درخت حوزه‌های تخصصی

در سال های اخیر مسئله ی حضور مهاجران افغانستانی در ایران تشدید شده و شبکه اجتماعی ایکس به یکی از اصلی ترین بسترهای بازنمایی و بازتولید دیدگاه ها درباره مهاجران تبدیل شده است، به گونه ای که بازتاب های آن، با تقویت کلیشه های منفی و مثبت، نقش مهمی در شکل دهی افکار عمومی نسبت به مهاجران افغانستانی ایفا کرده است. مسئله این پژوهش بررسی چگونگی بازنمایی افغانستانی های مقیم ایران در شبکه اجتماعی ایکس و تحلیل مقولاتی است که در این بستر درزمینه هویت، جایگاه و مسائل پیرامونی مهاجران شکل گرفته اند. این مطالعه، ذیل رهیافت کیفی با روش تحلیل مضمون و با گردآوری نمونه از توییت های کاربران فارسی زبان در بازه ی زمانی مشخص براساس هشتگ های گرایه شده (ترندشده) انجام شده است. تمرکز تحلیل بر استخراج مضامین معنایی مسلط در روایت ها، واکنش ها و برچسب زنی های مربوط به مهاجران افغانستانی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که بازنمایی افغانستانی های مقیم ایران در شبکه اجتماعی ایکس حول شش مضمون اصلی شکل گرفته است. نخست، مهاجران به عنوان تهدیدی چندبعدی برای امنیت، اقتصاد و فرهنگ کشور تصویر می شوند. دوم، آنان در موقعیتی مطرود، تحقیرشده و بیگانه بازنمایی می گردند که اغلب با زبان توهین آمیز همراه است. سوم، مهاجرستیزی به مثابه پروژه ای سیاسی تلقی می شود. در کنار این گفتمان های منفی، برخی روایت ها به مهاجران به عنوان محرک هایی برای همدلی انسانی و همبستگی اجتماعی می نگرند. مضمون دیگر، نقد مهاجرستیزی از منظر اخلاقی و فرهنگی است که آن را در تضاد با ارزش های دینی و انسانی می داند. در نهایت، برخی کاربران مهاجران را سوژه هایی نیازمند بازشناسی هویتی و تنظیم حقوقی می دانند.

سفرنامه ها متونی مهم هستند که در حکم الواح باستانی عمل می کنند و همزمان نوعی پراکتیس گفتمانی نویسندگان در حرفه های مختلف به حساب می آیند. خوانش پسااستعماری بر آن است که فرا رفتن از توصیف و توضیح این متون امری ضروری است. زیرا این متون در سطح ساختاری و فردی، هستی خود را از واقعیت اجتماعی دوران خلق خود گرفته اند و در نتیجه به وجوه گفتمانی عصر خود آلوده اند. بدین ترتیب، مقاله پیشِ رو در چارچوب تحلیل متن، به کمک منظومه ای از مفاهیم نظری و روش شناختی برگرفته از حوزه مطالعات پسااستعماری، دو سفرنامه هنری کرِزیک راولینسون (سفرنامه تبریز و سفرنامه گذر از زهاب به خوزستان) را تحلیل کرده است. بر اساس این تحلیل، راولینسون منظومه ای گفتمانی را شکل می دهد که عناصر اصلی آن حول دال مرکزی جهان غرب مفصل بندی شده است. جهان دیگری، شرق (کُردستان) است که در این متون یا نادیده گرفته شده یا وجوه متعدد حیات اجتماعی آن بیشتر به صورت ابژه های بی جان نمود پیدا کرده است. این دیگری موقعیتی فرودست و ابتدایی و به دور از جهان پیچیده به اصطلاح مدرن غرب دارد. در این دو متن، آنچه بحران بازنمایی نامیده می شود به صورت «منفی نمایی، اگزوتیسم، زیست انگاری و فرادستی اخلاقی» خود را نشان داده است.

بروز تحولات ارزشی و نگرشی در زمینه اهمیت نقش های اجتماعی زنان، در کنار رشد فردگرایی و علاقه آنها به آرمان ها و علایق شخصی، تداخلات رخ داده در زمین ه نقش های نهادینه شده آنها در خانواده و اجتماع را به مسئله اجتماعی بدل کرده است. هدف پژوهش حاضر مطالعه تحولات نگرشی زنان نسبت به نقش های مادری است. روش تحقیق کیفی است. جامعه مورد مطالعه زنان شهر رشت و نمونه گیری به صورت هدفمند انجام گرفت. حجم نمونه از طریق اشباع نظری با 25 نفر از مشارکت کنندگان حاصل شد. ابزار گردآوری داده ها نیز مصاحبه نیمه ساختاریافته بود و به منظور تحلیل داده ها از روش تحلیل مضمون استفاده شد. تحول نگرشی مادران رشتی به نقش های مادری خود در مضامینی همچون مادری جبرانی، مادری مشارکتی، مادری اکتسابی-انتخابی، مادری شبکه ای، ارزشمندی عواطف و احساسات، اوقات فراغت، خودتداوم بخشی و عاملیت، همسری برابر، دوگانه کار و خانه و تشخص و تمایزیابی نشان داده شده است. نتایج نشان می دهد که زنان مورد مطالعه، دریافته اند که ارزش های آنها چیزی نیست که صرفاً از طریق مادری سنتی حاصل شود، بلکه مادری جبرانی در جهت کاهش محرومیت های قبل و حین ازدواج، مادری مشارکتی در جهت تقسیم وظائف خانواده و مراقبت از کودکان، مادری شبکه ای از طریق همسویی و مشارکت با جامعه و به خصوص سایر زنان و نیز ارزشمندی احساسات و عواطف زنانه حاصل می شود.

