درخت حوزه‌های تخصصی

تعامل با داده‌های وب و فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات نقش مهمی در توسعه جامعه اطلاعاتی و ارتقای کیفیت زندگی افراد دارای معلولیت دارد. با وجود پیشرفت‌های دیجیتال، شکاف‌های دسترس‌پذیری و کاربردپذیری برای کاربران دارای آسیب بینایی همچنان پابرجاست. این پژوهش با تمرکز بر سامانه‌های پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)، میزان انطباق این سامانه‌ها با استانداردهای بین‌المللی دسترس‌پذیری (WCAG 2.2) و تجربه واقعی کاربران نابینا و کم‌بینا را بررسی می‌کند. نتایج می‌تواند به بهبود فراگیری، عدالت آموزشی و ارتقای کیفیت خدمات دیجیتال برای این گروه کمک کند. پژوهش حاضر با رویکرد غالب کمّی، به ارزیابی دسترس‌پذیری و کاربردپذیری سامانه‌های پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران برای کاربران با آسیب بینایی پرداخت. این مطالعه از دو روش اصلی بهره برد: نخست، ارزیابی فنی با استفاده از ابزار خودکار Accessibility Insights و وارسی مبتنی ‌بر آخرین نسخه ‌شاخص‌های استخراجی کنسرسیوم وب جهان‌گستر (ویرایش 2023) در دو اولویت A و AA با رویکرد فازی؛ و دوم، آزمون کاربردپذیری با کاربران واقعی نابینا و کم‌بینا از طریق تعریف وظایف مشابه در سامانه‌ها و مشاهده دقیق نحوه تعامل آن‌ها. داده‌های کمّی حاصل از زمان انجام وظایف، موفقیت در انجام آن‌ها و پرسشنامه‌های پیش و پس‌آزمون تحلیل آماری شدند. داده‌های آزمون کاربردپذیری نیز از طریق مشاهده رفتار کاربران با مشارکت 24 کاربر با آسیب بینایی (در مجموع، 48 بازدید)، شنیدن صفحه‌خوانNVDA و تحلیل کد HTML تکمیل شدند. عملکرد هر کاربر با نرخ تکمیل موفقیت‌آمیز کار، مدت‌زمان لازم برای انجام کارها، رتبه‌بندی رضایت و میزان دریافت راهنمایی و کمک اندازه‌گیری شد. نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی برای انتخاب کاربران با تجربه کافی انجام شد تا موانع ساختاری دسترس‌پذیری و کاربردپذیری شناسایی شود. ارتباط با کاربران به‌صورت آنلاین و ضبط کامل فرایند انجام شد. این روشِ چندوجهی، ترکیبی از دیدگاه‌های فنی و تجربه کاربران نهایی را دربرمی‌گیرد و اعتبار و جامعیت یافته‌ها را افزایش می‌دهد. نتایج ارزیابی فنی با ابزار خودکار نشان داد که در این سامانه‌ها به تضاد رنگ متن و پس‌زمینه توجه اندکی شده است. جایگزین‌های متنی برای عناصر غیرمتنی، برچسب‌گذاری عناصر فرم‌ها، برچسب و نام پیوند‌‌‌ها، برچسب دکمه‌ها و ... جزو مواردی است که نیازمند بررسی و بازبینی مجدد است. همچنین یافته‌ها نشان داد که هیچ‌یک از سامانه‌ها به‌طور کامل با WCAG2.2 مطابقت ندارند. «سامانه پیشینه» با بالاترین میزان تطابق با شاخص‌های دسترس‌پذیری در سطوح A (71 درصد) و AA(77 درصد)، دسترس‌پذیرترین سامانه بود؛ در حالی که «سامانه گنج» (50 درصد) کمترین میزان تطابق را در سطحAA نشان داد و سایر سامانه‌ها در سطوح مختلف، میزان دسترس‌پذیری متفاوتی را به نمایش گذاشتند. در اولویت A و AA گرچه شاخص‌های زیادی توسط سامانه‌ها تا حدودی رعایت شده، ولی برخی از شاخص‌ها اصلاً رعایت نشده است. نبودِ امکان پرش آسان از بلوک‌های تکراری محتوا، عدم استفاده از محتوای متنی واضح برای عناوین صفحات، عدم شناسایی و توصیف خطاهای پیش‌آمده برای کاربران، و عدم ارائه کامل برچسب‌ها و هدینگ‌های توصیفی و واضح با ترتیب منطقی از آن جمله است. داده‌های آزمون کاربردپذیری نیز نشان داد که انجام وظایف در سامانه‌ها در سطح متوسط و حتی آسان بوده است. میانگین‌های بالا، نشان‌دهندة اوضاع به‌نسبت مساعد سامانه‌های «ایرانداک» است. پژوهش حاضر با بررسی نظام‌مند تعامل کاربران صفحه‌خوان با سامانه‌های پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) و تحلیل تطابق آن‌ها با آخرین نسخه شاخص‌های‌WCAG 2.2، گامی مؤثر در بهبود دسترس‌پذیری و کاربردپذیری این سامانه‌ها برای کاربران دارای آسیب بینایی برداشته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که به‌‌رغم برخی پیشرفت‌ها، نیاز به اصلاحات بنیادین در طراحی رابط کاربری، بهبود تضاد رنگ رنگ، ارائه جایگزین‌های متنی جامع، و بهینه‌سازی ساختار معنایی محتوا و فرایندهای انجام وظایف وجود دارد. همچنین، ارائه راهنماها و مستندات دسترس‌پذیر و افزودن قابلیت‌های ناوبری کلیدی مانند پیوند‌های پرش، برای ارتقای تجربه کاربری این گروه ضروری است. این مطالعه با استفاده از روشِ چندوجهی و مشارکت فعال کاربران نابینا و کم‌بینا، چارچوبی عملی و قابل اتکا برای ارزیابی و بهبود سامانه‌های تخصصی فارسی‌زبان فراهم کرده است. نتایج پژوهش می‌تواند به‌عنوان الگویی برای سامانه‌های مشابه در حوزه‌های پژوهشی و آموزشی مورد استفاده قرار گیرد و بستری مناسب برای توسعه سامانه‌های فراگیرتر و عدالت‌محور در دسترسی به اطلاعات علمی فراهم آوَرَد. بدین‌ترتیب، این مطالعه گامی مهم در جهت ارتقای کیفیت خدمات دیجیتال برای کاربران آسیب‌پذیر و تحقق عدالت دسترسی به اطلاعات علمی محسوب می‌شود.

