درخت حوزه‌های تخصصی

امروزه به سبب گستردگی مباحث ادبی، منتقدان از زاویه های مختلفی به بررسی در حوزه ادبیات می پردازند. یکی از شیوه های نقد اخیر، نقد روان شناسی از دیدگاه روان شناختی تحلیلی یونگ است. در روان شناسی تحلیلی یونگ، روان ناخودآگاه جمعی، در بردارنده کهن الگوهایی است که آثار و مفاهیم موروثی آن ها در اذهان همه مردم به یک شیوه ظهور و بروز می کند؛ لذا پژوهش حاضر که به روش کتابخانه ای و با رویکرد تحلیلی توصیفی صورت گرفت در صدد پاسخ به این پرسش اساسی است که با توجه به اشعار گروس عبدالملکیان، آیا امکان برداشت و استنباط کهن الگویی از آن ها وجود دارد؟ نگارندگان در فرایند انجام تحقیق ابتدا به بیان مبانی روان ناخودآگاه یونگ پرداختند؛ سپس در شرح مفصلی مقوله کهن الگو و انطباق آن با اشعار این شاعر معاصر را در سه اثر رنگ های رفته ی دنیا، سطرها در تاریکی جا عوض می کنند و پذیرفتن مدنظر قرار دادند. در نهایت یافته های پژوهش نشان داد بیشترین کارکرد و تنوع کهن الگوها در اشعار عبدالملکیان مربوط به سنخ های باستانی نقاب، سایه وآنیما است.

کهن الگوها، انگاره های مشترک ادبی هستند که ریشه در ضمیر ناخودآگاه نوع بشر دارند و سبب پیوند لایه های روانی متون مختلف، صرف نظر از زمان و مکان ِ محل پیدایش آن ها می شوند. پژوهش حاضر با بهره گیری از دیدگاه روان کاوی کارل گوستاو یونگ به شیوه تحلیلی- توصیفی، به نقد و بررسی انواع کهن الگو در دو رمان آتش بدون دود از نادر ابراهیمی و موسوم الهجره الی الشمال از طیب صالح می پردازد. یافته های پژوهش حاکی از وجود ده مورد کهن الگوی مشترک در کاربردی مشابه در هر دو متن است؛ نویسندگان این متون، از انواع کهن الگو ناظر بر پدیده های طبیعی چون کهن الگوی درخت و دریا جهت پردازش متن بهره برده اند؛ همچنین نقش هایی چون مادر، پدر و فرزند در مفاهیم کهن الگویی خویش، در دو رمان آتش بدون دود و موسم الهجره الی الشمال، به کار گرفته شده اند. در پرورش شخصیت اول در هر دو رمان نشانه هایی از انواع کهن الگو چون اسطوره قهرمان، سایه، نقاب، آنیما و سفر مشاهده می شود؛ نتیجه آن که دو رمان آتش بدون دود و موسم الهجره الی الشمال، دارای روح یک پارچه و دربرگیرنده میراث کهن ادبی بوده و بر پایه مجموعه مشترکی از انواع کهن الگو نگارش یافته اند.

رمان های پست مدرن با برهم زدن قواعد کلاسیک روایت و خلق جهان های غیرطبیعی، تجربه ای تازه از واقعیت برای خواننده می سازند. جهان های غیرطبیعی به معنای روایت هایی هستند که در آنها قوانین زمان، علیت یا هویت نقض می شود و از رهگذر این نقض، پرسش هایی بنیادین درباره بدن، ادراک و مناسبات قدرت مطرح می گردد. پژوهش حاضر با هدف ارائه چارچوبی تحلیلی برای فهم این پدیده، مدلی سه لایه ای طراحی کرده است که شامل «جهان سازی غیرطبیعی»، «تجربه بدن مند» و «زیست سیاست و پساانسان گرایی» است. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل متن است و برپایه بررسی ده رمان شاخص از نویسندگان ایرانی و غربی انجام گرفته است. نتایج نشان می دهد که جهان های غیرطبیعی در سه تیپ اصلی قابل طبقه بندی اند: جهان های پژواکی، جهان های بدن محور و جهان های معماری متنی. در همه این تیپ ها، بدن هم زمان عامل ادراک و موضوع قدرت است و تجربه های حسی نقش مهمی در باورپذیری جهان های غیرطبیعی دارند. پژوهش نتیجه می گیرد که تحلیل روایت های پست مدرن بدون توجه به بدن و مناسبات زیست سیاست ناکامل خواهد بود. چارچوب پیشنهادی علاوه بر کارکرد نظری، می تواند در مطالعات تطبیقی، آموزش دانشگاهی و تحلیل روایت های دیجیتال نیز به کار گرفته شود.