توسعۀ فناوری هوش مصنوعی از میانۀ قرن بیستم، همواره با دیدگاه‌های خوش‌بینانه و بدبینانه‌ای همراه بوده است. یکی از این دیدگاه‌های مهم، نظریۀ تکینگی فناوری است که در این پژوهش با هدف شناخت ماهیت، منطق و پیامدهای وقوع، به روش توصیفی ـ تحلیلی با تکیۀ بر پارادایم تفسیری، موردمطالعه قرار گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که ماهیت این نظریه مبتنی‌بر آینده‌پژوهی فناوری هوش مصنوعی و منطق آن برآمده از برهان رشد تصاعدی قدرت پردازنده‌های رایانه‌ای است که بیان می‌کند، هوش مصنوعی می‌تواند در یک چرخۀ خودمونتاژی، به هوشی فراتر از هوشی که انسان‌ها توسعه داده‌اند، دست یابد و به نقطه‌ای بدون بازگشت برسد. نقطۀ امگا در این نظریه، هشدار می‌دهد که ابرهوش مصنوعی، می‌تواند ربات‌هایی با ویژگی‌های انسانی توسعه دهد که می‌توانند با سلطۀ بر زمین، سبب انقراض انسان‌ها شوند. هوش مصنوعی و آیندۀ انسان‌ها، سبب نگرانی‌های جدی اندیشمندان و فناوران برجستۀ جهانی در سال ۲۰۲۳ شد؛ تا جایی که در بیانیه‌ای هشدارآمیز، خواستار قرارگرفتن کاهش خطر انقراض بشریت در اثر توسعۀ هوش مصنوعی در کنار سایر خطرات جدی جهانی همچون بیماری‌های همه‌گیر و جنگ هسته‌ای شدند. نگرانی‌های سیاست‌مداران جهان نیز منجر به برگزاری نخستین اجلاس جهانی ایمنی هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۳ در انگلستان شد که در بیانیۀ پایانی، خواستار گسترش نظارت بر توسعۀ مسئولانۀ هوش مصنوعی شدند. این تحقیق، به‌منظور پیشگیری از خطرات روزافزون هوش مصنوعی برای آیندۀ انسان‌ها، راهبردهای بهبود همکاری در سراسر جهان و گروه‌های ذی‌نفع، توسعۀ نظام‌های ارزشی و تغییر اولویت‌های اقتصادی، سیاسی و آموزشی و اولویت‌دادن به انسان‌ها را پیشنهاد می‌کند.

پژوهش حاضر با اتخاذ روش مرور سیستماتیک به بررسی نقش رسانه‌های آنالوگ در احیای زبان‌های اقلیت پرداخته است. یافته‌های به‌دست‌آمده از ۲۲ مقالۀ منتخب در دو بخش ارائه شده‌اند؛ در ابتدا به مشخصات پژوهش‌های موردبررسی (شامل سال اجرا، نوع زبان، روش تحقیق و رسانۀ مطالعه‌شده) پرداخته شده و سپس با تحلیل تماتیک یافته‌های مقالات منتخب، به نقش رسانه‌های آنالوگ در احیای زبان‌های اقلیت اشاره شده است. بر اساس یافته‌های بخش اول پژوهش، روند انتشار مقالات در زمینۀ زبان‌های اقلیت و رسانه‌های آنالوگ سیر صعودی داشته است؛ به‌حدی ‌که در هشت‌سالۀ اخیر بیشترین تعداد مقلات در این زمینه منتشر شده‌اند. بیشتر مقالات بر زبان‌های آفریقایی متمرکز بوده‌اند. از نظر رویکرد روش‌شناختی نیز، رویکرد کیفی با ابزارهای گردآوری دادۀ مصاحبه و تحلیل محتوا بیشترین کاربرد را داشته است. از بین رسانه‌های مطالعه‌شده نیز، رادیو اصلی‌ترین رسانه برای زبان‌های اقلیت است. یافته‌های بخش دوم پژوهش نیز بیانگر مضامینی نظیر ترویج زبان‌های اقلیت، سیاست هویت و احیای فرهنگ محلی، نقش دولت و نهادهای رسمی در سیاست‌گذاری رسانه‌ای برای زبان‌های اقلیت، هژمونی زبانی، کمبود منابع و محدودیت‌های زیرساختی هستند.

