درخت حوزه‌های تخصصی

علوم اسلامی

حوزه‌های تخصصی
ادبیات اقتصاد تاریخ تربیت بدنی جغرافیا حقوق روانشناسی زبان شناسی علم اطلاعات و دانش‌شناسی علوم اجتماعی علوم اسلامی علوم انسانی علوم تربیتی علوم سیاسی فلسفه و منطق مدیریت مطالعات زنان هنر و معماری
اخلاق و تعلیم و تربیت اسلامی ادبیات عرب تاریخ اسلام و سیره تصوف و عرفان اسلامی تفسیر و علوم قرآن حدیث و علوم حدیث علوم غریبه فقه و اصول گروه های ویژه منطق، فلسفه و کلام اسلامی
ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۱٬۶۸۱ تا ۱٬۷۰۰ مورد از کل ۸۳٬۴۴۶ مورد.
۱۶۸۱.

تحلیل تطبیقی کار شایسته و پیامدهای آن بر حقوق بشر و توسعه پایدار در ایران و افغانستان(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهش های فقهی حقوق بشر دوره ۲ زمستان ۱۴۰۴ شماره ۴ 107 - 124
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۰ تعداد دانلود : ۴۴
زمینه و هدف: پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی کار شایسته و پیامدهای آن بر حقوق بشر و توسعه پایدار در دو کشور ایران و افغانستان انجام شده است. در دهه های اخیر، کار شایسته به عنوان یکی از محورهای اصلی سیاست های سازمان بین المللی کار و همچنین هدف هشتم توسعه پایدار، بر ایجاد اشتغال مولد، منصفانه، ایمن و همراه با تضمین آزادی های بنیادین کار تأکید دارد. مواد و روش ها: این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و مبتنی بر اسناد و منابع کتابخانه ای و داده ها از گزارش های بین المللی، آمار رسمی دو کشور استخراج شده اند. ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت داری رعایت شده است. یافته ها: علاوه بر نقش آفرینی در رشد اقتصادی، با مفاهیمی همچون عدالت اجتماعی، فرصت برابر، رفع تبعیض، کرامت انسانی و رفاه نیروی کار پیوند مستقیم داشته و از منظر حقوق بشری اهمیت می یابند. از سوی دیگر، توسعه پایدار چارچوبی میان رشته ای برای تحقق هم زمان رشد اقتصادی، عدالت اجتماعی و حفاظت از محیط زیست است. نتیجه : پژوهش بیانگر آن است که تقویت نهادهای کار، حمایت از آزادی های بنیادین کار، توسعه آموزش های مهارتی، افزایش مشارکت زنان و ارتقای امنیت شغلی، از پیش نیازهای اساسی برای تحقق هم زمان کار شایسته، ارتقای حقوق بشر و توسعه پایدار در هر دو کشور است؛ با این تفاوت که ایران باید بر بهبود کیفیت و پایداری اشتغال و افغانستان بر نهادسازی و رسمی سازی بازار کار تمرکز نماید.
۱۶۸۲.

تحلیلی بر نقش رنج اختیاری امام معصوم علیه السلام در هدایت و تحول جمعی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: مطالعات دینی نبوت و امامت سال ۲ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۴ 201 - 220
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۹ تعداد دانلود : ۴۶
رنج آگاهانه و اختیاری امام معصوم، نه یک رخداد صرفاً تاریخی، بلکه بخشی از مأموریت الهی و ابزار هدایت امت است. با این حال، بیشتر پژوهش های پیشین به ابعاد احساسی یا روایت تاریخی پرداخته و کمتر به تحلیل ساختارمند «اختیار در پذیرش رنج» و نقش آن در «تحول معنوی جمعی» توجه داشته اند.پرسش اصلی این پژوهش آن است که رنج اختیاری امام معصوم چگونه می تواند به مثابه محرک هدایت و بازسازی معنوی جامعه عمل کند؟ این پرسش، در مواجهه با شبهاتی مانند ناخواسته بودن شهادت یا ناکامی سیاسی امام، اهمیت مضاعف می یابد.لذا مقاله حاضر با رویکردی بین رشته ای، جایگاه رنج اختیاری امام را در چارچوب آموزه «حجت الهی» در کلام امامیه تبیین کرده و آن را با نظریه های تحول جمعی در علوم اجتماعی، از جمله «شوک اخلاقی» و «حافظه جمعی»، تطبیق می دهد. یافته ها نشان می دهد که چنین رنجی، علاوه بر نقش معرفتی در هدایت فردی، می تواند چارچوب های پیشین فهم و ارزش های جامعه را به چالش کشیده و در نتیجه، مردمان را به جست وجوی معانی تازه و بازسازی هویت جمعی وادارد؛ فرایندی که انسجام دینی و پویایی اعتقادی جامعه را در بلندمدت تضمین می کند. بدین جهت نوآوری این پژوهش در ارائه مدلی مفهومی برای پیوند «اختیار در رنج» و «تحول جمعی» است که خلأ موجود در ادبیات کلامی و جامعه شناسی دین را پر می سازد و پاسخی معاصرپسند به پرسش های انتقادی درباره چرایی و کارکرد رنج امام فراهم می آورد.
۱۶۸۳.

