درخت حوزه‌های تخصصی

سابقه و هدف: آلودگی هوا یکی از چالش های مهم زیست محیطی و بهداشتی است که با رشد صنعتی و افزایش فعالیت های انسانی به ویژه در شهرهای بزرگ و صنعتی تشدید شده است. گاز متان به عنوان یکی از قوی ترین گازهای گلخانه ای نقش چشمگیری در گرمایش جهانی، تغییرات اقلیمی، و کاهش کیفیت هوا ایفا می کند. منابع انتشار این گاز شامل تالاب ها، دامداری ها، کشاورزی، و دفن زباله است که فعالیت های انسانی سهم قابل توجهی در افزایش آن دارند. اندازه گیری و پایش آلودگی هوا اغلب با محدودیت های مکانی و زمانی ایستگاه های سنجش زمینی مواجه است. در این راستا، داده های ماهواره ای به دلیل پوشش گسترده، هزینه بهینه و توانایی ارائه داده های با وضوح مکانی و زمانی بالا، به عنوان یکی از مهم ترین منابع اطلاعاتی برای مطالعه آلودگی هوا مورد استفاده قرار می گیرند. در این پژوهش، از داده های سنجنده TROPOMI بر روی ماهواره Sentinel-5P، که امکان اندازه گیری غلظت گاز متان در جو را فراهم می کند، به عنوان منبع اصلی داده استفاده شده است. این داده ها مبنای تحلیل فضایی و زمانی توزیع متان در محدوده کلان شهر اصفهان بوده و امکان بررسی دقیق الگوهای مکانی و زمانی این آلاینده را در سطح گسترده فراهم کرده اند. باوجود اهمیت بالای آلودگی متان، تاکنون مطالعه ای جامع در خصوص تحلیل توزیع مکانی و زمانی این آلاینده در کلان شهر اصفهان انجام نشده است. هدف این پژوهش، تحلیل جامع و سیستماتیک توزیع متان در شهر اصفهان با استفاده از داده های ماهواره ای و شناسایی ارتباط میان تغییرات عوامل جوی و تغییرات گاز متان است تا راهکارهایی موثر برای مدیریت آلودگی هوا و بهبود کیفیت زیست محیطی ارائه شود. مواد و روش ها: این پژوهش با هدف تحلیل مکانی و زمانی توزیع غلظت متان در کلان شهر اصفهان، از داده های سنجنده TROPOMI مستقر بر ماهواره Sentinel-5P در بازه زمانی 1398 تا 1402 استفاده کرده است. داده های ماهواره ای با بهره گیری از سامانه گوگل ارث انجین فراخوانی، پردازش و تحلیل شدند. برای بررسی الگوی توزیع مکانی غلظت متان، شاخص موران جهانی و آماره G به منظور تحلیل خوشه ها و تعیین نحوه پراکنش داده ها به کار رفت. علاوه بر این، از آماره Gi برای شناسایی مناطق دارای بیشترین (نقاط داغ) و کمترین (نقاط سرد) غلظت متان استفاده شد. همچنین، ارتباط میان غلظت متان و عوامل اقلیمی مانند دما، فشار هوا، میزان بارش و سرعت باد از طریق محاسبه ضریب همبستگی پیرسون ارزیابی گردید. در نهایت، روند تغییرات زمانی غلظت متان در مقیاس های ماهانه، فصلی و سالانه مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج و بحث: نتایج حاصل از تحلیل های انجام شده نشان دهنده روند افزایشی غلظت گاز متان در کلان شهر اصفهان طی دوره زمانی مورد مطالعه بوده است. این گاز در فصول سرد سال به ویژه در نواحی صنعتی و کشاورزی بیشترین غلظت را تجربه کرده است. بررسی های مکانی نشان دهنده تشکیل خوشه های قابل توجهی از غلظت های بالا در مناطق شمالی، به ویژه مناطق 4 و 7، و همچنین مناطق شرقی، به ویژه مناطق 12 و 15، می باشد که به دلیل فعالیت های مرتبط با دامداری، کشاورزی و دفن زباله، غلظت های بالای متان را در این مناطق به دنبال داشته است. در مقابل، نواحی جنوبی، به ویژه مناطق 2 و 6، و همچنین بخش هایی از نواحی غربی به عنوان نقاط سرد با غلظت های پایین تر شناخته شدند. علاوه بر این، ارزیابی ارتباط پارامترهای اقلیمی نشان داد که دما و سرعت باد به طور معکوس با تغییرات غلظت متان در ارتباط بوده اند، در حالی که فشار هوا نشان دهنده رابطه ی مثبت و معناداری با تغییرات غلظت این گاز بود. نتیجه گیری: نتایج این پژوهش، که مبتنی بر تحلیل داده های ماهواره ای با دقت بالا و روش های پیشرفته سنجش مکانی است، اطلاعات ارزشمندی را در زمینه مدیریت آلودگی هوا و برنامه ریزی شهری فراهم می آورد. بر این اساس، پیشنهاد می شود پایش و کنترل انتشار متان با اولویت بندی فصول سرد سال و تمرکز بر مناطق شناسایی شده به عنوان نقاط داغ انجام گیرد. در این راستا، بهینه سازی فرآیندهای صنعتی، مدیریت کارآمد پسماندها در نواحی شرقی اصفهان و کنترل انتشار متان از دامداری های شمالی با بهره گیری از فناوری های نوین، ازجمله روش های تصفیه زیستی، می تواند به طور مؤثری در کاهش این آلاینده نقش ایفا کند. علاوه بر این، استفاده از داده های سنجش از دور و مدل های پیش بینی پیشرفته برای پایش مداوم غلظت متان و اجرای راهکارهای کنترل آلودگی به صورت هدفمند، به عنوان یک راهبرد مؤثر توصیه می شود.