غزلیات حافظ، به عنوان یکی از متعالی ترین متون ادبیات فارسی، ظرفیت زیادی برای خوانش های میان رشته ای و تطبیقی با نظریه های فلسفی معاصر دارد. در میان مفاهیم محوری جهان بینی حافظ، شخصیت «رند» به عنوان نماد آزادی خواهی، عبور از هنجارهای تحمیلی و زیستن در مرزهای نامتعین، جایگاهی کانونی دارد. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی امکان بازخوانی انتقادی این مفهوم در پرتو «شیزوآنالیز» است: نظریه ای که ژیل دلوز (Gilles Deleuze) و فلیکس گتاری (Felix Guattari) به عنوان جایگزینی برای روانکاوی کلاسیک و در نقد ساختارهای سلسله مراتبی قدرت ارائه دادند. پرسش محوری پژوهش آن است که وجوه اشتراک «رند» در غزلیات حافظ با مؤلفه های بنیادین شیزوآنالیز، مانند ماشین های میل، بدن بدون اندام، قلمروزدایی و بس گانگی چیست و چگونه می توان گریز رند از هنجارهای اجتماعی را در این چارچوب تحلیل کرد؟ این تحقیق با روشی کیفی و رویکردی بینارشته ای، به تحلیل متن غزلیات حافظ می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد رند در غزلیات حافظ ضمن به کارگیری استراتژی هایی چون نفی دوگانه های اخلاقی، گریز از هنجارها و تبدیل شدن به یک «ماشین جنگی»، در برابر نظام های مسلط، مقاومت می کند و سوژه ای سیال و چندپاره می سازد که مرزهای ثابت را درمی نوردد. این پژوهش از طریق پیوند ادبیات کلاسیک با فلسفه پست مدرن، خوانشی نوین از شعر حافظ ارائه می دهد و گواه ظرفیت متون کهن برای گفت وگو با پارادایم های فکری معاصر است.

با ظهور فناوری دیجیتال و فضای مجازی در چند دهه اخیر، نظام های ارزشی، سبک زندگی، مناسبات اجتماعی، و بازنماییِ وضع بشر در آثار ادبی و هنری دستخوش تغییرهای اساسی شده اند. در حوزه ادبیات نیز، نه تنها فرایند تولید و خوانش آثار جنبه دیجیتال یافته، بلکه ادبیات سنتیِ چاپی نیز به تدریج جای خود را به ادبیات دیجیتال شده و دیجیتال/ الکترونیک می دهد. بااین حال، در جوامع فارسی زبان ادبیات دیجیتال هنوز استقرار نیافته و سرشت و سازوکار آن در بحث های مربوط به ادبیات فارسیِ معاصر جایی نداشته است. پژوهش حاضر می کوشد با تحلیل دقیق این مفهوم و بررسی یک نمونه، توجه پژوهشگران ادبیات معاصر را به این موضوع جلب کند. بحث اصلی جستار حاضر این است که ادبیات دیجیتال، به سبب ماهیت چندرسانه ای و چندوجهی، خصلت تعاملی و ابرمتنی، و شرایط خاص تولید و انتشار آن، از گفتمان سنتیِ ادبیات چاپی بسیار فراتر می رود؛ از همین رو، یکی از مناسب ترین رویکردها به خوانش آن «گفتمان کاویِ چندوجهی» است که می تواند وجوه گوناگون آن را توأمان و در پیوند با یکدیگر بررسی کند. در پایان جستار نیز، برمبنای نظریه ریچاردز و راجرز درباره آموزش زبان کلامی و با اشاره به مفهوم «بازی وارسازی»، چارچوبی کلی برای بازاندیشیِ آموزش ادبیات در عصر فناوری و ادبیات دیجیتال طرح شده است.