هدف از انجام این پژوهش بررسی رابطه بین هوش مصنوعی و عملکرد کتابداران پزشکی: نقش میانجی تسهیم دانش در بین مدیران، کارکنان اداری، رؤسای کتابخانه های علوم پزشکی تابعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مستقر در شهر تهران است. روش پژوهش حاضر، توصیفی و از نوع پیمایشی بوده و براساس هدف، کاربردی است. جامعه آماری مدیران، کارکنان اداری، رؤسای کتابخانه های علوم پزشکی تابعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مستقر در شهر تهران بوده و به دلیل محدود بودن حجم جامعه آماری، همه جامعه با استفاده از روش سرشماری لحاظ گردیده است که 176 نفر به کار گرفته شد. ابزار گردآوری اطلاعات این پژوهش برای جهت سنجش هوش مصنوعی از پرسش نامه چن و همکاران (۲۰22) که حاوی 22 گویه ای که طیف گسترده ای از ابعاد هوش مصنوعی را در بر بگیرند، استفاده شد. جهت سنجش عملکرد کارکنان از پرسش نامه استیفن (2005) که حاوی 12 گویه، همچنین جهت سنجش تسهیم دانش از پرسش نامه داماج و همکاران (2016) که حاوی 12 گویه، استفاده شد؛ که پایایی آن از طریق آزمون آلفای کرونباخ و روایی آن از طریق روایی همگرا و روایی واگرا مورد تأیید قرار گرفت. تحلیل داده ها با استفاده از شاخص های آمار توصیفی همچون توزیع فراوانی و آمار استنباطی و روش مد ل سازی معادلات ساختاری با Smart PLS انجام شد. یافته ها نشان داد، هوش مصنوعی بر عملکرد کارکنان تأثیر مثبت و معنی داری دارد و همچنین هوش مصنوعی بر تسهیم دانش تأثیر مثبت دارد. تسهیم دانش بر عملکرد کارکنان تأثیر مثبت و معنی داری دارد. نتایج نشان داد تسهیم دانش به عنوان یک میانجی کامل در رابطه بین هوش مصنوعی و عملکرد کارکنان عمل می کند.

اخلاق هوش مصنوعی یک حوزه مطالعاتی نسبتا نوظهوری در گستره اخلاق کاربردی است که متأثر از تحولات ناشی از توسعه و استقرار سیستم های هوش مصنوعی به بررسی پیامدها و مسائل اخلاقی و اجتماعی مرتبط با آن می پردازد. اگرچه برخی از این پیامدها و مسائل اخلاقی تاحدی قابل پیش بینی بوده است و امکان تحلیل ها و بررسی های اخلاقی را فراهم کرده است، اما به نظر می رسد با رشد و نفوذ روزافزون سیستم های هوش مصنوعی در تمامی ابعاد و شئون زندگی اجتماعی و فردی انسان ها، چالش های اخلاقی بعضا مبهم و پیچیده ای نیز در حال تحقق است. از این رو، در حوزه مطالعاتی اخلاق هوش مصنوعی، مجموعه مسائلی که به خوبی تثبیت شده یا از جامعیت قابل قبولی برخودار باشد، در واقع وجود ندارد. با این حال، تلاش های متعددی توسط سازمان های ملی و بین المللی در حوزه گردآوری و تدوین اصول و رهنمودهای اخلاق هوش مصنوعی در یک دهه اخیر انجام شده است. هر سند اخلاق هوش مصنوعی معمولا شامل دو بخش اصول اخلاقی و رهنمودهای اخلاقی است؛ در این سندها اصول اخلاقی مبنای گردآوری و صورتبندی رهنمودهای اخلاقی است. هدف این مقاله معرفی اصول و تدوین رهنمودهای اخلاق هوش مصنوعی با مطالعه هفت سند ملی و بین المللی است. بر این اساس، پنج اصل اخلاقی یکپارچه فلوریدی و کولز مبنای گردآوری و بررسی رهنمودهای اخلاق هوش مصنوعی قرار گرفت. این رهنمودها در سه مرحله بررسی شد: در مرحله اول، رهنمودهای اخلاقی از اسناد مذکور استخراج و در چارچوب پنج اصل اخلاقی فهرست شدند. در مرحله دوم، رهنمودهای گردآوری شده، یکدست سازی و پالایش گردیدند. در مرحله سوم، برای ارزیابی روایی یافته ها و دستاورد پژوهش، رهنمودهای اخلاقی پالایش شده ذیل اصول اخلاقی پنج گانه توسط گروهی کانونی از متخصصان نقد و بررسی شد تا فرآیند اعتباربخشی به رهنمودهای اخلاقی برگزیده با دستیابی به اِجماعی نسبی میان متخصصان تحقق بیابد.