مطالعه تطبیقی مفهوم هجرت در قرآن؛ مقایسه نظرات مفسران مشهور

نویسنده:
منبع: نوآوری های تفسیری دوره ۳ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱ 33 - 46
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۹ تعداد دانلود : ۲۱
بررسی دقیق آیات و کلمات قرآن برای دستیابی به مفهوم عمیق از پیام الهی امری ضروری و بنیادین است. مفهوم هجرت در کلام مفسران به صورت ها و در لایه های گوناگونی تبیین شده است و اختلاف آراء ایشان، فهم دقیق آیات را دشوار ساخته است. در این مقاله، دیدگاه های بیش از ۳۰ تفسیر معتبر قرآن با رویکردهای مختلف گردآوری و تحلیل شده و به روش تحلیلی-توصیفی فراهم شده است. نتایج نشان می دهد که اغلب مفسران، هجرت را صرفاً به واقعه تاریخی مهاجرت پیامبر(صلی الله علیه و آله) از مکه به مدینه محدود کرده اند؛ برخی دیگر، معنای هجرت را فراتر برده و آن را به ترک کفر و گناه و حرکت به سوی ایمان تفسیر نموده اند. با این حال، مقام معظم رهبری با ارائه تحلیلی نوین، هجرت را نه فقط یک رخداد تاریخی یا تحول فردی، بلکه حرکتی اجتماعی و تمدنی می دانند که به معنای گذار از ولایت طاغوت به ولایت امام عادل است. این تفسیر، ابعاد عمیق تری از مفهوم هجرت را آشکار می سازد و زمینه های اجتماعی و سیاسی آن را برجسته می کند. نگارنده بر این باور است که رویکرد رهبری معظم، جامع تر و دقیق تر به حقیقت قرآنی هجرت پرداخته است.
۱۶۸۴.

گونه شناسی استعمار در قرآن: تحلیل آیه ۵۴ سوره زخرف با رویکرد فرهنگی و اقتصادی

نویسنده:
منبع: نوآوری های تفسیری دوره ۳ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲ 16 - 29
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۸ تعداد دانلود : ۲۴
استعمار به عنوان یک پدیده تاریخی و اجتماعی، آثار گسترده ای بر جوامع مختلف بر جای گذاشته است و تحلیل آن از منظر قرآن می تواند روشن کننده ابعاد فرهنگی و اقتصادی این سلطه باشد. آیه ۵۴ سوره زخرف به صورت نمادین و عینی به رفتار فرعون و قوم او اشاره دارد و نشان دهنده سازوکارهای اعمال قدرت و سلطه در تاریخ مصر باستان است. مسئله اصلی این پژوهش، شناسایی گونه های استعمار و تحلیل پیامدهای فرهنگی و اقتصادی آن بر جامعه مورد بررسی است . در این مطالعه، با روش توصیفی-تحلیلی و تطبیقی و تمرکز بر واژگان کلیدی این آیه، زمینه های فرهنگی و اقتصادی استعمار در متن آیه و متون تاریخی مرتبط با مصر باستان تحلیل می شود. سؤال اصلی پژوهش این است که چگونه آیه ۵۴ سوره زخرف، از طریق زبان و واژگان خاص خود، ابعاد مختلف استعمار فرهنگی و اقتصادی را بازتاب می دهد و پیامدهای آن در جامعه چه بوده است. نتایج مطالعه نشان می دهد که استعمار فرهنگی از طریق تضعیف استقلال فکری، ارزش ها و هویت جامعه اعمال شده و استعمار اقتصادی با تمرکز ثروت، کاهش توانایی تصمیم گیری اقتصادی و بهره کشی از منابع همراه بوده است. تحلیل هم زمان دو بعد فرهنگی و اقتصادی نشان می دهد که این دو عامل به طور متقابل یکدیگر را تقویت کرده و چرخه طولانی مدت سلطه را ایجاد نموده اند. یافته ها تأکید می کنند که واژگان قرآنی نه تنها منعکس کننده واقعیت تاریخی اند بلکه ابزار فهم سازوکارهای استعمار و پیامدهای بلندمدت آن بر جامعه هستند.
۱۶۸۵.

گونه شناسی و اعتبارسنجی روایات تفسیری عایشه در مجمع البیان طبرسی (م۵۴۸ق)

نویسنده:
منبع: نوآوری های تفسیری دوره ۳ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱ 16 - 32
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۵ تعداد دانلود : ۲۸
در بسیاری از تفاسیر فریقین، مفسران برای تبیین معنای آیه و یا تایید تفسیر خود، روایاتی را از صحابیان پیامبر و اهل بیت علیهم السلام نقل نموده اند. علامه امین الاسلام طبرسی نیز در مجمع البیان، از روایات تفسیری فراوانی بهره برده است؛ یکی از شخصیت هایی که علامه طبرسی از ایشان به نقل روایات تفسیری پرداخته، عایشه همسر پیامبر است. با توجه به اینکه علامه طبرسی در تفسیر خود منابعی را که از آنها این روایات را نقل نموده، بیان نکرده است، بررسی و دقت در تفاسیر و منابع روایی و رسیدن به برخی از این منابع و نقد و نظر پیرامون آن ها، می تواند برای محققان و اندیشمندان حوزه تفسیر و روایات تفسیری، مفید باشد. در این نوشتار، تلاش شده است با روش تحلیلی- توصیفی برخی از روایاتی که از عایشه در مجمع البیان نقل شده، گونه شناسی و اعتبارسنجی گردد. علامه طبرسی در تفسیر خود، از حدود 50 روایت از عایشه در جایگاه های مختلف بهره برده است؛ در برخی موارد برای تفسیر، در برخی برای بیان شان نزول، و در مواردی برای بیان مقصود آیه و در مواردی اندک، برای بیان معنی لغات و اختلاف قرائات استفاده کرده و نیز برای اعتبارسنجی و قبول یا رد روایات عایشه در بیان این روایات و منابع آنها و رد یا قبول آنها، شیوه های مختلفی به کار برده است؛ در برخی موارد، علامه روایت را از منابع اهل سنت نقل نموده، در مواردی نیز این روایات را با روایاتی از ائمه علیهم السلام تایید کرده، در مواردی نیز نظر مخالف را پذیرفته است.
۱۶۸۶.