نوآوری های فناوری ازطریق هوش مصنوعی، داستان هایی را بدون نیاز به مشارکت والدینی با مشغله های فراوان، دردسترس کودکان برای تجربیات داستان گوییِ تعاملی قرار داده است. هدف از مقاله ی حاضر، تحلیل فرایند داستان گوییِ تعاملی مبتنی بر هوش مصنوعی است تا درعین به حداقل رساندن دخالت والدین، پرورش کودکی خلاق را موجب شود که می تواند الگوهای پنهانی را کشف کند و ایده های جدیدی را پدید آورد. شناساندن امکانات اسباب بازی های هوشمندِ تعاملی، به متولیان فرهنگی هنری، هنرمندان و پژوهشگرانِ حوزه ی رسانه نیز مدنظر بوده است. «استوری تیک» یک اسباب بازی داستان گویی تعاملیِ ژاپنی، با اهداف آموزشی متنوع است. در این مقاله، دیدگاه «ایدن چمبرز» نظریه پرداز بریتانیاییِ معاصر در حوزه ی مطالعات ادبیات کودک، واکاوی شده است. پرسش اصلی پژوهش، چگونگی نقش اسباب بازی های داستان گوییِ تعاملی در فرهنگ سازی و جهت دهی کودک برای رشد خلاقیت و مهارت های فردی است. روش پژوهش، توصیفی تحلیلی بوده است و با هدف توسعه ای کاربردی برای الگوبرداری و ترویج آن در حوزه ی داستان گویی کودک انجام گرفته است. بر این مبنا، باتوجه به اطلاعات حوزه ی داستان گویی تعاملی در اسباب بازی های هوشمند و براساس مؤلفه های چهارگانه ی این نظریه پرداز شامل: «سبک، زاویه ی دید، طرفداری و شکاف های گویا» در زمینه ی داستان گویی، اسباب بازی هوشمند «استوری تیک»، تحلیل شده است تا نقش کودک به عنوان هدایتگر اصلی داستان، ارزیابی شود. نتایج پژوهش، مؤید آن است که براساس مؤلفه های ذکرشده ی نظریه پرداز، «استوری تیک» دغدغه ی رشد خلاقیت و درگیرکردن تخیل کودک را دارد و مهم تر اینکه یافتن راهکارهای حل مسأله را برای کودک فراهم می کند. ازطرفی، شاخصه ی آزادی عمل در انتخاب و حتی امکان خلق داستان از سوی کودک، در این داستان گویی هوشمند تعاملی، مشهود است.  

نظامی برای آنکه داستان خسرو و شیرین را «دست بافی تازه درپوشد» و شعرش را از شعر داستان پردازان پیش از خود چون فردوسی و فخر الدین اسعد گرگانی متمایز سازد، در نظم داستان شگردهایی به کار برده که شناسایی دقیق و معرفی آن ها چه بسا ناممکن باشد؛ اما کاربرد گسترده کنایه، طرزی است که برای بالا بردن ارزش زبان شعر برگزیده است. او می داند که در این راه نباید «از اعتدال افزون نهد گام» تا مبادا خوانندگان را نادلپسند افتد. نگارنده در این مقاله کنایات داستان خسرو و شیرین را به شیوه دانیل برلین، از منظر زیبایی شناسی تجربی تحلیل کرد و بدین نتیجه دست یافت که نظامی برای اینکه داستان معروف خسرو و شیرین را برای خوانندگان لذت بخش گرداند از کنایه به طور گسترده بهره برده و توانسته است با بالا بردن خواص روان فیزیکی (چون تکرار واژگان کنایه، جناس ها و کنایات هم °آهنگ) و خواص هم سنجی (چون ایراد کنایات تازه، تبدیل کنایه به استعاره، اغراق و تضاد) کوشیده تا کاستی خواص بوم شناختی داستان (به دلیل آشنا و معمولی بودن معنا و مفهوم داستان) را جبران کند و پتانسیل برانگیختگی آن را به حد متعادلی برساند تا خوانندگان ذوق یابند و ملول نگردند.