راهبرد توسعه گردشگری امروزه مورد توجه برنامه ریزان و سیاست گذاران قرار گرفته است. با این همه گردشگری از جمله رخدادهایی است که بر محیط پیرامون تاثیرات متعددی گذاشته است که از آن جمله می توان به محیط زیست اشاره کرد. گردشگری روستایی امروزه توسعه زیادی یافته است و به لحاظ ارتباط با محیط بیشترین تعامل با محیط طبیعی را دارد. در این تحقیق منطقه مورد مطالعه شامل منطقه حفاظت شده بیستون است که ضمن ویژگی های گردشگری دارای قابلیت های زیست محیطی بالایی است. لذا گردشگری به صورت مستقیم و غیر مستقیم تاثیر زیادی بر منطقه می گذارد. روش تحقیق با استفاده از ماتریس پاستاکیا است. داده های تحقیق با استفاده از روش های آزمایشگاهی و همچنین داده های موجود سازمان ها و ارگان ها بدست آمده است. نتایج تحقیق نشان می دهند که گردشگری دارای تاثیرات زیست محیطی مثبت و منفی بر منطقه بوده که مجموع تاثیرات مثبت آن بر محیط زیست از تاثیرات منفی آن بیشتر بوده است. همچنین یافته ها نشان می دهند که کیفیت آب، خاک و هوا و همچنین گونه های جانوری و گیاهی در منطقه آسیب دیده اند. در ضمن ترافیک منطقه نیز افزایش یافته که سبب آسیب به محیط زیست شده است.

گردشگری تاریخی به عنوان یکی از ارکان اصلی توسعه اقتصادی و فرهنگی در شهرهای بافت تاریخی نظیر یزد، با پیچیدگی هایی در تعاملات و نقش های ذینفعان مواجه است. تعدد نهادهای دخیل در مدیریت شهری و به تبع آن تعدد در بازیگران مرتبط با بافت تاریخی و گردشگری شهری، یکی از عوامل دشواری و پیچیدگی سیاست گذاری گردشگری شهری است. بنابراین انبوه مسائل و موضوعات مرتبط گردشگری بافت تاریخی شهرها ازیک طرف و تعدد نهادها و بازیگران مرتبط، تبیین و تحلیل مسائل گردشگری بافت تاریخی را تبدیل به یک مسئله غامض و پیچیده کرده است. این پژوهش با روش مکتور (تحلیل چند موضوع-چند بازیگر) به تحلیل نقش ذینفعان مختلف در گردشگری بافت تاریخی یزد پرداخته است. روش مکتور (MACTOR) یک ابزار تحلیلی در مدیریت استراتژیک است که برای تحلیل مسائل پیچیده با محوریت چند موضوع و چند بازیگر به کار می رود. این روش با بررسی تأثیر متقابل بازیگران و موضوعات، هم گرایی و واگرایی اهداف آن ها را شناسایی کرده و برای طراحی استراتژی های هماهنگ و مؤثر کمک می کند. نتایج نشان می دهد که برخی بازیگران کلیدی مانند سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان، معاونت سیاسی و امنیتی استانداری، و نیروی انتظامی بیشترین تأثیر را در میان ذینفعان دارند. درعین حال، سه دسته ذینفعان شامل ساکنین بومی، کسبه، و فعالان بخش گردشگری، به عنوان بازیگران دو وجهی شناخته شده اند که ضمن تأثیرگذاری، تحت تأثیر سایر بازیگران نیز هستند و استقلال کمی در عملکرد خود دارند. نقش شهرداری، اداره کل میراث فرهنگی و خود گردشگران نیز به عنوان واسط تنظیمی در سیستم گردشگری بافت تاریخی تعریف شده است. تحلیل های همگرایی و واگرایی اهداف ذینفعان نشان می دهد که توافق بالایی بر اهدافی مانند جذب گردشگر و ارتقای امنیت وجود دارد، درحالی که اهداف اقتصادی کم تر موردتوافق قرارگرفته است. این یافته ها می تواند به سیاست گذاران در شناسایی ذینفعان همسو و طراحی استراتژی های مؤثر برای توسعه گردشگری پایدار کمک کند.  

سرزندگی راهنمای سفر مفهوم جدیدی در مطالعات گردشگری است که به آموزش کارکنان و ابزاری برای مدیریت منابع انسانی و انگیزش کارکنان کمک می کند. در این راستا، این پژوهش به بررسی نقش سرزندگی راهنمایان سفر در فرسودگی شغلی و قصد ترک شغل آن ها می پردازد. روش پژوهش از نوع توصیفی پیمایشی است که با جهت گیری کاربردی انجام شده است. جامعه آماری تحقیق راهنمایان گردشگری بودند. حجم نمونه براساس فرمول کوکران، ۱۵۵ نفر تعیین و به روش تصادفی و به صورت اینترنتی انتخاب و توزیع شد. ابزار تحقیق پرسش نامه استاندارد بود که با استناد به ادبیات تحقیق انتخاب شد. پایایی ابزار تحقیق ازطریق شاخص های آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی (CR) تأیید شد. همچنین روایی ابزار تحقیق ازطریق روایی صوری (با استفاده از نظر خبرگان) و روایی سازه، با شاخص میانگین واریانس های استخراجی (AVE) برای روایی همگرا و آزمون فورنل لارکر برای روایی واگرا، تأیید شد. تجزیه وتحلیل داده ها نیز با استفاده از معادلات ساختاری و با نرم افزار SmartPLS انجام شد. نتایج تحقیق نشان داد که سرزندگی راهنمایان گردشگری تأثیر معکوس و معناداری در فرسودگی شغلی و قصد ترک شغل دارد. همچنین فرسودگی شغلی تأثیر مثبت و معناداری در قصد ترک شغل دارد. درنهایت، سرزندگی ازطریق نقش میانجی فرسودگی شغلی تأثیر غیرمستقیمی در قصد ترک شغل راهنمایان گردشگری دارد. نتایج تحقیق نشان می دهد که با توجه به اهمیت شغل راهنمایان گردشگری در توسعه این صنعت، سرزندگی به عنوان مفهومی جدید می تواند با ایجاد تحول در حوزه راهنمایان و تغییر دیدگاه درباره این شغل، در راستای کاهش فرسودگی و قصد ترک شغل مؤثر بوده و از این طریق، به بهبود کیفیت سفرهای گردشگری کمک کند.