تأملی بر نقش آل سید در تضعیف هودیان و سرزمین های شمال شرقی اندلس

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۲ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱ (پیاپی ۳) 166 - 174
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۸ تعداد دانلود : ۲۵
پس از فروپاشی امویان ( 442 ق/1031م) در اندلس و شکل گیری دولت های کوچک ملوک الطوایفی، نقطه عطفی در تاریخ سیاسی و روابط خارجی با حکومت های مسیحی شمال اسپانیا شکل گرفت. در این میان، بنی هود (431-503 ق/1046-1118م) از دولت های مهم ملوک الطوایف در جستجوی الگویی تازه در روابط سیاسی – نظامی با دولت های مسیحی شمال اسپانیا برآمد. این پژوهش به بررسی سیاست های هودیان در قبال حکومت های مسیحی اسپانیا می پردازد. همچنین تحلیل رفتارها و اقدامات حکومت های مسیحی در مقابله با هودیان و روابطی که منجر به افزایش همکاری نظامی بنی هود با قشتاله شد؛ به گونه ای که فرمانده برجسته قشتاله رودریگو دیاز مشهور به ال سید کمپیدور راهی دربار هودیان شد. مقاله در ادامه به ارزیابی پیامدهای ورود ال سید به دستگاه خلافت هودیان اشاره نموده و نقش آن در تضعیف حکومت بنی هود و دیگر حکومت های شرق اندلس را سنجیده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که ال سید پس از قدرت گرفتن در دستگاه خلافت هودیان آشکارا علیه حکومت بنی هود قیام کرد و سرانجام دولتی مستقل در شرق اندلس تشکیل داد.
۱۶۸۷.

علی اکبر داور و نقش او در دولت سازی اقتدارگرایانه عصر رضاشاه

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۲ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲ (پیاپی ۴) 49 - 61
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۸ تعداد دانلود : ۲۰
علی اکبر داور به عنوان یکی از تکنوکرات های اصلی دولت رضاشاه، سهمی مهم در پیشبرد پروژه دولت سازی و تمرکز قدرت سیاسی ایفا کرد و اصلاحات گسترده ای را در حوزه قانون گذاری، سازمان قضایی و بوروکراسی اداری به اجرا گذاشت. این مقاله با رویکردی توصیفی- تحلیلی و با اتکا به منابع کتابخانه ای و اسناد تاریخی به بررسی شخصیت فکری، ذهنیت سیاسی و جایگاه علی اکبر داور در فرآیند دولت سازی اقتدارگرایانه عصر رضاشاه می پردازد. مسئله اصلی پژوهش این است که اصلاحات نهادی داور چه نسبتی با توسعه سیاسی و مشارکت اجتماعی داشت. فرضیه مقاله بر این اساس استوار است که داور نماینده نوعی نوسازی اقتدارگرایانه و تکنوکراتیک بود که با تأکید بر کارآمدی نهادی و تمرکز قدرت، اصلاحات حقوقی را بدون توجه کافی به نهادینه سازی مشارکت سیاسی و تضمین آزادی های مدنی دنبال کرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که علی اکبر داور از یک طرف، معمار نهادهای مدرن حقوقی و قضایی و از طرف دیگر، قربانی همان ساختار اقتدارگرای دولتی بود که خود در شکل گیری و تحکیم آن نقشی اساسی ایفا کرده بود.
۱۶۸۸.

