ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۲٬۰۶۱ تا ۲٬۰۸۰ مورد از کل ۸۳٬۴۳۴ مورد.
۲۰۶۱.

بازخوانی تفسیری مفهوم نشوز زن در پرتو آیه قوّامیّت(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۴ تعداد دانلود : ۳۱
در آیه ۳۴ سوره نساء، شیوه مواجهه با «نشوز» زنان بیان شده است. جمعی از مفسران و فقها، نشوز را به معنای ترک تمکین زن دانسته و مراتب برخورد با آن را مرتبط با ترک تمکین می دانند. این دیدگاه با چالش هایی روبه روست؛ ازجمله ناسازگاری با گستره معنای قوامیت که فراتر از تمکین است. همچنین، تنبیه زوجه تارک تمکین به وسیله «هجر در مضجع» نمی تواند برای وی ناخوشایند باشد. از دیدگاه نگارندگان، با توجه به قرائن متعدد از جمله شأن نزول، معنای قوامیت و گستره آن، سیاق آیه در ضمن سیاق سوره، قرائن مربوط به واژگان آیه، تقسیم زنان به قانت و ناشز در برابر قوامیت شوهر، روایات مستند به آیه، روایاتی که مرد را قیّم بر زن قرار داده، روایات نکوهش گر مردان فرمان بر زنان و روایاتی که ضرب را به موارد غیرتمکین گسترش داده اند، معنای نشوز فراتر از ترک تمکین است. این پژوهش می کوشد بر مبنای داده های کتابخانه ای و با رویکرد تحلیلی توصیفی اثبات کند که مقصود از نشوز، طغیان و شورشگری زوجه در برابر قوامیت و مدیریت زوج است، نه صرف ترک تمکین. با این تفسیر، حکیمانگی مراتب سه گانه مقابله با نشوز در قرآن کریم روشن می شود.
۲۰۶۲.

شبکه معنایی"تقوا"در گستره آیات نورانی قرآن کریم(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۶ تعداد دانلود : ۴۴
سبک بیانی مطالب در هر متنی متفاوت است. متون دینی- ادبی با سبک بیانی و سیاق خاص خود از دیگر متون متمایز می گردد؛ زیرا گاهی به صورت مستقیم و گاهی به وسیله نشانه ها به معنی اشاره می کند. شبکه معنایی تقوا در قرآن کریم شامل مضامین و مفاهیمی است که در ارتباط با مفهوم تقوا و مسئولیت های فردی و اجتماعی انسان مطرح شده اند. در آیات مختلف، تقوا به ویژگی هایی نظیر ایمان، عدالت، صداقت و اخلاق نیک مرتبط است و به عنوان یک مفهوم مرکزی در قرآن، به معنای مراقبت و پرهیز از ناپسندها و انجام عمل های نیکو تعریف می شود . معانی واژه تقوا ویا به تعبیری شبکه معنایی تقوا شامل ارتباطات مفهومی با عناوینی نظیر تقرُّب به خدا، دعا، و صدقه نیز می باشد. همچنین در بستر اجتماعی، به ایجاد حسن نیت و همکاری میان انسان ها منجر می شود و به عموم مسلمانان توصیه می شود که با تقوا و عمل صالح، نه تنها به سعادت فردی دست یابند، بلکه به ارتقای جامعه نیز کمک کنند. از این رو، شبکه معنایی تقوا در قرآن، ابزاری برای درک بهتر روابط انسانی و الهی و مسیر درست زندگی است.
۲۰۶۳.

رهیافت های توحیدی و تربیتی داستان حضرت سلیمان (ع) در سوره ص(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵ تعداد دانلود : ۳۱
سوره «ص» از سوره های مکی قرآن کریم با ارائه سرگذشت پیامبران الهی، به ویژه حضرت سلیمان(ع)، زمینه ای برای تبیین مبانی تربیت دینی و سازوکارهای تهذیب اخلاقی فراهم می کند. داستان سلیمان(ع) نمونه ای شاخص است از پیامبری که در اوج قدرت، سلطنت و برخورداری از نعمت های فراوان، محور زندگی خود را بر عبودیت، توکل، إنابه و بازگشت به خداوند قرار داده است. هدف این پژوهش، واکاوی رهیافت های توحیدی و تربیتی این داستان و ارائه الگوی عملی آن برای انسان معاصر است تا نشان دهد چگونه می توان از قصص قرآنی برای تربیت اخلاقی و دینی بهره برد. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر تحلیل محتوای آیات قرآن، تفاسیر معتبر و منابع مرتبط است. یافته ها نشان می دهد که داستان سلیمان(ع) آموزه های بنیادینی مانند تقدم عبادت بر دنیا، توکل و إنابه، بازگشت آگاهانه پس از آزمون الهی، استفاده صحیح از نعمت ها، ارزش تجارت با خدا، ضرورت استعانت از پروردگار و رهایی از دغدغه قضاوت دیگران را ارائه می دهد. این آموزه ها بیانگر آن است که عبودیت، شکرگزاری و بازگشت خالصانه به خداوند، زمینه ساز رشد معنوی و بهره مندی از مواهب الهی است و می تواند الگویی عملی و کاربردی برای تربیت اخلاقی انسان امروز باشد.
۲۰۶۴.

