درخت حوزه‌های تخصصی

زمینه و هدف: با وجود پیشرفت های چشمگیر در فناوری های داده محور، نظام های قضایی همچنان با چالش هایی چون فساد اداری، دست کاری در شواهد، نقض حریم خصوصی و کمبود شفافیت مواجه اند؛ چالش هایی که مانع تحقق کامل عدالت کیفری می شوند. این پژوهش با هدف شناسایی ظرفیت ها و محدودیت های فناوری بلاک چین در رفع این موانع، از منظر فقه اسلامی و حقوق بشر، انجام شده است. مواد و روش ها: این پژوهش، با رویکردی توصیفی – تحلیلی و از منابع کتابخانه ای تدوین شده است. ملاحظات اخلاقی: در نگارش مقاله، اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است. یافته ها: یافته ها نشان می دهد که اشتراکاتی چون تأکید بر دادرسی عادلانه، حفظ کرامت انسانی و منع مجازات های غیرانسانی، بستر مشترکی برای بهره گیری از بلاک چین فراهم می سازد؛ در حالی که تفاوت در مفاهیمی مانند حق بر فراموشی و حدود افشای اطلاعات، ضرورت طراحی معماری داده با کنترل سطح دسترسی را ایجاب می کند. بر اساس تحلیل اولویت ها، ثبت و حفاظت از شواهد دیجیتال، احراز هویت امن و اجرای احکام از طریق قراردادهای هوشمند (با رعایت ملاحظات شرعی) بیشترین کارایی و کمترین تعارض را دارند، در مقابل ایجاد پایگاه های عمومی سوابق کیفری نیازمند محدودیت ها و سازوکارهای نظارتی سخت گیرانه است. نتیجه: استفاده از شبکه های بلاک چین خصوصی یا هیبریدی، ذخیره سازی خارج از زنجیره برای داده های حساس، تدوین قوانین مکمل در حوزه ادله الکترونیکی و حفاظت از داده، و مشارکت فعال مراجع فقهی و نهادهای حقوق بشری در فرآیند طراحی و اجراست. بر این اساس، گذار به عدالت کیفری مبتنی بر بلاک چین باید تدریجی، بومی سازی شده و هم زمان متکی بر ملاحظات فنی، حقوقی، فقهی و فرهنگی باشد تا بتواند هم به ارتقای شفافیت و کارآمدی منجر شود و هم از نقض حقوق بنیادین افراد جلوگیری کند.

با پذیرش وجود فاصله میان حوزه نظر و عمل، حیات، پویایی و اثربخشی فلسفه سیاسی در گرو تعامل سازنده میان آرمان های نظری و واقعیت های بیرونی است. فلسفه سیاسی اسلامی نظیر دیگر فلسفه های سیاسی به وجود فاصله و تمایز میان دو حوزه قائل است. پرسش آن است که در عصر حاضر، چگونه می توان بر اساس فلسفه سیاسی اسلامی تعاملی مؤثر میان آرمان های نظری و عرصه عمل برقرار کرد؟ ادعای مقاله پیش رو این است که «اعتدال مدنی» با تکیه بر بنیان های انسان شناسانه خود ظرفیت دارد که چنین پیوند و تعاملی را برقرار سازد و فلسفه سیاسی اسلامی را از سطح نظری به حوزه عملی و حل مشکلات آن مرتبط سازد. بر این اساس، اعتدال مدنی نه تنها باید به عنوان یک فضیلت اخلاقی، بلکه به مثابه هسته و مسئله اصلی فلسفه سیاسی اسلامی تلقی شود. این پژوهش با روش تحلیل متن و محتوا درصدد فهم حوزه نظر و عمل فلسفه سیاسی اسلامی برآمده است و به بررسی تحلیلی ادعای مورد نظر می پردازد. استقرار اعتدال مدنی در جامعه موجب سامان یافتگی تجمیعی و هم افزای زیرساخت ها، ساختارها و مدیریت های سیاسی بر پایه حکمت، حق و عدالت می شود و زمینه های نیل به آمال و آرزوها را در فلسفه سیاسی اسلامی فراهم می سازد.