راهبردهای اتحادبخشی پیامبر (ص) در جامعه اسلامی

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۲ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲ (پیاپی ۴) 165 - 180
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۹ تعداد دانلود : ۱۷
قرآن کریم تشکیل امت به دور از اختلاف را برای تحقق حکومت جهانی عصر ظهور لازم دانسته و در آیات بسیاری اصل «اختلاف» در دین مذمت شده است؛ اما اختلاف در طبایع، آداب، عقاید و اعمال منشا فطری داشته است. از سوی دیگر پیامبر(ص) براساس قرآن، وحدت امت را به عنوان بالاترین مصلحت تلقی کرده است. بنابراین مقاله حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و گردآوری کتابخانه ای داده ها به معرفی راهبردهای اتحادبخشی پیامبر (ص) در جامعه اسلامی می پردازد. جامعه پژوهش قرآن کریم و نمونه آماری 43 آیه مربوط به وحدت است. یافته های پژوهش با استناد به 43 آیه قرآن در باب وحدت شامل 11 آیه در مورد ضرورت ایجاد امت واحده در قرآن، 9 آیه در مورد آثار وحدت در جامعه، 10 آیه در مورد راهبردهای نظری پیامبر(ص) در باب وحدت که شامل توجه به خانه کعبه، آرمان یکتاپرستی، معجزه بودن قرآن و 13 آیه در باب راهبردهای عملی پیامبر(ص) شامل قانون اساسی مدینه، نفی تبعیض قومی و نژادی، ایجاد تعلق اجتماعی، تعصب اعراب، اصلاح ذات البین، بهره برداری از دلاوری و بی باکی اعراب، بهره برداری از میهمان نوازی اعراب، توجه به محرومین و تحمل و مدارای پیامبر(ص) می باشد نشان می دهد که استفاده حداکثری پیامبر(ص) از راهبردهای عملی وحدت گرایی، گویای تأثیر بیشتر این دسته از راهبردها در تبلیغ و گسترش دین اسلام بوده است.
۱۶۸۹.

بررسی تحول و الگوی مجازات و زندان زنان (از خلافت عباسی تا پایان دوره صفویه)

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۲ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱ (پیاپی ۳) 11 - 25
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۹ تعداد دانلود : ۲۴
بررسی مجازات و زندان زنان در تاریخ ایران فرآیندی است که چگونگی شکل گیری سیستم قضایی و قانون گذاری اسلامی، تدوین قوانین جزایی مرتبط با زنان مجرم و زندان زنان را در بستر تاریخ ایران اسلامی مورد کاوش قرار می دهد. این پژوهش با روش توصیفی – تحلیلی انواع مجازات زنان و گزاره های مرتبط با آن را از خلافت عباسی تا دوره صفوی شرح می دهد و درصدد پاسخ گویی به این پرسش بنیادی است که آیا زندان زنان در ایران به عنوان یک نهاد رسمی موضوعیت داشته است؟ در قرون نخستین اسلامی و در نقاط مختلف خلافت عباسی، زندان به عنوان یک نهاد رسمی در کنار سایر نهادهای شهری، کاربری داشت و علاوه بر آن از قلعه ها و کهن دژها به مثابه زندان استفاده می شد. اگرچه منابع، گزارش هایی مبنی بر زندانی شدن زنان بلندپایه ارائه داده اند، اما در ذکر انواع جرایم و مجازات مرتبط با جرم، صحبتی نکردند. در دیگر ادوار تاریخی کاربرد زندان به عنوان مکانی برای نگه داشتن مجرم به قصد تأدیب، محلی از اعراب نداشت و مجرمین پس از مدت کوتاهی به کیفر مرگ می رسیدند. یافته های پژوهش نشان می دهد که زنان در قرون نخستین اسلامی و در زمان حکومت طاهریان در بغداد از زندان برخوردار بودند ولی منابع و شواهد گزاره ای دال بر کاربرد زندان زنان در دیگر ادوار تاریخی ارائه نمی دهند.
۱۶۹۰.

بررسی جایگاه نخبگان ایل شاملو در تحولات عصر شاه صفی (1038-1052ق)

نویسنده:
منبع: پژوهش های نوین در مطالعات تاریخ اسلام و ایران سال ۲ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱ (پیاپی ۳) 143 - 155
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۲ تعداد دانلود : ۲۹
ایل شاملو از جمله ایلاتی بود که در تاسیس و تداوم سلسله صفویه نقش موثری داشت. دو نفر از نخبگان ایل شاملو در دوره حکمرانی شاه صفی زینل خان شاملو سپسهالار ایران و حسن خان شاملو حاکم خراسان بودند. این دو نفر به سبب تسلط نظام قبیله ای در سیستم حکومت داری ایران، بسیاری از هم ولایتی های خود در ایل شاملو را بر کشیدند. یافته های پژوهش نشان می دهد که با وجود تضعیف نظام قبیله ای قزلباش توسط شاه عباس اول (996-1038ق)، به محض قدرت یافتن گروهی از ایلات، آن ها در راستای بسط قدرت خویش اقدام به ایجاد شبکه ای از وفاداران قبیله ای خود می کردند. این ویژگی را می توان در دوره قدرت یابی زینل خان شاملو به صورت پررنگ و در دوره حسن خان شاملو با شیب ملایم تری مشاهده نمود. همچنین یافته ها نشان می دهد هر زمان نخبگان ایلی منافع قبیله ای را رها کرده و منافع ملی را در عملکرد و اقدامات خود در اولویت قرار می دادند، به مراتب کارایی بیشتری داشته و برای کشور نیز سودمند بودند. روش تحقیق در این مقاله، توصیفی- تحلیلی و جمع آوری اطلاعات به شیوه کتابخانه ای انجام شده است.
۱۶۹۱.

