درخت حوزه‌های تخصصی

از موضوعات علوم قرآنی، مسئله تکرار آیات می باشد. در این موضوع بین محققان اختلاف نظر است از یک سو مخالفان از جمله سیّد قطب معتقد است در قرآن پدیده ای به نام تکرار وجود ندارد آنچه هست تنویع می باشد و از سوی دیگر برخی از مفسران و قرآن پژوهان وجودتکرار درقرآن را إنکارناپذیر شمرده اند. مقاله حاضر با رویکرد توصیفی- تحلیلی درصدد آن است که بعد از مفهوم شناسی واژه تکرار، مفاهیم مرتبط با تکرار، معناشناسی تکرار در قرآن، دیدگاه مفسران و دانشمندان علوم قرآنی(موافقان و مخالفان)و... را مورد پژوهش قرار دهد. در این میان علامه طباطبائی(ره) نیز به این مسئله بی توجه نبوده است. یافته ها و نتایج پژوهش حاکی ازآن است که واژه تکراربا مشتقات خود 476 مورد در آیات قرآن بکار رفته ایشان أسرار وحکمت هایی را برای آن ها بیان فرموده از جمله : اختلاف سیاق، مصداق، اضافه، ... علامه معتقد است تکرارآیات وعبارات به ظاهر یکسان ومشابه درکلام الهی، اتفاقی و بیهوده نیست، بلکه تنها راه دریافت کلام، تدبّر در سیاق آیات می باشد.

موضوع توبه در نسبت با سعادت و کمال انسان به معنای بازگشت به مسیر هدایت است؛ بر همین اساس به عنوان یکی از آموزه های اساسی و اصلی ادیان الهی به مناسبت های مختلف و از دیدگاه ها و ابعاد مختلف مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته است. نگرش همسان یا ناهمسان ادیان الهی می تواند به فهم عمیق تر این مفهوم کمک کند؛ بر همین اساس در این نوشتار تلاش کردیم تا با استفاده از روش کیفی و با رویکرد تحلیل محتوا مفهوم توبه را در قرآن کریم و انجیل مقایسه کنیم. نتایج به دست آمده در این مقایسه حاکی از آن است که در هر دو کتاب مقدس قرآن و انجیل، توبه به عنوان بازگشت از عمل قبیح و گناه معرفی شده است و نتایج مترتب بر آن بخشش گناهان و نیل به سعادت و رستگاری و رسیدن به بهشت جاویدان است؛ اما تفاوت ها ضمن جامعیت بیان قرآن به چند موضوع اساسی مربوط است: مطابق آیات قرآن متعلق توبه گناهان آدمی است؛ اما مطابق انجیل، گذشته از گناهان، توبه مشمول گناه ذاتی و جبلی انسان نیز می شود. مطابق آیات قرآن توبه به دو نوع توبه عبد و معبود تقسیم می شود؛ اما چنین تقسیمی در اناجیل وجود ندارد. در قرآن و سنت اسلامی برای توبه و مغفرت الهی واسطه ای میان انسان و خداوند وجود ندارد؛ اما در سنت مسیحی، دستگاه کلیسا واسطه بخشش و فیض است. همچنین در وجوب و شرایط قبول توبه نیز تفاوت هایی میان قرآن و انجیل وجود دارد.

ادعای تحریف قرآن از طرف برخی افراد یکی از موضوعات مهم و حساس در طول تاریخ اسلام بوده که پذیرش این عقیده ضمن ایجاد تشکیک در آموزه های اعتقادی، می تواند موجب چالش در شکل گیری فرهنگ، اخلاق و و قوانین جامعه اسلامی باشد. در جهت رفع این انگاره از ساحت قرآن باید روایاتی بررسی شود که به حذف یا زیادت آیه یا سوره ای اشاره شده و باعث این ادعای سست گردیده است. از جمله این روایات، روایت «عمر بن خطاب» است که مشعر به حذف آیه ی موهوم رجم از قرآن کریم است که به شکل های مختلفی از جمله «الشَّیْخُ وَ الشَّیْخَهُ إِذَا زَنَیَا فَارْجُمُوهُمَا الْبَتَّهَ» روایت شده است. این پژوهش ضمن احصای طرق مختلف روایت، به روش توصیفی_ تحلیلی، به بررسی اشکالات متنی، محتوایی و سندی آن پرداخته است. بررسی نگاشته پیش رو حکایت از آن دارد که در حیطه متنی، آیه موهوم در روایت مذکور از جهات مختلف لفظی و دستوری با ادبیات عرب و اسلوب بیانی حاکم بر قرآن سازگار نبوده، و نیز از بعد محتوایی نمونه ای مانند این آیه و یا مصداقی در حکم آن نیست و به گمان بعضی این احتمال می رود که متن مورد بحث در اصل سنتی باشد که در زمان پیامبر اکرم(ص) وضع شده باشد. همچنین بررسی های سندی نشان می دهد که با توجه به مرفوع بودن اسناد، تمام طرق این روایت در زمره روایات ضعیف جای می گیرد. و نتیجه اشکالات وارده، روایت را از حیث اعتبار ساقط می باشد.