مفهوم «توسعه»، اگرچه در دوران مدرن عمدتاً با شاخص های کمّی و در چهارچوب علوم تجربی تعریف می شود، در بنیاد خود دارای ابعاد هنجاری و ارزشی است و به حوزه فلسفه سیاسی تعلق دارد. از دیدگاه فلاسفه سیاسی معاصر اسلامی، توسعه نه تنها با دین در تضاد نیست، بلکه در چهارچوب آموزه های اسلامی در ساحت های عقاید، احکام، اخلاق و نصوص دینی مورد تأیید قرار گرفته است. در حوزه عقاید، نگرش دوساحتی اسلام به انسان، الگویی جامع از توسعه را پایه ریزی می کند که هم بر تعالی معنوی و هم بر رفاه مادی تأکید دارد. در عرصه احکام، تدابیری مانند منع ربا و تشویق به تولید و توزیع عادلانه ثروت، بسترهای لازم را برای توسعه ای پایدار فراهم می آورند. در ساحت اخلاق، ارزش هایی مانند عدالت و زهد، نه به مثابه مانع، بلکه به منزله عوامل تقویت کننده فرایند توسعه عمل می کنند. همچنین نصوص دینی متعددی بر آبادانی زمین، تلاش برای تولید و رفع فقر به عنوان وظایف دینی و اجتماعی تأکید دارند. بر این اساس، اسلام توسعه را یک ضرورت شرعی و اخلاقی می داند و جهت گیری های آن را اصلاح می کند. از این منظر، توسعه در فلسفه سیاسی اسلامی، فرایندی جامع و متوازن برای تأمین نیازهای مادی و معنوی انسان و تحقق «حیات طیبه» است.

علی بن حسین موسوی، معروف به سیّد مرتضی در حوزه های مختلف کلامی و اصولی موجب تغییرات و پیشرفت های چشم گیری در تفکر شیعی گردید. او در همه علوم و دانش ها سهمی فراوانی نصیب خود کرده بود. کتاب الامالی یکی از آثار برجسته و مهم سیّد است که از هشتاد مجلس تشکیل شده است. در این اثر، سیّد مرتضی به بررسی و تبیین مبانی کلامی خاص خود در تأویل و تبیین روایات پرداخته است. پژوهش حاضر درصدد تبیین و تحلیل مبانی کلامی فقه الحدیثی سیّد مرتضی در تأویل و تبیین روایات الامالی است. ازاین رو، ضرورت دارد اولاً استفاده راحت و مطلوب از این کتاب ممکن گردد، ثانیاً مخاطب از مبانی کلامی عمیق سید مرتضی در الامالی و همچنین نوع نگرش کلامی سید در مواجهه با تأویل و تفسیر روایات که منجر به درستی عقاید شیعی گردیده آگاهی یابد. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر محتوای کتاب الامالی نشان می دهد که سیّد مرتضی در مواجهه با روایات، به مبانی کلامی خاصی نظیر جسمانی نبودن خداوند، اعتقاد به برتری انبیاء علیهم السلام بر فرشتگان، استحقاقی بودن ثواب و عقاب و اعتقاد به عدم انحصار عصمت در پیامبران و امامان (ع) و... پایبند بوده است.

مسئله مسئولیت، از بنیادی ترین مباحث اندیشه اسلامی است که هم در حوزه کلام و هم در عرصه فقه و اخلاق جایگاهی ویژه دارد. آموزه های اسلامی با تأکید بر علم و آگاهی، آن را زیربنای مسئولیت پذیری انسان معرفی می کنند؛ زیرا در منطق قرآن و حدیث، جهل سرچشمه بسیاری از انحرافات و مفاسد فردی و اجتماعی است. این پژوهش با عنوان «بررسی گونه شناسی مسئولیت از نگاه آموزه های اسلامی» می کوشد تا با تکیه بر آیات و روایات، ابعاد مختلف مسئولیت انسان آگاه را تحلیل کند. بدین منظور، ضمن توجه به آیه شریفه «بَعْدَمَا جَاءَک مِنَ الْعِلْمِ»، مسئولیت های ناشی از معرفت در چهار ساحت اعتقادی، عقلانی، فطری و اخلاقی موردبررسی قرارگرفته است. روش تحقیق در این مطالعه، کتابخانه ای و توصیفی تحلیلی بوده و از منابع اصلی اسلامی و پژوهش های جدید بهره گرفته شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که در نگاه روایات، علم و آگاهی نه تنها امتیاز بلکه تکلیف آور است و هر فرد عالم در برابر خود و جامعه خویش مسئولیتی چندلایه دارد. از این رهگذر، گونه شناسی مسئولیت در اندیشه اسلامی بیانگر آن است که معرفت، مرز اصلی تفکیک مسئول و غیرمسئول به شمار می رود و می تواند مبنای فهم دقیق تر تکالیف انسانی قرار گیرد.