هدف: تعریف بنیادی سواد دیداری، توانایی خواندن، نوشتن و ایجاد عناصر دیداری است. این مهارت شامل ارزیابی و درک سوابق دیداری است که برای متخصصان علم اطلاعات و پژوهشگران در مدیریت و تفسیر مؤثر تصاویر بسیار مهم است. سواد دیداری به گروهی از توانایی های بینایی اشاره دارد که یک انسان می تواند با دیدن و هم زمان داشتن و ادغام سایر تجربیات حسی ایجاد کند. همچنین، سواد دیداری به توانایی تفسیر و استفاده موفق از تصاویر اشاره دارد. سواد دیداری یک گفت وگوی مداوم درباره تصاویر، عکس ها، نگاره ها، نمادها و به طورکلی تصاویر است. همچنین زمینه ای برای مطالعه و تمرین که نحوه مشاهده و تفسیر تصاویر و شیوه استفاده از نمادها و عکس ها برای انتقال معنا را بررسی می کند. با استفاده گسترده از تصاویر در رسانه های مختلف و منابع اطلاعاتی و توسعه فناوری های دیداری، در حال حاضر کاربران رسانه تا حد زیادی با اطلاعات دیداری مواجه شده اند. لازم به ذکر است که سواد دیداری مفهومی بین رشته ای است و نقش مهمی در آموزش عالی ایفا می کند. استفاده دانشجویان از مهارت های سواد دیداری در دانشگاه ها نقش مهمی در فعالیت های عملی آن ها دارد. این پژوهش به بررسی نقش سواد دیداری در رعایت حقوق مالکیت فکری در استفاده از منابع اطلاعاتی می پردازد. روش : روش پژوهش پیمایشی – تحلیلی است. جامعه آماری 41 نفر از متخصصان موضوعی دانشگاهی هستند که درزمینه سواد دیداری آگاهی و اطلاعات دارند. ابزار گردآوری اطلاعات پرسش نامه محقق ساخته بود که روایی آن به شیوه روایی صوری بازنگری و اصلاح شد. پایایی پرسش نامه به روش آماری آلفای کرونباخ تحلیل شد و میزان 0/831 برای آن به دست آمد. برای سنجش نرمال بودن داده ها از آزمون کالموگروف - اسمیرنف استفاده شد. این آزمون نشان داد که داده ها از توزیع نرمال برخوردار هستند. پرسش های پرسش نامه در مورد مسائل مربوط به کپی رایت و حقوق مالکیت فکری بود که به جنبه های مختلف این حوزه می پرداخت. یافته ها: یافته های پژوهش نشان داد که ارزیابی شاخص های «میزان پایبندی دانشجویان به اصول اخلاقی در استفاده از منابع تصویری»، «میزان پایبندی دانشجویان به مسائل حقوق مالکیت فکری در استفاده از منابع تصویری» و «میزان استناد در استفاده از منابع تصویری» کمتر از حد متوسط ​​است. همچنین مشخص شد که دانشجویانی که با سواد دیداری آشنا هستند، دانش محدودی درباره مسائل حقوق مالکیت فکری داشتند؛ بنابراین لازم است آموزش های مناسبی در این زمینه برای آن ها برگزار شود. نتیجه گیری: نتایج نشان داد که انجام کارهای آموزشی و توان بخشی در این زمینه ها مناسب است که شامل این موارد می شود: حریم خصوصی، رعایت اصول اخلاقی درباره تولید، استفاده و اشتراک گذاری تصاویر؛ آشنایی با مؤلفه هایی مانند نقش سانسور و درک ابعاد آن، آشنایی با روش های اخلاقی مناسب هنگام دسترسی، استفاده و ایجاد تصاویر، دانستن محدودیت های مرتبط با مجوزهای استفاده از تصویر؛ استناد به ایجادکننده تصویر؛ پیروی از بهترین شیوه های قانونی و اخلاقی و نیز آموزش استانداردهای سواد دیداری. همچنین شایسته است دانشگاه ها برای استفاده از تصاویر و دیداری ها به ابعاد مختلف حقوق مالکیت فکری توجه کرده و در انتشار آثار علمی به این جنبه ها اهمیت بیشتری دهند.