تفسیر قرآن به قرآن به عنوان روشی تفسیری در قرن اخیر با اصول و مبانی مشخص خود، توسط مفسران شیعه و سنی مورد استفاده قرار گرفته است. مفسرانی چون علامه طباطبایی و آیت الله جوادی آملی از شیعه و عبدالکریم خطیب و شنقیطی از اهل سنت از این روش بهره برده اند. با مطالعه تفاسیری که به این روش نگاشته شده اند، مبانی مشترک و غیرمشترک مفسران شیعه و سنی آشکار می شود. از مهمترین این مبانی می توان به تناسب سور و آیات قرآن، همگانی بودن فهم قرآن، حجیت عقل در مسیر فهم قرآن، اعتبار ظواهر قرآن، استقلال وساطت قرآن، نورانیت قرآن، تبیان کل شیء بودن قرآن و وحدت موضوعی سوره های قرآن اشاره کرد. این پژوهش که به روش کتابخانه ای انجام شده، به بررسی، تحلیل و نقد این مبانی پرداخته و به انتقادات وارده پاسخ داده است. نتیجه نهایی نشان می دهد که تفسیر قرآن به قرآن کاربردی ترین و شاید تنها روش متقن تفسیری است که نظریه آن در خود قرآن کریم وجود دارد.این روش تفسیری با تکیه بر اصول منسجم خود، راهی مطمئن برای فهم صحیح قرآن ارائه می کند و تمایز آن از سایر روش های تفسیری در همین رویکرد جامع و خودبسنده به قرآن است. این روش به مخاطبان کمک می کند تا با روشی دقیق و معتبر به فهم قرآن دست یابند.

One of the most critical and challenging issues regarding revealed human sciences and the comprehensiveness of Quranic teachings is the possibility of an Islamic human science in terms of Quranic content. Examining the content and issues of the Quran and science can be done with various purposes, but the present study, using a descriptive-analytical method, aims to answer the doubt about the impossibility of revealed human science. The results indicated that different views exist in this area. Some, assuming that religious issues and, consequently, Quranic teachings are separate from human science issues, believe that the relationship between them is one of contradiction. Others accept contextual overlap but consider the relationship to be one of opposition. A third view argues that their relationship is one of agreement, but the instances of agreement are minimal, making the realization of revealed human science impossible. According to these theories, a revealed human science is fundamentally impossible. Therefore, each of these theories represents a fundamental question and underlying doubt in this arena, and until these are answered, talking about such a science that can be both human and revealed is not logical. The finding of this paper is to address the fundamental flaws of the aforementioned three views as competing viewpoints and to prove the possibility of revealed human sciences as the chosen viewpoint, which we will address with an interpretative approach and a library-based method.

شیوع مویرگی ویروس کرونا و تسلط آن بر ارکان زندگی اجتماعی، اثراتی سخت و جانکاه در ابعاد جهانی، اجتماعی و فردی داشت. با پذیرش شرایط تحمیلی، ایده های جدید در مباحث مربوط به انتظار بشر از کارکرد آموزه های قرآنی در مواجهه با کرونا، پیام های نو و خوانش های نوین از معارف قرآنی لازم است. این مقاله با روش کتابخانه ای درصدد پاسخ به این پرسش است که با پیامدهای ویروس کرونا آیا می توان با ارائه پیامی نو از قرآن، راهکاری برای مقابله یا کاستن از آسیب های آن ارائه نمود؟ از موارد بازیابی معارف قرآنی در مقابله با شرایط کرونا، معرفی کارکردهای عنصر تاب آوری و صبر فردی و اجتماعی و اثبات کارآمدی آن در استقامت و کنترل فرد و اجتماعات در ابتلائات در آیه 200 آل عمران است. صبر فردی در انطباق و استقامت و صبر اجتماعی در پیوستگی و مشارکت افراد اجتماع، مواسات مؤمنانه و واکنش کریمانه افراد صبور مؤمن در برابر تنگناهای اقتصادی ناشی از شرایط تحمیلی ویروس کرونا و ... از کارآمدترین کارکردهای صبر در برابر کرونا هستند.