رویکردهای نوسلفیه در انکار دلالت های حدیث ثقلین بر امامت و عصمت اهل بیت(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهش های حدیثی - کلامی دوره ۳ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲ 131 - 144
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۷ تعداد دانلود : ۲۰
حدیث ثقلین به عنوان یکی از مهم ترین و معتبرترین روایات اسلامی، بر امامت و عصمت اهل بیت (ع) دلالت صریحی دارد. این پژوهش با هدف بررسی رویکرد نوسلفیان اهل سنت در مواجهه با این حدیث انجام شده است. این جریان فکری که از قرن بیستم میلادی با محمد عبده (م. ۱۳۲۳ق) آغاز شده، تلاش کرده است تا با تفاسیر خاص و هدفمند، دلالت حدیث ثقلین بر جایگاه امامت اهل بیت (ع) را نفی کند. به همین دلیل، مسئله اصلی پژوهش حاضر این است که نوسلفیان اهل سنت، چه مواجهه ای با حدیث ثقلین داشته اند؟ این پژوهش با روش تحلیل متن حدیث و با تمرکز بر آثار سه تن از شخصیت های برجسته نوسلفی، یعنی رشیدرضا (م. ۱۳۵۴ ق)، جمال الدین قاسمی (م . ۱۳۳۲ ق) و محمد ناصر البانی (م. ۱۴۲۰ ق)، انجام شده است. فرضیه این تحقیق آن است که نوسلفیان با بهره گیری از روش های تفسیری و گزینشی، تلاش می کنند تا معنای حدیث ثقلین را به گونه ای تعبیر کنند که با باور شیعه در مورد امامت و عصمت اهل بیت (ع) مغایرت داشته باشد. نتایج این بررسی نشان می دهد که نوسلفیان به جای انکار یا تحریف لفظی حدیث، رویکردی تفسیری را در پیش گرفته اند که به محدود کردن مصادیق و دلالت های آن می انجامد. این رویکرد به ویژه در انکار جایگاه مرجعیت علمی و عصمت اهل بیت (ع) نمایان می شود و به نوعی به تضعیف جایگاه ایشان در برابر قرآن منجر می گردد. بررسی دیدگاه های این سه شخصیت، ضمن روشن ساختن روش های مواجهه نوسلفیان با احادیث، به درک عمیق تر مبانی اعتقادی آنان و تقویت مبانی اعتقادی شیعه کمک می کند.
۱۶۹۲.

ضرورت پرداختن به دانش تخریج در مستندات مکاتبه کلامی عرفانیِ آیت الله غروی اصفهانی و آیت الله کربلایی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: پژوهش های حدیثی - کلامی دوره ۳ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱ 47 - 66
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۶ تعداد دانلود : ۲۶
دانش های حدیثی می توانند در علوم دیگر به کار گرفته شوند. یکی از این دانش ها، دانش تخریج است. کارکرد ارزشمند این دانش خصوصاً در علوم اعتقادی، به جهت اهمیت عقاید، امری غیرقابل انکار است. پژوهش حاضر با به کارگیری دانش حدیثی تخریج در یکی از مناظرات مهم کلامی فلسفی عرفانی، ضرورت پرداختن به این دانش را متذکر می شود. این مناظره مکاتباتی است بین دو تن از بزرگ ترین علمای شیعه، آیت الله شیخ محمدحسین اصفهانی و آیت الله سید احمد کربلایی در موضوعاتی چون بساطت ذات، وحدت وجود، نسبت اسماء و صفات با خدا و... . علامه طباطبایی و جناب حسینی طهرانی نیز محاکمات و تذییلاتی دارند. موضوعات حساس مطرح شده در این مناظره، هم چنین مقام علمی طرفین مناظره و تأثیرگذاری آنان در اندیشه جامعه علمی، ما را به اهمیت دقت در این مناظره و بکار گیری دانش تخریج در آن رهنمون می شود. پرداختن به این موضوع به جهاتی چون در امان ماندن از مغالطه، دستیابی به نتیجه صحیح، در امان ماندن از گفتگو و مناظره بی اثر یا کم اثر، جلوگیری از انتساب کلامی غیر از کلام معصوم به معصوم و ... ضروری است. نوشتار حاضر در پی پاسخ به این پرسش است که چگونه تخریجِ مستندات در نتیجه گیری از این مناظره تأثیرگذار است؟ و چطور توجه و غفلت از این دانش، روند مناظره را دستخوش تغییرات می کند؟ یافته های پس از تخریج حاکی از وجودِ تحریف و تصحیف در احادیث، ارسال سند، احادیث مزید و گزاره های حدیث نماست که ضرورت پرداختن به این دانش را گوشزد می نماید.
۱۶۹۳.

تحلیل محتوای کتاب درسی آمادگی دفاعی بر اساس مؤلفه های دشمن شناسی از دیدگاه امام خامنه ای (مدظله العالی)(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: اسلام و پژوهش های تربیتی سال ۱۷ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲ (پیاپی ۳۴) 43 - 62
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۰ تعداد دانلود : ۲۵
شناخت دشمن جایگاه ویژه ای در حفظ نظام فکری، فرهنگی و سیاسی جامعه دارد و در اسناد بالادستی آموزش و پرورش مورد تأکید است. برخی نیز بر وجوب آموزش مقوله دشمن شناسی در بحث تربیت معتقدند. پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان توجه به دشمن شناسی در کتاب های درسی آمادگی دفاعی بر اساس اندیشه های امام خامنه ای انجام شد. این پژوهش با روش تحلیل محتوا صورت پذیرفت و جامعه آماری آن شامل دو جلد کتاب درسی آمادگی دفاعی پایه نهم و دهم سال تحصیلی 1403 1404 بود. برای انتخاب نمونه، از روش سرشماری استفاده شد. بنابراین، حجم نمونه منطبق بر جامعه انتخاب گردید. جمع آوری داده ها با استفاده از سیاهه تحلیل محتوای محقق ساخته انجام شد. یافته های این پژوهش از این قرار است: مؤلفه های دشمن شناسی 697 مرتبه در این کتاب ها مورد توجه قرار گرفته است. بیشترین تأکید، بر مؤلفه شیوه های مقابله با دشمن با 438 فراوانی و کمترین تأکید، بر مؤلفه دلایل دشمنی دشمن با 38 مورد بوده است. با وجود اهمیت شناخت ماهیت دشمن، به این مؤلفه توجه چندانی نشده است. نتیجه آنکه با وجود تأکید بر دشمن شناسی در محتوای آموزشی، نیاز به بازنگری در توزیع متوازن مؤلفه ها، استفاده بیشتر از تصاویر و توجه بیشتر به شناخت ماهیت دشمن وجود دارد.
۱۶۹۴.