هدف پژوهش حاضر تحلیل شبکه هم نویسندگی مقالات فارسی در پایگاه علوم استنادی جهان اسلام است. این پژوهش از نوع کاربردی است که با رویکرد علم سنجی و تحلیل شبکه های اجتماعی انجام گرفته است. داده های پژوهش را 106 کلیدواژه های منتخب سازمان دهی دانش در فیلد عنوان که پس از مشورت با متخصصین موضوعی این حوزه انتخاب گردید؛ به همراه مقاله های منتخب منتشرشده در مجلات منتخب علم اطلاعات و دانش شناسی نمایه شده در پایگاه علوم استنادی جهان اسلام در سال های 1378 تا 1398 تشکیل می دهند. سپس از بین 1482 نویسنده که در چاپ 1410 مقاله نقش داشتند، تعداد 168 نفر که دست کم 4 مقاله داشتند با استفاده از نرم افزار یوسی آی نت مورد تحلیل قرار گرفتند. پس ازآن ماتریس مربعی در ابعاد 168 در 168 تشکیل شد و درنهایت شبکه هم نویسندگی بر اساس شاخص های مرکزیت ترسیم شد. در پژوهش حاضر، متوسط تعداد نویسنده برای هر مقاله 05/1 است. الگوی دو نویسندگی (17/35 درصد) و سه نویسندگی (80/26 درصد)، رایج ترین رویکردها در مطالعات سازمان دهی دانش به شمار می روند. رحمت الله فتاحی (56 مقاله)، مرتضی کوکبی (44 مقاله) و یعقوب نوروزی (39 مقاله) به ترتیب دارای بیشترین تعداد مقالات در سازمان دهی دانش هستند. همچنین زوج هم نویسندگی رحمت الله فتاحی و مهری پریرخ (10 مقاله) حائز رتبه برتر گردید. در بررسی شاخص های مرکزیت نیز رحمت الله فتاحی در هر چهار شاخص مرکزیت رتبه، مرکزیت نزدیکی، مرکزیت بینابینی و مرکزیت بردار ویژه حائز رتبه برتر گردید. با توجه به نتایج پژوهش حاضر به نظر می رسد پژوهشگران مطرح حوزه سازمان دهی دانش، علی رغم پرتولید بودن نتوانسته اند نقش برجسته ای در شکل گیری شبکه هم نویسندگی این حوزه ایفا نمایند.

هدف : همکاری، همگرایی و تلفیق بین سازمان ها، نهادها و ارگان هایی که اهداف و کارکردهای اجتماعی مشترکی دارند، می تواند در کنار کاهش هزینه ها و افزایش رضایت کاربران، مزایای دیگری نیز برای سازمان ها داشته باشد. کتابخانه ها، موزه ها و آرشیوها به عنوان سه نهاد حفاظت و اشاعه میراث فرهنگی و تاریخی از این قاعده مستثنی نیستند؛ از این رو، هدف پژوهش حاضر تحلیل وضعیت همکاری بین کتابخانه ها، آرشیوها و موزه ها در ایران است. روش : پژوهش حاضر به لحاظ هدف از نوع کاربردی است که با رویکرد کیفی و استفاده از روش داده بنیاد (گراندد تئوری) انجام شده است. ابزار پژوهش مصاحبه نیمه ساختار یافته بوده است. جامعه پژوهش را مدیران و صاحبنظران حوزه کتابداری، موزه داری و آرشیو تشکیل می دهند که از میان آن ها، 24 نفر به روش نمونه گیری گلوله برفی تا حد اشباع انتخاب شده است. تحلیل داده ها در سه مرحله کدگذاری باز، انتخابی و محوری در قالب روش ساختاریافته داده بنیاد انجام شده است. یافته ها: در پژوهش حاضر 399 کد اولیه از تحلیل محتوای مصاحبه ها استخراج شد که در قالب 53 کد ثانویه و 5 مقوله اصلی شامل «وضعیت کنونی»، «زمینه های موجود برای همکاری»، «عوامل مؤثر بر همکاری»، «مزایای همکاری» و «چالش های همکاری» تلفیق شده و در 6 طبقه اصلی شامل شرایط علی، پدیده مرکزی، شرایط زمینه ای، شرایط مداخله گر، راهبردها و پیامدها بر اساس روش نظریه پردازی داده بنیاد دسته بندی شدند. الگوی نظری پژوهش نیز بر این اساس ترسیم شد. یافته های حاصل نشان دهنده همکاری های محدود، موردی و منقطع بین کتابخانه ها، موزه ها و آرشیوها بوده و این امر متأثر از زیرساخت های فناوری نامناسب، نبود استانداردهای توصیف منابع مشترک و جامع، نبود انجمن ها و نهاد های متولی همکاری مستقل، نبود خط مشی های مشخص و مدون، نبودن قوانین بالادستی پشتیبانی کننده از مسئله همکاری، نبود نیروی انسانی متخصص و کارآمد، عدم شفافیت در مباحث مالی و اختصاص بودجه است. از سوی دیگر، بر اساس نتایج به دست آمده مشخص شد پیاده سازی یک طرح همکاری جامع و پایدار موجب صرفه جویی در منابع مالی، کاهش هزینه های تأمین و سازماندهی منابع، افزایش کارآمدی خدمات و رضایت کاربر، کاهش استفاده از منابع اولیه، افزایش میزان دسترسی به منابع اطلاعاتی و تعمیق فعالیت های پژوهشی خواهد شد. سیاستگذاری های کلان، زیرساخت های فناوری ضعیف، ساختار و فرهنگ سازمانی، تأمین منابع مالی و تأمین نیروی انسانی از جمله چالش های موجود در زمینه همکاری بین کتابخانه ها، موزه ها و آرشیوها شناسایی شد. نتیجه گیری: با در نظر گرفتن یافته های پژوهش، می توان گفت همکاری و همگرایی کتابخانه ها، موزه ها و آرشیوها به عنوان سه نهاد حفظ میراث فرهنگی و تاریخی یک جامعه یک ضرورت بوده و نهادها از این مزایای سازمانی، مالی، نیروی انسانی و رقابتی بسیاری به دست خواهند آورد. در این راستا، لازم است زیرساخت های فناوری، اقتصادی و نیروی انسانی تأمین و استانداردها، آئین نامه ها و خط مشی ها، قوانین و سیاست های لازم طراحی و اجرایی شود. 