یکی از جنبه های برجسته شخصیت رهبر معظم انقلاب، بُعد قرآنی ایشان است. این بُعد مبتنی بر روش هایی است که می توان از آن در مطالعات و فعالیت های قرآنی مدد جست. کتاب «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» از بهترین آثاری است که بر اساس آن می توان به این مطلوب دست یافت. این کتاب سرشار از روش های خلاق و الهام بخشی است که برای همه بویژه مدرسان و مربیان و اهالی قرآن قابل توجه و استفاده است. این تحقیق در صدد است با استفاده از روش اسنادی کتابخانه ای و توصیفی تحلیلی، روش های خلاق و الهام بخش رهبر معظم انقلاب را در کتاب یادشده، بررسی نماید. از مهمترین دستاوردهای این نوشتار، آشنایی بهتر و کامل تر با مهارت های علمی و عملی مانند تبیین نظام ها و شبکه سازی آیات، نوع ورود در مباحث، سبک تدریس و کلاسداری است که معظم له صورت داده، محققان، معلمان و مربیان می توانند آنها را اجرا کنند.

آیه شصتم سوره انفال، با فرمان محوری «إعداد القوّه» وطرح مفهوم دشمنان پنهان «وَآخَرِینَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ»، مبانی راهبردی وبنیادین نظریه امنیت در اسلام را تبیین می نماید.این پژوهش با بهره گیری از روش تحلیل محتوای کیفی ورویکرد تطبیقی در بررسی تفاسیر، به واکاوی مبانی اختلاف مفسران در شناسایی این دسته از دشمنان ودلالت های آن بر نظریه امنیت اسلامی پرداخته است.یافته های تحقیق نشان می دهد که مفهوم قرآنی «قوّه» دارای ابعاد مادی ومعنوی گسترده ای است.همچنین، شناسایی «آخرین» به مصادیق متنوعی چون یهود، اهل فارس، منافقین، کفار جن وعموم دشمنان ناشناخته، بر ماهیت چندوجهی، پویا وپیچیده تهدید در اندیشه اسلامی دلالت دارد.مبانی روایی، لغوی، تاریخی وکلامی، عوامل اصلی شکل دهنده به این اختلافات تفسیری تشخیص داده شده اند.این تباین آراء، بر اصولی چون عدم قطعیت در محیط امنیتی، ضرورت مدیریت راهبردی غافلگیری، نقش حیاتی اطلاعات، راهبرد آمادگی همه جانبه، بازدارندگی فعال وچندلایه، اهمیت امنیت داخلی وپیوند ناگسستنی امنیت واقتصاد در چارچوب نظریه امنیت اسلامی تأکید می ورزد.نتایج این پژوهش، دلالت های معاصر وکاربردی برای جوامع اسلامی در بازتعریف مؤلفه های قدرت، تقویت ظرفیت های اطلاعاتی، اتخاذ رویکردهای بازدارندگی جامع، مقابله هوشمندانه با تهدیدات داخلی ومدیریت عدم قطعیت ارائه می دهد

