دانش شناسی

دانش شناسی

دانش شناسی سال چهاردهم پاییز 1400 شماره 54 (مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)

مقالات

۱.

ارزیابی فناوری های نوین در ذخیره و بازیابی اطلاعات در آرشیوهای تصویری سازمان صدا و سیما مستقر در تهران(مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)

تعداد بازدید : ۶۷ تعداد دانلود : ۴۳
هدف: هدف اصلی این پژوهش ارزیابی فناوری های نوین در ذخیره و بازیابی اطلاعات در آرشیوهای سازمان صدا و سیما با بررسی وضعیت موجود است. روش پژوهش : پژوهش حاضر از نوع توصیفی- تحلیلی با استفاده از روش پیمایشی در زمستان 1399 انجام شد. جامعه آماری این پژوهش 120 نفر از کارکنان و متخصصان علوم کتابداری و اطلاع رسانی شاغل در 20 مرکز آرشیوهای سازمان صدا و سیما بوده اند. در این پژوهش چون کل جامعه مورد نظر بوده است از روش سرشماری استفاده شد. ابزار جمع آوری اطلاعات این پژوهش پرسشنامه بود. روایی و اعتبار ابزارهای اندازه گیری اطلاعات با نظر 10 نفر از استادان و متخصصان و تحلیل های آماری تأیید شد و ضریب آلفای کرونباخ با استفاده از نرم افزار (اس. پی. اس. اس) نسخه 21، معادل 92/ 0 محاسبه گردید. داده ها در دو بخش آمار توصیفی و استنباطی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته ها: نتایج حاصل از پژوهش نشان داد که مؤلفه های ذخیره اطلاعات، بازیابی اطلاعات، انتقال و به کارگیری فناوری در این آرشیوها به ترتیب با امتیاز 61/3، 81/3، 70/3، 64/3 در سطح مناسبی است. از این رو نقش فناوری های نوین در ذخیره و بازیابی اطلاعات در آرشیوهای سازمان صدا و سیما مشهود است. نتیجه گیری: با توجه به نتایج مطالعه، بکارگیری فناوری های نوین اطلاعات در آرشیوها می تواند ابزاری برای بهبود سرعت، حافظه و دقت بسیار زیاد در فراهم آوری، امکان استفاده ارزان از اطلاعات سایر آرشیوها و پایگاه های اطلاعاتی شود. با بکارگیری فناوری در آرشیوها می توان با اشتراک منابع علاوه بر حذف موازی کاری و فعالیت های پراکنده، کاهش هزینه ها و سهولت دسترسی به منابع کارایی آرشیوها را افزایش داده و رضایتمندی کاربران را فراهم کرد.
۲.

شناسایی ویژگی های روان شناختی کتابداران کتابخانه های مرکزی دانشگاه های دولتی شهر تهران(مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)

تعداد بازدید : ۹۹ تعداد دانلود : ۶۴
هدف: هدف این پژوهش شناسایی ویژگی های روان شناختی و جمعیت شناختی کارکنان و کتابداران کتابخانه های مرکزی دانشگاه های دولتی شهر تهران است. روش پژوهش: روش پژوهش حاضر، توصیفی _ همبستگی است و جامعه آماری پژوهش، نیروی انسانی کتابخانه های مرکزی دانشگاه های دولتی شهر تهران است. ضریب آلفای کرونباخ پرسشنامه 06 سؤالی نئو، 798/0 است که نشان می دهد پرسشنامه مربوطه از پایایی مطلوب برخوردار است. همچنین روایی پرسشنامه شخصیتی نئو توسط کوستا و مک کری (1987) روی 208 نفر از دانشجویان آمریکایی به فاصله سه ماه اجراء گردید که ضرایب اعتبار آن بین 83/0 تا 75/0 به دست آمده است که اعتبار درازمدت این پرسشنامه را نشان می دهد. یافته ها: نمره روان آزرده گرایی کتابداران مورد مطالعه بین 12 تا 24 است که نشان می دهد آنها هیجانات پایداری دارند، نمره چهار ویژگی دیگر بین 24 تا 48 است که نشان می دهد کتابداران افرادی منعطف، گاهی درون گرا و گاهی برون گرا هستند، آنها به دیگران و مسئولیت های خود اهمیت می دهند. همچنین بین متغیرهای جمعیت شناختی و ویژگی های روان شناختی رابطه معناداری وجود نداشت. نتیجه گیری: کتابداران از نظر عاطفی باثبات، آرام و راحت بوده و به آسانی می توانند با موقعیت های بغرنج و فشار روانی روبه رو شوند، آنها افرادی اجتماعی هستند و با دیگران روابط صمیمانه برقرار می کنند ولی گاهی هم تا حدی محافظه کار هستند. آنها تقریبا عواطف یکنواختی دارند، کتابداران تا حدی به نیازهای مراجعه کنندگان اهمیت می دهند، اما، ممکن است گاهی نیز به فکر منافع خود بوده و متکبر باشند.
۳.

