛ با هدایت شخصیت های با تجربه تر و با مسئولیت اجرایی مهم تر؛ و لایه فرعی؛ که عموماً توسط چهره های کم تجربه تر و بدون داشتن سابقه اجرایی چشمگیر نمایندگی می شود.

گام های نخست شکل گیری سازمان های توسعه کارآفرینی در بوم سازگان نوآوری ایران در قالب «شهرک علمی- تحقیقاتی، پارک های علم و فناوری و مراکز رشد» به عنوان یکی از اولین و مهم ترین بسترهای شکل گیری ارتباط صنعت ، از سال 1379 توسط وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در استان های مختلف برداشته شد. طی این سال ها 59 پارک علم و فناوری در قالب پارک منطقه ای، دستگاهی، دانشگاهی و خصوصی و بالغ بر 290 مرکز رشد در سراسر کشور توسعه یافته است. با آغاز فعالیت معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست جمهوری، موج تازه ای از فضاهای توسعه کسب و کار در بوم سازگان نوآوری ایران مطرح گردید، بطوری که از ابتدای دهه 90، «مراکز نوآوری» (ذیل مراکز دانشگاهی، پژوهشی و پارک های علم و فناوری) و «شتاب دهنده ها» با شتاب زیادی توسعه یافتند. در اواخر این دهه، «کارخانه های نوآوری»،«مراکز نوآوری شرکتی» و «خانه های خلاق» به این بوم سازگان اضافه شد. طی این سال ها بالغ بر 350 مرکز نوآوری، 170 شتاب دهنده، 24 کارخانه نوآوری و 87 خانه خلاق به عنوان انواع دیگری از گونه های سازمان های واسطه ای، ایجاد و فعالیت نموده اند. تنوع و تعدد ساختارهای موجود حتی از چارچوب های یاد شده نیز فراتر رفته، بی آنکه مرز مشخصی برای نقش هر یک یا جایگاهشان در زنجیره ارزش نوآوری- بر پایه الگوهای جهانی و اقتضائات بومی- ترسیم شود.بنظر میرسد بوم سازگان نوآوری ایران به بازطراحی ساختاری و کارکردی در این حوزه نیاز دارد. زیرساخت های فیزیکی و سخت طی سال های اخیر رشد کرده اند، اما زیرساخت های نرم، از جمله مهارت مدیریتی و مربیگری، حکمرانی شبکه ای، و مدل های کسب وکار پایدار، کمتر توسعه یافته اند. اکنون زمان آن فرا رسیده که تمرکز از «ساخت فضا» به «ساخت معنا» معطوف شود؛ یعنی بازتعریف نقش، مأموریت و کارکرد هر یک از این سازمان ها بر اساس سطح آمادگی فناوری و نیازهای واقعی بوم سازگان ملی.

در عصر حاضر جمع آوری و ذخیره سازی داده ها عموماً از طریق تأسیس و توسعه پلتفرم هاست و این نرم افزارها به دلیل جذابیت ها و امکاناتی که در اختیار کاربران قرار می دهند، مردمان کشورهای مختلف را برای استفاده بیشتر از این پلتفرم ها ترغیب می کنند. ازسوی دیگر واقعیت آن است که با توجه به گسترش این پلتفرم ها کشورها به جهت ترس از دست دادن حاکمیت خود و کنترل این فضا، تدوین و تنظیم قوانین و مقررات بسیاری را در این حوزه در دستور کار خود قرار دادند که ازجمله مهم ترین این طرح ها، صیانت از داده شهروندان در بسیاری از کشورها ازجمله ایران است. حال پرسشی که نوشتار حاضر در پی پاسخ آن است، اینکه چه نسبتی میان الزامات حقوق بشری آزادی بیان و طرح های صیانت از کاربران در فضای مجازی وجود دارد؟ به عبارت دیگر دولت ها به هنگام تدوین قوانین و مقررات درخصوص صیانت از فضای مجازی به چه الزامات حقوق بشری درخصوص آزادی بیان باید توجه کنند. در پاسخ به این پرسش، پژوهش پیش رو با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای و اسناد و قواعد معتبر بین المللی نگارش یافته و بر این فرض استوار است که هرچند طرح های صیانتی با هدف حفظ حاکمیت ها نگاشته می شود اما ازطرفی در برخی موارد به جهت اینکه طرح ها با آزادی افراد به خصوص آزادی بیان آنها در تعارض است دولت ها باید در تدوین طرح های صیانتی خود به تعهدات و الزامات حقوق بشری نیز توجه وافری داشته باشند.