جمعی از مفسران، آیه «لا إِکْرَاهَ فِی الدِّینِ» (بخشی از آیه ۲۵۶ سوره بقره) را به معنای «عدم اجبار در پذیرش دین» تفسیر کرده اند. برای تبیین این دیدگاه، دین را به عنوان مجموعه ای از امور ایمانی و اعتقادی تعریف می کنند و استدلال می کنند که باورهای دینی، اموری قلبی و عقلی هستند و نمی توان آن ها را با اجبار ایجاد کرد. پژوهش حاضر دو پرسش اصلی را مطرح می سازد: نخست، چرا دین تنها به عنوان امور اعتقادی تعریف شده، در حالی که در واقعیت، دین شامل ابعاد: اعتقادی، عبادی و اخلاقی است؟ دوم، چرا بخش بعدی آیه «قَدْ تَبَیَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَیِّ» که بر تبیین روشن خیر از شر و آثار آن تأکید دارد، به عنوان دلیلی بر «فطری بودن» احکام دین در نظر گرفته نمی شود؟ با بهره گیری از روش توصیفی تحلیلی و با بررسی طیف گسترده ای از تفاسیر، یافته های این تحقیق نشان می دهد که اگرچه موضوع «عدم اجبار در پذیرش دین» در آیات دیگر قرآن قابل طرح است؛ اما آیه «لا إِکْرَاهَ فِی الدِّینِ» درصدد بیان این مفهوم نیست. ادعای اصلی مقاله آن است که پیام محوری آیه یاد شده، نه نفی اجبار، بلکه «سازگاری ذاتی دین با فطرت انسان» است؛ به این معنا که آموزه های دینی با سرشت و طبیعت بشر در تعارض نیستند و نیازی به اعمال اجبار برای پذیرش آن ها وجود ندارد.

پنجاه وهفتمین آیه سوره مکی انعام، به موضوع ارائه «بیّنه» از سوی پیامبر؟ص؟ و مواجهه ایشان با مشرکان می پردازد. مفسران معمولاً با تکیه بر رویکردهای کلامی، دیدگاه های متفاوتی در تفسیر این آیه ارائه کرده اند که محوریت آن ها را مفهوم «بیّنه» و عبارت «مَا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ» تشکیل می دهد. همین امر سبب شده که آیه مذکور به مسئله اعجاز قرآن گره بخورد و بتوان آن را به منزله تقابلی میان دو گفتمان متفاوت دانست. سیاق آیات مورد نظر، حاوی احتجاج پیامبر؟ص؟ با مشرکان است. پژوهش حاضر بر این باور است که تکرار لفظ «آیه» در مواردی که به معنای معجزه در این سوره به کار رفته، جهت دار و دارای غرضی ویژه است و می توان آن را با آیه مورد بحث و واژه «بیّنه» به عنوان منطق پیامبرانه مرتبط ساخت. بر این اساس، در این مقاله کوشش شده تا با بررسی و نقد آراء مفسران در بیش از چهل تفسیر برگزیده از ادوار مختلف تاریخی، دیدگاهی نو ارائه شود که بر پایه آن، خود قرآن مستقل از انگاره اعجاز به عنوان حجتی کامل و بیّنه ای ذاتی کفایت می کند. برپایه مقاله حاضر رابطه «بیّنه» و «آیه» در سوره انعام دو دیدگاه تفسیری اصلی را نشان می دهد: برخی «بیّنه» را معجزات محسوس و برخی دیگر آن را خود قرآن می دانند. این امر نشان دهنده انتقال از معجزات حسی به برهان های فکری است. همچنین اشاره ضمیر «کذّبتم به» به قرآن و درخواست شتابزده کافران برای معجزه، نشان دهنده فهم نادرست آنان از اقتدار پیامبر و قضای الهی است.

مفسران در آیه ﴿فَلا تَهِنُوا وَ تَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ ﴾ (محمد: 35) از جهات گوناگون دچار اختلاف شده اند. از جمله در اعراب واژه ﴿تَدْعُوا﴾، معنای ﴿السَّلْمِ﴾، معنای ﴿الْأَعْلَوْنَ﴾، نقش واو در ﴿وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ﴾، نسبت این آیه با آیه ۶۱ سوره انفال و همچنین در دلالت آیه اختلاف وجود دارد. این آیه با لحاظ معنای صلح برای ﴿السَّلْمِ﴾ به دلیل ارتباط با مسئله فقهی حکومتی جواز یا عدم جواز صلح با مشرکان، در میان مفسران معرکه آرا بوده است. در این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی به نقد و بررسی دیدگاه مفسران پرداخته و به این نتیجه رسیده است که ﴿تَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ﴾ به معنی دعوت نکردن به صلح و ﴿الْأَعْلَوْنَ﴾، برتری همیشگی جبهه حق است که به شرط ایمان محقق می شود. آیه ۳۵ سوره محمد از صلح ابتدایی که از روی ضعف و ناچاری انجام می شود نهی می کند و از این رو دو آیه مذکور تعارضی باهم ندارند.