رویکرد علامه طباطبایی به خردمندی (با تأکید بر تفسیر المیزان) و پیامدهای آن در تربیت عقلانی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: اسلام و پژوهش های تربیتی سال ۱۷ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲ (پیاپی ۳۴) 63 - 84
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۹ تعداد دانلود : ۳۱
خرد نقشی بسزا در حل مسائل فردی و اجتماعی انسان ایفا می کند و تربیت خردمندانه یکی از اهداف مهم در تعلیم و تربیت است. با توجه به اینکه مؤلفه های خرد امری وابسته به فرهنگ می باشد و تربیت خردمندانه وابسته به تربیت عقلانی متربی است، لذا هدف پژوهش، تبیین رویکرد علامه طباطبایی به خردمندی (با تأکید بر تفسیر المیزان) و پیامدهای آن در تربیت عقلانی است. جامعه آماری شامل کلیه آثار علامه طباطبایی و تفسیر المیزان ایشان، به عنوان نمونه پژوهش انتخاب شده و از روش تحلیل محتوای کیفی برای انجام این پژوهش استفاده شده است. اطلاعات با سه مرحله جست وجوی واژگانی به نرم افزار Maxqda2020 وارد شدند و مورد کدگذاری باز قرار گرفتند؛ سپس کدهای باز به نرم افزار Excel2010 وارد شدند و مورد کدگذاری محوری و انتخابی قرار گرفتند. با استفاده از رویکرد استنتاجی فرانکنا و با مبنا قرار دادن کدهای انتخابی و محوری خرد به عنوان گزاره های واقع نگر، به استنتاج اصول و روش های تربیت عقلانی اقدام شد. الگوی خرد استخراج شده شامل پنج بعد و 32 کد انتخابی و 161 کد محوری است و تربیت عقلانی شامل یازده اصل است که ذیل اکثر آنها چندین روش نیز مطرح شده است.
۱۶۹۵.

اعتبارسنجی الگوی مؤلفه های پرورش تفکر کودک در برنامه آموزش فلسفه برای کودکان بر مبنای معرفت شناسی اسلامی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: اسلام و پژوهش های تربیتی سال ۱۷ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲ (پیاپی ۳۴) 109 - 133
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۲ تعداد دانلود : ۲۶
پژوهش با هدف اعتبارسنجی الگوی مولفه های پرورش تفکر کودک در برنامه آموزش فلسفه برای کودکان بر مبنای معرفت شناسی اسلامی انجام پذیرفت. جامعه آماری اساتید دانشگاه تهران با استفاده از اصل اشباع و روش نمونه گیری غیر تصادفی هدفمند 16 مصاحبه شونده انتخاب شدند. . به منظور تعیین روایی پرسشنامه از روایی محتوایی و سازه و همچنین پایایی نیز از طریق ضریب آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی محاسبه شد که نتایج بیانگر روا و پایا بودن ابزار بود. روش تجزیه و تحلیل داده ها از روش های استنباطی (آزمون تی تک نمونه ای و آزمون تحلیل عاملی تأییدی) با استفاده از نرم افزارهای Spss-V23 و Smat Pls-V3 استفاده شد. یافته ها نشان دادند که پرورش تفکر کودک در آموزش فلسفه برای کودکان بر مبنای معرفت شناسی اسلام شامل 159 شاخص، 32 مولفه و 7 بعد اخلاقی شدن کودک و فهم مباحث ارزشی، ایجاد تفکر عقلی، استدلالی و منطقی، دیدگاه شهودی و فلسفی، ارتقا درک سیاسی و اقتصادی، ارتقا درک معرفت شناسی و هستی شناسی، تادیب و تربیت کودک و درک خداشناسی بود.در نهایت با توجه به عوامل شناسایی شده، الگوی پرورش تفکر کودک در آموزش فلسفه برای کودکان بر مبنای معرفت شناسی اسلام ارائه شد که از اعتبار مناسبی برخوردار بود.
۱۶۹۶.