یکی از دغدغه های اسناد بین المللی حقوق بشر، حفظ کرامت انسانی است. بر همین اساس، سازمان های بین المللی حقوق بشر بسیاری از مجازات های بدنی را با عناوینی نظیر مجازات های غیرانسانی، ظالمانه و تحقیرآمیز توصیف کرده اند و در پرتو اسناد مربوط به ممنوعیت شکنجه و اعدام، تلاش نموده اند تا اعمال این گونه مجازات ها را منع نمایند و دولت ها را از وضع و اجرای آن ها به عنوان ضمانت اجرای جرایم منع کنند. در مقابل، آموزه های فقه امامیه، عموم مجازات های بدنی را که برگرفته از شریعت اسلام هستند، مجاز دانسته و به رسمیت می شناسند و تأکید دارند که این مجازات ها به عنوان ضمانت اجرای جرایم اجرا شوند . این پژوهش به روش تحلیلی تطبیقی انجام شده است. نتایج بررسی ها نشان می دهد که تفاوت در دیدگاه های مکاتب دیگر با اسلام ریشه در فلسفه مجازات دارد. در اندیشه های مکاتب مختلف، نظریاتی نظیر تشفّی خاطر و ارضا، جبران خسارت، نظریه فایده اجتماعی، کاهش جرم، پیشگیری و ارعاب، اصلاح و تربیت مجرمان و عدالت مطلقه وجود دارد. در مقابل، فلسفه مجازات در اسلام به تجلّی رحمت الهی نسبت به مجرم و غیرمجرم پرداخته و دارای ابعاد متفاوتی است: نخست، تجلّی رحمت الهی نسبت به مجرم که شامل کاهش عذاب اخروی، کفاره گناه و تهذیب و اصلاح مجرم است؛ و دوم، تجلّی رحمت الهی نسبت به غیرمجرم که بر حفظ نظام اجتماعی، بازدارندگی و تحقق عدالت تأکید دارد . این تحقیق با بررسی تطبیقی وضعیت مجازات بدنی در ادبیات قرآنی و اسناد حقوق بشر، سعی در روشن سازی اختلافات بنیادین و اصولی در این دو رویکرد دارد

دیدگاه فمینیستی، براساس برابری ارزش و حقوق زنان و مردان بنا نهاده شده است؛ در اکثر جوامع برای مردان امتیازات بیشتری قائل اند. مطالعات حقوقی زنان در کشورهای غربی از سده ی نوزده میلادی، به صورت جنبش های فمینیستی شکل گرفت که به سرعت در کشورهای درحال توسعه ، به شکل های مختلف گسترش یافته است. آثار ادبی یکی از مهمترین ابزارهای درک حقوق و جایگاه زنان است. زن در طول تاریخ توسط قلم مردان، ترسیم و به جامعه معرفی شده است؛ اما پس از آنکه زنان خود قلم به دست گرفته و با زبان زنانگی، خود را توصیف کردند، واقعیت های بسیاری از هویت و اندیشه زنان آشکار و به جامعه شناسانده شده است. دانشور، نخستین نویسنده ی زن ایرانی که در تمام آثار خود، به شیوه های گوناگون، در پی بیان حقوق زنان است ویرجینیا وولف نویسنده انگلیسی دارای تفکر فمینیستی و از کسانی است که در آثار خود به زبان طنز و جد از حقوق از دست رفته زنان دفاع کرده است، تفکری که محور اصلی آن زن و تبعیض جنیستی است. در پژوهش حاضر ضمن بازنمایی جایگاه و نقش زنان در اثرمهم آنان- سووشون، و اتاقی از آن خود-تفاوت و شباهت دیدگاه و تفکر فمینیستی این دو نویسنده به روش اسنادی و کیفی تحلیل و بررسی می شود. نتیجه بررسی ها بیانگر آن است،که این دو نویسنده با وجود تفاوت-هایی که ناشی از نگرش متفاوت اعتقادی، فرهنگی و اجتماعی آنان است، دارای وجوه مشترکی در خواسته ها و ادبیات فمینیستی هستند که یکی از مهم ترین آنان احیای حقوق و شناساندن هویت و جایگاه زن در جامعه مردسالار است.