سلسله صفویه در سال ۹۰۷ توسط شاه اسماعیل صفوی تشکیل شد. استقرار حکومت صفویه در ایران و در ادامه، تحکیم و ادامه حیات این سلسله، با جنگ های متعددی همراه شد. این جنگ ها هم در عرصه داخلی جهت مقابله با مخالفان داخلی و هم در عرصه خارجی جهت مقابله با تهدیدات خارجی رخ داد که گاهی با موفقیت صفویان و گاهی نیز با عدم کامیابی آن ها همراه بود. در این میان، مورخان صفوی موظف به روایت جنگ ها بدون توجه به نتایج آن ها بودند؛ اما این روایت نباید به گونه ای رخ می داد که سبب آزردگی شاهان صفوی می شد. بر این اساس مورخان صفوی در روایت جنگ های آن دوره سعی می کردند در راستای ایدئولوژی صفویان و باورهای اعتقادی آن ها گام بردارند. یکی از مهم ترین مولفه های روایت جنگ های صفویان، استفاده از آیات قرآن و دراصطلاح آیه نگاری بوده است. این پژوهش با هدف بررسی کاربرد آیات قرآن در روایت جنگ های دوره صفوی توسط مورخان آن دوره به انجام رسیده است. به نظر می رسد مهم ترین هدف مورخان صفوی در استفاده از آیات قرآن در روایت جنگ های دوره صفوی، مشروعیت بخشی به اقدامات جنگی شاهان این سلسله بوده است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که مورخان صفوی در روایت آیه نگارانه از جنگ های دوره صفویان اهدافی مانند مشروعیت بخشیدن به جنگ های صفویان، توجیه اقدامات خشن صفویان در میادین جنگ ، توجیه شکست های صفویان و نسبت دادن پیروزی های آنان به خداوند (تشبیه شاهان به پیامبران الهی) داشته اند. مورخان صفوی در همین ارتباط، به گونه ای از آیات قرآن استفاده می کردند که تصدیق کننده منظور و هدف آن ها باشد. روش تحقیق در این پژوهش، تاریخی تحلیلی و جمع آوری اطلاعات به روش کتابخانه ای است. ابزار اصلی پژوهش استناد به منابع آن دوره است که درنهایت بر پایه یافته های حاصل از منابع، استنتاج و تبیین و تحلیل به عمل آمده است.

زبان شناسی شناختی از مهم ترین مباحث زبان شناسی به شمار می آید که میان زبان و اندیشه، ارتباط برقرار کرده و نظریه های مختلفی هم چون استعاره مفهومی، طرحواره های تصویری و ... را شامل می شود. در قرآن کریم بسیاری از مفاهیم انتزاعی در قالب مجموعه ای از مفاهیم عینی بیان می گردد که بررسی آن ها در فهم و درک صحیح مقصود قرآن تأثیر بسزایی دارد؛ پژوهش حاضر با بررسی انواع طرحواره های تصویری در سوره عنکبوت در صدد آن است تا معانی و زیبایی های نهفته و همچنین مفاهیم انتزاعی موجود در این سوره را با استفاده از رویکرد زبان شناسی شناختی و به روش توصیفی تحلیلی، تبیین کند. براساس داده های موجود از سوره عنکبوت، طرحواره حرکتی پربسامدترین طرحواره بود؛ پس از آن طرحواره حجمی و سپس طرحواره قدرتی در جایگاه دوم و سوم قرار دارند. با این وجود در این سوره طرحواره حرکتی برای درک و فهم مفاهیم انتزاعی نقش اساسی دارد. با استفاده از طرحواره های تصویری، بسیاری از مفاهیم انتزاعی و غیرعینی برای مخاطب عینی و ملموس می شود که این در درک و فهم دقیق و عمیق قرآن کریم نقش بسزایی دارد.

