رضوان یزدانی

پس از فروپاشی امویان ( 442 ق/1031م) در اندلس و شکل گیری دولت های کوچک ملوک الطوایفی، نقطه عطفی در تاریخ سیاسی و روابط خارجی با حکومت های مسیحی شمال اسپانیا شکل گرفت. در این میان، بنی هود (431-503 ق/1046-1118م) از دولت های مهم ملوک الطوایف در جستجوی الگویی تازه در روابط سیاسی – نظامی با دولت های مسیحی شمال اسپانیا برآمد. این پژوهش به بررسی سیاست های هودیان در قبال حکومت های مسیحی اسپانیا می پردازد. همچنین تحلیل رفتارها و اقدامات حکومت های مسیحی در مقابله با هودیان و روابطی که منجر به افزایش همکاری نظامی بنی هود با قشتاله شد؛ به گونه ای که فرمانده برجسته قشتاله رودریگو دیاز مشهور به ال سید کمپیدور راهی دربار هودیان شد. مقاله در ادامه به ارزیابی پیامدهای ورود ال سید به دستگاه خلافت هودیان اشاره نموده و نقش آن در تضعیف حکومت بنی هود و دیگر حکومت های شرق اندلس را سنجیده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که ال سید پس از قدرت گرفتن در دستگاه خلافت هودیان آشکارا علیه حکومت بنی هود قیام کرد و سرانجام دولتی مستقل در شرق اندلس تشکیل داد.

بنی هود یکی از سلسله های مهم ملوک الطوایف اندلس (حک:422 898ق./ 031 1493م.) بود که از 431 تا 503ق در شمال شرقی اندلس؛ یعنی ثغر اعلی به مرکزیت سَرقسطه حکومت می کردند. آنها در طول هفتاد سال حکومت برای حفظ قدرت منطقه ای خود به ایجاد روابط سیاسی و نظامی با همسایه مسیحی خویش، حکومت قشتاله پرداختند. این پژوهش بر اساس منابع تاریخی و با رویکردی تحلیلی – توصیفی، مناسبات سیاسی و نظامی حکومت های بنی هود و قشتاله و عوامل ایجاد دوستی و یا دشمنی میان آنها را بررسی می کند و نتیجه می گیرد که هدف برقراری روابط سیاسی و نظامی هودیان با قشتاله، دست یابی متحدی مورد اعتماد در منطقه بود تا از این راه به سلطه سیاسی خود در شرق اندلس ادامه دهند، اما پادشاهی قشتاله از این مناسبات، اهداف دیگری چون منافع اقتصادی، گسترش قلمرو حکومت خود و نفوذ به سرزمین های اسلامی را جست وجو می کرد.

در اوایل قرن پنجم هجری (یازدهم میلادی)، مناسبات سیاسی نظامی گسترده ای بین ملوک الطوایف اندلس و حکومت های اسپانیایی شکل گرفت. در این میان، دولت بنی هود (حک. 431 503ق/1046 1118م)، به سبب نزدیکی تختگاه آنان به حوزه فرمانروایی مسیحیان اسپانیا و جنگ های درون خاندانی، ناگزیر روابط نزدیکی با دولت های مسیحی ایجاد کرد و این مناسبات منجر به افزایش همکاری نظامی بنی هود با قشتاله شد؛ به گونه ای که فرمانده برجسته نظامی قشتاله، رودریگو دیاز مشهور به ال سید کمپیدور، راهی دربار هودیان شد که با جنگاوری و کسب پیروزی های بسیار، توانست نقشی مؤثر در سازمان نظامی و سیاسی هودیان ایفا کند. مقاله حاضر با تکیه بر منابع تاریخی و تحقیقات جدید، ابتدا حیات سیاسی نظامی رودریگو دیاز در حکومت سانچو و قشتاله را به اختصار بیان کرده است و سپس با بیان چگونگی نفوذ، اقدامات و اهداف او در دوره بنی هود، بدین نتیجه رسیده است که به رغم حمایت های بی دریغ حاکمان بنی هود، رودریگو دیاز پس از دست یابی به مناصب بلند حکومتی، پیمان خود با هودیان را نقض کرد و در پی تشکیل حکومتی مستقل در شرق اندلس برآمد. از همین رو، وی که به دست آویزی برای توجیه رفتارش نیاز داشت، اطاعت از آلفونسو، پادشاه قدرتمند قشتاله را گردن نهاد و آن را بهانه کرد و همکاری خود با بنی هود را قطع کرد