سابقه و هدف: تعیین تغییرات مقدار کربن آلی در مزرعه، به دلیل اهمیت و نقش مقدار کربن آلی در خاک، ازجمله نقش مؤثر آن در افزایش مقاومت خاک در برابر فرسایش باد و آب، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در این پژوهش، توانایی روش طیف سنجی Vis/NIR بازتابی به منظور سنجش و پیش بینی مقدار کربن آلی نمونه های خاک، در هفت تیمار رطوبتی و همچنین اثر پیش پردازش های گوناگون طیفی در دقت مدل های چندمتغیره پیش بینی کننده، مطالعه شد. مواد و روش ها: طیف گیری از نمونه های خاک در هفت تیمار رطوبتی، در مد اندازه گیری برهم کنش و محدوده طیفی 350-2500 نانومتر و به صورت تماسی، از پنج ناحیه متفاوت انجام شد. داده های طیفی به دست آمده از اسپکترومتر، افزون بر اطلاعات نمونه، شامل اطلاعات ناخواسته پس زمینه و نویزها نیز می شوند. به همین دلیل برای دستیابی به مدل های واسنجی پایدار و دقیق و مورد اعتماد، به پیش پردازش داده های طیفی پیش از تدوین مدل های رگرسیون نیاز است. بدین منظور، این پردازش ها برای سنجش و پیش بینی مقدار کربن آلی خاک انجام شد: تدوین مدل های واسنجی چندمتغیره رگرسیون حداقل مربعات جزئی (PLS) برپایه اندازه گیری های مرجع و اطلاعات طیف های پیش پردازش شده، با ترکیب روش های گوناگون هموارسازی (میانگین گیری متحرک (MA)، ساویتزکی – گولای (SG))، نرمال سازی (تصحیح پخش افزاینده (MSC)، توزیع نرمال استاندارد (SNV)) و افزایش قدرت تفکیک طیفی (مشتق های اول و دوم (D 1 و D 2 )). نتایج و بحث: نتایج نشان داد که از روش طیف سنجی می توان برای سنجش مقدار کربن آلی خاک بهره برد. مدل PLS، برپایه ترکیب SG+MSC، بهترین پیش بینی را در مقدار کربن آلی (OC) نمونه های خاک داشت؛ به گونه ای که پیش پردازش SG+MSC (81/0R 2 c =، 239/0RMSEC=، 79/0R 2 p =، و 252/0RMSEP=) با دقت مناسبی (17/2SDR=) توانست مقدار OC را پیش بینی کند. بررسی نتایج نشان داد که با افزایش رطوبت، مقدار بازتاب کاهش پیدا می کند و از توانایی مدل PLS برپایه روش های گوناگون پیش پردازش در سنجش مقدار کربن آلی نمونه ها کاسته می شود. همچنین مقادیر شاخص های تعیین شده و معیارهای اعتبارسنجی نشان داد که مدل PLS برپایه ترکیب های SG+D1+MSC، SG+MSC، SG+MSC، SG+D1+MSC، SG+SNV و SG+SNV بهترین نتایج پیش بینی مقدار کربن آلی را به ترتیب، برای تیمارهای رطوبتی 6، 12، 18، 24، 30 و 36% دارد. نتیجه گیری: طیف سنجی Vis/NIR را می توان، به منزله روشی جایگزین برای روش های مرسوم آزمایشگاهی، در تعیین مقدار کربن آلی خاک به کار برد. نتایج پژوهش ها حاکی از آن است که استفاده از طیف سنجی Vis/NIR در تعیین مقدار کربن آلی خاک می تواند، در مدیریت موضعی مزارع، مورد توجه قرار گیرد و این کار به صرفه جویی در نهاده ها و کاهش فشار بر محیط زیست منجر می شود.

یکی از اولویت های اصلی هر کشوری داشتن امنیتی مؤثر و پایدار، بهبود تبادل اطلاعات در مرزها، تقویت سیستم های اطلاعاتی مرزی و افزایش امنیت در مرزهای خارجی خود است که می ت واند با وضع قوانین و مقرراتی جامع و کامل، آرامش اقتصادی و اجتماعی و سیاسی را در کشور به همراه داشته باشد. بدین منظور هدف پژوهش حاضر آن است که الگوی راهبردی توسعه و امنیت پایدار مناطق مرزی استان آذربایجان غربی و نقش آن در رقابت پذیری منطقه ای را ارائه نماید. بر این مبنا این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و به لحاظ روش، توصیفی – تحلیلی و از نظر ماهیت، براساس روش برنامه ریزی راهبردی و اکتشافی است. جامعه آماری این پژوهش شامل 35 نفر از کارشناسان حوزه برنامه ریزی منطقه ای، مدیران، متخصصان و پژوهشگران (22 نفر مدیر و کارشناس و 13 نفر پژوهشگر) است که به روش نمونه گیری گلوله برفی انتخاب شدند. برای گردآوری داده های این پژوهش از روش دلفی آنی استفاده شده است. برای تحلیل داده ها از برنامه ریزی راهبردی و نرم افزار Meta-SWOT استفاده شد. نتایج نشان داد که عامل وجود بازارچه های مرزی و تحول در کسب و کار مردم بر توسعه و پایداری امنیت در منطقه به میزان (59/5)، عامل قدرت نظامی ایران، تنوع و آمایش مناسب نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در منطقه به میزان (57/5)، عامل توجه ویژه دولت به مسئله امنیت در منطقه و نظارت دقیق و قوی فرمانده انتظامی و مرزبانی در مرزهای استان به میزان (46/5) به ترتیب بیش ترین تناسب را با اهداف استراتژی استان آذربایجان غربی دارد.