فرا ترکیب مهارت های اطلاعاتی و ارتباطی کتابداران جهت ارتقای خدمات کتابخانه های عمومی ( مطالعه موردی: استان خوزستان)(مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)

تعداد بازدید : ۷۳ تعداد دانلود : ۷۴
هدف : هدف تحقیق حاضر تحلیل فراترکیب مهارت های ارتباطی و اطلاعاتی کتابداران جهت ارتقاء خدمات کتابخانه های عمومی است. روش پژوهش : برای دستیابی به هدف پژوهش، از روش ترکیبی که شامل استفاده هم زمان از تکنیک فراترکیب و روش تحلیل محتوا، تکنیک دلفی، روایی سازه و مدل یابی استفاده شده است. جامعه آماری شامل 327 نفر از کتابداران استان خوزستان در سال 1398 بوده است که با روش نمونه گیری انتساب متناسب، تعداد 175 نفر انتخاب و 129 مفهوم در حوزه مهارت های اطلاعاتی و 95 مفهوم در حوزه مهارت های ارتباطی انتخاب وسپس این مفاهیم با اجرای سه مرحله تکنیک دلفی با پایایی (97/0) و روایی (90/0)  به دست آمده است. یافته ها : یافته های توصیفی منتج از پژوهش نشان داد که  میانگین های مهارت ارتباطی  و مهارت اطلاعاتی به ترتیب برابر با، 98/0 و 86/ 0در سطح مطلوب و نسبتا مطلوب است. در این پژوهش به نقش سه متغیر جنسیت، گروه سنی، وضعیت تحصیل در میان  کتابداران پرداخته و مشخص شد که از میان این عوامل «مهارت های اطلاعاتی و ارتباطی» در بین کتابخانه های مختلف و وضعیت  تحصیلی به ترتیب با توجه به سطح معنا داری 42/0 و34/0 رابطه ی معنا داری  در میان گویه های مؤلفه ها وجود دارد و میان کتابداران با گروه های سنی مختلف کمترین میزان برخورداری و رابطه معناداری وجود دارد.  نتیجه گیری: وضعیت مهارت های اطلاعاتی و ارتباطی کتابداران کتابخانه های عمومی استان اهواز در سطح نسبتا مطلوب قرار دارد که بایستی دوره ها و کارگاه هایی در جهت آگاهی بهتر نسبت به  مهارت های اطلاعاتی و ارتباطی وتوانایی یادگیری کار با نرم افزارهای اطلاعاتی و ارتباطی جهت  ارتقا مهارت های کتابداران  برگزار شود.
۴.