حدیث منزلت، که در آن پیامبر اکرم (ص) جایگاه امیرالمؤمنین علی (ع) را نسبت به خود، همانند جایگاه هارون به موسی (ع) (جز در امر نبوت) معرفی می کنند، از احادیث مورد اتفاق مذاهب کلامی است. در این میان ابن تیمیه، ضمن پذیرش سند این حدیث، چهار شبهه اساسی را بر محتوای آن وارد کرده است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به متون دینی، به ویژه متون موردقبول ابن تیمیه، به واکاوی محتوای حدیث منزلت و ارزیابی صحت وسقم شبهات مطرح شده می پردازد. یافته های تحقیق نشان می دهد که جانشینی حضرت علی (ع) در مدینه طی غزوه تبوک، با توجه به شرایط بحرانی و حساس آن دوران، از اهمیت استراتژیک ویژه ای برخوردار بوده است. صدور حدیث منزلت در چنین بستری، پاسخی قاطع به تحرکات و فتنه های منافقان، ازجمله ماجرای مسجد ضرار، تلقی می شود. یافته ها نشان داد که شبهات ابن تیمیه درباره حدیث منزلت، ناشی از مغالطات منطقی و کژفهمی از بستر تاریخی (مانند نادیده گرفتن بحران امنیتی تبوک) است. این پژوهش با رویکردی نوآورانه، ابطال چهار شبهه کلیدی وی را تأیید کرد. تحلیل ها بر انحصاری بودن فضیلت حضرت علی (ع) و دلالت جامع منزلت هارونی بر ولایت و جانشینی عام تأکید می کنند. درنتیجه، حدیث منزلت همچنان قوی ترین دلیل بر افضلیت و جایگاه ممتاز حضرت علی (ع) نزد پیامبر اکرم (ص) است.

تنش دیرینه میان متون دینی و کشفیات علمی، به ویژه در حوزه علوم طبیعی، همواره یکی از چالش های اساسی در درک جامع هستی بوده است. این مقاله با هدف بازبینی نوآورانه در روش شناسی های تفسیری قرآن کریم، به دنبال ارائه چارچوبی جدید برای تبیین سازگاری های موجود میان آیات مربوط به خلقت و پدیده های طبیعی با آخرین دستاوردهای علمی است. این تلاش، گامی به سوی رفع سوءتفاهم ها و تقویت پل های ارتباطی میان دو حوزه معرفتی مهم بشر است. پژوهش حاضر با اتخاذ رویکردی ترکیبی شامل تحلیل محتوای کیفی آیات قرآنی ناظر بر تکوین و مطالعه تطبیقی نظریه های پیشرو در فیزیک، زیست شناسی و کیهان شناسی، به بررسی نقاط همگرایی و واگرایی می پردازد. این رویکرد، در پی فراتر رفتن از مجادلات سطحی تطبیق گرایی یا تقابل گرایی صرف است تا به فهم عمیق تری از رابطه دین و علم دست یابد. این رویکرد ترکیبی، امکان بازتعریف پارادایم های حاکم بر این رابطه را فراهم می آورد. نتایج نشان می دهد که بسیاری از اشارات قرآنی به پدیده های طبیعی نه تنها با نظریه های نوین علمی در تضاد نیستند، بلکه در برخی موارد به بصیرت هایی اشاره دارند که تنها در قرون اخیر با پیشرفت ابزارهای رصدی و تحقیقات تجربی کشف شده اند. این یافته ها بر عمق اعجاز علمی قرآن در گستره زمان تاکید می کند. از این رو، قرآن نه تنها به عنوان یک متن مذهبی، بلکه به عنوان منبعی برای الهام بخشی و جهت دهی به تحقیقات علمی قابل بررسی است. این تطابق، نشان دهنده یک هم گونی ساختاری میان روایت های قرآنی و علمی از واقعیت است، که می تواند به یکپارچگی معرفت بشری کمک کند. پژوهش حاضر، این دیدگاه را تقویت می کند که دین و علم می توانند مکمل یکدیگر در جستجوی حقیقت باشند و هر دو، در نهایت، به یک منبع واحد از هستی اشاره دارند. این هم گرایی، راه را برای درک جامع تر از جهان خلقت و جایگاه انسان در آن هموار می سازد.