نظام خوراکی، پخت‌وپز و شیوه‌های مصرف خوراک، افزون بر نیاز زیستی بر روابط خویشاوندی، فرهنگی و اجتماعی، باورهای ملی و دینی، اسطوره‌شناختی و زیبایی‌شناختی استوار است؛ بنابر این، ساختار فرهنگی نظام خوراکی، باورها و آیین‌های آن، کاربردی دوگانه و رویکردی تقابلی دارد که برخاسته از کارکردهای ساختار فرهنگی و روابط اجتماعی است و در ساختارهای تقابل طبیعت و فرهنگ، کوچ‌نشینی و یکجانشینی، خام و پخته، مرد و زن، غلات و روغن، نان و گوشت خودنمایی می‌کند. خوراک و نظام ‌خوراکی در منطقۀ هورامان، نقش‌مایة فرهنگی، اجتماعی، آئینی و باورمندانه در سویه‌های هویّت دینی و ملی، اسطوره‌شناختی و زیبایی‌شناختی در یک نظام دوگانه و تعامل تقابلی دارد. این مقاله ویژگی‌ها و جایگاه خوراک را در ساختار فرهنگی منطقۀ هورامان با رویکرد ساختار انسان‌شناختی مبتنی بر مطالعۀ کیفی و کار میدانی، مشاهدۀ مشارکتی، مصاحبه‌های باز، روش‌ مردم‌نگاری کتابخانه‌ای و استفاده از منابع انسان‌شناسی خوراک در منطقۀ هورامان بررسی کرده‌است. دستاورد پژوهش نشان می‌دهد، خوراک افزون بر نیاز جسمانی، ساختاری دارد که بخشی از سازه‌های فرهنگی منطقة هورامان است و کاربردی مردم‌شناختی دارد؛ چنانکه نقشی سازنده در قواعد، اصول و ارز‌ش‌های حاکم بر نظام فرهنگی منطقة هورامان دارد و بخشی از باورهای ملی و دینی و ارزش‌ها و آیین‌های فرهنگی و اجتماعی این منطقه را می‌سازد.

اختلافات دریایی نوعی خاص از دعاوی تلقی شده که نیاز به بررسی تخصصی دارد. در الگوی ایرانی کنونی، بسیار دیرهنگام به این قضیه توجه شد و از این حیث مورد انتقاد است. پس از پیگیری های مکرر سازمان بنادر و کشتیرانی و شرکت ملی نفتکش ایران، لایحه تشکیل دادگاه دریایی به مجلس ارسال شد که هنوز هم بی توجه مانده است. این پژوهش به روش تحلیلی توصیفی انجام شده و هدف آن است که الگوی ایرانی حل اختلافات دریایی مورد ارزیابی قرار گیرد. چنین نتیجه شد که جزئیات خاص همچون سقف زمانی و مکانی در برخی مسائل در لایحه جدید لحاظ نشده و در عین حال به صلاحیت ها توجهی نشده است. از این رو الگوی کنونی به فرض موفقیت دارای نقص بوده و نیاز به بازبینی دارد. نیاز است که دغدغه های هر دو شرکت ملی نفتکش و بنادر و کشتیرانی مودر توجه قرار گیرد. در عین حال توصیه شده که مجلس شورای اسلامی نسبت به بررسی لایحه مذکور، تعجیل نماید.