مخاطره آلودگی هوای شهرها در قرن حاضر چالش اصلی بسیاری از کلان شهرهای دنیا از جمله تهران است. در حال حاضر این شهر به سبب شرایط خاص مدیریتی و محیطی واجد شرایطی از آلودگی هوا است که به اعتقاد بسیاری از صاحبظران در مسیر حرکت از مخاطره محیطی به بحران زیست محیطی قرار دارد. هدف پژوهش حاضر در گام نخست، نمایش الگوی مکانی فرین های ذرات معلق 5/2 و 10 میکرونی و مسیر گسترش آن ها در شهر تهران بوده و در نهایت شناخت مناطق آلوده می باشد. برای دستیابی به هدف پژوهش روش های مختلف تعیین توزیع احتمال وقوع، برای انتخاب روزهای فرین استفاده گردید. در این راستا روش های درون یابی زمین آماری و جبری جهت ایجاد الگوی مکانی فرین آلاینده ها مورد آزمایش قرار گرفت. نتایج حاصل نشان داد که برای تمام روزها و آلاینده های ذرات معلق 5/2 و 10 میکرونی روش های توابع شعاع محور بهترین نتیجه را داشته است. از لحاظ الگوی مکانی فرین آلاینده ها ذرات معلق 10 میکرونی از غرب به شرق کشیده شده و این درحالی است که الگوی مکانی ذرات معلق 5/2 میکرونی از شمال به جنوب کشیده شده است. در روزهایی که دو آلاینده در حد فرین بوده اند، آلودگی تقریباً تمام شهر را احاطه کرده است.

در این پژوهش با استفاده از روش پراکنشگرهای دائمی تکنیک تداخل سنجی راداری، تصاویر سنتینل1 در بازه زمانی سال 2022 به منظور بررسی تأثیرات فرونشست بر سازه های شهری جنوب غرب شهر تهران مورد پردازش قرار گرفت. برای این منظور از نرم افزارهای GMTSAR و Stamps استفاده شد. همچنین با استفاده از داده های سطح آب زیرزمینی چاه های محدوده مورد مطالعه، مقدار تجمعی استاندارد شده تغییرات سطح آب زیرزمینی محاسبه شد. نتایج پردازش راداری نشان دهنده میزان جابه جایی بین 3+ تا 95- میلی متر در سال در راستای خط دید ماهواره در جنوب غربی شهر تهران می باشد. بیشینه فرونشست مربوط به جنوب منطقه 18 و قسمت غربی منطقه 19 به میزان 70- میلی متر در سال می باشد. میزان جابه جایی و پایین رفتن عرشه پل ها در اثر فرونشست حدود 2.3 تا 4.5 سانتیمتر در سال بوده است. انجام بازدید میدانی از پل های مورد مطالعه نشان می دهد که در پل شماره 3 (تقاطع بزرگراه کاظمی و بلوار شکوفه)، اثرات فرونشست زمین به خوبی محسوس است. نتایج حاصل از بررسی ارتباط تغییرات سطح آب زیرزمینی با تغییرات ارتفاعی پراکنشگرهای دائمی پل ها بیانگر میزان همبستگی بالای این دو می باشد. بالا بودن میزان همبستگی مؤید این نکته می باشد که علاوه بر تأثیرات فرورونده فرونشست، اشباع هیدرولوژیک خاک در ارتفاع یافتن سطح زمین و سازه های انسان ساخت تأثیرگذار است.

توسعه شهری دانش بنیان الگویی جدید از توسعه است که به دلیل اتکا بر دانش، به عنوان منبع انرژی بی پایان، رهیافتی نو از توسعه پایدار شهری محسوب می شود که در بستر شهرها شکل گرفته، پویایی یافته و به ثمر می نشیند. هدف اصلی این پژوهش درک الگوی پراکنش فضایی کاربری های دانش بنیان، شناسایی هسته مرکزی شکل گیری و مسیر توسعه آن در سطح مناطق 22 گانه شهر تهران است. برای این منظور اطلاعات آماری و فضایی 2700 مورد از مهم ترین کاربری های دانش بنیانی که به صورت رسمی توسط دفتر کارگروه ارزیابی و تشخیص صلاحیت شرکت ها و مؤسسات دانش بنیان تائید و ثبت شده و هم اکنون در حال فعالیت هستند مورداستفاده قرارگرفته است. روش پژوهش توصیفی و مبتنی بر مطالعات میدانی و کتابخانه ای است. برای بررسی و تحلیل فضایی کاربری های دانش بنیان از ابزارهای آماره فضایی موجود در محیط نرم افزار Arc GIS استفاده شد. نتایج پژوهش حاکی از آن بود که الگوی پراکنش فضایی کاربری های دانش بنیان شهر تهران خوشه ای می باشد که بالاترین تراکم آن در شمال تهران و مربوط به مناطق 2، 3 و 6 بوده و مناطق عمدتاً جنوبی این شهر سهم قابل توجهی از این نوع کاربری ها ندارند. همچنین مشخص شد که شرکت دانش بنیان "توسعه دانش بنیان سینا" که در حدفاصل بین منطقه 3 و 4 واقع شده است از لحاظ موقعیت نسبی به عنوان هسته مرکزی این کاربری ها محسوب می شود. جهت توزیع جغرافیایی کاربری ها نیز نشان داد که این کاربری ها به شکل بیضوی و با مقدار 87 درجه از سمت شرق تهران به سمت غرب این شهر در حال گسترش هستند. در پایان نیز با استفاده از رگرسیون خطی چند متغیره متغیرهای مستقل تاثیرگذار بر این نوع پراکنش مورد شناسایی قرار گرفته و نهایتا پیشنهاد اتی به منظور توسعه کمی و کیفی این کاربری ها و مدیریت مطلوب آن ارائه شد.

