درخت حوزه‌های تخصصی

به رغم کوشش هایی که در شرح و تصحیح منظومه هفت پیکر نظامی گنجه ای صورت گرفته است برخی ابیات این منظومه همچنان نیازمند شرح و توضیح یا بازبینی نسخه های کهن و تصحیح مجدد است. در این پژوهش برخی ابیات را براساس متن های چاپی و نسخه های موردِاستفاده مصححان هفت پیکر تصحیح کرده ایم اما در برخی موارد که ضبط نسخه یا نسخه ها براثرِ دستبرد یا خطای کاتبان از صورت یا معنای اصلی خود گشته یا نامفهوم شده باشد، از تصحیح قیاسی استفاده کرده ایم. غیر از تصحیح، به شرح و توضیح ابیات دشوار متن نیز پرداخته ایم. در این مقاله چهارده مورد از توضیحات اشتباه یا ناقص یا سهو و قصور مصحِّحان و شارحان هفت پیکر را بررسی کرده ایم. این موارد عبارت است از: آجرتراش (شاگرد، شاگرد بنا)، بدپسند (دارای وسواس)، با تو (نسبت به تو)، برون در (گورستان)، بیگانه (مویه گر)، پهلوی (سخنان ظریف و زیبا)، خَره (گِل)، دور هفت هزار (دور پایانی)، «راست خانه» (کسی که حیله و نیرنگ در خانه نداشته باشد)، راهداران (راهزنان)، زر زیاده (زر و پول نحس)، سه پایه تخت از نصرت زدن (دیگ بر سه پایه نهادن برای برافروختن آتش جهت پختن خوراکی جشن پیروزی)، سیب عاشقان (زنخدان معشوق)، گره گشودن (آفریدن). علاوه براین، اژدها صورت و بابلی خوردن را به ترتیب به اژدها صولت و بلبلی خوردن تصحیح کرده ایم.

رمان با ساختار روایی خود، بهترین زمینه برای حضور اسطوره است. اسطوره در ادبیات معاصر، عرصه ای خاص از آرمان ها، رویاها و واقعیت ها را در بر می گیرد و به طور گسترده در فرهنگ معاصر بازتاب می یابد. اسطوره ها به عنوان پدیده های اجتماعی همواره ابزار و وسیله بیان اندیشه ها در ادبیات می باشند.در پردازش اسطوره در رمان، روایت هایی خلق یا بازآفرینی می شوند که بشر آنها را برای فهم دنیای خود مهمّ می شمرد. شهرنوش پارسی پور، از جمله نویسندگان زن معاصری است که خواسته های درونی خود را در قالب داستان بیان کرده و از آن به عنوان ابزاریی جهت ابراز اندیشه های خود سود جسته است. در این مقاله با روش تحلیلی- توصیفی، ابتدابه تبیین اسطوره پرداخته و با مطالعه متون جامعه آماری بازتاب آن را در آثار این نویسنده تطبیق و تحلیل قرار دادیم. نتیجه این جستار، نشان می دهد که استفاده از اسطوره های شخصیت، آنیما و آنیموس، تلمیحی، گیاه پیکری، در آثار نویسنده به تناسب دیده می شود.