هدف: این تحقیق با هدف مصورسازی تولیدات علمی کلان داده ها در پایگاه استنادی وب آو ساینس نوشته شده است.روش: این تحقیق از نوع تحقیقات کاربردی بوده و با رویکرد علم سنجی انجام شده است. استخراج داده ها از طریق جستجوی عبارت" Ts=Big Data" در قسمت جست و جوی پیشرفته وب آو ساینس، انجام شد که در مجموع ۱۰۵۳ رکورد اطلاعاتی استخراج شد. جامعه آماری این تحقیق کلیه داده های مرتبط با تولیدات علمی ایران در این پایگاه استنادی در رابطه با کلان داده است. داده ها پس از استخراج، وارد نرم افزارهای علم سنجی شد.از نرم افزارهای علمی مثل ووس ویوور، بایب اکسل و یوسی نت استفاده شد. ووس ویور برای ترسیم نقشه، بایب اکسل برای مشخص شدن همایندی واژگان و یوسی نت برای ارتباط بین کلید واژه ها استفاده شده است.محتوا و یافته ها: یافته ها نشان داد در مجموع ۱۰۵۳ رکورد اطلاعاتی از ایران در رابطه با کلان داده ها در این پایگاه استنادی نمایه شده است. اولین مقاله مربوط به سال 2013بوده است. بیشترین همکاری کشور ایران در نوشتن مقالات با کشورهای آمریکا، استرالیا و انگلستان بوده است. همه تولیدات علمی به زبان انگلیسی بوده و دانشگاه آزاد با تولید ۲۴۰ رکورد اطلاعاتی، بیشترین میزان تولیدات علمی را داشته است. در بین نویسندگان امیر موسوی از Obdu Univ با ۴۸ رکورد اطلاعاتی و با ۱۸۵۱ استناد و با H-Index ۲۶ در رتبه اول قرار دارد.در این پژوهش واژه big data از خوشه ۲ با ۳۷۴ تکرار پربسامدترین کلیدواژه است. یافته های این خوشه نشان داد که بجز این واژه کلماتی مانند machine learning، deep learning، artificial intelligence و internet of thing نیز واژه های پر تکرار بوده اند و مورد توجه قرار گرفته اند. برای یافته های این پژوهش ۱۰۵۳ مدرک بازیابی شده است.به طور کلی داده ها از 4 خوشه تشکیل شده و خوشه دوم با 20 کلیدواژه، بزرگترین خوشه است.نتیجه گیری: تحلیل و مصورسازی تولیدات علمی کلان داده ها در پایگاه استنادی Web of Science می تواند به درک بهتر روندهای پژوهشی، شناسایی مفاهیم کلیدی و روابط میان آن ها کمک کند. با استفاده از روش های علم سنجی و ابزارهای مصورسازی، امکان تحلیل دقیق تر و بصری سازی اطلاعات فراهم می شود. این رویکرد می تواند به ارتقاء کیفیت پژوهش ها و تسهیل تصمیم گیری های استراتژیک علمی کمک شایانی کند.