با افزایش تمرکز بر تجربه محوری در صنعت گردشگری، نقش حواس پنج گانه در شکل گیری تجربه گردشگران اهمیت فزاینده ای یافته است. این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل تجارب چندحسی بازدیدکنندگان نمایشگاه بین المللی گردشگری تهران انجام شده است؛ فضایی که در آن هم زمان تمامی حواس درگیر می شوند و فرصت منحصربه فردی برای پژوهش فراهم می آید. این پژوهش با رویکرد کیفی و اکتشافی توصیفی و از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۴۷ بازدیدکننده انجام شده است. تحلیل داده ها با بهره گیری از روش تحلیل مضمون آتراید استرلینگ و با استفاده از نرم افزار مکس کیودی ای صورت گرفته است. درمجموع، ۲۹۲ کد اولیه استخراج شده است که در قالب ۳۸ مضمون پایه، ۱۸ مضمون سازمان دهنده و ۵ مضمون فراگیر دسته بندی شدند. مضامین فراگیر عبارت اند از تجربه بصری، شنوایی، بویایی، چشایی و لامسه. نتایج نشان می دهد که هریک از حواس پنج گانه در تجربه بازدیدکنندگان نقش چشمگیری ایفا می کند، ازجمله ادراک طراحی فیزیکی غرفه ها، نورپردازی، موسیقی اقوام و بین المللی، رایحه های طبیعی و غذایی، طعم غذاها و شیرینی های محلی و لمس اشیای فرهنگی و سنتی. درعین حال، مواردی از ضعف همچون آلودگی نوری، بی کیفیتی اجراهای موسیقی و ایجاد همهمه، بی اصالتی برخی طعم ها یا فقدان محرک های حسی در برخی بخش ها نیز گزارش شده است. این یافته ها، ضمن بسط نظری درک ما از تجربه های حسی در بسترهای نمایشگاهی، راهنمایی عملی برای طراحان و برگزارکنندگان و سیاست گذاران نمایشگاه های گردشگری آینده فراهم می آورد تا با تقویت هماهنگی حسی، رضایت و ماندگاری تجربه بازدیدکنندگان را در نمایشگاه های بعدی افزایش دهند.

یکی از مهم ترین کارکردهای دیپلماسی اقتصادی اولویت سنجی میان کشورهای دنیا به منظور هدف گذاری در بازاریابی و جذب مشتریان خارجی است. این موضوع در صنعت گردشگری، از طریق بهره گیری از دیپلماسی اقتصادی و فراهم سازی بسترهای دیپلماتیک، می تواند زمینه جذب بهینه گردشگران خارجی را مهیا سازد. این پژوهش به این پرسش پاسخ می دهد که با توجه به رویکرد ترجیحات آشکارشده، کدام کشورها از مزیت نسبی بیشتری برای هدف گذاری در دیپلماسی اقتصادی و بازاریابی گردشگری برخوردارند. این پژوهش از شاخص های نسبت تمرکز (CR) و مزیت نسبی آشکارشده تعدیل یافته (KARCA) استفاده کرده است و با تکیه بر داده های معتبر بین المللی برای بیست کشور که بیش از پانزده هزار گردشگر به ایران داشته اند، اولویت های دستگاه دیپلماسی را برای هدف گذاری در مبادی اولویت دار مشخص نموده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که نُه کشور عراق، آذربایجان، ترکیه، ارمنستان، بحرین، لبنان، عمان، گرجستان و کویت به ترتیب بیشترین مزیت را برای جذب گردشگر خارجی به ایران داشته اند و هدف گذاری در این کشورها در توسعه گردشگری خارجی تأثیر بسزایی دارد. تحلیلی بر وجوه مشترک این کشورها پنج مؤلفه نزدیکی جغرافیایی، روابط فرهنگی و تاریخی مشترک، ارتباطات اقتصادی و سیاسی، ظرفیت بازار و تمکن مالی گردشگران و سابقه گردشگری در ایران را نشان می دهد. همچنین، نتایج پژوهش نشان می دهد که شاخص نسبت تمرکز برای سه کشوری که بیشترین گردشگر را به ایران داشته اند (CR3) 70 درصد است، که عدد نسبتاً بزرگی است و درعین حال که می تواند به دستگاه دیپلماسی اقتصادی کشور قدرت تمرکز بیشتری بدهد، آسیب پذیری نسبتاً زیادی در رویارویی با شوک های خارجی ایجاد می کند.

نظام های ارزیابی ساختمان در راستای بهبود عملکرد انرژی و هدایت توسعه ی پایدار گسترش یافته اند. در این میان، لید و بریم به عنوان دو استاندارد بین المللی پرکاربرد در مطالعات تحلیل انرژی ساختمان شناسایی می شوند. علی رغم توسعه ی این حوزه، بررسی جامع و تطبیقی تولید علم، افراد و مراکز تأثیرگذار، الگوهای همکاری و محورهای اصلی مطالعات این دو استاندارد محدود است. این مطالعه با هدف واکاوی ساختار دانش، تغییرات و جهت گیری های پژوهشی در زمینه ی مطالعات تحلیل انرژی ساختمان، تحلیلی بیبلیومتریک ارائه می دهد. استخراج داده ها از پایگاه اسکاپوس صورت گرفته و پس از غربالگری بر اساس دستورالعمل پریسما، 340 سند مرتبط با استاندارد لید و 45 سند مرتبط با استاندارد بریم منتشر شده از بازه زمانی 2000 تا 2025 میلادی انتخاب و مورد بررسی قرار گرفته اند. تحلیل داده ها به وسیله ی نرم افزار VOSviewer و در سطوح تحلیل توزیع زمانی انتشارات، تحلیل هم نویسندگی و هم تالیفی، تحلیل هم رخدادی واژگان و تحلیل استناد انجام شده است. نتایج نشان داد ادبیات کاربرد استاندارد لید در مطالعات تحلیل انرژی ساختمان، از سال 2006 به بعد رشد چشمگیری داشته و از نظر حجم تولید علم و میزان استناد بر استاندارد بریم برتری دارد، در حالی که رشد ادبیات کاربرد استاندارد بریم در این حوزه عمدتاً پس از ۲۰۱۳ شکل گرفته است. آمریکا در لید و بریتانیا در بریم قطب اصلی بودند. تحلیل یافته ها نمایان ساخت که پژوهش های مرتبط با استاندارد لید بیشتر فناوری محور و مرتبط با مدل سازی انرژی و ساختمان های هوشمند است، در حالی که پژوهش های بریم بر توسعه ی پایدار، تغییرات اقلیمی و تحلیل چرخه ی عمر متمرکز است.