کشیشی مسیحی به نام یوحنّا بن القسّ یوسف بن شمعون الیعقوبی المیافارقینی معروف به شمس المعانی دو بار به صورت مستقل اناجیل اربعه را به فارسی ترجمه کرده که یک رونویس از هرکدام موجود است. مطالعه این دو نسخه، مقایسه آن با چند ترجمه کهن از اناجیل و دیاتسّارون فارسی و جست وجو در منابع دیگر نشان می دهد که ترجمه های یوحنّا بن یوسف با ترجمه دیاتسّارون فارسی اشتراکات محتوایی و زبانی به ویژه لغوی بسیاری دارد و شواهد برخی واژه ها منحصر به این سه ترجمه است. افزون بر این مشابهت ها، به سبب اشتراک مقدّمه یکی از این ترجمه ها با مقدّمه دیاتسّارون این فرضیه مطرح می شود که ارتباطی بین این سه متن هست و یوحنّا بن یوسف احتمالاً همان مترجم ناشناخته دیاتسّارون فارسی است که در پژوهش های پیشین تنها گمان هایی درباره او مطرح شده بود. همچنین براساس قراین موجود، ترجمه ها در زمانی نزدیک به هم انجام گرفته و مترجم اناجیل و نیز مترجم دیاتسّارون مدّتی در تبریز حضور داشته اند، بنابراین احتمال یکی بودن آن ها وجود دارد و این فرضیه را تا زمانی که منابعی در آینده آن را تأیید یا رد کند نمی توان نادیده گرفت.

تفسیر صوفیان از آیات، احادیث، اقوال مشایخ و متون دیگر، چندوچونِ گزینش ها و معیارهای تفسیری آنان را در مواجهه با این امور بازنمایی می کند. در این میان، کشف المحجوب هجویری یکی از کهن ترین متون صوفیانه فارسی، منبع حائز اهمیتی در این زمینه به شمار می آید. نگارنده در این مقاله می کوشد ضمن طبقه بندی تأویلات هجویری از آیات و احادیث، با برشمردن اصلی ترین الگوهای تفسیری و عوامل تأثیرگذار در نظام معرفتی وی، میزان وفاداری او به ظاهر متن یا عدول از آن، داشتن گرایش های ذوقی، یا وجود جنبه های استدلال ورزانه در تأویل و نیز تصرفات ایدئولوژیک وی در تفسیر را نشان دهد. در ادامه این جستار، با مقایسه الگوهای استنباطی هجویری از آیات و احادیث با چهارچوب های اعمال شده وی در تأویل اقوال مشایخ صوفیه، میزان هماهنگی، انسجام منظر و هم نوایی معرفتی یا بالعکس آشفته گرایی او در عرصه تفسیر صوفیانه مشخص می شود.

مقاله حاضر، که صورت تکمیل شده متن خطابه نگارنده است در چهارصد و هشتاد و دومین جلسه شورای فرهنگستان زبان و ادب فارسی (دوشنبه 21 خرداد 1403)، مشتمل بر سه بخش است: در بخش نخست، مفاهیم مقدّماتی و کلّیِ مربوط به بحث شکسته نویسی و دستور خط معرّفی می شود؛ بخش دوم بحث درباره انواع صورت های شکسته فارسی است که عبارت اند از: «صورت های شکسته غیر فعلی»، «صورت های شکسته افعال تام»، «صورت های شکسته پی بستی»، و «صورت های شکسته عبارتی»؛ و بالاخره بخش سوم بحثی اجمالی است درباره ضرورت درج و ویرایش صورت های شکسته در فرهنگ های فارسی.

در سنت هندویی یکی از کهن ترین آیین های هندویی، آئین شیوایی است. در بین طریقت های شیوایی، طریقت شیوا سیدانته اهمیت و جایگاه عمده ای دارد. هدف ما در این پژوهش، بررسی آثار و ادبیات شیوا سیدانته است که در فهم ادبیات بومی شبه قاره هند و آثار تعلیمی سنن مشرق زمین تأثیرات بسزایی دارد. آیین شیوا سیدانته بعنوان یکی از کهن ترین جریان های فکری و طریقت های هندویی در شبه قاره هند مجموع ادبیات سامهیتاهای ودایی و اوپانیشادها را به عنوان مجموعه آثار و ادبیات شیوایی قبول دارد. با این تفاوت که یکی از مهم ترین بخش های ادبیات آئین شیوا سیدانته، شیواآگمه ها است که این طریقت، مبانی و اصول نظام فکری خود را بر مبنای آن پایه گذاری کرده است؛ می توان گفت که آئین شیوا سیدانته یکی از مهم ترین جریان های فکری و شاخه های طریقت شیوایی است که آثار و ادبیات آن را می توان به شرح زیر معرفی کرد.آثار و ادبیات شیوا سیدانته به پنج دسته: نانمارای ها، شیواآگمه ها، وداها، می کاندا شاسترم و دوازده تیرومورای تقسیم بندی می شود. سه دسته (نانمارای ها، شیواآگمه ها و وداها) در واقع متون و کتب مقدس این آیین را تشکیل می دهند؛ دسته چهارم، نوشتارهای تعلیمی و متون حکمی -عرفانی است و دسته آخر،آثار عبادی این مکتب فکری را در شبه قاره هند شامل می شود.