امکان سنجی استفاده از روش های موجود در فهم فلسفه سیاسی اسلامی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معرفت سیاسی سال ۱۷ بهار و تابستان ۱۴۰۴ شماره ۱ (پیاپی ۳۳) 39 - 59
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۸ تعداد دانلود : ۲۴
درک چگونگی فهم اندیشه های پیشینیان یکی از موضوعات پژوهشی مهم است. در این مقاله، امکان بهره گیری از سه روش شاخص در فهم فلسفه سیاسی اسلامی بررسی شده است: روش جستاری توماس اسپریگنز؛ هرمنوتیک قصدگرای کوئنتین اسکینر؛ و فهم تاریخیِ واقعی لئو اشتراوس. با به کارگیری روش تحلیل تفسیری، توانایی ها و کاستی های هر روش در بازخوانی فلسفه سیاسی اسلامی واکاوی شده است. نتایج این تحقیق نشان می دهد که با وجود برخورداری از مؤلفه های سودمند، هر سه روش محدودیت هایی دارند. روش اسپریگنز با این چالش ها روبه روست: فقدان کلیت در فرضیه محوری خود؛ دشواری در شناسایی بحران و نقض با نظریه های همسو با بحران. روش اسکینر به دلیل چندزبانی بودن و پیچیدگی های زبانی در فلسفه سیاسی اسلامی و رواج پنهان نگاری در آثار برخی فیلسوفان، با دشواری هایی در اجرا همراه است. روش اشتراوس نیز به دلیل ناسازگاری با وجود برخی فیلسوفان جسور و همچنین نبود معیارهای روشن برای دستیابی به قصد واقعی نویسنده، با موانعی روبه روست. این کاستی ها، توان تحلیلی این روش را در مطالعه جامع فلسفه سیاسی اسلامی کاهش می دهد. برای تدوین یک روش کارآمد در فهم فلسفه سیاسی اسلامی، این مقاله پیشنهاد می کند که اصول و روش های به کارگرفته شده توسط فیلسوفان اسلامی در خوانش و فهم فلسفه یونانی، مجدداً مطالعه شود.
۱۶۹۷.

بررسی علل و پیامدهای رویکرد تنزیهی علما نسبت به موسیقی و سینما(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: معرفت فرهنگی اجتماعی سال ۱۶ پاییز ۱۴۰۴ شماره ۴ (پیاپی ۶۴) 29 - 51
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۲ تعداد دانلود : ۲۸
نگاه فقها به پدیده های هنری عمدتاً مبتنی بر احتیاط و تحریم بوده است. این نگاه بیشتر جنبه تنزیهی و احتیاطی دارد تا اباحه و اعتدالی. به نظر می رسد غلبه روایات تحریمی، فقها را به سمت احتیاط سوق داده تا با دوری از شبهات، از ورود به حرام جلوگیری کنند. هرچند نظر و مبانی بعضی علمای امامیه در مقابل کسانی که معتقدند در شبهات باید احتیاط کرد (اصاله الحظر یا اصاله الوقف)، اصل را برائت و جواز و اباحه می دانند، اما در کل فتاوا نظر مثبتی درباره هنر ارائه نمی کند. تبعات این رویکرد موجب تعلل و سستی در حرکت هنر متعهد انقلاب اسلامی شده است که بایستی توسط هنرمندان مؤمن و انقلابی اجرا و هدایت شود. پژوهش حاضر درصدد است عوامل و پیامدهای رویکرد تنزیهی به هنر را با روش توصیفی تحلیلی برشمارد. نتایج پژوهش عبارت اند از: عوامل رویکرد تنزیهی شامل 1. اختلاف و ابهام در نکات فنی اجتهاد (کشف عنوان مرجع، کارکردگرایی و اسم گرایی، تقارن با حرام، تقیه، غرض و هدف، موضوع شناسی، خلط مباحث، بلوغ موضوع و رجوع به متخصص)؛ 2. ابهام و اختلاف در ارتباط با فرهنگ و حاکمیت (تعیین مصداق عرف، لحاظ کردن زمان و مکان، تکرار الگوی فاسد، عدم الگوی مناسب، نقش فناوری، توجه به بازخورد، نوع حاکمیت، فاصله حاکمیت و شریعت، عدم تحقیق کاربردی) است و پیامدهای رویکرد تنزیهی به هنر عبارت است از: زبان طعن منتقدان، توقف رشد و تولید هنرهای فاخر، ایجاد بدگمانی و سوءظن، ایجاد شورش و ناآرامی، عدول از حریم قانون و شریعت، ایجاد تساهل و تسامح در دین و گرایش و رویکرد به هنر دیگر فرهنگ ها.
۱۶۹۸.