مسکن از مهم ترین ابزارها جهت رسیدن به سطح مناسبی از رفاه و بزرگترین سرمایه گذاری هر خانوار است. این پژوهش با هدف ارزیابی شاخص های کمی و کیفی مسکن در شهر اصفهان، با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و تطبیقی و کاربرد مدل های تصمیم گیری چند معیاره ویکور، تاپسیس و روش ادغام برای سطح بندی و برنامه ریزی مسکن در مناطق پانزده گانه شهر اصفهان انجام شده است. برای گردآوری اطلاعات و داده ها از نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ایران در سال های 1390،1385، 1395 و همچنین از آمارنامه شهر اصفهان در سال 1402، استفاده شد. در ارزیابی و تحلیل وضعیت شاخص های موجود در شهر اصفهان به روش ویکور مشخص شد که مناطق 5 و 6  در سطح عالی؛ مناطق 1،3،4 و 7 خوب؛ مناطق 9، 12 و 13 متوسط و مناطق 2، 8، 10، 11، 14 و 15 در وضعیت ضعیف قرار گرفته اند. یافته های پژوهش به روش تاپسیس نیز نشان داد، مناطق 5 و 6 از لحاظ شاخص های کمی و کیفی مسکن در شهر اصفهان در وضعیت عالی، مناطق 3، 4، 7 و 13 در وضعیت خوب، مناطق 2، 8 و 9 در وضعیت متوسط و مناطق 1، 10، 11، 12، 14 و 15 در وضعیت ضعیف قرار دارند. همچنین رتبه بندی نهایی با ادغام روش های تاپسیس و ویکور نشان داده که مناطق 6، 5، 7 رتبه اول تا سوم، مناطق 13، 3 و 4، رتبه های چهارم تا ششم، مناطق 1، 2، 9، 12، 8، 11، 10، 15 و 14 به ترتیب رتبه های هفتم تا پانزده را به خود اختصاص داده اند.

از رویکردهای نوین در زمینه توسعه کشاورزی، تمرکز بر زنجیره ارزش محصولات کشاورزی است. با این وجود، تاکنون مطالعه ای در داخل کشور و به ویژه در استان فارس، به عنوان مهم ترین استان تولیدکننده محصول انجیر، در خصوص زنجیره ارزش صورت نگرفته است. در بخش کوهمره استان فارس، با وجود بالا بودن سطح زیرکشت و مقدار قابل توجه تولید محصول انجیر، روستاییان از مزایای آن به شکل مناسبی منتفع نمی شوند. لذا، هدف پژوهش حاضر بررسی عملکرد زنجیره ارزش محصول انجیر و تحلیل توزیع فضایی آن در سطح روستاهای بخش کوهمره می باشد. نوع و روش پژوهش حاضر، کاربردی و توصیفی-تحلیلی است. گردآوری داده ها به صورت اسنادی و پیمایشی انجام گرفته است. روایی ابزار پژوهش بر اساس نظرات خبرگان و پایایی آن با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ تایید شد. جامعه آماری مورد مطالعه شامل 935 بهره بردار محصول انجیر در روستاهای بخش کوهمره بوده اند که با استفاده از فرمول کوکران تعداد 270 بهره بردار به عنوان نمونه تعیین شد. برای تجزیه و تحلیل داده ها از آزمون های آماری تی تک نمونه ای، تحلیل واریانس یک طرفه و آزمون تعقیبی دانکن از نرم افزار spss 26 و برای ترسیم نقشه توزیع فضایی از ابزار IDW در نرم افزار ArcMap استفاده شد. نتایج نشان داد که عملکرد زنجیره ارزش محصول انجیر در حلقه های تامین و تولید با میانگین های 3/260 و 4/060 مطلوب و در حلقه های فرآوری و نگهداری 2/231، بازاریابی و فروش 2/466 و مصرف 2/542 نامطلوب می باشد و زنجیره ارزش با میانگین 2/912 از عملکرد نامناسبی برخوردار است. همچنین نتایج حاصله نشان داد که در بین روستاهای نمونه در سطح بخش به لحاظ توزیع فضایی عملکرد زنجیره ارزش تفاوت وجود دارد و نشان دهنده عملکرد مطلوب در محدوده ی شرقی بخش و منطبق بر روستاهای باغستان کنده ای، دوسیران و باغستان ابوالحیات با میانگین های 3/378، 3/349و 3/327، عملکرد متوسط در محدوده های شمالی و مرکزی بخش و عملکرد نامناسب در محدوده های غرب و جنوب بخش است.