آفرینه های ادب عامه، گزارش های بی پیرایه و در عین حال هنری زندگی به حساب می آیند که با صداقت و صمیمیت ملموس خود، زندگی را به طرزی شیرین و دلپذیر روایت می کنند. غم ها و شادی ها، شکست ها و پیروزی ها، کامروایی ها و ناکامی ها در آن تجلّی دارند و در این میان ترانه ها، یکی ازهنری ترین شکل های ادب عامه به حساب می آیند. بازتاب روحیه سلحشوری و پایداری یکی از مفاهیم گسترده و پربسامد در این ترانه هاست. در این مقاله ما به شیوه منبع پژوهی مستقیم و تحقیق کتابخانه ای و با هدف بررسی و ارزیابی چگونگی بازتاب مؤلفه های پایداری در ادبیات عامه استان کرمان به سراغ ترانه های سیرجان رفتیم. یافته ها حکایت از آن دارد که توصیف و تحسین قهرمانانِ محلی، تجلیل از روحیه سلحشوری، ستم ستیزی و نفرت از بیگانه، خونخواهی و تقاص کشی و حتّی نازش به تفنگ و تعلق خاطر بدان از مهمترین نمودهای پایداری در این ترانه هاست و این که فراتر از ترانه ها، در لالایی ها نیز چنین مؤلفه هایی یافت می شود.

پژوهش حاضر به بررسی تطبیقی اقتباس انیمیشن قلعه ماهی ها و منطق الطیر عطار در یک گفتمان بینارشته ای در حوزه ادبیات تطبیقی و مطالعات اقتباس می پردازد. نگارنده بر مبنای نظریه اقتباس لیندا هاچن، اقتباس قلعه ماهی ها را نه به عنوان یک فرایند ساده و مستقیم از متن اول بلکه به عنوان فرایندی کنش گرانه و خلاق بررسی می کند که شامل تغییرات عمیق و تفسیرهای جدیدی است که بر اساس زمینه ها و شرایط فرهنگی و اجتماعی، تفاوت در رسانه انتقال و نیز درک مخاطب ایجاد می شود. در این جستار، براساس چهارچوب روش شناسی هاچن، بررسی فرایند اقتباس انیمیشن قلعه ماهی ها در سه سطح انجام می شود: از منظر سطح اول اقتباس یا همان متنی، به بررسی تفاوت میان درون مایه و پیرنگ دو داستان می پردازیم. در سطح دوم اقتباس یا فرایندی، تغییرات ناشی از تبدیل رسانه مکتوب منطق الطیر به رسانه بصری انیمیشن مورد بررسی قرار خواهد گرفت و در سطح سوم بررسی یا همان تجربه مخاطب، به تغییرات خلاقانه اقتباس گر با توجه به مخاطب کودک اقتباس خواهیم پرداخت. روش تحقیق توصیفی-کیفی است و داده ها با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی گردآوری شده اند.انتخاب نمونه نیز به صورت هدفمند و براساس شاخص های اقتباس خلاقانه در آثار کودک انجام شده است.نگارنده نشان می دهد که اقتباس انیمیشن در رسانه نمایشی حوزه کودک چگونه می تواند تجربیات و تفسیرهای جدیدی از داستان اصلی را ایجاد کند و چگونه در زمینه فرهنگی و زمانی متفاوت، منجر به بازنگری و تغییر در معنای داستان می شود.