هدف: پژوهش حاضر به منظور بررسی میزان استفاده و رابطه آن با  اعتماد شهروندان کشمیر هند به اخبار  4 شبکه خبری  بی بی سی ، پرس تی وی، الجزیره و تی آرتی  پس  از لغو خودمختاری این منطقه از سوی دولت هند است. روش پژوهش: جامعه آماری این پژوهش  شهروندان منطقه کشمیر هند بود که  طبق آخرین اطلاعات، جمعیتی بالغ بر 12 میلیون دارد. باتوجه به حجم جامعه و گستردگی آن، ابتدا با استفاده از فرمول کوکران، 384 تن به عنوان حجم نمونه در نظر گرفته شده و سپس با استفاده از روش سهمیه ای، اقدام به نمونه گیری شد. برای گردآوری داده ها از روش پیمایش و ابزار پرسش نامه محقق ساخته استفاده شد. روایی این پرسش نامه با استفاده از روش اعتبار صوری و طی دو مرحله در ایران و کشمیر صورت گرفت. پایایی آن نیز با استفاده  از  ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شد و ازآنجاکه در تمامی موارد، ضریب مذکور از 0/7 بیشتر بود، پایایی آن تأیید شد. تجزیه وتحلیل داده های این پژوهش نیز با استفاده از نرم افزارهای آماری spss صورت گرفت.  یافته ها: در میان شبکه های موردمطالعه،(درپیوستار 5-1)، شبکه الجزیره با میانگین 2/61 ازنظر میزان استفاده، در بالاترین رتبه قرار داشته و پس از آن به ترتیب شبکه های خبری بی بی سی ، با میانگین 2/29،  پرس تی وی با میانگین 2/13و تی ارتی با میانگین 1/87 از رتبه های بعدی برخوردارند.از نظر میزان اعتماد شهروندان کشمیری به اخبار رسانه های خارجی، شبکه الجزیره با میانگین 3/48 از بالاترین رتبه بر خوردار بوده و پس از آن به ترتیب  شبکه های خبری پرس تی وی با میانگین 3/21، تی آر تی  با میانگین 3/17  و شبکه  بی بی سی با میانگین 2/88  در رتبه های بعدی قرار دارد. آزمون فرضیه های تحقیق حاکی ازتفاوت معنادار بین میزان اعتماد شهروندان کشمیری به اخبار شبکه های مورد مطالعه بود.همچنین نتایج ازمون های آماری گویای وجود همبستگی مستقیم بین میزان استفاده و اعتماد به اخبار در مورد شبکه های  تی آرتی، الجزیره و پرس تی وی بود. وجود این رابطه در مورد رسانه بی بی سی مورد تایید قرارنگرفت. نتیجه گیری: میزان اعتمادبه اخباریک رسانه،علاوه بر میزان استفاده از آن می تواند متاثر از رعایت شاخص های کیفی نظیر بی طرفی، شفافیت و توانایی پاسخ به نیازهای خبری از سوی رسانه باشد

است. بنابراین، هدف پژوهش حاضر، بررسی امنیت حریم خصوصی شبکه‌های اجتماعی مجازی با استفاده ازنظریۀ حسابداری ذهنی دوبل است. جامعۀ آماری این پژوهش، کاربران بالای ۱۸ سال شبکه‌های اجتماعی مجازی (همچون اینستاگرام، یوتیوب، واتس‌آپ، آپارات و روبیکا) بودند. داده‌های پژوهش از طریق پرسشنامه و به روش نمونه‌گیری متوالی جمع‌آوری شدند. حجم نمونه ۳۸۵ نفر بود. برای تحلیل داده‌ها از روش مدل‌سازی معادلات ساختاری استفاده شد. یافته‌های پژوهش نشان داد، ارزش ادراک‌شده بر قصد کاربران از افشای اطلاعات شخصی در شبکه‌های اجتماعی مجازی تأثیر معناداری دارد. همچنین، ارزش ادراک‌شده بر حسابداری ذهنی دوبل [ضریب تعدیل لذت (α) و ضریب تسکین درد (β)] تأثیر معناداری دارد. طبق یافته‌های پژوهش، حسابداری ذهنی دوبل بر قصد کاربران از افشای اطلاعات در شبکه‌های اجتماعی مجازی تأثیر معناداری دارد. به‌علاوه، حسابداری ذهنی دوبل، اثر میانجی بر رابطۀ بین ارزش ادراک‌شده و قصد کاربران از افشای اطلاعات در شبکه‌های اجتماعی دارد. در پایان، حساسیت نسبت به حریم خصوصی، اثر تعدیلی بر رابطۀ بین ارزش ادراک‌شده و حسابداری ذهنی دوبل با قصد کاربران از افشای اطلاعات در شبکه‌های اجتماعی مجازی دارد. بر اساس یافته‌های این پژوهش، حفظ و حراست از حریم خصوصی کاربران ضمن بهبود رفاه فردی و اجتماعی می‌تواند سبب تداوم فعالیت شبکه‌های اجتماعی مجازی نیز شود. این پژوهش، با بررسی بیشتر فرایندهای روان‌شناختی تجزیه‌وتحلیل هزینه ـ منفعت در میان کاربران شبکه‌های اجتماعی مجازی، می‌تواند بینش جدیدی را برای مطالعات آینده ارائه کند.