شناسایی و رتبه بندی راه کارهایی به منظور بهبود وضعیت حق مالکیت معنوی در کتابخانه های دیجیتالی(مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)

تعداد بازدید : ۷۳ تعداد دانلود : ۵۸
هدف: کتابخانه به لحاظ سنتی مخزنی از اطلاعات است، محلی که جویندگان اطلاعات برای یافتن جواب سؤال های خود به آنجا مراجعه می کنند. باتوجه به توسعه کتابخانه های دیجتال و کمبود تحقیقات و قوانین جامع و به روز در این حوزه و حفظ حق مالکیت آثار، در این نوشتار به شناسایی و رتبه بندی راه کارهایی به منظور بهبود وضعیت حق مالکیت معنوی در کتابخانه های دیجیتالی پرداخته شد. روش پژوهش: روش تحقیق از نظر هدف، کاربردی است، از نظر فرایند انجام کار جزء تحقیقات توصیفی از نوع میدانی می باشد. جامعه آماری خبرگان کتابخانه های دیجیتال و حقوق دانان آشنا به موضوع بودند که 30 نفر به صورت هدفمند به عنوان نمونه تعیین گردیدند. جهت گردآوری داده ها از پرسشنامه محقق ساخته استفاده شد که روایی آن توسط خبرگان و پایایی آن با آلفای کرونباخ 77/0 مورد تأیید قرار گرفت. جهت تجزیه و تحلیل داده ها از آزمون های T و فریدمن استفاده شد و از نرم افزار SPSS نسخه 25 برای تحلیل های آماری بهره گرفته شد. یافته های: یافته های پژوهش نشان دادند که زیرساخت های نرم افزاری و سخت افزاری با میانگین رتبه (34/44)، نیروی انسانی متخصص (77/35)، قانون کپی رایت (98/30)، حفظ مالکیت معنوی مؤلف (76/29)، جذب منابع مالی (54/24)، توسعه انتشارات الکترونیکی (34/22)، امنیت پایگاه داده (54/21)، فرهنگ استفاده از کتابخانه ها (80/19)، حفظ منابع اطلاعاتی (21/15) و تعامل بین کاربران و کارکنان کتابخانه ها (54/12) در رتبه های اول تا دهم قرار گرفتند. نتیجه گیری: کتابخانه های دیجیتالی با امکاناتی که ارائه  می دهند زمینه مساعدی را برای چرخه علم در جامعه که امروزه مهم تر از تولید علم تلقی می شود، ایجاد می کنند و این امر تأثیر بسزایی در ترویج علم دارد. بنابراین استفاده از سازوکارهای مدیریتی، توسعه منابع انسانی، حقوقی و قانونی، محتوا و ارائه خدمات می تواند نقش مهمی در توسعه این گونه کتابخانه ها داشته باشد.
۵.

ارزیابی کتابخانه های دانشگاهی بر اساس مؤلفه های کتابخانه سبز و استاندارد لید(مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)

تعداد بازدید : ۷۹ تعداد دانلود : ۶۴
هدف : هدف از انجام این پژوهش روشن ساختن نقش کتابخانه ها در جامعه و اجرای فرایند توسعه پایدار، روشن ساختن نقش کتابخانه های دانشگاهی و ارزیابی آن ها بر اساس مولفه ها، شاخص های کتابخانه سبز و استاندارد لید و ارایه راهبرد هایی برای ایجاد کتابخانه های سبز بر اساس مرور متون است. روش پژوهش : پژوهش حاضر با بهره گیری از روش کتابخانه ای و به صورت مرور متون انجام شد. یافته ها : یافته های پژوهش نشان داد برای داشتن کتابخانه دانشگاهی سبز باید ابتدا این مسئله توسط جامعه و دولتمردان مورد توجه قرار گیرد و برای پیاده سازی آن از ترویج تفکر و فرهنگ سبز در جامعه شروع کرد. زیرا بسیاری از مشکلات در این زمینه ریشه در فرهنگ و استفاده نادرست از منابع طبیعی و تجدید ناپذیر دارد. کتابخانه های دانشگاهی با توجه به رسالت خود در زمینه آموزش فرهنگ و ایجاد تمدن جهانی، در این زمینه نقش آفرینی زیادی دارند . نتیجه گیری : برای داشتن کتابخانه سبز دانشگاهی لزوماً نباید با ساختمان سبز شروع کرد.  بلکه این کتابخانه ها مأموریت های سبز دارند. بسیاری از کتابخانه با پیاده سازی چند مولفه سبز در کتابخانه خود از جمله ترویج فرهنگ زیست محیطی در کتابخانه و آموزش به جامعه، پیاده سازی الگوهای مصرف بهینه آب و انرژی های تجدید ناپذیر، استفاده از روش های بازیافت و مدیریت پسماند به عنوان کتابخانه سبز شناخته شده اند.
۶.