با پذیرش این مفروض که انسان موجودی اجتماعی است، رعایت قوانین در جهت تنظیم روابط اجتماعی و در نتیجه محدودشدن اراده فردی امری ضروری است. این امر در پژوهش پیش رو «خودسامانی» نامیده شده و به معنای تنظیم روابط اجتماعی با محدودساختن اراده فردی و پایبندی به قوانین الهی در نظم دینی و قرارداد اجتماعی در نظم سکولار است. پرسش اساسی پژوهش حاضر آن است که قدرت به مثابه متغیری اثرگذار در عرصه دینی، سیاسی و حقوقی چه نقشی در مسأله خودسامانی بشر در تعیین سرنوشت خود دارد. پژوهش با طرح این فرضیه که قدرت نیرویی سازمان دهنده و ابزاری جهت تحقق خودسامانی است و مردم یک کشور به مدد آن می توانند سرنوشت خود را چارچوب خواست خداوند سامان دهند؛ همان گونه که در نظم سکولار این قوانین در چارچوب قرارداد اجتماعی تعریف می گردد. نتیجه این پژوهش آن است که خودسامانی مانع تمرکز قدرت و سوء استفاده از آن و استبداد می شود و فقدان قدرت، هرج ومرج و ناتوانی در اجرای قوانین را به دنبال دارد.

قاعده «نفی سبیل» به عنوان یکی از قواعد کلیدی فقهی، با هدف صیانت از استقلال مسلمانان، چارچوب تعامل با کافران را تنظیم می کند تا مانع از سلطه پذیری در عرصه های مختلف گردد. با ظهور فناوری های نوین، تحلیل و تطبیق این قاعده پیچیده تر شده و نیازمند بازخوانی مجدد است. پژوهش حاضر با روش توصیفی و تحلیلی ضمن واکاوی مستندات قاعده «نفی سبیل»، با هدف نسبت سنجی پدیده نوظهور «رمززارز» با قاعده مذکور و تأثیرات آن بر جهان اسلام، به تحلیل ابعاد مالکیت، کنترل و کارکرد این فناوری و سپس ارائه راهکار در این زمینه می پردازد. یافته ها نشان می دهد: اولاً: بر خلاف نظر مشهور، آیه «وَلَن یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکَافِرِینَ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلًا» و روایت «الإسلام یعلو و لا یعلی علیه» نمی توانند پیش توجه ای برای قاعده فقهی «نفی سبیل» قرار گیرند؛ البته این به معنای عدم حجیت قاعده یادشده نبوده و مجموع روایات متعدد و خاصی که در ابواب مختلف فقهی وارد شده و سلطه یافتن کافر بر مسلمانان را ممنوع اعلام کرده است را می توان مستند قاعده به شمار آورد. ثانیاً: رمزارزها ممکن است به جهات متعددی زمینه ساز سلطه اقتصادی کافران بر جهان اسلام شوند: 1. مالکیت زیرساخت ها و دارایی های دیجیتال؛ 2. کنترل فناوری بلاک چین؛ مانند صرافی های متمرکز و استیبل کوین ها؛ 3. مصارف و کارکردهای رمزارزها؛ 4. نفوذ فرهنگی؛ 5. تعویض پول ملی و 6. تأثیرگذاری بر قوانین و سیاست های بین المللی. این پژوهش با ارائه راهکارهایی در سه سطح ملی، منطقه ای و بین المللی، نظیر توسعه رمزارزهای بومی اسلامی، تشکیل اتحادیه مالی کشورهای مسلمان و تقویت همکاری های حقوقی، الگویی برای کاهش وابستگی و تحقق استقلال مالی در عصر دیجیتال پیشنهاد می کند.