امروزه ژانر فانتزی در جهان، یک گونه ادبی پر مخاطب، نه تنها در میان نسل کودک و نوجوان که حتی در میان بزرگسالان است. این گونه ادبی به خاطر داشتن تعاریف و انواع فراوان هنوز به طور کامل شناخته نشده اما می توان گفت وجه مشترک تمامی این انواع فانتزی، ویژگی تخیلی و غیرواقعی بودن آن و گریز از جهان با در هم شکستن قوانین طبیعت است. برای انجام پژوهش حاضر ده ها داستان مختلف از زبان کره ای و فارسی مورد بررسی قرار گرفت اما به دلیل عدم وجود شباهت های اساسی میان آن ها در نهایت دو داستان بازارچه مرزی نوشته "کیم سئونگ جونگ"و کابوس باغ سیاه نوشته"آرمان آرین"که از لحاظ درونمایه داستانی شباهت هایی با یکدیگر داشتند انتخاب شدند. دو داستان مذکور با در بر داشتن عناصر بومی دو کشور ایران و کره به مضمون هویت از دریچه های متفاوتی پرداخته اند که به خوبی بیانگر نگرش جامعه آنان نسبت به این مسئله مهم است. همچنین هر دو داستان دارای درونمایه ای از نقد نسبت به اجتماع برآمده از آن نیز هستند. در نوشتار حاضر در ابتدا به بررسی چیستی ژانر فانتزی پرداخته و درادامه شباهت ها و تفاوت های عناصرداستانی ، اصول، کنش، نشانه شناسی و دیگر ویژگی های ژانر فانتزی در این دو داستان را مورد واکاوی قرار داده و سپس به بررسی میزان به کارگیری عناصر بومی چون خرافه، اسطوره و دین در درونمایه در این دو داستان می پردازیم. لازم به ذکر است که این مقایسات با استناد به کتاب عناصر داستان نوشته جمال میر صادقی و فانتزی در ادبیات کودکان نوشته محمد هادی محمدی انجام گرفته است.

دولت سلجوقی روم یکی از مهم ترین دولت های محلی تاریخ ایران در سده های میانه به شمار می رود که کمتر در پژوهش های تاریخی مورد توجه و بحث قرار گرفته است. این دولت از آغاز سده هفتم هجری/ سیزدهم میلادی تا نیمه آن (۶۴0ق/ 12۴3م) یکی از قدرتمندترین و مهم ترین دولت های ایرانی در آسیای صغیر بود. سیاست گذاری های درست سلاطین سلجوقی روم در دوره ای چهل ساله، یعنی از زمان جنگ چهارم صلیبی تا حمله مغول به آناتولی و درگیری شان با سلجوقیان روم در نبرد کوسه داغ، سبب گسترش مناسبات بازرگانی در این منطقه شد. مهم ترین کارهای دولت سلجوقیان روم در این دوره، که شکوفایی اقتصادی را رقم زد، عبارت بودند از: گسترش قلمرو خود از مرکز آسیای صغیر به سمت کرانه ها و بنادر دریای سیاه و دریای مدیترانه، ایجاد زیربناهای اقتصادی همچون بازارها و کاروانسراها در مسیرهای گوناگون، آبادانی شهرهای مهم و از همه مهم تر تأمین امنیت راه های ارتباطی زمینی و دریایی تحت حاکمیت خود. در این پژوهش مناسبات بازرگانی در آسیای صغیر از زمان تصرف قسطنطنیه در جنگ چهارم صلیبی تا زمان نبرد کوسه داغ به روش تاریخی و رویکرد توصیفی تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته است.

ابهام دررابطه با جایگاه تصوف خاقانی، ناشی از دیدگاه هایی که آن را صوری یا مقطعی می دانند، بازنگری این موضوع را ضروری کرده است. این پژوهش با هدف تبیین اصالت تصوف خاقانی و ارائه چارچوبی نو انجام شد. با روش توصیفی تحلیلی، شواهد زندگی (چله نشینی و مراودات با صوفیان)، اندیشه (مضامین عرفانی) و زبان شعری (ابداعات زبانی) خاقانی بررسی شد. یافته ها نشان می دهد که خاقانی، به عنوان صوفی خلاق، تصوفی اصیل و متمایز را شکل داد که «حکمی- آذربایجانی- ترکیبی» نامیده می شود. این تصوف، ریشه در حکمت اسلامی دارد، در سبک شعری موسوم به آذربایجانی با پیچیدگی های زبانی بروز یافته و تلفیقی از زهد عملی مکتب بغداد (متجلی در چله نشینی ها) و عشق عرفانی مکتب خراسان (بیان شده در قصاید) را نشان می دهد. چله نشینی های سی ساله و اصطلاح سازی های صوفیانه، نقش خاقانی را به عنوان چهره ای پیشرو در پیوند شعر و تصوف تأیید می کند. این مطالعه با ارائه چارچوبی بدیع، جایگاه متمایز خاقانی را در ادبیات فارسی بازنمایی کرده و راه را برای پژوهش های نوین در تصوف هموار می سازد.