زیارت وارث، از زیارت های مشهور امام حسین (ع)، به بیان مقام والای ایشان به عنوان وارث حقیقی انبیاء الهی می پردازد. در این میان، عبارت «وَ أَمْرِی لِأَمْرِکُمْ مُتَّبِعٌ» حاوی مفهوم کلیدی «تبعیت» است که نیازمند بررسی و تبیین است. هدف اصلی این پژوهش، کشف ابعاد مختلف مفهوم تبعیت در رهبری دینی با تمرکز بر زیارت وارث و ارائه الگویی کاربردی برای رهبران و مدیران در سطوح مختلف است. این پژوهش با محوریت قرآن کریم و با استفاده از روش داده بنیاد، به مفهوم شناسی واژه «تبعیت» در عبارت مذکور از زیارت وارث پرداخته است. این روش شامل بررسی معانی لغوی، تفاسیر قرآنی، روایات مرتبط، ترکیب این سه مؤلفه، تحلیل علل و ریشه های تبعیت، بررسی آثار و پیامدها و همچنین ارائه تحلیل مدیریتی آن است. پژوهش نشان می دهد که مفهوم تبعیت در زیارت وارث فرآیندی پیچیده و چند وجهی است که از اجزای مختلفی تشکیل شده و با یکدیگر ارتباط تنگاتنگی دارند. با ترکیب و تحلیل این عناصر، الگوی رهبری مبتنی بر زیارت وارث ارائه شده است. این الگو نه تنها به درک عمیق تری از مفاهیم رهبری در اسلام کمک می کند، بلکه می تواند در حوزه مدیریت سازمان ها و کسب وکارها نیز کاربرد داشته باشد. به طور خاص، پژوهش نشان داد که تبعیت، صرفاً یک اطاعت ظاهری نیست، بلکه فرآیندی است که ریشه در شناخت، اعتقاد و پذیرش قلبی دارد و آثار و پیامدهای گسترده ای در ابعاد فردی و اجتماعی به دنبال دارد.

 یشکّل الذکاء الاصطناعی (AI) واحده من أبرز التحولات التقنیه فی العصر الحدیث، مما استدعى دراسته من زاویتین أساسیتین: الشرعیه والقانونیه، ولا سیما فی البیئات التشریعیه للدول الإسلامیه التی ینبغی أن تستند قوانینها إلى الشریعه الإسلامیه. وتبرز أهمیه هذا البحث فی مناقشه مدى إمکانیه منح الذکاء الاصطناعی أهلیه شرعیه وقانونیه مستقله، وما یترتب على ذلک من مسؤولیات وحقوق، وتأثیر ذلک على الحوکمه السیاسیه. وتزداد إشکالیه البحث تعقیداً بسبب غیاب إطار قانونی واضح ینظم وضع الذکاء الاصطناعی، خصوصاً فی الحالات التی یتصرف فیها بصوره مستقله عن إراده المبرمج أو المستخدم، مما یجعل تحدید المسؤولیه المدنیه أو الجنائیه أمراً بالغ الصعوبه. ومن ثمّ، یتمحور السؤال الرئیسی للبحث حول: "ما هی الأهلیه القانونیه للذکاء الاصطناعی وما دورها فی الحوکمه السیاسیه؟" وتنبثق عن هذا السؤال مجموعه من التساؤلات الفرعیه التی تتناول أُسس منح الأهلیه، والتحدیات الفقهیه والقانونیه المصاحبه، وإشکالیات المسؤولیه، إلى جانب بیان أثر هذه الأهلیه- إن تقررت- فی تعزیز الحوکمه ومراقبه أداء المؤسسات الحکومیه. وقد اعتمدت الدراسه المنهج التحلیلی القانونی المقارن، وذلک عبر تحلیل القواعد العامه للأهلیه فی القانون والفقه الإسلامی، وربطها بخصائص الذکاء الاصطناعی وآلیات عمله، وبیان دوره المتنامی فی الحوکمه السیاسیه، لا سیما فی میادین المراقبه، وتحلیل البیانات، ودعم اتخاذ القرار. وتوصلت الدراسه إلى أنّ فهم الطبیعه القانونیه والشرعیه لأهلیه الذکاء الاصطناعی یمثّل مدخلاً ضروریاً لإعاده صیاغه القوانین فی الدول الإسلامیه بما یواکب التطور التکنولوجی، ویضمن معالجه الإشکالات المتعلقه بالمسؤولیه والتعاقد وتنظیم استخدام النظم الذکیه. کما یبرز البحث أهمیه الذکاء الاصطناعی فی دعم الحوکمه الرشیده من خلال تعزیز الکفاءه، وتسریع الإجراءات، والحد من الأخطاء البشریه. وتبرز أهمیه هذا البحث أیضاً لکونه یسلّط الضوء على فراغ تشریعی واضح فی المنظومات القانونیه الإسلامیه المعاصره، فی الوقت الذی تتزاید فیه تطبیقات الذکاء الاصطناعی وتداخلها مع العمل الحکومی والاجتماعی والاقتصادی.