فهم مکانیسم های چرخه فقر شهری و شناسایی عوامل زوال یا بقای آن از اهمیت علمی بالایی برخوردار است. درحالی که برخی از عوامل به قطع این چرخه کمک می کنند، متأسفانه عوامل دیگری در آن مداخله کرده و موجب تداوم/تشدید آن می شوند. در این میان، مسکن نامناسب به عنوان محرّکی محوری در تداوم فقر شهری پدیدار می شود و به طور منفی بر سلامت جسمی، روانی و اجتماعی افراد و همچنین رفاه جامعه تأثیر می گذارد. این مقاله با استفاده از یک روش شناسی تحلیلی جامع، نماگرهای مسکن نامناسب که موجب اختلال در چرخه فقر شهری و تهدید سلامت می شوند را شناسایی کرده است. این نماگرها (تعداد 57 نماگر) در قالب سه حوزه کلی (کارکردهای زیستی مسکن، محله و اجتماع محلی و تصدی مسکن) و ده بُعد تقسیم بندی شده است. مقاله حاضر همچنین پیامدهای بهداشتی مرتبط با هر نماگر را به صورت انتقادی مورد تحلیل قرار می دهد. تحلیل ارائه شده حاکی از وجود حجم قابل توجهی از مطالعات در زمینه جنبه های فیزیکی مسکن نامناسب و تأثیر گسترده آن بر سلامت است. شواهد کنکاش شده بر اهمیت مشارکت سیاست گذاران، برنامه ریزان و مدیران در برخورد با فقر به طور کل نگر و با در نظر گرفتن پیامدهای گسترده و چندوجهی آن تأکید می کند. این پژوهش گامی مهم برای درک پیوند میان مسکن نامناسب، فقر شهری و سلامت به شمار می آید. چارچوب ارائه شده مبنای محکمی برای پیشبرد پژوهش ها، سیاست ها و اقدامات با هدف بهبود کیفیت زندگی و کاهش نابرابری ها در جوامع شهری فراهم می آورد.

در سال های اخیر، دانش برنامه ریزی و طراحی شهری، متناسب با گستره خود، به دنبال شناسایی روش هایی برای کاهش خسارات ناشی از زلزله در شهرها به عنوان زیستگاه اصلی انسان بوده است. لذا این مطالعه با هدف ارزیابی آسیب پذیری لرزه ای شهر ایلام انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی بر اساس رویکرد توصیفی- تحلیلی انجام شده است. داده های اولیه اسناد و نقشه های موجود از سازمان های مرتبط جمع آوری شد. برای تجزیه و تحلیل داده ها از مدل دیمتل- فازی و سیستم اطلاعات جغرافیایی استفاده شده است. برای تعیین آسیب پذیری لرزه ای شهر ایلام، شاخص هایی مانند تراکم جمعیت، کاربری اراضی،  تراکم ساختمان، شبکه معابر، فاصله از فضاهای سبز، فاصله از گسل، قدمت ابنیه، تعداد طبقات، کیفیت ابنیه، مصالح ساختمان، زمین شناسی و شیب به کار گرفته شدند. بر اساس نتایج، 04/19 درصد کل شهر ایلام در مناطق با آسیب پذیری زیاد و خیلی زیاد قرار داشت که بیشتر در مناطق مرکزی شهر واقع شده و به دلیل نوع بافت و مصالح به کار رفته در ساخت آن از ایمنی کمتری برخوردار هستند.

جاپای بوم شناختی نشان دهنده میزان مصرف منابع طبیعی و خدمات موردنیاز انسان است و برابر با مقدار زمین یا آب لازم برای تأمین نیازهای مصرفی جامعه و جذب پسماندهای تولیدی آن ها می باشد. در این پژوهش، از روش های جاپای بوم شناختی و نرم افزار GIS برای تجزیه وتحلیل داده ها و ارزیابی پایداری استفاده شده است. جاپای بوم شناختی و ظرفیت زیستی شهر تهران با بهره گیری ازاین روش کمی و ارزیابی جاپای بوم شناختی و ظرفیت زیستی، از روش توصیفی-تحلیلی و منابع کتابخانه ای استفاده شده است. تحلیل های انجام شده نشان می دهد که جاپای بوم شناختی تهران معادل 6.12 هکتار و ظرفیت زیستی آن 0.0141 هکتار است. شهر تهران در مقایسه با ظرفیت زیستی و جاپای بوم شناختی خود دچار کمبود زیست محیطی است و از نظر اکولوژیکی در وضعیت ناپایداری قرار دارد. بررسی ظرفیت زیستی آن با کسری تعادل اکولوژیکی معادل 74,632,890.7 هکتار مواجه است. بر اساس محاسبات انجام شده، کلان شهر تهران از نظر بوم شناختی ناپایدار است و با الگوهای مصرف فعلی، ساکنان آن توانایی تأمین نیازهای خود از طریق تولیدات داخلی را ندارند. میزان مصرف در این شهر از حد اکولوژیکی جهانی فراتر رفته و ظرفیت زیستی قابل تحمل محیط، پاسخگوی نیازهای ساکنان نیست. برای مواجهه با مشکل ناپایداری و کاهش جاپای بوم شناختی، لازم است که به طور جامع و چندجانبه اقداماتی صورت گیرد. این اقدامات شامل مدیریت منابع، کاهش مصرف، بهبود زیرساخت های شهری، و افزایش آگاهی عمومی می باشند. اجرای این راهکارها به کاهش فشار بر منابع طبیعی، بهبود کیفیت زندگی شهروندان و ایجاد شهری پایدار کمک کند.

طبق اصل پنجاهم قانون اساسی ایران؛ حفظ محیط زیست وظیفه ای عمومی است. در این میان پیوند میان ملاحظات زیست محیطی باسیاست های کاربری اراضی، رهیافتی برای پیشگیری از آسیب های زیست محیطی محسوب می شود. اهمیت موضوع ازآن جهت است که جایگاه برنامه ریزی کاربری زمین را در حفظ منابع زیست محیطی نشان می دهد؛ این در حالی است که تغییر کاربری زمین های کشاورزی و باغات پیرامون شهرها در نیم قرن اخیر، منابع حیاتی اکوسیستم را در معرض تهدید قرار داده است. تحقیق حاضر این مسئله را در شهر بناب از توابع استان آذربایجان شرقی بررسی کرده است. داده های تحقیق مربوط به بازه های زمانی 2002، 2012 و 2022 است. در پردازش تصاویر از روش Fuzzy Art Map استفاده گردید. روش جداول متعامد و ضریب کاپا، برای پایش تغییرات کاربری اراضی انتخاب شدند. نتایج تحقیق نشان می دهد که در حدود 1830 هکتار از اراضی کشاورزی شامل اراضی باغات و اراضی دیم در بازه زمانی 2002-2022 به ساخت وسازهای شهری تبدیل شده است. تشدید ساخت وسازها طی سال ها باعث فشار قابل توجهی بر بستر اکولوژیک، به ویژه اراضی کشاورزی شده است. بیشترین حجم این تغییرات کاربری بین سال های 2012-2022 است که نشان دهنده ضریب افزایشی و شدت تخریب اراضی کشاورزی در سال های اخیر است. در نتیجه این تغییرات؛ کیفیت منابع آبی زیرزمینی و خاک های محدوده اطراف شهر به دلیل کاهش سطوح قابل نفوذ خاک، نفوذ شیرابه زباله ها، ورود حجم زیادی از فاضلاب های خانگی و صنعتی، به شدت کاهش یافته است. حفظ و احیای این منابع حیاتی، نیازمند استراتژی های باز زنده سازی محیط زیست در تصمیمات و برنامه ریزی کاربری زمین می باشد.

