منیر درکیچ

این مقاله به بررسی نقش ترجمه در شکل دهی به دریافت، بازنمایی و تحول شعر حافظ در بالکان غربی طی اواخر دوران عثمانی و دوره هابسبورگ می پردازد. با تحلیل ترجمه ها، پارامتن ها و تفاسیر مرتبط، نشان داده می شود که شعر حافظ از سده های پیشین تا قرن نوزدهم از دو سنت عمده عبور کرده است؛ نخست: سنت عثمانی که حافظ را در چارچوب ادبیات عرفانی می خواند؛ دوم: سنت ترجمه های اروپایی که با تأکید بر جنبه های عاشقانه و لذت گرایانه، خوانشی کاملاً نو ایجاد کرد. این تحول، تحت تأثیر رمانتیسیسم آلمانی و از طریق ترجمه های واسطه ای شکل گرفت. مطالعه حاضر با اتکا بر نظریه های ترجمه لارنس ونوتی و پیوتر بلومچینسکی، ترجمه را نه تنها به عنوان انتقال معنا، بلکه به مثابه بازآفرینی فرهنگی می بیند که در هر بستر تاریخی و اجتماعی به شکل متفاوتی عمل می کند.

نسخه خطّی گلستان مورّخ 713 ه . ق. کتابخانه غازی خسروبیگ سارایوو، پس از نسخه کلیّات کتابخانه سلطنتی منسوب به خطّ یاقوت مستعصمی (668 ه. ق.) و نسخه کلیّات کتابخانه فرهنگستان علوم تاجیکستان (691 تا 726 ه. ق.)، سومین نسخه تاریخ دار گلستان در دنیاست. به دلیل تردیدهایی که در اصالت دو نسخه مقدّم بر این نسخه وجود دارد، تأیید اصالت محتوایی نسخه سارایوو می تواند آن را در جایگاه نخست نسخه های موجود قرار دهد. مقاله حاضر با هدف ارزیابی ویژگی های محتوایی این نسخه، به بررسی برخی از ضبط های ویژه آن و مقایسه آن با آنچه در تصحیح ها و نسخه های دیگر گلستان آمده است، پرداخته است. بدین منظور ابتدا مقاله هایی که درباره نقد و بررسی تصحیح های موجود گلستان نوشته شده است، انتخاب و سپس ضبط های نسخه سارایوو با ضبط های مورد بحث در آن نوشته ها سنجیده شد. در گام بعدی ضبط های ویژه نسخه سارایوو که از نظر نویسندگان تفاوت هایی با ضبط های مشهور داشت، استخراج گردید. در ادامه، همه داده ها با ضبط نسخه ها و چاپ های گوناگون مطابقه داده شد. یافته های پژوهش نشان می دهد که بیشتر ضبط های این نسخه، در سنجش با اصول تصحیح و نگاه منتقدان، ضبط های اصیل و قابل اعتنا به شمار می آیند و این نسخه را می توان چونان نسخه ای کهن و اصیل، اساس تصحیح های آتی کتاب گلستان قرار داد.