مقدمه تاب آوری سایبری نظام های مالی و بانکی در سال های اخیر به ضرورتی راهبردی برای مقابله با تهدیدات فناورانه و بحران های سیستمیک تبدیل شده است. افزایش حملات پیچیده، گسترش خدمات مالی دیجیتال و وابستگی شدید زیرساخت های مالی به فناوری های شبکه ای، این مفهوم را از سطحی فنی به مؤلفه ای حیاتی در ثبات و پایداری اقتصادی ارتقا داده است. پژوهش حاضر با هدف ترسیم نقشه دانش و شناسایی روندهای علمی، بازیگران کلیدی، خوشه های موضوعی و شکاف های پژوهشی، به تحلیل علم سنجی تاب آوری سایبری در نظام های مالی و بانکی طی بازه زمانی ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۵ پرداخته است.روش پژوهش مبتنی بر رویکرد علم سنجی است. داده ها از پایگاه Scopus استخراج شده و پرس وجوی جستجو با هدف پوشش جامع ترکیبات واژگانی مرتبط با مفاهیم Cyber Resilience، Banking و Financial Systems طراحی گردید. محدودیت زمانی ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۵ و زبان انگلیسی اعمال شد. داده های خام با Open Refine پاک سازی و یکپارچه شدند تا خطاهای ناشی از ناهمگونی اسامی نویسندگان و مؤسسات حذف گردد. سپس داده ها برای تحلیل شبکه ای و مصورسازی در VOS viewer و تحلیل های آماری تکمیلی با Python و کتابخانه های Pandas، NumPy و Matplotlib پردازش شدند. ترکیب این ابزارها تصویری کمّی و جامع از وضعیت علم سنجی، ساختار همکاری های علمی و مفاهیم محوری حوزه ارائه کرده است.یافته های پژوهش نشان می دهد تولید دانش در این حوزه طی سال های اخیر روندی صعودی و شتاب گیرنده داشته و بیشترین رشد در سال های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ مشاهده می شود؛ دوره ای که هم زمان با گسترش فین تک ها و افزایش تهدیدات سایبری، توجه جهانی به امنیت مالی شدت یافته است. ایالات متحده، چین، انگلستان و آلمان بیشترین سهم را در تولید دانش و همکاری علمی دارند و به عنوان هسته های اصلی شبکه جهانی شناسایی شده اند. با این حال، مشارکت کشورهای درحال توسعه هنوز محدود و شبکه جهانی همکاری ها تمرکزگرا است.تحلیل هم واژگانی نشان داد که ادبیات علمی تاب آوری سایبری نظام های مالی در قالب هفت خوشه مفهومی سازمان یافته است:۱. خوشه آبی روشن با محوریت امنیت سایبری، امنیت شبکه و حفاظت از داده ها (رویکرد فنی).۲. خوشه سبز مرتبط با تاب آوری و مدیریت ریسک (پیوند فنی_مالی).۳. خوشه قرمز شامل مفاهیم هوش مصنوعی، فین تک و تقلب سایبری (فناوری های نوین مالی).۴. خوشه سیاه با تمرکز مستقل بر ارزیابی ریسک.۵. خوشه بنفش درباره سیاست گذاری و مقررات سایبری.۶. خوشه فیروزه ای شامل زیرساخت های حیاتی، شهر هوشمند و خودمختاری سایبری.۷. خوشه زرد مرتبط با موضوعات نوظهور نظیر پایداری، بلاکچین، تجارت الکترونیک و تشخیص نفوذ.این ساختار نشان می دهد که تمرکز پژوهش ها از ابعاد صرفاً فنی به دیدگاهی چندسطحی و میان رشته ای تحول یافته است، جایی که پایداری و تاب آوری مالی با فناوری های نوین درهم تنیده اند.نتایج کلی نشان می دهد که حوزه تاب آوری سایبری در نظام های مالی به سوی بلوغ مفهومی در حرکت است، اما هنوز شکاف هایی برجسته باقی مانده است. مهم ترین آن ها عبارت اند از: فقدان مطالعات تجربی در محیط های بانکی واقعی، نبود چارچوب های جامع ارزیابی ریسک که ابعاد فنی، نهادی و اقتصادی را تلفیق کند، و محدودیت همکاری های میان رشته ای و بین المللی. برای گذار از این وضعیت، نهادهای مالی باید از رویکرد واکنشی به سمت مدیریت تاب آوری سیستمی حرکت کنند و از فناوری های هوش مصنوعی، بلاکچین و امور مالی غیرمتمرکز (DeFi) برای پایش مداوم تهدیدات، ارتقای شفافیت و تقویت پاسخ گویی استفاده نمایند. به طور کلی، پژوهش حاضر نشان می دهد تاب آوری سایبری اکنون در تعامل با فناوری های نوظهور، نقش بنیادینی در پایداری نظام های مالی ایفا می کند. استفاده ترکیبی از روش های علم سنجی و تحلیل های کیفی، گسترش پایگاه های داده و تدوین شاخص های معتبر سنجش عملکرد تاب آوری، مسیر آینده این حوزه را شکل خواهد داد.

در سامانه پایان نامه ها و رساله های الکترونیک (پارسا)، اشاعه گزینشی اطلاعات رساندن اسناد «پارسا» به کاربرانی است که آن اسناد احتمال سودمندی بیشتری برای کاربران داشته باشند. هدف این پژوهش ارائه مدلی برای اشاعه گزینشی اطلاعات با بهره گیری از بافت های کاربران و بافت های «پارسا» در یک پایگاه اطلاعات «پارسا»هاست. هسته این مدل یک سیستم پیشنهادهنده بافت آگاه محتوامحور است که در آن بافت «پارسا» با بافت کاربر مقایسه و کاربران هدف با احتمال سودمندی بیشتر برگزیده می شوند. روش پژوهش، مطالعه به شیوه علم طراحی است که در آن یک مصنوع (سامانه نرم افزاری) دارای نوآوری ساخته می شود. نوآوری این پژوهش مدل بافت کاربران، مدل بافت «پارسا»ها، و روش وزن دهی به بافت های کاربر و «پارسا» برای سامانه «پارسا»ست. در اشاعه گزینشی اطلاعات، بافت های کاربر و «پارسا» بر اساس روش پیشنهادی مقاله حاضر، «سی اف-آی سی اف» وزن دهی و مقایسه شدند تا نزدیک ترین کاربران به «پارسا»های قابل انتشار گزینش شوند. برای ارزیابی مدل از پارسا»های منتشرشده در سال تحصیلی 1401-1402 تعداد 10860 «پارسا» به صورت تصادفی انتخاب و تعداد 30 «پارسا»ی دارای بیشترین شباهت بین بافت «پارسا» با بافت کاربر برای 163 کاربر بر اساس مدل یادشده ارسال شد. «پارسا»های بازگشتی از آن ها رتبه بندی و بازخورد دریافت شد. یافته ها نشان می دهد که پنج پیشنهاد اول کمینه به میزان 56 درصد برای کاربران خیلی مفید بوده اند. برای همین پیشنهادها، شاخص تمرکز برابر 73/0 از 1 و کمینه شاخص سود تجمعی نرمال شده برابر 69/0 از 1 است. این روش مدلی را برای اشاعه گزینشی اطلاعات مبتنی بر محتوا و بافت کاربران و «پارسا»ها ارائه می دهد که در پنج گزینه پیشنهادی اول بهترین تمرکز را داراست و می تواند برای توسعه دهندگان و مدیران سامانه «پارسا» مفید باشد.