ترجمه قرآن کریم، از دیرباز یکی از دغدغه های اصلی مترجمان و پژوهشگران حوزه مطالعات قرآنی بوده است. یکی از چالش های بنیادین در این زمینه، ترجمه «عبارات خاص قرآنی» است؛ عباراتی که در قالب باهم آیی ها، کلمات قصار و ساختارهای تثبیت شده، بار معنایی، فرهنگی و الهیاتی چندلایه ای را در متن قرآن منعکس می سازند. پرسش اصلی پژوهش آن است که: کدامیک از ترجمه های ارتباطی صفارزاده و تحت اللفظی خرمشاهی، در بازتولید عبارات خاص قرآنی، خوانش پذیری بیشتری برای مخاطب فارسی زبان فراهم می سازد؟ این پژوهش با تمرکز بر تحلیل کیفی هدفمند، از دو ترجمه مذکور به بررسی خوانش پذیری این عبارات خاص می پردازد. در این رهگذر، چارچوب نظری ماتریس تعریفی عمر حلمی ابراهیم ( ۱۹۹۹) که امکان تحلیل ساختاری، تفسیری و فرهنگی ترجمه ها را امکان پذیر می کند، مورد استفاده قرار گرفت. یافته ها نشان می دهد که ترجمه خرمشاهی با حفظ وفاداری نحوی و ساختارهای صوری متن، انسجام لغوی بالایی را در سطح تعابیر خاص و تثبیت شده قرآنی دارد؛ در حالیکه ترجمه صفارزاده با ورود به لایه های معنایی، فرهنگی و تصویری، توانسته است بازآفرینی مؤثرتری از عبارات خاص قرآنی ارائه دهد. ترجمه وی با مرحله چهارم ماتریس حلمی ابراهیم- یعنی گسترش معنایی و تعمیق تفسیری- هم خوانی بیشتری دارد. این تفاوت رویکرد، نشان می دهد که ترجمه کلام وحیانی نه تنها به دقت زبانی، بلکه به انتقال تجربه معنوی و فرهنگی نیز وابسته است و هریک از این دو مسیر، وجهی متفاوت از پیام قرآنی را برای خواننده امروز آشکار می سازد.

سوره یوسف ، داستانى ترین سوره قرآن است که در بخش اعظمی از آن آموزه هاى زندگانى حضرت یوسف علیه السلام بیان شده است. پژوهش حاضر، با بهره گیری از روش توصیفی- تحلیلی در صدد واکاوی و مقایسه راهبرد مترجمان ایرانی و غربی در برگردان اسم های خاص سوره های یوسف و مریم به انگلیسی است. برای این منظور، نخست اسم های خاص این دو سوره مبارکه بر اساس دسته بندی والنتین و همکاران (1996)، شناسایی و دسته بندی شد و سپس، راهبرد و شیوه برگردان این اسم ها بر مبنای مدل فن کویلی (2006) دسته بندی و رویکرد مترجمان فارسی زبان و انگلیسی زبان در انتقال اسم های خاص مقایسه گردید. یافته های پژوهش مویّد آن است که کاربرد معادل همتا و مصطلح، شیوه غالب برگردان زیرمقولات مختلف اسم های خاص به انگلیسی بوده است. همچنین، گرایش مترجمان فارسی زبان به کاربرد معادل های انگلیسی مصطلح اسامی خاص عربی، مشابه همتایان انگلیسی زبان آنان، بوده است که گویای پیروی آنان از هنجار مقصدگرایی و همسویی با ذائقه زبانی خوانندگان انگلیسی زبان است.

از سنت های دیرینه در مراسم شرفیابی به حضور شاهان ایران، کرنش و تعظیم از سوی باریافتگان بوده است. این کرنش در اشکال مختلفی همچون سر و کمر خم کردن، زانو زدن تا به خاک افتادن و بوسه بر خاک پا یا دست و پای شاه نمود یافته است. در عصر صفویه نیز چنین رسم دست و پابوسی و زمین بوسی تداول داشته و مخالفان صفویه از آن تعبیر به سجده در برابر شاهان نموده و آن را مصداقی از کفر و رفض صفویان دانسته اند. در این مقاله، با تکیه بر مطالعات کتابخانه ای و روش توصیفی- تحلیلی، به بررسی ادب حضور نزد شاهان صفوی پرداخته می شود. اینکه آیا سنت زمین بوسی و پابوسی معمول بوده یا نوعی سجده به معنای پرستش شاهان صفوی بوده است؟ یافته های پژوهش نشان می دهد رسم کرنش و تعظیم در دربار صفویه، به قصد نمایش شکوه و بزرگی شاهان در برابر دیگران، از سر فرود آوردن، پابوسی و زمین بوسی، معمول بوده و به خاک افتادن و پیشانی به زمین ساییدن قزلباشان، دستوری از جانب شاهان به منزله انجام سجده بر عبد نبوده، بلکه نمایشی از حس شور و ارادت مریدان به شاه- مرشد و نشانه وفاداری و صوفی گری (یک جهتی و یک دلی) آنان بوده است.