تبیین مولفه های متفاوت بازیگری در تعزیه به عنوان هنر نمایشی ایرانی و سینما(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: معرفت فرهنگی اجتماعی سال ۱۶ پاییز ۱۴۰۴ شماره ۴ (پیاپی ۶۴) 53 - 72
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۷ تعداد دانلود : ۳۲
پژوهش حاضر با موضوع تبیین مؤلفه های متفاوت بازیگری در تعزیه به عنوان هنر نمایشی ایرانی و سینما، تلاش می کند تا با واکاوی خصوصیات بازیگری در تعزیه به عنوان گونه ای از هنرهای نمایشی و درعین حال شاخص ترین شیوه نمایشی کهن ایرانی و از سویی، بازیگری در سینما به عنوان هنری مدرن و جهانی، به تبیین مؤلفه های این دو شکل از بازیگری پرداخته و با مقایسه آنها، به جنبه های متفاوت شان دست یابد. هدف، تشریح تفاوت های بازیگری در تعزیه و سینما بر اساس توصیف و تبیین اشکال مختلف بازیگری با تأکید بر ابزار، عناصر و فضا در جهان حاکم بر دو هنر تعزیه و سینماست. این پژوهش با روشی توصیفی تحلیلی به انجام رسیده و برای جمع آوری اطلاعات از ابزار کتاب و آرشیوهای کتابخانه ای بهره گرفته است و تلاش شده که به نتایج قابل اتکا و قابل قبول دست یابد. یافته های پژوهش حاضر بر این اذعان دارد که ضمن وجود تفاوت های اساسی در بازیگری تعزیه و بازیگری در سینما، بازیگر تعزیه می بایست متناسب با مختصات اجتماعی، مذهبی و عرفی رفتار کرده و متأثر از آنها شیوه تکنیکی بازی خود را بنا کند و در مقابل، جنس این مختصات برای بازیگر سینما بیشتر از نوع تکنولوژیک و همچنین بهرمندی از تخیل و یا خیال خلاق است.
۱۶۹۹.

تحلیل انتقادی گفتمان ستایش و نکوهش در نهج البلاغه بر پایه الگوی نورمن فرکلاف(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: جستارهای ثقلین دوره ۱۱ پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۲۱ 30 - 57
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵ تعداد دانلود : ۳۲
نهج البلاغه در کنار آموزه های توحیدی و اخلاقی، ساختاری منسجم از مدح و ذم را برای هدایت فردی و اصلاح اجتماعی ارائه می کند. مجموعه ستایش ها و نکوهش های ذکر شده در نهج البلاغه به عنوان یک سازوکار گفتمانی است که برای شکل دهی به الگوهای رفتاری، ترسیم نظام ارزشی جامعه و ارائه الگوهای هنجاری و ناهنجاری اجتماعی و فرهنگی به کار رفته است. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی به دنبال این است که ستایش ها و نکوهش های نهج البلاغه را از منظر الگوی تحلیل گفتمانی فرکلاف مورد بررسی و   واکاوی قرار دهد. نتایج حاصل از بررسی ها نشان داد که ستایش شدگان و نکوهش شدگان از منظر امام (ع) محدوده گسترده ای از افراد، اعم از شخصیت های سیاسی، اجتماعی، پدیده های مادی و معنوی همچون اهل بیت (ع) و دنیا و آخرت و غیره را شامل می گردد. از این رو در سطح توصیفی، ستایش ها و نکوهش های نهج البلاغه با بهره گیری از واژگان ارزشی، ساخت های نحوی متعادل، استعاره ها، تقابل های معنایی و ایجاز بلاغی به ترسیم شفاف فضایل و رذائل می پردازد. در سطح تفسیری، این گفتمان در پیوند با شرایط تاریخی و اجتماعی عصر امام علی (ع) تولید شده و از طریق هدایت مخاطب، به هنجارسازی ارزش ها و افشای انحرافات دینی و رفتاری می انجامد. در سطح تبیینی نیز، مدح و ذم های نهج البلاغه به عنوان ابزارهایی گفتمان ساز، در نقد روابط قدرت، مقابله با ایدیولوژی های مسلط و بازسازی نظم اجتماعی مبتنی بر عدالت و تقوا و آگاهی جمعی ایفای نقش می کند.
۱۷۰۰.

حقوق مالی زوجه در حقوق ایران و فرانسه(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: مطالعات فقه اقتصادی سال ۷ بهار ۱۴۰۴ شماره ۱ 33 - 43
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۰۹ تعداد دانلود : ۲۵۶
زمینه و هدف: حقوق مالی زوجه از جمله مهمترین موضوعات حقوقی میان زوجین است که بررسی تطبیقی آن می تواند تصویری دقیق تری از آن در حقوق ایران ارائه نماید. بر همین اساس هدف مقاله حاضر بررسی حقوق مالی زوجه در حقوق ایران و فرانسه است. مواد و روش ها: مقاله حاضر نظری بوده و از روش توصیفی تحلیلی استفاده شده است. مواد و داده ها نیز کیفی است و از فیش برداری در گردآوری مطالب و داده ها استفاده شده است. ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت داری رعایت شده است. یافته ها: یافته ها نشان داد در نظام حقوقی ایران برخی حقوق مالی مانند نحله، نفقه و اجرت المثل تعیین شده است. این حقوق مالی اما به این شکل در حقوق فرانسه مطرح نیست. به عنوان مثال در حقوق ایران مرد مکلف به پرداخت نفقه می باشد و باید هزینه های زندگی را تأمین نماید اما در کشور فرانسه این موضوع یک تعهد دوطرفه است که زن نیز مکلف به انجام آن است. نتیجه: نتیجه اینکه در حقوق ایران زن دارای استقلال مالی است و می تواند نسبت به اموال خود هرگونه تصرفی را انجام دهد. درآمدی که زن از کار و فعالیت اقتصادی خود به دست می آورد نیز جزء دارایی وی محسوب می شود و زن این اختیار را دارد که این درآمد را در اختیار زوج قرار ندهد. در حقوق فرانسه اموال مشترک زن و مرد حاکم است. در رژیم مذکور دارایی زن و مرد پس از ازدواج یک دارایی مشترک را تشکیل می دهد.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان