زهرا حاجی اسماعیلی

بررسی مجازات و زندان زنان در تاریخ ایران فرآیندی است که چگونگی شکل گیری سیستم قضایی و قانون گذاری اسلامی، تدوین قوانین جزایی مرتبط با زنان مجرم و زندان زنان را در بستر تاریخ ایران اسلامی مورد کاوش قرار می دهد. این پژوهش با روش توصیفی – تحلیلی انواع مجازات زنان و گزاره های مرتبط با آن را از خلافت عباسی تا دوره صفوی شرح می دهد و درصدد پاسخ گویی به این پرسش بنیادی است که آیا زندان زنان در ایران به عنوان یک نهاد رسمی موضوعیت داشته است؟ در قرون نخستین اسلامی و در نقاط مختلف خلافت عباسی، زندان به عنوان یک نهاد رسمی در کنار سایر نهادهای شهری، کاربری داشت و علاوه بر آن از قلعه ها و کهن دژها به مثابه زندان استفاده می شد. اگرچه منابع، گزارش هایی مبنی بر زندانی شدن زنان بلندپایه ارائه داده اند، اما در ذکر انواع جرایم و مجازات مرتبط با جرم، صحبتی نکردند. در دیگر ادوار تاریخی کاربرد زندان به عنوان مکانی برای نگه داشتن مجرم به قصد تأدیب، محلی از اعراب نداشت و مجرمین پس از مدت کوتاهی به کیفر مرگ می رسیدند. یافته های پژوهش نشان می دهد که زنان در قرون نخستین اسلامی و در زمان حکومت طاهریان در بغداد از زندان برخوردار بودند ولی منابع و شواهد گزاره ای دال بر کاربرد زندان زنان در دیگر ادوار تاریخی ارائه نمی دهند.