در دهه های اخیر به واسطه تغییرات ساختاری و سیاستی، الگوهای تازه ای از مهاجرت شکل گرفته است؛ که صرفاً در چارچوب خطی قابل تبیین نیست. یافته های این پژوهش با روش مرور نظام مند و با تحلیل ۱۴ مقاله منتخب نشان داد که مهاجرت چند شقی و چند مرحله ای جایگزین الگوهای دو شقی شده و مسیر های متنوعی پدید آمده اند. عوامل ساختاری همچون سخت تر شدن سیاست های مرزی، کنترل های امنیتی و ... تغییرات اساسی در الگوهای مهاجرت ایجاد کرده اند؛ عوامل فردی نیز تصمیم گیری گام به گام مهاجران را برجسته تر نموده است. این الگوهای نوظهور، از جمله افزایش مخاطرات و هزینه های قاچاق در کنار افزایش فرصت های شغلی و پویایی اقتصادی در مناطق عبوری و کشورهای مقصد، به وضوح نشان می دهد که سیاست های محدودکننده مهاجرتی لزوماً موجب توقف جریان های مهاجرت نمی شوند، بلکه الگوهای مهاجرت را پیچیده تر و پیامدهای آن را متناقض تر می نمایند. نگاه کلان روایت (اروپامحور) به مهاجرت، بخشی از پویایی های درونی و منطقه ای را نادیده گرفته است درحالی که شواهد نشان می دهد مهاجرت های درون قاره ای و چندمرحله ای (جنوب-جنوب) سهم بسزایی در شکل گیری روندهای جدید دارد. در ایران نیز با حضور طولانی مهاجران افغانستانی و تغییرات مستمر سیاستی، پدیده هایی مشابه در حال شکل گیری است. یافته ها نشان می دهد تحلیل واقع گرایانه پدیده مهاجرت، نیازمند توجه به الگوهای چندشقی و فرایندی و اتخاذ رویکردهای منعطف و چند بعدی در سیاست گذاری است.

سقط جنین، موضوع حساسی است که برخی فرهنگ ها آن را تأیید نمی کند و از این رو، برآورد شیوع آن همواره با چالش های روش شناختی رو به روست. این پژوهش با هدف برآورد شیوع سقط جنین های عمدی در کلان شهر تهران در سال 1402، با استفاده از روش بسط شبکه ای ( NSUM ) ، به شیوه نمونه گیری هدفمند و مصاحبه چهره به چهره انجام شده است. مشارکت کنندگان 2640 نفر از زنان 49-18 ساله ساکن در مناطق 22 گانه شهر تهران می باشند. براساس منطق روش بسط شبکه ای و با استفاده از روش حداکثر درست نمایی، اندازه شبکه فعال پاسخگویان، 107 نفر و با استفاده از روش احتمالی و اعمال ضریب تصحیحی مربوط به سقط جنین القائی، تعداد سالیانه سقط جنین های عمدی، 13300 سقط برآورد شده است. میزان سالانه سقط جنین های عمدی در شهر تهران در سال 1402، 5.2 سقط به ازای هر 1000 زن است. برآورد شیوع سقط جنین های القایی به ویژه در جوامعی که سقط جنین در آن ها با محدودیت های قانونی و فرهنگی رو به روست، مسئله ای مهم جهت برنامه ریزی و سیاست گذاری های جمعیتی است. استفاده از سایر روش های غیرمستقیم برآورد در شهر تهران و انجام تحقیقات مشابه در سایر شهر های کشور، پیشنهادی برای تحقیقات آینده است.

نظریه ها و دیدگاه های مربوط به عدالت در اندیشه سیاسی معاصر اسلامی به ویژه در میان متفکران شیعه اندک است. بخشی از آن نیز یا بازگویی همان دیدگاه های کلاسیک است یا تلاشی برای سازگاری اسلام با یکی از نظریه های غربی. محمدرضا حکیمی یکی از متفکرانی است که می کوشد واژگان دینی را به استخدام عدالت اجتماعی درآورد و خوانشی نو از عدالت برمبنای بافتار فرهنگی-اجتماعی جامعه ایرانی ارائه کند. نوشتار حاضر با بهره از نظریه زبان شناسی جان سرل، کنش های گفتاری نهفته در واژگان هنجاری محمدرضا حکیمی درباره عدالت اجتماعی را تحلیل می کند و به این پرسش پاسخ می دهد که بسترهای ایدئولوژیک و فکری محمدرضا حکیمی چه تأثیری بر فهم او از عدالت اجتماعی داشته است و کنش گفتاری بیانی، منظوری و تأثیری مستتر در واژگان هنجارین او درباره عدالت چیست. این مقاله نشان می دهد: 1. حکیمی در فاصله گذاری از اسلام محافظه گرا از یک سو و نظام سرمایه داری از سوی دیگر دیدگاه خود درباره عدالت را مطرح می کند. از همین رو مضامین ناظر بر عدالت اجتماعی در اندیشه او کاملاً برتری دارد؛ 2. واژگانی مانند امربه معروف و نهی ازمنکر، عدل الهی و توحید واژگان هنجارین او برای ساخت دیدگاهی جدید درباره عدالت اجتماعی اسلامی است که معطوف به پیوند معنای مسلمانی به کنشگری فعالانه اجتماعی برای رفع استضعاف و فقر است.