میرزا عبدالقادر بیدل (ت ۱۰۵۴ ق. پتنه، هندوستان، ف ۱۱۳۳ ق. دهلی هند) شاعر و نماینده برجسته سبک هندی که با غزل های وی این سبک به اوج خود می رسد، وی اندکی بعد از وفاتش در افغانستان و ماوراءالنهر از شهرت و محبوبیت خاصی برخوردار شد و غزل هایش مورد توجه شاعران منطقه قرار گرفت، تا جایی که بسیاری از شاعران می کوشیدند تا به استقبال از غزل های وی شعر بسرایند. این روند به حدی گسترش یافت که حدوداً یک قرن (از اواسط قرن ۱۸ تا اواسط قرن ۱۹ م) را عصر بیدلگرایی نامیده اند. در سده سیزدهم بسیاری از شاعران مطرح این کشور به نحوی پیرو بیدل بودند. میر هوتک افغان (۱۱۸۰- ۱۲۴۲ ق) و غلام محمد طرزی (۱۲۵۴-۱۳۱۸ ق)، از شاعران مطرح این سده مورد مطالعه این تحقیق است که تا کنون پیرامون این دو شاعر در این خصوص و با چنین عنوان، تحقیقی صورت نگرفته است. پژوهش حاضر با استفاده از روش های اسنادی و تحلیل محتوایی، روش های تأثیرگذاری بیدل دهلوی بر شاعران سده سیزدهم افغانستان را با تکیه بر غزل های دو شاعر مزبور در سطوح ساختاری و محتوایی مورد مطالعه قرار می دهد. این پژوهش نشان می دهد که این دو شاعر، با تقلید و اقتفا از غزل های بیدل و با استفاده از عناصر شعری و مضامین اشعار وی، شعرهای زیادی سروده اند که تأثیرپذیری ایشان از بیدل در سطوح ساختاری و محتوایی خیلی برجسته و محسوس است. شباهت های ساختاری (شکل و فرم) و شباهت های محتوایی (مضامین و موضوعات) میان اشعار افغان و طرزی و بیدل نشان می دهد که اشعار هردو شاعر از نظر مضامین و محتوا با مضامین غزل های بیدل شباهت و همخوانی زیاد دارد و هم در سطوح ساختاری از قبیل وزن، قافیه، ردیف و واژگان نیز از غزل های بیدل پیروی کرده اند که البته شباهت های ساختاری نسبت به محتوایی بیشتر و برجسته تر است.

در این جستار، جلوه های اسطوره ای زمان در شعر اوکتاویو پاز و شفیعی کدکنی بررسی و مشابهت یابی شده است در این مقاله، به سه جلوه زمان بخش پذیر و بخش ناپذیر تجلی آن در اسطوره؛ بن مایه های اسطوره بازگشت به اصل؛ و در پایان، مایه های اسطوره ای خلق مدام و استکمال و تدویر اشاره شده است و در روند بررسی و نگارش، کوشش بر آن بوده است تا مقایسه تطبیقی میان بازتاب های شعری این سه جلوه اساطیری زمان در آثار پاز و کدکنی به دست داده شود. روش تحقیق، توصیفی - تحلیلی بوده است و شیوه های تحقیق، تطبیقی و مقایسه ای همراه با شرح و تأویل پیچش های شعر منثور چندمعنایی موردنظر بوده است. هدف از نگارش این جستار، مقایسه و کشف دیدگاه های مشابه دو شاعر در موضوع عنصر زمان و زیر مجموعه های آن بوده است. این جستار نشان داده است که شعر و اندیشه شاعر مکزیکی با وجود برخورداری خاستگاه های دانش اساطیر مکزیک و هند؛ دلیلی روشن برای مشابهت و نزدیکی دیدگاه دو شاعر به دست داده است. اسطوره های ایرانی که خاستگاه هندوآریایی هم دارند، در شعر شفیعی کدکنی و در شعر پاز - که به واسطهحضور در هند با اساطیر شرقی آشنایی یافته بود - شباهت های بنیادین نشان داده است.

حسادت یکی از احساس های منفی و ناخوشایندی است که انسان فاقد کمال و والایی ممکن است در طول زندگی آن را تجربه کند و بیشترین آسیب آن، به شخص حاسد یا رشک برنده می رسد. حسود یا رشک برنده کسی است که خواستار زوال نعمت از صاحب نعمت است. حسد، از انواع صفات نکوهیده اخلاقی است که از دیرباز تاکنون در زبان و ادبیات فارسی انعکاس یافته است و شاعران و نویسندگان ایرانی، به عنوان افرادی اخلاق مدار و در جایگاه معلم بشریت، با بهره جویی از این کلیدواژه، اهتمام بر برشماری آثار سوء آن داشته اند. مولانا از جمله انسان هایی است که در جایگاه معلمی صاحب اندیشه، در قرن هفتم، به این ویژگی پرداخته است. از سویی دیگر علم روان شناسی نیز که با فضایل، رذایل، فزونی ها و کاستی های رفتاری انسان ها در ارتباط است، به این مقوله توجهی وافی نشان داده است. آلفرد آدلر، روان پزشک نامی نیز از صاحب نظرانی است که در این خصوص آثاری ارزشمند از خود باقی گذارده است. این مقاله با شیوه توصیفی تحلیلی و با رویکردی بینارشته ای، به سنجش آرای مولانا و آدلر، به عنوان دو صاحب نظر که در مکان ها و زمان های مختلف به این مقوله توجه مبذول داشته اند، می پردازد. از یافته های این پژوهش می توان به اعتقاد مشترک این دو به ریشه حسادت که همانا احساس حقارت است، اشاره کرد. کلید واژه: حسد، ادبیات فارسی، روان شناسی، مولانا، آدلر.

صائب تبریزی را می توان مشهورترین شاعر عهد صفوی و سبک هندی محسوب کرد. از همین رو، تحقیقات دامنه داری درباره وجوه مختلف شعر او انجام شده است. یکی از این پژوهش ها کتاب «فرهنگ اشعار صائب» است که در دو جلد و توسط احمدگلچین معانی تألیف شده است. مؤلّف پس از مقدمه ای مبسوط درباره شرح احوال و آثار صائب، لغات و ترکیبات شعر او را شرح و توضیح داده است. در پژوهش حاضر که به روش توصیفی-تحلیلی انجام گرفته، به سهوها و لغزش هایی پرداخته شده که در توضیح پاره ای از لغات و ترکیبات این کتاب راه یافته است. این سهوها بیشتر مربوط به مواردی هستند که مؤلّف قصد توضیح معنای کنایی عبارت را داشته است. در پاره ای موارد نیز مؤلّف یا تنها به ذکر معنای لغوی ترکیبات یا واژه ها بسنده کرده یا کنایه را با کنایه ای دیگر معنا کرده که در مجموع تأثیری در رفع ابهام از کلام نداشته است. می توان گفت آنچه در پدیدآمدن بخش زیادی از این لغزش ها تأثیر داشته، اعتماد زیاد گلچین به فرهنگ های لغت بوده است. گویا از هر ترکیب و یا عبارتی که در شعر صائب به کار رفته، باید همان معنای ضبط شده در فرهنگ ها را دریافت کرد. پژوهش حاضر نشان می دهد که بخشی از این خطاها را می توان با مراجعه به شعر خود صائب برطرف کرد.