نقش مدیریت اطلاعات دیجیتال بر کاربرپژوهی از دیدگاه کاربران محیط های اطلاعاتی ( مطالعه موردی: وب سایت راهبری اصیل)(مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)

تعداد بازدید : ۶۸ تعداد دانلود : ۴۱
هدف: هدف از پژوهش حاضر تعیین نقش مدیریت اطلاعات دیجیتال بر متغیرهای کاربرپژوهی از دیدگاه کاربران استفاده کننده از اطلاعات الکترونیک و دیجیتال به ویژه در وبسایت راهبری اصیل می باشد. روش پژوهش: پژوهش حاضر به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ روش توصیفی- پیمایشی می باشد. جامعه آماری شامل 50 نفر از کاربران وب سایت راهبری اصیل می باشد که به عنوان نمونه در دسترس و به روش غیرتصادفی ساده از میان کاربران وب سایت راهبری اصیل انتخاب شدند و پرسشنامه محقق ساخته با 30 سؤال در بین آن ها توزیع گردید و در نهایت 44 پرسشنامه تجمیع شد. جهت بررسی پایایی پرسشنامه از ضریب آلفای کرونباخ [1] بر روی 44 پرسشنامه برابر با 937/0 است. به منظور سنجش روایی پرسشنامه مذکور با استفاده از روش همسانی درونی [2] روایی سازه [3] نتایج ضریب همبستگی بین هریک ازسؤالات مؤلفه ها درسطح خطای کمتراز 01/0 معنادار بوده اند که نشان می دهد پرسشنامه مذکور از روائی سازه بالایی برخوردار می باشد. جهت تجزیه و تحلیل داده ها از آمار توصیفی (میانگین و انحراف معیار) و در بخش استنباطی (آزمون t تک متغیری) به کمک نرم افزار اس پی اس اس [4] بهره گرفته شد. یافته ها: ازدیدگاه کاربران، مدیریت اطلاعات دیجیتال برهرشش مؤلفه رضایت مشتری (64 درصد )، وفاداری به برند (61 درصد )، کیفیت خدمات (64 درصد )، تعهد روابط (63 درصد )، تمایل به خرید (62 درصد ) و همچنین تصویر ذهنی مشتری (61 درصد ) تا حد زیادی نقش داشته است. نتیجه گیری: میزان نقش مدیریت اطلاعات دیجیتال برکاربرپژوهی ازدیدگاه کاربران به صورت معناداری بیشترازحدّ متوسط بوده و مدیریت اطلاعات دیجیتال تاحد زیادی (63 درصد ) برکاربرپژوهی نقش داشته است.   [1]. Cronbach's Confficient alpha [2]. Internal Consistency [3]. Construct Validity [4] . SPSS
۷.

شناسایی مؤلفه های هوش مصنوعی در پایگاه های اطلاعاتی ایرانی(مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)

تعداد بازدید : ۱۲۶ تعداد دانلود : ۱۱۰
هدف: هدف از انجام این پژوهش، شناسایی مؤلفه های هوش مصنوعی در پایگاه های اطلاعاتی ایرانی و میزان استفاده از آن ها در این پایگاه ها است.   روش پژوهش: این پژوهش از نوع کاربردی و با روش اسنادی و پیمایشی انجام شده است. جامعه ی آماری این پژوهش شامل 7 پایگاه اطلاعاتی ایرانی(نورمگز، نورلیب، مگ ایران، سیویلیکا، ایرانداک، آی اس سی و اس آی دی) است. ابزار گردآوری داده ها، یادداشت برداری و سیاهه ی وارسی محقق ساخته و مصاحبه با خبرگان است. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزارSPSS انجام شده است. یافته ها :یافته ها نشان داد که پایگاه اطلاعاتی ایرانداک بیشترین و پایگاه های سیویلیکا و مگ ایران کمترین استفاده را از مولفه های هوش مصنوعی داشتند. همچنین مولفه های "تشابه یابی معنایی" و" منابع مرتبط و عبارات پیشنهادی"  بیشترین استفاده را در پایگاه های اطلاعاتی ایرانی داشته و مولفه های "ابهام زدایی کلمات در متن"، "تشخیص و طبقه بندی اسامی"، "مترجم های تصویری"، "شرح تصویر"، "تبدیل گفتار به نوشتار"، "تبدیل نوشتار به گفتار"، "مترجم های صوتی" کمترین استفاده را در آن ها داشته اند. نتیجه گیری: نتایج نشان داد که استفاده از مؤلفه های هوش مصنوعی در پایگاه های اطلاعاتی ایرانی می تواند زمینه تسریع و تسهیل فرایندهای پردازش، ذخیره و بازیابی منابع را در پایگاه های اطلاعاتی ایرانی فراهم کند.    
۸.

طراحی الگوی اشتراک گذاری اطلاعات در کتابخانه های دانشگاه های ایران(مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)

تعداد بازدید : ۹۴ تعداد دانلود : ۵۹
هدف : پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی اشتراک گذاری اطلاعات در کتابخانه های دانشگاه های ایران انجام شده است. روش پژوهش : این پژوهش از نظر هدف کاربردی است.از نظر روش اجرای پژوهش کیفی است. صاحب نظران و خبرگان حوزه کتابداری و حوزه آموزش اعم از اساتید دانشگاه ها به عنوان جامعه پژوهش در نظر گرفته  شده اند که با روش هدفمند گلوله برفی با انجام 20 مصاحبه، تشخیص محقق این بوده است که اطلاعات گردآوری شده به نقطه اشباع رسیده است. ابزار گردآوری داده ها بررسی پژوهش های ملی و بین المللی مرتبط با موضوع و همچنین مصاحبه اکتشافی نیمه ساختار یافته بود. در نهایت پس از جمع آوری اطلاعات از بخش های مصاحبه و بررسی منابع، در این مرحله از کدگذاری (باز، محوری و انتخابی)، برای طبقه بندی داده ها استفاده شد. برای بررسی اعتبار درونی(قابلیت اعتبار) یافته ها، علاوه بر اینکه داده ها با مطالعه مبانی نظری، پیشینه تحقیق، منابع، مصاحبه با افراد کانونی انتخاب و تأیید شدند، نظرات و رهنمودهای گروهی از خبرگان نیز لحاظ شد و قبل از کدگذاری، جرح و تعدیل نهایی به عمل آمد. برای تأیید دقّت و صحّت داده ها، در مورد اعتبار مطالعه از شیوه بررسی به وسیله اعضای پژوهش  استفاده گردید. یافته ها : یافته های پژوهش بیانگر آن بود که الگوی مناسب اشتراک گذاری اطلاعات در کتابخانه های دانشگاه های کشور، متشکل از ابعادی چون بکارگیری فناوری، سیاست های سازمانی، مهارت های فردی و گروهی، آمادگی محیطی، الزامات اجرایی و پیش نیازهای سازمانی و مدیریتی  می باشد. نتیجه گیری : الگوی اشتراک گذاری اطلاعات در کتابخانه ها کمک می نماید تا زمینه برای ارتباط بهتر بین مسئولان کتابخانه ها و بهره گیری از نظرات و دیدگاه های سایر همکاران برای آنها فراهم گردد.

آرشیو

آرشیو شماره ها:
۵۹