علی اصغر نوبخت

مسئله مسئولیت، از بنیادی ترین مباحث اندیشه اسلامی است که هم در حوزه کلام و هم در عرصه فقه و اخلاق جایگاهی ویژه دارد. آموزه های اسلامی با تأکید بر علم و آگاهی، آن را زیربنای مسئولیت پذیری انسان معرفی می کنند؛ زیرا در منطق قرآن و حدیث، جهل سرچشمه بسیاری از انحرافات و مفاسد فردی و اجتماعی است. این پژوهش با عنوان «بررسی گونه شناسی مسئولیت از نگاه آموزه های اسلامی» می کوشد تا با تکیه بر آیات و روایات، ابعاد مختلف مسئولیت انسان آگاه را تحلیل کند. بدین منظور، ضمن توجه به آیه شریفه «بَعْدَمَا جَاءَک مِنَ الْعِلْمِ»، مسئولیت های ناشی از معرفت در چهار ساحت اعتقادی، عقلانی، فطری و اخلاقی موردبررسی قرارگرفته است. روش تحقیق در این مطالعه، کتابخانه ای و توصیفی تحلیلی بوده و از منابع اصلی اسلامی و پژوهش های جدید بهره گرفته شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که در نگاه روایات، علم و آگاهی نه تنها امتیاز بلکه تکلیف آور است و هر فرد عالم در برابر خود و جامعه خویش مسئولیتی چندلایه دارد. از این رهگذر، گونه شناسی مسئولیت در اندیشه اسلامی بیانگر آن است که معرفت، مرز اصلی تفکیک مسئول و غیرمسئول به شمار می رود و می تواند مبنای فهم دقیق تر تکالیف انسانی قرار گیرد.

باورداشت مهدویت و فرهنگ انتظار، دارای آثار مختلفی در جامعه منتظر است که با بهره مندی از آنها می توان ضمن یافتن راه روشن زندگی بر مشکلات و چالش ها غلبه کرد و زمینه های رشد و تعالی جامعه را در همه زمینه ها به خصوص شکل گیری خانواده مطلوب بهره گرفت و مانع تزلزل و فروپاشی آن گردید. امروزه خانواده ها دچار مشکلات عدیده ای شده اند که مهمترین آنها فزونی طلاق ها و نبود سازش و تفاهم در خانواده ها است. پژوهش حاضر با عنوان«مولفه های هنجاری و عاطفی اثر گذار مهدویّت در تحکیم خانواده» تلاشی است در جهت دسته بندی آموزه های هیجانی و عاطفی تاثیرگذار در تحکیم و تعالی خانواده که با بهره مندی از ظرفیت این سرمایه معنوی، می توان گام های مهمی را در زمینه مورد نظر برداشت. با استفاده از مولفه های هیجانی و عاطفی از قبیل: 1. ارتباط قلبی با امام زمان عج ؛ 2. امیدوار بودن به آینده؛ 3. دعا برای تعجیل فرج؛ 4. محبّت به امام؛ 5. پرورش روحیه انتظار؛ 6. عزّت مندی و عزیزپروری، می توان خانواده ها را به کمال، عزّت، سعادت و خوشبختی رساند و آنها را در رسیدن به تشکیل خانواده ی متعالی یاری نمود.