منطق روابط خارجی ایران در سده های 19 و 20 م با برتری منافع کشورهای غربی همراه بوده است. کشورهایی نظیر روسیه و انگلستان برتری خود را گاه از طریق جنگ و درگیری و گاه از طریق قراردادهای گوناگون به دست می آوردند. در نتیجه برای ایران وابستگی سیاسی و اقتصادی در سده 19 به امری طبیعی منجر شد. بحران های عمیق و شکاف سیاسی منجر به فعالیت احزاب و مطبوعات در آغاز قرن 20 م شد. در سال 1909م/1288ش روزنامه سروش به ابتکار انجمن سعادت ایرانیان و جمعی از نویسندگان وطن دوست و آزادی خواه در استانبول تأسیس شد که هدف خود را مبارزه با استبداد، استقرار دوباره مشروطه و در نهایت برپایی حکومت ملی تعریف کرده بود. روزنامه سروش در مسیر دستیابی به اهداف خود به یک واقعیت نیز توجه داشت؛ استقرار دوباره مشروطه و برپایی حکومت ملی بدون داشتن استقلال امری محال است. به همین جهت «تحصیل استقلال» در کنار «تحصیل آزادی» از عناوین پرتکرار روزنامه سروش درآمد. هدف اصلی این پژوهش بررسی کنش روابط خارجی ایران در دوره استبداد صغیر با تأکید بر مطالب روزنامه سروش است که با روش توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه ای به این امر می پردازد.

پس از هجرت پیامبر اسلام (ص) به مدینه، روابط میان مسلمانان و سه قبیله یهود این شهر به نام بنی قینقاع، بنی نضیر و بنی قریظه، ابتدا بر اساس پیمان های صلح و همزیستی شکل گرفت؛ اما با گذشت زمان این روابط با تنش های اجتماعی، اقتصادی و نظامی همراه شد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش جغرافیا در تحول این روابط، به بررسی جغرافیای طبیعی مدینه (ویژگی های اقلیمی و محیطی ) و پراکندگی سکونت گاه های قلعه های یهودیان در بستر جغرافیای مدینه می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که جغرافیای مدینه، علاوه بر فراهم آوردن بستری اولیه برای تعاملات و همزیستی، با گذر زمان به مانعی برای استمرار این روابط تبدیل شد. محدودیت منابع طبیعی، پراکندگی استراتژیک سکونت گاه ها و تأثیر موقعیت محیطی در استراتژی های نظامی، عامل مهمی در شکل گیری منازعات میان مسلمانان و قبایل یهودی به شمار می رفت. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی به تحلیل داده های تاریخی و شواهد مرتبط به آن پرداخته و نتیجه می گیرد که جغرافیای مدینه نه تنها زمینه ساز تغییرات اجتماعی و سیاسی بود، بلکه به عنوان یک عامل ساختاری در ایجاد و تشدید تنش ها میان گروه ها ایفای نقش کرد. پیامبر اسلام (ص) با راهکارهای ترکیبی حقوقی، سیاسی، نظامی مانند تدوین پیمان نامه مدینه، تشویق به وقف چاه ها، تصرف قلعه ها بعد از نقض پیمان توسط یهودیان و تقسیم عادلانه آب به مدیریت این بحران پرداختند.

تخریب محیط زیست از مهم ترین چالش ها و مسائل عصر جدید است که از علل و ریشه های اصلی آن می توان به دوری و گسست انسان از نگرش و جهان بینی توحیدی و فقدان رابطه ای قدسی با طبیعت اشاره کرد. این پژوهش با هدف تبیین مبانی و اهداف تربیت محیط زیستی در اندیشه سه متفکر اسلامی معاصر آیت الله عبدالله جوادی آملی، مقام معظم رهبری و سیدحسین نصر انجام شده است. روش پژوهش، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر تحلیل محتوای آثار و بیانات اندیشمندان فوق است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هر سه اندیشمند بر اساس آموزه های دینی، تربیت محیط زیستی را شامل، ابعاد فردی، اجتماعی و حاکمیتی می دانند و نهادینه سازی فرهنگ حفاظت از محیط زیست و تقویت نگاه اخلاقی، معنوی و الهیاتی به طبیعت را مورد تأکید قرار می دهند. نتایج بر اساس دیدگاه های سه متفکر فوق نشان می دهد که راه خروج از بحران های محیط زیستی در سایه اصلاح نگرش انسان نسبت به طبیعت و محیط زیست و احیای تربیت معنوی و اخلاقی، بازشناسی جایگاه انسان به عنوان خلیفه الهی بر روی زمین، و نیز پیوند میان معنویت، معرفت قدسی، اخلاق دینی و مسئولیت اجتماعی در قبال محیط زیست امکان پذیر است؛ رویکردی که می تواند زمینه ساز توسعه ای پایدار و هماهنگ با کمال انسانی باشد.