کافور مادّه ای خوشبو با خواص دارویی بسیار است. این مادّه، در فرهنگ ایران بسیار کاربرد داشته و در پهنه ادب فارسی نیز راه یافته است. شاعران و نویسندگان با توجه به ویژگی های بی شمار و خاص این مادّه، از این واژه، در مضمون آفرینی و ابداع تصاویر هنری گوناگون بهره برده اند. در آثار خاقانی شروانی، واژه کافور دامنه تکرار بالایی دارد. خاقانی که استاد معناآفرین است، علاوه بر استفاده این واژه در معنای ظاهری، به صُوَر خیال نظر داشته و واژه کافور را در موارد زیادی، در معنای مجازی و ادبی گماشته و تصاویر هنری خیال انگیزی آفریده است. خاقانی در غالبِ موارد استفاده از واژه کافور، این واژه را با گونه های علم بیان همراه کرده و کلام خود را به این زیورهای ادبی آراسته است. تصویرهای شاعرانه ای که خاقانی با واژه کافور آفریده است، به دو دسته عناصر طبیعی و متعلّقات انسانی تقسیم می شود. وی در کاربرد واژه کافور، بیش از همه شاخه های علم بیان، به استعاره و سپس تشبیه نظر داشته است. این مقاله به روش توصیفی و تحلیلی انجام شده است؛ پژوهندگان نخست ابیات و عباراتی از آثار خاقانی را که واژه کافور در آن ها به کار رفته است، استخراج کرده و سپس با تحلیل آن ابیات و عبارات، صُوَر خیال موجود در واژه کافور را تبیین نموده و به گره گشایی شعرِ خاقانی پرداخته اند. در پایان نیز با ارائه جدول، آمار استفاده خاقانی از واژه کافور با توجه به صُوَر خیال آورده شده است.

نیر تبریزی ازجمله شعرایی است که واقعه عاشورا را با استفاده از عناصر عرفانی به نظم کشیده است. او در دیوان اشعار خود بخشی را با عنوان آتشکده نیز آورده است که در این بخش واقعه عاشورا در قالب مثنوی با نگاهی عاشقانه و عارفانه روایت شده است. پژوهش پیش رو با روش تحلیلی_توصیفی به واکاوی پیوند عرفان و شعر شیعی در آتشکده نیر تبریزی پرداخته و هدف از آن یافتن مبانی پیوند بین مباحث آیینی و عرفانی در دیوان نیر تبریزی است. در این دیوان پیوندی قوی بین عناصر عرفانی و ادبیات شیعی برقرار است، پیوندی که در مثنوی آتشکده در روایتگری عاشورا در بالاترین سطح خود قرار دارد. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که نیر تبریزی مقاماتی از قبیل توبه، ورع، زهد، فقر، صبر، توکل و رضا و حالات عرفانی از قبیل: مراقبه، قرب، خوف، رجا، محبت، شوق، انس، اطمینان، مشاهده، یقین، عشق، حیرت، فنا و بقا را در سیر و سلوک لازم می داند که درنهایت وحدت وجود و یا توحید عرفانی حاصل می شود. حجت الاسلام نیر تبریزی در دیوان شعر خود با تشریح منظوم این مقامات و احوالات در صفات امام حسین (ع) و اهل بیت ایشان این پیوند را به اوج رسانده است.

مجموعه افسانه ها، تصنیف های عامه، فرهنگ عامه، مجموعه عقاید و اندیشه ها، قصه ها، آداب ورسوم، ترانه ها و هنرهای ابتدایی یک ملت را «فولکلور» می نامند. در کنار ادب رسمی که زبان ساخته وپرداخته حاکمیت است و به نوعی با انواع ساختارهای «قدرت» ملائم و ملازم است، «ادبیات عامه» از منابع رسمی جامعه صادر نشده و هیچ «قدرتی» در خلق و امتداد آن نقش نداشته است. این پژوهش به بررسی گفتمان های «قدرت ستیزانه» در ادبیات عامه می پردازد و تحلیل می کند که ادبیات عامه چگونه با فاصله گیری از منابع قدرت و اقتدارگرایی، تلاش می کند جلوه های اقتدارگرایی را تحدید و با آن ستیز کند. همچنین، بررسی می شود که در این مسیر از چه لوازم و راهکارهایی استفاده می کند. کمتر زمانی بوده است که ادبیات و آثار ادبی ، از دغدغه های قدرت ستیزانه عاری باشد، اما از آغاز دهه 1320 تا پایان دهه 1350 ه .ش، تحت تأثیر تحولات اجتماعی-اقتصادی و تعلیمات احزاب و برپایه گرایش های سیاسی-فلسفیِ مسلط بر جهان معاصر، نوعی ادبیاتِ ستیز در ایران رشد می یابد که مبارزه با استبداد و استعمار را مضمون اصلی فرهنگ رایج می کند و در ارتباطِ برهم کنشگرِ ادبیات و جامعه، مبارزه جویی و انقلابی گری، اصالت نظری و عملی می یابد. در تأثیرپذیری از این فضای به وجودآمده که قدرت و اقتدارگرایی به بوته نقد و چالش کشیده شد، احمد شاملو با توجه به علاقه ویژه ای که به فرهنگ و ادب عامه داشت، موفق به خلق نوعی ادب عامه شد که یکی از دستاوردهای آن «ستیز و تحدید قدرت و اقتدارگرایی» با زبان و امکانات ادبیات عامه بود.