تداولیه الاستلزام الحواری فی شعر سلیمان النبهانی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۲ تعداد دانلود : ۳۶
الاستلزام الحواري هو مفهوم مركزي في النظريه التداوليه، حيث يعبّر عن تلك المضامين والدلالات غير المباشره التي يستنبطها المتلقي من خلال انتهاك قواعد المحادثه المتعارف عليها اجتماعياً، وليس من المعنى الظاهري المباشر للألفاظ. تستند هذه الآليه إلى "فرضيه التعاون" بين المتحدثين، والتي صاغها الفيلسوف (بول غرايس) في أربعه مبادئ أساسيه هي: الكم، الكيف، العلاقه، والأسلوب. وقد وقع الاختيار على شعر سليمان النبهاني بوصفه نموذجاً إبداعياً متميزاً، يمتاز بغناه بالدلالات الضمنيه والاستعارات المبتكره والجمع بين الأصاله العربيه في الصياغه والعمق الفكري والوجداني في المضمون. اعتمد البحث على المنهج البراغماتي الذي يركز على تحليل اللغه في سياقها الاستعمالي، متخذًا من "نظريه غرايس" في مبىدأ التعاون إطاراً تحليلياً لقراءه النصوص. وقد أسفر التحليل عن براعه النبهاني اللافته في توظيف هذه المبادئ توظيفاً فنياً واعياً، حيث التزم بمبدأ الكم في شعره الحكمي والإرشادي، بينما خرقه متعمداً في الغزل من خلال الإسهاب لخلق الإبهار. كما حافظ على الصدق الفني في مبدأ الكيف حتى مع المبالغات الشعريه، وتميز شعره بتماسك موضوعي قوي في مبدأ العلاقه، بينما برع في خرق مبدأ الأسلوب بشكل خلاق عبر الانزياحات البلاغيه المعقده التي أثرت الدلاله. هذه الاستراتيجيات الذكيه في توظيف مبادئ الحوار أو خرقها، هي التي تُحوّل قصائد النبهاني إلى نموذج ناجح للحوار الضمني البَنّاء.
۲۰۶۵.

نگاهی انتقادی به تبیین های روان شناختی تجربه نزدیک به مرگ(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۱ تعداد دانلود : ۳۵
مسئله تحقیق: تجربه نزدیک به مرگ، در عصر حاضر، جایگاه درخور توجهی میان اصحاب کلام، الهیات و فلسفه دین یافته و به آوردگاه دو رویکرد طبیعت گرا و فراطبیعت گرا انجامیده است. مروجان الحاد علمی برآنند تا رخداد چنین تجربه هایی را انکار کرده و در صورت ناکامی در این زمینه با تکیه بر تبیین هایی طبیعی، آنها را معلَّل، بیمارگونه و توهمی قلمداد کنند. با توجه به اهمیت این مساله در مواجهه با بخشی از باورهای دینی، تحقیق پیش رو بر آن است تا دیدگاه یاد شده را در گستره تبیین های روان شناختی به بحث و بررسی بنشیند. روش تحقیق به لحاظ مقام گردآوری، روش اسنادی و کتابخانه ای و در مقام داوری روش عقلی-تحلیلی خواهد بود. یافته های تحقیق حاکی از این است که موضع فیزیکالیستی و طبیعت گرایانه در تبیین تجربه های نزدیک به مرگ کامیاب نبوده و از آسیب های متعددی رنجور است. از جمله این آسیبها عدم ابتنا بر یافته های معتبر علمی، فقدان دلالت بر طبیعت گرایی و ابتلا به انواع کاستی ها، ناراستی ها و مغالطات است.
۲۰۶۶.

امکان سنجی معرفت اخلاقی درونی با رویکرد نقلی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۸ تعداد دانلود : ۱۹۰
یکی از مسائل مهم در معرفت شناسی عام و به تبع آن در معرفت شناسی خاص مانند معرفت شناسی اخلاق، راه های کسب شناخت است. بر همین اساس، مقاله حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با رویکرد نقلی در صدد پاسخ به این سؤالات است که آیا وجدان یا فطرت یکی از راه های شناخت احکام اخلاقی به شمار می رود؟ به بیان دیگر، آیا نفس انسان می تواند مستقیماً یا باواسطه، حسن و قبح برخی امور را درک کند؟ یافت درونی یا معرفت وجدانی چه نوع علمی است و از چه میزان ارزش و اعتبار معرفتی برخوردار است؟ یافته ها نشان می دهد که از برخی آیات و روایات می توان بینش وجدانی و معرفت درونی به حسن و قبح برخی صفات و افعال را برداشت نمود. اگرچه بنابر برخی از این آیات و روایات، بینش و آگاهی، باواسطه برای نفس حاصل می شود و از قبیل علم حصولی است، اما مطابق برخی دیگر، نفس انسان مستقیماً و بی واسطه، خوبی و بدی برخی امور را می یابد و علم شهودی و حضوری به آنها دارد که به دلیل اتحاد با معلوم یا واقع، از بالاترین اعتبار معرفتی برخوردار است.
۲۰۶۷.