نغمه های خاموش مادرانه؛ روایتی پدیدارشناسانه از رهاسازی نوزادان در زنان معتادمادرانگی به عنوان یک سمبل خاص، عینی، آشنا، متمایز، جهانی و مقدس ابعاد مختلف زندگی زنان را تحت تاثیر خود قرار داده است و هویت جنسیتی آنها با ایفای این نقش تقویت می گردد. هدف از پژوهش حاضر ارایه فهمی از جنس پدیدارشناسی از تجربه مادری در میان زنان مبتلا به سوءمصرف مواد به مخاطب می باشد. این مطالعه از روش کیفی و از نوع پدیدار شناسی هرمونتیک می باشد. مضامین از طریق مصاحبه های نیمه ساختار یافته با ده نفر از مادران مبتلا به سوءمصرف مواد که در سه ماه متوالی نوزادان خود را در بیمارستان مهدیه تهران رها نموده اند، به دست آمد. واحد های نمونه در این پژوهش با استفاده از نمونه گیری هدفمند و در دسترس و تجزیه و تحلیل مضامین به روش دیکلمن انجام شد. در نهایت با استفاده از تحلیل مضامین بر اساس روش دیکلمن پنج تم اصلی برای بیان تجارب زیسته مادران مبتلا به سوءمصرف مواد استخراج شدند. تم های اصلی در این پژوهش عبارتند از؛ " انجماد عاطفی در تجربه مادرانه"،"گسست هویتی"،" سوگیری ارایه دهندگان خدمات و انگ ساختاری در مراقبت از زنان باردار مصرف کننده مواد"،" احساس فقدان عاملیت در انتخاب" و " تجربه تناقضات عاطفی میان وابستگی و جدایی". نتایج پژوهش نشان داد که برساخت مادران معتاد از مادرانگی های خود باعث تجدید مفاهیم در دل مادرانگی برای آن ها و دیگران شده است.کلیدواژه ها؛ مادرانگی، مادران مبتلا به سوءمصرف مواد، پدیدار شناسی، تجربه زیسته

در ایران معاصر، زیست تراجنسیتی در وضعیت پارادوکسیکالِ «پذیرش قانونی» و «طرد اجتماعی» گرفتار شده است. سلطه ی نگاه پزشکی حقوقی، شکافی عمیق میان «دانش رسمی» (مبتنی بر آسیب شناسی) و «تجربه ی زیسته ی افراد» ایجاد کرده است؛ لذا پژوهش حاضر با هدف واکاوی چگونگی برساختِ اجتماعی فرایند گذار در این شکاف، به دنبال فهم شیوه های روایت و تجربه این مسیر توسط کنشگران است. این مطالعه در چارچوب «برساخت گرایی انتقادی» و با روش کیفی دومرحله ای سامان یافته است: نخست، تحلیل مضمونِ بیش از ۱۰۰ ساعت پادکست فارسی (به عنوان بایگانی عمومی) و دوم، اتنوگرافی مشارکتی در اصفهان که بر ۸۰ ساعت مصاحبه عمیق با ۱۵ فرد تراجنسیتی و ۵ متخصص استوار است. یافته ها حاکی از آن است که در حالی که خود روایتگری های عمومی، فرایند گذار را در مدلی خطی و پنج مرحله ای (گسست، ترجمه و نام گذاری، چانه زنی نهادی، هم سازی موقت، بازآفرینی) صورت بندی می کنند، شواهد میدانی نشان می دهد که واقعیت زیسته در عمل نه مسیری خطی، بلکه وضعیتی از «تعلیق ساختاری مداوم» است. نهایتاً با تکیه بر کنش متقابل نمادین انتقادی، استدلال می شود که مدل خطیِ پادکست ها، در واقع تقلای نمادینِ سوژه برای نظم بخشی به آشوبِ وضعیت تعلیق و دستیابی به «خوانایی» است؛ تلاشی که ازقضا، ناخواسته به بازتولیدِ منطقِ خطیِ مطلوبِ نهادهای رسمی نیز منتهی می شود.

این پژوهش با هدف بررسی شاخص‌های سرمایۀ دیجیتال از بعد جنسیتی در بین دانشجویان دانشگاه‌های تبریز انجام شد. فرض اصلی پژوهش این است که بین زنان و مردان در دسترسی به سرمایۀ دیجیتال تفاوت وجود دارد. پژوهش به روش پیمایشی، توصیفی و همبستگی انجام شد. جامعۀ پژوهش شامل دانشجویان دانشگاه‌های تبریز بود که ۴۷۵ نفر از دانشجویان حاضر به همکاری، به شیوۀ نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. برای جمع‌آوری اطلاعات از پرسشنامۀ سرمایۀ دیجیتال استفاده شد که توسط آدئو و همکاران (۲۰۲۳) ساخته شده است. برای بررسی روایی ابزار از تحلیل عاملی تأییدی استفاده شد و یافته‌ها ساختار دو عاملی این پرسشنامه شامل دسترسی دیجیتال و شایستگی‌های دیجیتال را تأیید کرد. همچنین پایایی آن به شیوۀ بازآزمایی تعیین شد. مقایسۀ زنان و مردان در شاخص‌های سرمایۀ دیجیتال نشان داد که آن‌ها در دسترسی به اینترنت و فناوری‌های اتصال به اینترنت تفاوت چندانی ندارند، ولی در شاخص‌های دسترسی به آموزش‌های رسمی در حوزۀ دیجیتال، مهارت‌های بالاتر از سطح مقدماتی، تولید محتوای دیجیتال، حل مسئله در حوزۀ دیجیتال، تعامل، مشارکت و امنیت، نمرات زنان کمتر از مردان است.