مقدمه و اهداف: امروزه اجتناب از اطلاعات سلامت مسئله ای رایج به ویژه در میان بیماران مبتلا به سرطان است؛ بنابراین، مطالعه رفتار اجتناب از اطلاعات سلامت و عوامل مؤثر بر آن در میان بیماران مبتلا به سرطان از اهمیت ویژه ای برخوردار است؛ بر این اساس، هدف پژوهش حاضر، شناخت نقش نیاز به شناخت و نیاز به خاتمه در اجتناب از اطلاعات سلامت بیماران مبتلا به سرطان بود.روش ها: پژوهش حاضر، به لحاظ ماهیت داده ها پژوهش کمی، به لحاظ هدف پژوهش کاربردی و به لحاظ گردآوری داده ها پژوهش توصیفی همبستگی بود. جامعه پژوهش، آن دسته از دانشجویان دانشگاه شیراز بود که خود یا خانواده آنان سابقه ابتلا به بیماری سرطان داشتند. با توجه به هدف پژوهش، با روش نمونه گیریِ در دسترس، 212 نفر انتخاب شدند. جهت گردآوری داده ها، از پرسشنامه ای متشکل از پرسشنامه اجتناب از اطلاعاتِ اقتباس شده از مایلز و همکاران، پرسشنامه نیاز به شناختِ کاسیوپو و همکاران و پرسشنامه نیاز به خاتمه طراحی شده توسط وبستر و کروگلانسکی استفاده شد. پس از محاسبه روایی و پایایی پرسشنامه ها و توزیع آن ها بین نمونه، داده های پژوهش از طریق آزمون همبستگی پیرسون، آزمون رگرسیون ساده و آزمون رگرسیون چندگانه و با استفاده از نرم افزار اس پی اس اس نسخه 23 تجزیه وتحلیل شد.یافته ها: یافته های پژوهش حاضر نشان داد که بین نیاز به شناخت و اجتناب از اطلاعات سلامت رابطه منفی و معنی دار و بین نیاز به خاتمه و اجتناب از اطلاعات سلامت رابطه مثبت و معنی داری وجود داشت؛ از طرفی دیگر، نتایج آزمون رگرسیون ساده نشان داد که نیاز به شناخت پیش بینی کننده منفی و معنی دارِ اجتناب از اطلاعات سلامت و نیاز به خاتمه پیش بینی کننده مثبت و معنی دارِ اجتناب از اطلاعات سلامت بود؛ علاوه بر آن، نتایج آزمون رگرسیون چندگانه نشان داد که نیاز به شناخت و نیاز به خاتمه به طور هم زمان نیز پیش بینی کننده معنی دارِ اجتناب از اطلاعات سلامت بودند.بحث و نتیجه گیری: نتایج پژوهش حاضر نشان داد که تعامل هم زمان نیاز به شناخت و نیاز به خاتمه نقش مهمی در اجتناب از اطلاعات سلامت در میان بیماران مبتلا به سرطان دارد؛ بر این اساس، پیشنهاد می شود که به نقش هم زمان این دو ویژگی شناختی توجّه شود. این رویکرد می تواند زمینه ساز طراحی نظام های حمایتی مؤثر و اقدامات هدفمند برای این گروه از بیماران باشد؛ همچنین، تدوین سیاست گذاری ها و اقدامات لازم از قبیل اجرای برنامه های آموزشی همانند آموزش سواد اطلاعات سلامت می تواند به بهبود مواجهه با این مسئله کمک کند.اصالت: پژوهش حاضر با شناسایی نقش هم زمان نیاز به شناخت و نیاز به خاتمه در اجتناب از اطلاعات سلامت بیماران مبتلا به سرطان، خلأ پژوهشی موجود را پُر می کند.