نسخه خطّی گلستان مورّخ 713 ه . ق. کتابخانه غازی خسروبیگ سارایوو، پس از نسخه کلیّات کتابخانه سلطنتی منسوب به خطّ یاقوت مستعصمی (668 ه. ق.) و نسخه کلیّات کتابخانه فرهنگستان علوم تاجیکستان (691 تا 726 ه. ق.)، سومین نسخه تاریخ دار گلستان در دنیاست. به دلیل تردیدهایی که در اصالت دو نسخه مقدّم بر این نسخه وجود دارد، تأیید اصالت محتوایی نسخه سارایوو می تواند آن را در جایگاه نخست نسخه های موجود قرار دهد. مقاله حاضر با هدف ارزیابی ویژگی های محتوایی این نسخه، به بررسی برخی از ضبط های ویژه آن و مقایسه آن با آنچه در تصحیح ها و نسخه های دیگر گلستان آمده است، پرداخته است. بدین منظور ابتدا مقاله هایی که درباره نقد و بررسی تصحیح های موجود گلستان نوشته شده است، انتخاب و سپس ضبط های نسخه سارایوو با ضبط های مورد بحث در آن نوشته ها سنجیده شد. در گام بعدی ضبط های ویژه نسخه سارایوو که از نظر نویسندگان تفاوت هایی با ضبط های مشهور داشت، استخراج گردید. در ادامه، همه داده ها با ضبط نسخه ها و چاپ های گوناگون مطابقه داده شد. یافته های پژوهش نشان می دهد که بیشتر ضبط های این نسخه، در سنجش با اصول تصحیح و نگاه منتقدان، ضبط های اصیل و قابل اعتنا به شمار می آیند و این نسخه را می توان چونان نسخه ای کهن و اصیل، اساس تصحیح های آتی کتاب گلستان قرار داد.

یکی از مهم ترین انواع شعر غنایی در سنت ادب فارسی، منظومه های عاشقانه هستند. داستان های عاشقانه به عنوان قصه هایی که بستر روایی مشابهی دارند عموماً دارای بن مایه ها و عناصر همانندی هستند. یکی از عناصر اصلی در داستان های عاشقانه منظوم یا منثور نخستین برخورد و آشنایی بین عشاق است چراکه هر داستان عاشقانه ای از دو سویه عاشق و معشوق برخوردار است که مواجه آن دو و مطلع شدن طرفین از وجود یک دیگر کلیدی ترین گرانیگاه برای آغاز روایت های عاشقانه به حساب می آید. نخستین برخورد بین عشاق به منزله سرآغاز اصلی داستان های عاشقانه از اهمیت قابل توجهی در بررسی چگونگی شکل گیری ساختار روایت های عاشقانه برخوردار است. در این پژوهش، تلاش بر آن خواهد بود تا با کمک روش ساختارگرایی و در ذیل آن ریخت شناسی به بررسی پنجاه روایت عاشقانه برگزیده از منظومه های عاشقانه فارسی بپردازیم تا با ارائه طبقه بندی نویی از نخستین برخورد بین عشاق دریچه ای جدید برای بررسی های ریخت شناسانه داستان های عاشقانه مبتنی بر آثار بومی گشوده شود.

کاربست دستور شناختی در پژوهش های زبان شناسی، تحلیل و برداشت جدیدی ارائه داده و زبان را از منظر دیگری مورد بررسی قرار می دهد. در واکاوی مفاهیم قرآن کریم نیز می توان از این دیدگاه به زبان نگریست؛ قرآن کریم در پردازش صحنه های مرتبط با قیامت، ویژگی ها و فضای حاکم بر آن، مفهوم سازی قابل تأملی دارد که اسم و فعل نقش مهمی در این روند ایفا می کنند. در این پژوهش، ساختارهای اسم و فعل در سوره مبارکه قیامت مورد بررسی قرار گرفته است و به چگونگی مفهوم سازی این دو مقوله دستوری پرداخته است. روش تحلیل مفهوم سازی اسم و فعل در این سوره توصیفی – تحلیلی و بر اساس انگاره دستور شناختی رونالد لانگاکر می باشد و یافته های پژوهش بیانگر این است که در این سوره مقوله دستوری اسم برای برجسته سازی صحنه ها و حالت های اصلی قیامت و همچنین هشدار به انسان با بکارگیری مؤلفه تمرکز و برجستگی به کار رفته است. همچنین، از رابطه زمان مند (فعل) به طور عمده برای ترسیم چشم انداز وقوع قیامت استفاده شده که مخاطب را در آن موقعیت قرار می دهد. افعال پویا و حالتی نیز برای پیشبرد صحنه ها و بیان تمایلات باطل انسانِ منکرِ معاد به کار رفته اند.