پژوهش حاضر با نگرشی میان رشته ای، پیوند عمیقی بین محبت در مثنوی طاقدیس و علم بهزیستی را بررسی کرده است. این مطالعه با واکاوی مفهوم عشق در سروده های این مثنوی و مقایسه آن با مفاهیم سایکولوژی مثبت، نشان می دهد که عشق انگیزه ای قدرتمند است که نه تنها به رهایی از قیود نفسانی کمک می کند، بلکه به تکامل معنوی و نیل به اوج نیز می انجامد. عشق روحانی برترین گونه محبت بوده و نقش اساسی در متن طاقدیس ایفا می کند، اما موانعی همچون نفس پرستی، هراس و تعلق می توانند سد راه این عشق شوند. این پژوهش همچنین نشان می دهد که تمرین هایی مانند سپاسگزاری و یاری رساندن به دیگران می توانند به تقویت عشق کمک کنند؛ هرچند با محدودیت هایی نظیر طبیعت کیفی اطلاعات و تمرکز بر یک اثر مشخص مواجه است. ابتکار این پژوهش در ترکیب مفاهیم عرفانی و روان شناسی مثبت نگر و ارائه یک الگوی فراگیر برای شناخت ارتباط بین عشق و طاقدیس نهفته است. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام شده است.

این پژوهش با تحلیل محتوای کیفی آثار خواجه نصیر و منابع مرتبط، به بررسی نظریه محبت-عدالت خواجه نصیرالدین طوسی و کاربردهای آن در کنترل اجتماعی می پردازد. خواجه نصیر با ترکیب هوشمندانه محبت به عنوان مکانیسم درونی کنترل و عدالت به عنوان سازوکار بیرونی، الگویی جامع برای تنظیم روابط اجتماعی ارائه کرده است. نظریه محبت-عدالت خواجه نه تنها نظم و ثبات را تضمین می کند، بلکه با کاهش اتکا به اجبار و تأکید بر پیوندهای انسانی، به ایجاد جامعه ای متعادل و هماهنگ کمک می کند. به تعبیر دیگر، محبت به عنوان مکانیسم درونی کنترل، نیروی خودجوشی است که از طریق روابط عاطفی و به شکل ارگانیک، همبستگی اجتماعی را محقق می کند؛ درحالی که عدالت به عنوان سازوکار بیرونی، ضامن نظم ساختاری جامعه است. این نظریه با توجه به تأکید هم زمان بر ابعاد عاطفی و ساختاری کنترل اجتماعی و نیز انعطاف پذیری فرهنگی می تواند به عنوان چارچوبی بومی برای تحلیل و طراحی نظام های کنترل اجتماعی در جوامع اسلامی مورد استفاده قرار گیرد. پژوهش حاضر نشان می دهد این نظریه قابلیت زیادی برای پاسخگویی به چالش های معاصر در زمینه کنترل اجتماعی دارد و کاربردهای عملی آن می تواند در مسائل اجتماعی مانند کاهش کج روی، تقویت سرمایه اجتماعی، و مدیریت تعارضات مورد بررسی و استفاده قرار گیرد.

در دهه ۱۳۶۰، میزان و حدود دخالت دولت در اقتصاد ایران محور اختلافی جدی میان دو رویکرد متفاوت از نظریه ولایت فقیه امام خمینی بود. پیش از انقلاب، فقه شیعه رویکردی فردمحور داشت که مالکیت خصوصی را محترم می شمرد و دخالت دولت را محدود به چارچوب قوانین فقهی مانند قاعده «تسلیط» می دانست. این در حالی است که قرائت امام خمینی و برخی پیروان ایشان مانند آیت الله بهشتی که در ذیل فقه حکومتی مطرح می شود، بسیار گسترده تر از قرائت سنتی بود. ایشان اختیارات ولی فقیه را بسیار گسترده می دانست و مصلحت نظام و حفظ انقلاب را بر قوانین فقهی مقدم می شمرد. براین اساس، ولی فقیه می تواند حتی مالکیت خصوصی مشروع را برای مصالح بالاتر نظام محدود کند یا تغییر دهد. این نظریه زمینه قانونی و فلسفی مداخلات گسترده دولت در اقتصاد، به ویژه در شرایط بحرانی مانند جنگ، را فراهم کرد. پژوهش حاضر به روش مطالعه اسنادی و کتابخانه ای، با بهره گیری از منابع فقهی، اسناد تاریخی و آرای فقها و با تحلیل محتوایی متون، به بررسی تأثیر نظریه ولایت مطلقه فقیه بر سیاست های اقتصادی می پردازد. براساس نتایج، مفهوم مصلحت نقشی محوری در ارجحیت مصالح عمومی و حفظ نظام بر قواعد فقهی سنتی دارد و موجب تعدیل دیدگاه های فقهی شده است. همچنین برخی تنش ها میان فقها و کارشناسان اقتصادی بر سر حدود دخالت دولت در اقتصاد، با استناد به اختیارات ولی فقیه و نقش کلیدی مصلحت، حل وفصل شده است. به طورکلی، نظریه ولایت مطلقه فقیه به گسترش دخالت دولت در اقتصاد به خصوص طی نیمه نخست آن مشروعیت بخشیده است.