ایمان به عنوان یکی از موضوعات اصلی که در آیات و روایات، بسیار بر آن تأکید شده در شکل گیری هویت آدمی اثرگذار بوده و رفتار و گفتار متناسب با خود را از شخص مؤمن مطالبه می کند؛ ازاین رو به کارگیری شیوه ای از گفتار که تناسبی با ایمان ندارد علاوه بر متناقض بودن باور و گفتار، موجب تنزل ایمان آدمی نیز می شود؛ چراکه ایمان و عمل رابطه ای دوسویه دارند و یکی موجب تقویت یا تضعیف دیگری می شود. گفتار آدمی نیز همانند رفتارش بر ایمان فرد اثرگذار است و نوعی تلقین لسانی برای آدمی تلقی می شود. مؤلف در این پژوهش که با روش توصیفی تحلیلی سامان یافته، بر ادبیات توحیدی به عنوان یکی از شیوه هایی که ما می توانیم برای تثبیت و تقویت ایمان مان به کار ببندیم تأکید نموده و با ارائه آیات و روایات بسیار سعی کرده ادبیات توحیدی را به عنوان شیوه ای در تقویت ایمان معرفی نماید.

سلفیه معاصر متشکل از گونه های مختلفی ازجمله سنتی، جهادی، علمی و اصلاحی است که اختلافاتی با هم دارند. از میان تمام فرق سلفیه معاصر، یک گونه جدید نمود پیدا کرده که تأکید زیادی بر موافقات اهل بیت(ع) نسبت به خلفا دارد. سلفیه موافقاتی برای اثبات مدعای خود به نام گذاری فرزندان اهل بیت(ع) به نام خلفا، ازدواج خلفا با دختران اهل بیت(ع)، ازدواج فرزندان خلفا با اهل بیت(ع) و ستایش متقابل اهل بیت(ع) و خلفا دست یازیده اند. هدف سلفیه معاصر از طرح این ادعا، اثبات روابط حسنه میان اهل بیت(ع) و خلفا و نفی هرگونه اختلاف میان آنهاست. همچنین جریان مزبور شیعیان امامی را عامل گسست جهان اسلام و دروغ پردازی درباره غصب خلافت توسط خلفای سه گانه و اختلافات پس از وفات پیامبر(ص) متهم می کند. این مقاله به روش «تاریخی انتقادی» به نقد اندیشه سلفیه معاصر موافقاتی پرداخته است.

این مقاله با روشی تحلیلی به واکاوی سیر تطور «فقه اجتماعی» در دوران معاصر، از تکوین مفهومی تا تمایز رویکردی آن می پردازد. فقه اجتماعی، به مثابه پارادایمی نوین در اندیشه اسلامی، بر اثر چالش های سیاسی و اجتماعی، از «فقه فردمحور» که محصول انزوای تاریخی بود، به سمت نگاهی نظام مند و ساختاری حرکت کرده است. یافته های پژوهش نشان می دهد این تطور در چند مرحله تاریخی قابل ردیابی است: دوره تأسیس در عصر صفویه با نظریه پردازی برای حضور فقه در قدرت؛ دوره تحول با نهضت مشروطه و مواجهه با مدرنیته؛ و دوره تثبیت و تکامل با پیروزی انقلاب اسلامی و طرح نظریه «فقه حکومتی» توسط امام خمینی که فقه را به مثابه «تئوری اداره جامعه» بازتعریف کرد. این تحول، به شکل گیری رویکردهای کلان و متمایزی در دوران معاصر انجامیده است که از «فقه مسائل اجتماعی» تا «فقه نظامات» (با محوریت اندیشه شهید صدر)، «فقه حکومتی» و «فقه تمدنی» را دربر می گیرد. مقاله حاضر ضمن تبیین این رویکردها، به عنوان نقطه نوآوری خود، به نسبت سنجی تحلیلی آنها پرداخته و نشان می دهد که این چهار رویکرد، نه دیدگاه هایی در عرض یکدیگر، بلکه لایه های تحلیلی متکاملی هستند که یکدیگر را تکمیل می کنند. این مقاله نتیجه می گیرد که گذار به فقه اجتماعی، یک تحول راهبردی برای اثبات کارآمدی دین در عرصه نظام سازی است و تحقق کامل آن، در گرو فهم و به کارگیری تلفیقی این رویکردهای چندلایه و تعمیق نگاه بین رشته ای است.