هوش مصنوعی، یک نیروی دگرگون کننده در گردشگری پزشکی بوده و این بخش را به سمت پیشرفت های جدید سوق داده است. هوش مصنوعی در گردشگری پزشکی نه تنها ارائه درمان های باکیفیت را تسهیل کرده است بلکه تجربه کلی بیماران را نیز ساده و تغییرات قابل توجهی را در پویایی این صنعت ایجاد کرده است به گونه ای که ادغام سیستم های مراقبت بهداشتی هوشمند که از فناوری های هوش مصنوعی بهره می برند، نقشی اساسی در اکوسیستم مراقبت های بهداشتی به ویژه در زمینه نظارت بر گردشگران پزشکی ایفا می کند. علاوه بر این استفاده از هوش مصنوعی به کاهش هزینه های درمان و ساده سازی گردش کار اطلاعات نیز کمک می کند؛ بنابراین به کارگیری فناوری های پیشرفته و هوش مصنوعی، کارایی، اثربخشی و مقرون به صرفه بودن خدمات مراقبت های بهداشتی را افزایش داده است که هم برای ارائه دهندگان و هم برای گردشگران پزشکی سودمند است. ازاین رو، مهم ترین هدف پژوهش پیشِ رو ارائه مدلی در راستای شناسایی و رتبه بندی عوامل مؤثر بر کاربرد هوش مصنوعی در توسعه گردشگری پزشکی شهر اهواز است. پژوهش حاضر به لحاظ هدف، کاربردی و ازنظر نوع و ماهیت، توصیفی– تحلیلی می باشد. جامعه آماری پژوهش حاضر را 50 نفر از خبرگان بخش گردشگری و بخش درمانی تشکیل دادند که به دلیل محدود بودن جامعه، همه افراد به عنوان نمونه انتخاب شدند. نتایج پژوهش نشان داد که بیشترین وزن را بعد تکنولوژی با امتیاز (2021/0) دارد و بعدازآن بعد اقتصادی با امتیاز (2043/0)، ارتباطی و اطلاع رسانی با امتیاز (2021/0)، زیرساختی با امتیاز (1971/0) و اجتماعی با امتیاز (1864/0) رتبه های دوم تا پنجم را به خود اختصاص داده است.

مناطق تحت حفاظت یکی از مهم ترین ذخایر زیستی و منابع تأمین کننده خدمات اکوسیستمی هستند که لزوم شناسایی مخاطرات محیطی و حفظ و بهره برداری بهینه از این منابع امری ضروری است. در مطالعه حاضر به منظور شناسایی مخاطرات محیطی موجود در منطقه حفاظت شده سفیدکوه به ارزیابی عوامل تهدیدکننده در چارچوب مدل مفهومی DPSIR از جمله «نیروی محرکه»، «فشار»، «وضعیت»، «اثر»، و «پاسخ» پرداخته شد. در ادامه پس از شناسایی عمده ترین مخاطرات محیطی به اولویت بندی این مخاطرات با استفاده از روش TOPSIS اقدام شد. مطابق نتایج به دست آمده 37 عامل در وقوع مخاطرات محیطی در منطقه حفاظت شده سفیدکوه نقش دارند که 32 عامل منشأ انسانی و 5 عامل منشأ محیطی دارند. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که پیشران های تهدیدکننده در عوامل انسانی شامل افزایش جمعیت، ضعف مدیریتی، ضعف فرهنگی، و توسعه فعالیت های انسانی است و در ارتباط با عوامل طبیعی می توان به تغییرات اقلیمی در منطقه اشاره کرد. نتایج اولویت بندی مخاطرات محیطی نشان داد بین عوامل تهدیدکننده بیشترین مجموع وزنی مربوط به توسعه فعالیت های انسانی (0187/0) و کمترین مجموع وزنی مربوط به ضعف فرهنگی (065/0) است. همچنین عمده ترین مخاطرات محیطی با بیشترین وزن در منطقه به   ترتیب شامل «کمبود نیرو و امکانات حفاظتی» ، «پایش و کنترل ضعیف بر فعالیت های انسانی در منطقه»، «عملکرد ضعیف در اجرای قانون»، «شکار غیر مجاز»، «ورود دام مازاد به مراتع در فصل های غیر مجاز و حساس»، «گردشگری خارج از ظرفیت منطقه»، «توسعه فعالیت های اقتصادی نامناسب در منطقه (کشاورزی، صنعت، معدن کاری)»، و «تغییرات کاربری اراضی/ پوشش (کشاورزی به صنعت، جنگل به کشاورزی)» است. بنابراین، کنترل این مخاطرات مستلزم برنامه ریزی جامع و مدیریتی یکپارچه در سطح این منطقه است. نتایج این پژوهش می تواند با ارائه گستره ای از مخاطرات محیطی و درجه مخاطره پذیر بودن منطقه حفاظت شده سفیدکوه به تصمیم گیران و برنامه ریزان در تدوین برنامه ای مدیریتی و نیز اتخاذ اقداماتی راهبردی در این منطقه کمک کند.