استقبال از سروده های شاعران دیگر و جواب گفتن به آنها، یکی از شگردهای شاعران در سرودن شعر است؛ حافظ از شاعرانی است که اشعار او مورد استقبال شاعران بخصوص شاعران سده نهم قرار گرفته یکی از این شاعران جامی است که در میان تقلید کنندگان حافظ، یگانه و ممتاز است به گونه ای که برخی محققان، سبک غزلهای جامی را سبک حافظانه نامیده اند. از میان غزلهای حافظ، عزل اوّل دیوان او، بیش از همه مورد توجه جامی قرار گرفته و او هفت بار به استقبال این غزل رفته و آن را جواب گفته است که در این مقاله مورد بررسی قرار گرفته است.روش پژوهش، توصیفی تحلیلی و براساس منابع کتابخانه ای است و هدف از انجام آن، بررسی استقبال های جامی از غزل اوّل دیوان و تحلیل چگونگی و چرایی توجه جامی به این غزل است. فرض نگارندگان بر این بوده که جامی توجه خاصی به غزل اوّل حافظ داشته است؛ مبتنی بر این ایده و براساس تعریف استقبال در کتابهای بلاغی و وام گیری از نظریه بینامتنیت، چگونگی و چرایی توجه جامی به غزل اوّل حافظ بررسی و این نتیجه حاصل شده است که جامی علیرغم تقلید ظاهری از حافظ و ستایش شعر او، در باطن، نوعی حسّ رقابت و معارضه با حافظ را داشته است به گونه ای که نسبت به برخی معانی و مضامین حافظ با نوعی آشنایی زدایی معنایی برخورد کرده است.

کنایه در کتب بلاغی فارسی و عربی تعاریف مختلفی دارد که موجب ابهام در تعیین مصداق آن و تعیین دقیق مرز آن با مجاز و استعاره شده است. به نظر می رسد که دلیل عمده این اختلاف تعاریف، به ماهیت کنایه بستگی دارد زیرا کنایات گونه های متنوعی دارند که در تقسیم بندی قدما بدان توجه نشده است و تقسیم کنایه به سه نوع مرسومِ کنایه از موصوف، کنایه از صفت و کنایه از نسبت، ناظر به تفاوت های بنیادی کنایات نیست. نگارنده در این مقاله بر آن است تا ضمن بررسی تعاریف گذشتگان، راهی برای تقسیم بندی دقیق تر کنایه پیدا کند که به نظر می رسد این امر با توجه به خاستگاه کنایات، نوع نشانه ای که کنایه بر آن مبتنی است و رابطه میان دال و مدلول میسر شود. از این رو کنایه را بر حسب نوع دلالتی که دارد می توان چهار گونه دانست: 1. کنایات شمایلی که در این کنایات رابطه میان دال (معنای لفظی) و مدلول (مفهوم) طبعی است؛ 2. کنایات نمایه ای که در این کنایات رابطه میان دال و مدلول، رابطه علی است و درک مدلول این کنایات مبتنی بر استدلال است؛ 3. کنایات نمادین که در این کنایات، رابطه میان دال و مدلول، وضعی است و این کنایات اغلب مبتنی بر علوم، آیین ها و رسوم، قوانین، عرف و سبک زندگی مردمان اند؛ 4. کنایات زبانی. این کنایات مبتنی بر نشانه زبانی است اما از لحاظ دلالت این نوع را می توان در ذیل کنایات نمادین (دلالت وضعی) گنجاند.

رضا امیرخانی در زمره نویسندگان معاصری قرار می گیرد که در آثار خود توجه ویژه ای به آیات، اشارات، معانی و مفاهیم قرآنی دارد. استفاده فراوان امیرخانی از آیات قرآن کریم در بستر دلالت های بیانی و چیدمان های واژگانی ارائه شده در آثارش، به خلق استراتژی زبانی ویژه ای می انجامد. البته امیرخانی در زایش معنایی مورد نظر خود همیشه موفق نیست، بلکه گاهی همزمان که آیات قرآن در بستر بازی های زبانی خاص او مجال بروز و ظهور می یابند، خواننده سردرگم شده، احساس و ادراک او به چالش کشیده می شود. نوشتار پیش رو با کاربست روش تحلیلی توصیفی، به آسیب شناسی طرح مفاهیم و اشارات قرآنی در آثار امیرخانی پرداخته است. بر این اساس، مقاله حاضر ضمن کاوش دلالت های واژگانی موجود در نوشته های امیرخانی، نحوه ترکیب معنایی- مفهومی آیات قرآن کریم در آثار وی را مورد ارزیابی و تحلیل قرار داده است. ارائه برداشت ها و خوانش های نادر از عبارات و مفاهیم قرآنی در کنار بازی های زبانی پیچیده و مُخِلِ در فهم معنایی که با برخی عبارات قرآنی شده است، از جمله اشکالات محتوایی آثار امیرخانی در حوزه طرح مفاهیم و معانی قرآنی است.