قانون گذار برای حل برخی اختلافات، داوری را تعیین کرده که از آن با «داوری اجباری» نام برده شده است. در این نوع داوری؛ طرفین دعوا، داور و دادگستری اختیارات حقوقی دارند. در کشور ما باتوجه به محدودیت داوری اجباری، این روش حل اختلاف چندان به صورت عمومی مطرح نبوده و نیاز به بیان اهمیت آن می باشد. این پژوهش به روش تحلیلی-توصیفی درصدد مطالعه تطبیقی اراده اصحاب داوری در جریان داوری اجباری در دو نام حقوقی ایران و فرانسه می باشد. چنین نتیجه شد که کشور فرانسه با داشتن قانون جامع داوری، ضمن تعیین داوری اجباری برای تمامی اختلافات تخصصی و تعیین آئین نامه اجرایی برای آن و همچنین ذکر تاکتیک داوری برای حل اختلاف، اراده طرفین دعوا و داور را در اصل داوری محدود ساخته تا به قانون به نحوی بهتر پایبند باشند. در کشور ما مصادیق داوری اجباری تنها در چند منبع حقوقی پراکنده برشمرده شده و داور در تعیین تاکتیک داوری دارای اراده بوده و اراده طرفین دعوا به انتخاب مرجع حل اختلاف مشهود است. باهدف حمایت از حقوق شهروندی در جریان اختلافات نیاز است که قواعد اجرایی برای داوری اجباری تدوین شده و با محدود ساختن اراده طرفین دعوا و داور، اختیار دادگستری در برخی مسائل داوری اجباری افزایش یابد.

روسپیگری پدیده ای است که از دیرباز در جوامع بشری نمود داشته و بیشترین تحقیر و عوارض آن عاید زنان خدمات دهنده جنسی بوده است. این عارضه اجتماعی علی رغم مزایای اقتصادی، پیامدهای مخربی برای جامعه داشته و حرمت انسانی زن و خانواده را در هم می شکند. از این رو هدف این پژوهش واکاوی بسترهای روسپیگری از دیدگاه زنان روسپی در تهران است. در این تحقیق کیفی که با روش تحلیل تماتیک انجام شده است، جامعه مورد مطالعه 10 نفر از زنان درگیر در پدیده روسپیگری در شهر تهران بودند که با روش نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی انتخاب شدند. این افراد از لحاظ ویژگی های فردی، خانوادگی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی با یکدیگرتفاوت داشتند. ابزار جمع آوری داده ها، مصاحبه نیمه ساختاریافته بوده و داده ها با روش تحلیل مضمون تحلیل شده است. حاصل تحلیل داده ها، شش مضمون اصلی (آشفتگی های خانوادگی، ارتباطات نامناسب، آسیب های اجتماعی، مشکلات اقتصادی، موقعیت های آسیب زا و معضلات فرهنگی و سنتی) و 16مضمون فرعی (بی سرپرستی، اعتیاد در خانواده، محرومیت عاطفی-جنسی، ازدواج بحران گریزانه، روابط اجتماعی آسیب زا، فرار از تعهد و مسئولیت، کنش وری هنجارشکنانه جنسی، نگاه جنسی مردان به زنان، ناکامی در منزلت اجتماعی، ناکامی در اشتغال پردرآمد، شکاف و نابرابری جنسیتی در اشتغال، ضعف اقتصادی خانواده، محل کار آلوده به مسائل جنسی، محیط آسیب زا، ضعف سنت ها و سبک زندگی مدرن و ضعف اعتقادات)، است. روسپیگری پدیده ای چند عاملی است که از بطن خانواده های آشفته، محیط های جرم خیز، اجتماع آسیب دیده، فرهنگی مملو از تناقض و فقر سر برآورده است. پیشنهادهای این پژوهش بر تقویت اشتغال، برابری اقتصادی زنان، فرهنگ سازی و ارتقای مشارکت اجتماعی، آموزش پیشگیرانه و آگاهی بخش برای کاهش آسیب روسپیگری متمرکز است.