قصه به منزله بافت هنری و تاثیرگذار و به دلیل انکشاف از واقعیت و خیال انگیز بودن، ماندگاری آن در ناخودآگاه انسان بیشتر است. در قصه های قرآنی نیز به دلیل طرح آسان و غیر مستقیم، یادگیری از آن به طور ناخودآگاه اتفاق می افتد و نتایج تربیتی آن برای خواننده و شنونده قابل درک است. لذا این پژوهش به هدف واکاوی و تحلیل مبانی انسان شناختی و استخراج اهداف تربیتی قرآن کریم در طرح قصص، بررسی می گردد. نوع تحقیق بنیادی_کاربردی، روش آن تحلیلی و روش تحلیل داده ها تحلیل محتوای کیفی از نوع قیاسی، مبتنی بر مطالعه اسنادی است. نتیجه یافته های این تحقیق در بخش مبانی فلسفی انسان شناختی در قصص قرآن شامل مبانی ذیل بوده است ؛ 1.تجرد روح،2.اصالت روح، 3.فطرت مندی، 4.عقل مندی و5.مختار بودن. نتیجه یافته ها در بخش تربیتی نشان می دهد اهداف قرآن در طرح قصص نیز، به لحاظ دامنه به اهداف بینشی، گرایشی و رفتاری قابل تقسیم اند. اهداف «بینشی»، شامل:1.تعقل در کتاب خداوند 2.نجات از غفلت و گمراهی 3.آگاهی بخشی به یگانگی خداوند، «گرایشی»، شامل: 1.ایمان به ملاقات پروردگار 2.امیدواری به رحمت الهی 3.تسلیم امر خداوند بودن 4.توکل بر خداوند و «رفتاری»، شامل: 1.عبادت خداوند 2.شکرگزاری از خداوند 3.رعایت نظم 4.برقراری عدالت اجتماعی است.

سفرنامه‌نویسان ایرانی و غیرایرانی گزارش‌های متفاوتی از واقعه شهادت و پس از آن دفن پیکر هشتمین امام شیعیان در سرزمین خراسان در سال 203 قمری بیان کرده‌اند. در این پژوهش به بازخوانی گزارش‌های جغرافی‌نویسان کلاسیک و سفرنامه‌‌نویسان داخلی و خارجی درباره شهادت و مدفن ‌امام‌ رضا علیه‌السلام از قرن سوم تا پایان قرن سیزدهم قمری پرداخته می‌شود. جامعه پژوهش مورد مطالعه و بررسی 40 سفرنامه است. از این تعداد، 30 سفرنامه متعلق به سفرنامه‌نویسان غیرایرانی و 10 سفرنامه نیز متعلق به ایرانی‌هاست. روش تحقیق در این پژوهش به صورت کمّی و کیفی با رویکرد توصیفی مبتنی بر گزارش‌های برگرفته شده از سفرنامه‌ها و کتاب‌های جغرافی است. این پژوهش در صدد پاسخگویی به این پرسش است که واقعه شهادت و مکان دفن حضرت رضا علیه‌السلام در سفرنامه‌های اروپاییان و ایرانی‌ها چگونه توصیف شده است؟ یافته‌های این پژوهش حاکی است که جغرافی‌نویسان و سفرنامه‌نویسان تا پایان قرن یازدهم گزارش‌های اندک و ناقصی درباره نحوه شهادت و محل دفن امام رضا g ذکر کرده‌اند. ایشان در گزارش‌های سده‌های اولیه پس از شهادت، نام قاتل یا عامل شهادت را به هر دلیل ممکن در سفرنامه‌های خود ذکر نکرده‌اند. پس از به قدرت رسیدن صفویان و قرار گرفتن مشهد به‌عنوان پایتخت مذهبی صفویان به‌تدریج نهاد مذهبی آستان قدس مورد توجه بیشتری قرار گرفت و حضور سفرنامه‌نویسان از این دوره تا انتهای دوره قاجاریه باعث شد تا گزارش‌های بیشتر و مبسوط‌تری از شهر مشهد و آستان قدس رضوی نوشته شود.