مقدمه و هدف: در عصر حاضر که فناوری های نوین به سرعت در حال تحول اند، توانایی افراد در یافتن، ارزیابی و استفاده از اطلاعات به صورت مؤثر، به عنوان یکی از مهم ترین مهارت های بقا و پیشرفت در زندگی شخصی، تحصیلی، شغلی و اجتماعی تلقی می شود. در این میان، سواد اطلاعاتی نه تنها یک ضرورت فردی، بلکه یکی از پیش نیازهای اساسی توسعه پایدار، یادگیری مادام العمر، و مشارکت مؤثر در جوامع دانش بنیان است. هوش مصنوعی با توانایی پردازش و تحلیل حجم عظیمی از داده ها، به یکی از کلیدی ترین ابزارها در عصر اطلاعات تبدیل شده است. این فناوری با ارائه راهکارهای نوین در مدیریت، ارزیابی و دسترسی به اطلاعات، پتانسیل بی شماری برای ارتقای سواد اطلاعاتی در بین فراگیران دارد. هدف پژوهش حاضر بررسی نقش هوش مصنوعی در ارتقای سواد اطلاعاتی است. روش ها: این پژوهش به لحاظ هدف بنیادی، کاربردی و ازنظر روش کیفی و مبتنی بر نظریه مبنایی است. جامعه آماری پژوهش را خبرگان حوزه هوش مصنوعی و سواد اطلاعاتی تشکیل دادند که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. معیار انتخاب خبرگان، داشتن حداقل ۳ سال سابقه فعالیت علمی و پژوهشی در این حوزه بود. حجم نمونه براساس اصل اشباع نظری تعیین شد. ابزار جمع آوری داده ها، مصاحبه نیمه ساختاریافته بود که بر مبنای آن، داده ها طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی تحلیل شدند و در نهایت مدل مفهومی پژوهش تدوین گردید. برای اعتبارسنجی یافته ها از روش روایی صوری و محاسبه ضریب توافق بین کدگذاران استفاده شد که ضریب پایایی مصاحبه ها 92 درصد به دست آمد. یافته ها: یافته ها نشان داد که در حوزه شرایط علی 13 کد، در حوزه شرایط زمینه ای25 کد، در حوزه شرایط مداخله گر 25 کد، در حوزه راهبردها 26 کد، در حوزه پیامدها 27 کد استخراج شد. بحث و نتیجه گیری: نتایج نشان داد که هوش مصنوعی به طور قابل توجهی به ارتقای سواد اطلاعاتی کمک کرده و توانسته است جنبه های مختلف این مهارت ها را بهبود بخشد. با استفاده از ابزارهای جستجوی مبتنی بر هوش مصنوعی، کاربران قادر به یافتن اطلاعات دقیق تر و مرتبط تر شده اند. تحلیل حجم های بزرگ داده ها و شناسایی الگوها و روندها به کاربران کمک کرده تا درک عمیق تری از اطلاعات پیدا کنند و تصمیمات بهتری اتخاذ کنند. همچنین، ابزارهای هوش مصنوعی در ارزیابی اعتبار منابع و شناسایی محتوای جعلی به کاهش انتشار اطلاعات نادرست و ارتقای دقت اطلاعات مؤثر هستند. اصالت: با وجود انجام پژوهش های متعدد در زمینه سواد اطلاعاتی و فناوری های نوین، مرور منابع نشان داد که تاکنون مطالعه ای جامع و نظام مند با تمرکز مستقیم بر نقش هوش مصنوعی در ارتقای سواد اطلاعاتی انجام نشده است. این پژوهش با رفع این خلأ، گامی نوآورانه در تبیین و تحلیل این رابطه نوظهور برداشته و زمینه ساز توسعه چارچوب های نظری و کاربردی در این حوزه شده است.

هدف: هدف این مطالعه بررسی نقش فناوری اطلاعات در استقرار مدیریت دانش در شرکت واحد اتوبوسرانی شهر تهران است. روش پژوهش: پژوهش حاضر به لحاظ هدف، کاربردی، به لحاظ ماهیت و شیوه اجرا توصیفی است که اطلاعات آن به روش پیمایشی گردآوری شده است. جامعه آماری مورد مطالعه در این پژوهش شامل کلیه کارکنان ستادی وصف و پشتیبانی سامانه یک اتوبوسرانی تهران است که تعداد 1200 نفر هستند. نمون ه گی ری به روش تصادفی خوشه ای انجام گرفته است که با توجه به جدول مورگان 291 نفر به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند. به منظور تحلیل داده های پژوهش و استنباط آماری از تحلیل های مختلفی استفاده شده است. در سطح توصیفی، در بررسی داده ها از جدول های یک بُعدی و شاخص های پراکندگی و مرکزی به تناسب مقیاس متغیر ها استفاده شد. در سطح دوم نیز بر اساس متغیر های تشکیل دهنده پژوهش با استفاده از آمار استنباطی و آزمون معادلات ساختاری تبیین شدند. یافته ها: با توجه به نتایج و سطح معناداری میان فناوری اطلاعات واستقرار مدیریت دانش، بین سیستم های اطلاعاتی و استقرار مدیریت دانش، بین فرایندهای کسب اطلاعات و استقرار مدیریت دانش، بین مدیریت فناوری اطلاعات و استقرار مدیریت دانش ، بین سیستم های اطلاعاتی و مولفه فرایند گردآوری اطلاعات (مدیریت دانش)، بین سیستم های اطلاعاتی و مولفه فرایند