میرزا حسن کفاش اصفهانی از شعرای آیینی قرن سیزدهم هجری قمری و عصر قاجار است. عهد قاجار اوج سرایش مرثیه های مذهبی است. کفاش اصفهانی شاعری است که تمامی اشعار خود را به ذکر مرثیه و مناقب اهل بیت(ع) به ویژه امام حسین(ع) اختصاص داده است. در این جستار با روش توصیفی- تحلیلی اشعار عاشورایی میرزا حسن کفاش اصفهانی از جنبه محتوا و مضمون، قالب و نوحه سرایی بررسی شده است. نتایج تحقیق نشان می دهد که در اشعار عاشورایی این شاعر قرائت های عارفانه، جبرگرایانه، عاطفی و احساسی و حماسی و اسطوره ای از واقعه عاشورا وجود دارد. با توجه به شرایط و دوره زندگی شاعر و مقتضیات آن، بعد تراژیک و عاطفی در شعر کفاش پررنگ تر است. کفاش اصفهانی از بیشتر قالب های شعری در سرایش اشعار عاشورایی خود بهره برده است اما غزل و قصیده و مثنوی به ترتیب بیشترین قالب های شعری او هستند. غزل های تضمینی در دیوان کفاش بسامد زیادی دارند. نوحه های کفاش اصفهانی از جهت نوع بیان، ساده و رسا هستند و صنایع لفظی و معنوی در آن ها چندان نمودی ندارد و به زبانی قابل فهم و روشن سروده شده اند. به طور کلیکفاش اصفهانی در سرایش اشعار عاشورایی بیشتر به سادگی و روانی کلام و الفاظ توجه داشته است و بر صحنه های حزن انگیز تاکید دارد. در شعر او آرایه پردازی و مضمون سازی چندان مورد توجه نیست.

گونه آموزشی نثر صوفیه فارسی در میان انواع گونه های نثر عرفانی از نظر بسامد کمی، غنای معنای منتقل شده و هدف تألیف، مهمترین گونه در مطالعات نثرپژوهی صوفیه است. مؤلفان متون آموزشی صوفیه برای تعلیم آموزه های صوفیانه، تبلیغ گفتمان خانقاهی و دفاع از اندیشه صوفیه در برابر تحریف و دشمنی ها، متون آموزشی عرفانی را تألیف کردند و از طریق آن مفاهیم و آموزه های بنیادی صوفیه را به مخاطبان خود انتقال می دادند. اصطلاحات و واژگان خاص صوفیانه یکی از مهمترین مسائل پیش روی نویسندگان این متون بوده است. ابهام در معنا و احتمال برداشت های ناصواب از سوی مخاطبان خانقاه باعث توجه مؤلفان گونه آموزشی نثر صوفیه به اصطلاحات خاص صوفیه و ارائه معنایی صحیح و همسو با گفتمان اصیل عرفانی شده است. در این مقاله الگو ها و شیوه های تعریف اصطلاحات عرفانی در ده اثر برگزیده نثر آموزشی صوفیه به عنوان مهمترین گونه ادبیات عرفانی با هدف تعلیم و تبلیغ با روش تحلیلی-توصیفی بررسی شده است. الگوی تعریف اصطلاحات در چهار سطح گونه اصطلاحات تعریف شده، موقعیت در متن، شیوه ورود به تعریف و شیوه تعریف بررسی و تحلیل شده است و سرانجام الگو های تعریف اصطلاحات صوفیه در متون مطرح گونه آموزشی نثر صوفیه بر اساس سطوح بررسی شده مشخص شدند.