نسخ عقلیِ قرآن ازجمله مباحثی است که روشن فکران، به خصوص در عصر حاضر، با هدف ایجاد هم آهنگی میان دین و مدرنیته بر آن تأکید دارند. اینان بر خلاف نگاه سنتی که معتقد است نسخ قرآن جز با قرآن یا سنت قطعیه ممکن نیست بر این باور اند که عقل توانایی نسخ احکام قرآنی را دارد. پی آمد چنین نگاهی استمرار نسخ، امکان تغییر و تعدیل احکام شرعی به واسطه حکم عقل، و قابلیت تقیید زمانیِ احکام شرعی است. در این جستار با روش توصیفی و تحلیلی و نگاه انتقادی مسئله نسخ عقلیِ قرآن و مبانی آن، با تأکید بر سیّالیت معنا، کاویده شده است. فرضیه مطالعه آن است که نسخ عقلیِ قرآن مبتنی است بر توانمندی عقل در تشخیص مصالح و مفاسد احکام و کشف ملاکات آن، تقسیم دوگانه احکام به اصل و فرع، و ثابت و متغیر و نیز صامت انگاری متن دین. نتیجه این روی کرد هم سیّالیت معنای متن و دست نیافتن به معنای حقیقی و عینی و مراد جدی متکلم، و درنتیجه پلورالیسم معرفتی و دینی خواهد بود. این درک درتقابل با نگرش اصولیان و مفسران مسلمان در طول تاریخ است که معتقد اند هر متنی معنای متعینی دارد و این معنا تابع وضع و اراده متکلم و مؤلف است. آن ها ازهمین رو به دنبال کشف مراد جدی خدا در تفسیر قرآن و کشف معنای واحد از آن اند و درنتیجه سیّالیت و تعدد معنا را نمی پذیرند. در مطالعه کنونی به این تقابل هم چون زمینه ای برای نقد آراء تفسیری نواندیشان و بازخوانی مبانی فهم دینی و بررسی نسبت عقل و وحی در فرآیند تفسیر نگریسته خواهد شد.

مسئله امامت از مباحث اساسی در کلام اسلامی بوده و همواره علت اصلی بروز اختلاف، در عقاید فریقین است. بررسی ادله قرآنی، در تبیین جایگاه مقام امامت، به عنوان عاملی مهم در استمرار تعالیم و هدایت اسلامی می تواند مؤثر باشد. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه ای، ادله قرآنی امامت انتصابی را بر اساس آیات 124 بقره، 34 آل عمران و 68 قصص مورد بررسی تطبیقی قرار داده و دیدگاه های فریقین را مقایسه می کند. یافته ها نشان می دهد که از نظر امامیه، سه آیه فوق در اثبات امامت انتصابی، مکمل یکدیگرند و جعل امامت، همچون جعل نبوت، بر اساس اختیار مطلق الهی بوده و رابطه آن با ذریه معصوم، ضرورت وجود امام معصوم را در جهت حفظ آموزه های دینی و هدایت امت اسلامی دوچندان می سازد. برخلاف دیدگاه اهل سنت که امامت را امری انتخابی و بی ارتباط با خاتمیت تلقی می کند، این پژوهش بر اساس سه آیه فوق، انتصاب امامت را تبیین کننده خاتمیت و عامل تداوم رسالت پیامبری معرفی می کند. بررسی دقیق مفاهیم «جعل»، «ذریه» و «اختیار الهی» در سه آیه فوق و ارتباط معنایی بین آن ها، نشان دهنده این است که امامت با انتخاب بشری نبوده، بلکه همچون نبوت، جعلی از سوی خداوند است. این نتایج در راستای ادله امامیه مبنی بر اثبات انتصاب امامت ائمه معصوم و جایگاه آن در حفظ خاتمیت، مقبول تر به نظر می رسد. نوآوری این پژوهش در ارائه خوانشی جدید از پیوستگی و همبستگی این سه آیه در ارتباط با اثبات امامت انتصابی و مقایسه آن با دیدگاه های اهل سنت است.