ترجمه ماشینی به عنوان یک فناوری مهم هر روز دارد روبه جلوتر حرکت می کند و سعی دارد تا امکان ارتباط بین فرهنگ ها و افراد را فراهم کند. در این زمینه، ترجمه گوگل از اهمیت و گستردگی ویژه ای در میان کاربران برخوردار است و هر روز بر کارکرد آن افزوده می شود. مقاله حاضر با این فرض که هوش مصنوعی در عرصه ترجمه ادبی چالش های بزرگی دارد، تلاش می کند تا خطاهای ترجمه هوش مصنوعی از یک متن ادبی را به بررسی بنشیند. برای این منظور ترجمه عربی گوگل از شعر «مهتابِ» نیما یوشیج به عنوان یک متن مشهور و البته ساده انتخاب شده است. در همین راستا ضمن بررسی خطای ترجمه ماشینی و دسته بندی آنها متناسب با سطوح زبان؛ راهکارهایی برای بهبود این نوع ترجمه با دخالت انسان، ارائه می شود. مهمترین یافته های این پژوهش بیانگر این مطلب است که ترجمه گوگل از یک متن ادبی – در حال حاضر و با تمام پیشرفت ها و مزایا – در سطوح خوانشی؛ واژگانی، دستوری و معنایی-زیبایی شناختی، مشکل جدی دارد و نیازمند دخالت انسان در قالب راهکارهایی چون، تغییر رسم الخط، واضح سازی، ساده سازی، معاصرسازی و... است.

مفهوم آزادی، به عنوان یکی از پیچیده ترین و گسترده ترین مفاهیم فلسفی، همواره در کانون توجه اندیشمندان بوده است. فلسفه اگزیستانسیالیسم، با تمرکز بر بعد وجودی و هستی انسان، رویکردی منحصر به فرد به مفهوم آزادی ارائه می دهد. در این فلسفه، انسان به عنوان موجودی آزاد، مسؤولیت شکل دهی به زندگی خود و تعیین سرنوشت خویش را بر عهده دارد. اگزیستانسیالیست ها بر این باورند که انسان برخلاف بسیاری از موجودات، فاقد ماهیت از پیش تعیین شده ای است و ماهیت خود را از طریق انتخاب های آزادانه ای که در طول زندگی انجام می دهد، می سازد. در پژوهش حاضر، با بهره گیری از روش توصیفی- تحلیلی، به بررسی ویژگی های اصلی آزادی در فلسفه اگزیستانسیالیسم و نمود آن در دو رمان پیرمرد و دریا و حین ترکنا الجسر پرداخته شده است. شخصیت های اصلی این دو رمان، در مواجهه با موقعیت های چالش برانگیز، مجبورند مسؤولیت انتخاب های خود را بپذیرند. این دو رمان نشان می دهند که مواجهه با آزادی و مسئولیت، مسیر خودسازی و معنایابی را شکل می دهد. پذیرش شجاعانه انتخاب های سانتیاگو به شرافت و معنا می انجامد، در حالی که گریز زکی نداوی از این بار وجودی، او را از اصالت و خودسازی بازمی دارد. این مقایسه، جهان شمولی تجربیات بنیادین انسانی مانند آزادی و جستجوی معنا را در فرهنگ های مختلف تأیید می کند.