فاطمه قارلقی

دیدگاه فمینیستی، براساس برابری ارزش و حقوق زنان و مردان بنا نهاده شده است؛ در اکثر جوامع برای مردان امتیازات بیشتری قائل اند. مطالعات حقوقی زنان در کشورهای غربی از سده ی نوزده میلادی، به صورت جنبش های فمینیستی شکل گرفت که به سرعت در کشورهای درحال توسعه ، به شکل های مختلف گسترش یافته است. آثار ادبی یکی از مهمترین ابزارهای درک حقوق و جایگاه زنان است. زن در طول تاریخ توسط قلم مردان، ترسیم و به جامعه معرفی شده است؛ اما پس از آنکه زنان خود قلم به دست گرفته و با زبان زنانگی، خود را توصیف کردند، واقعیت های بسیاری از هویت و اندیشه زنان آشکار و به جامعه شناسانده شده است. دانشور، نخستین نویسنده ی زن ایرانی که در تمام آثار خود، به شیوه های گوناگون، در پی بیان حقوق زنان است ویرجینیا وولف نویسنده انگلیسی دارای تفکر فمینیستی و از کسانی است که در آثار خود به زبان طنز و جد از حقوق از دست رفته زنان دفاع کرده است، تفکری که محور اصلی آن زن و تبعیض جنیستی است. در پژوهش حاضر ضمن بازنمایی جایگاه و نقش زنان در اثرمهم آنان- سووشون، و اتاقی از آن خود-تفاوت و شباهت دیدگاه و تفکر فمینیستی این دو نویسنده به روش اسنادی و کیفی تحلیل و بررسی می شود. نتیجه بررسی ها بیانگر آن است،که این دو نویسنده با وجود تفاوت-هایی که ناشی از نگرش متفاوت اعتقادی، فرهنگی و اجتماعی آنان است، دارای وجوه مشترکی در خواسته ها و ادبیات فمینیستی هستند که یکی از مهم ترین آنان احیای حقوق و شناساندن هویت و جایگاه زن در جامعه مردسالار است.

منظومه خسرو و شیرین نظامی گنجوی برجسته ترین اثر از نوع داستان های غنایی و بزمی در ادب فارسی است که مخاطبان بسیاری را مجذوب خود کرده است. اگرچه درباره ساختار روایت های این منظومه پیش از این مقالاتی منتشر شده، در زمینه استفاده از شگردهای بلاغی برای اقناع مخاطب و در نتیجه ایجاد تعلیق در این اثر داستانی تحقیق خاصی انجام نشده است؛ ازاین رو، در بحث حاضر، نخست به تعریف اقناع در علوم مختلف و نقش آن در تاریخ فلسفه و بلاغت پرداخته می شود و سپس، با نگاهی گذرا به تعریف تعلیق، روشن می شود که چگونه شگردهای بلاغی می تواند در خدمت تعلیق داستانی قرار گیرد. شایان ذکر است که تعلیق ها در داستان خسرو و شیرین تا اندازه زیادی حاصل بهره گیری شاعر از شیوه های بلاغی ای است که برای اقناع مخاطب به کار رفته است. این تعلیق، که سبب هجران و دوری عاشق و معشوق در فواصل مختلف داستان می شود و ازطرفی هم سبب پدیدآمدن انتظار در خواننده می شود، در برش های گوناگون داستانی به چشم می خورد. در این مجال، از دو علم معانی و بیان برای بررسی نقش اقناع در ایجاد تعلیق استفاده شده است. از شگردهای علم معانی، اغراض ثانوی کلام یعنی تشویق و ترغیب، تحذیر و هشدار، تکریم و تعظیم و به ویژه سرزنش و هشدار، و از شگردهای بیانی، اغراض تشبیه، استعاره، و تمثیل، نقش مؤثرتری در اقناع مخاطب و ایجاد تعلیق ایفا کرده اند.

عنصر رنگ جزئی گسترده از جهان محسوس ماست و همانند موسیقی، زبان مشترک مردم دنیا محسوب می شود. رنگ ها اغلب مفاهیم نمادین دارند و نمود آن در آثار ادبی غیر قابل انکار است. پدیدآورندگان آثار با توجه به محیط زندگی، باورها و علایق خود از رنگ ها بهره برده اند. لذا از این طریق می توان بسیاری از راز و رمزها و حتی اوضاع اجتماعی عصر نویسنده را کشف نمود و به شخصیت، حالات روحی و افکار ذهنی آنان پی برد. در ادبیات داستانی معاصر به خصوص در «بوف کور» هدایت و «پیکر فرهاد» معروفی به دلیل درونمایه، ساختار و زبان پیچیده آن که در بستری از خیال و واقعیت شناورند، رنگ جایگاه ویژه ای دارد. این مقاله در نظر دارد با بررسی تطبیقی رنگ ها در آثار مذکور به درک بهتری از محتوای پیچیده و ابهام آمیز آن ها نایل شود. هدایت و معروفی با بکارگیری زبان نمادین رنگ ها، خود را از دسترس خوانندگان سطحی دور کرده اند. آنان نیت واقعی داستان را ورای محتوای رمزی رنگ ها پنهان داشته اند. با بررسی بسامد رنگ ها در این آثار می توان فضای ذهنی نویسندگان را درک و کشف نمود. در مجموع معانی پنهان رنگ های پرکاربرد و کم کاربرد در این آثار شامل مفاهیم مثبت و نیز معانی منفی است.