«حق بر داشتن مترجم» در دادرسی ها و تضمینات فقه پایه آن(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۲۷ تعداد دانلود : ۱۷۲
حضور مترجم در رسیدگی های قضایی هنگام نیاز طرف های دعوا امری بایسته است. به این مهم در قالب حق برخورداری از مترجم در اسناد بین المللی و قوانین داخلی و فقه امامیه توجه شده است. اما صرف توجه به این حق بدون در نظر گرفتن تضمینات آن، از جمله ضمان کیفری مستقل برای مترجم، حقوق طرفین دعوا و هدف حکمرانی قضایی شایسته را تأمین نمی کند. بر اساس فرضیه این نوشتار، به نظر می رسد فقه امامیه مجموع ابعاد فوق (اعم از شناسایی حق بر داشتن مترجم و ضمان مدنی و کیفری ناشی از ترجمه نادرست به منظور حمایت از حق اصحاب دعوای دارای معلولیت یا دارای زبان بیگانه) را مد نظر قرار داده است. این جُستار به روش توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای نگاشته شده و به واکاوی حق داشتن مترجم و تضمین آن از رهگذر بررسی ادله مسئولیت مترجم و در نظر داشتن مسئولیت مطلوب کیفری در فقه امامیه پرداخته است. با توجه به سکوت قوانین کیفری ایران، این نوشته، ضمن تحلیل فقهی ترجمه و بیان شقوق مسئولیت کیفری در فقه امامیه، لزوم پیش بینی آن در حقوق داخلی را پیشنهاد داده است.
۲۰۶۸.

تحلیل دیدگاه مشهور فقها در سرایت نجاست آب مضاف و مایعات کثیر ملاقی نجاست(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۳ تعداد دانلود : ۱۰۶
با پیشرفت علم و تکنولوژی، کاربردهای مایعات کثیر مانند مخازن بزرگ لبنیات مایع، نوشیدنی ها عصاره های گیاهان، لوازم آرایشی مایع، مواد شوینده و... رو به افزایش است و سرایت نجاست در آنها باعث ضررهای فراوان اقتصادی می شود. به همین دلیل پاسخ دادن به این پرسش که آیا سرایت نجاست در آب مضاف و مایعات کثیر، در تمام مایع محقق می شود یا خیر، از اهمیت بالایی برخوردار است. در این مقاله با بیان ادله عدم سرایت، یعنی عدم شمول روایات سرایت نسبت به مایعات کثیر، با توجه به جزئی بودن موضوعات و انصراف روایات به سرایت در مایعات قلیل، عدم سرایت نجاست در مایعات کثیر ثابت شده است. سپس با قاعده طهارت و استصحاب آن در مایع کثیر ملاقی با نجاست، طهارت مایع کثیر ملاقی با نجاست نیز نتیجه شده است. پژوهش حاضر که با روش تحلیلی- توصیفی و در فضای کتابخانه مورد بررسی قرار گرفته است، منتج به عدم سرایت نجاست در مایعات کثیر و طهارت آن شده است.
۲۰۶۹.

بازخوانی مفهوم مال در معاملات(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۸ تعداد دانلود : ۶۱
زمینه و هدف: هر پدیده نوظهوری پیش از اینکه مورد ابتلا آحاد جامعه قرار گیرد ضروری است که با معیارها و ملاکهای قانونی و شرعی سنجیده شود. از همین رو تحقیق و موشکافی از مفهوم مال، به منظور شفافیّت سازی اینگونه فعالیّتهای نوظهور، هدف این تحقیق است. مواد و روش ها: این تحقیق از نوع نظری بوده و روش تحقیق به صورت توصیفی – تحلیلی است و روش جمع آوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای است و با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات صورت گرفته است. ملاحظات اخلاقی: در تحقیق حاضر، اصل امانتداری، صداقت، بی طرفی و اصالت اثر رعایت شده است. یافته ها: ظهور مصادیق جدید از بیع، اقتضای این را دارد که قوانین، متناسب با متون فقهی، مورد بازنگری قرار گیرد. نتیجه : مستفاد از اثبات تعمیم بیع به غیر اعیان، تبیین مورد معامله در مواد 214 و 338 قانون مدنی، با ابهاماتی روبرو است، لذا از آنجایی که هر مالی اعم از عین، منفعت و حقّ می تواند مورد خرید و فروش واقع شود، این تحقیق، تعاریف ارائه شده در ضمن مواد مذکور را ناتمام می داند.
۲۰۷۰.

بررسی انتقادی ایرادات زنوزی بر نظریه وحدت وجود ابن عربی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۱ تعداد دانلود : ۶۶
«وحدت وجود» بنیادیترین و اصلیترین مسئله یی است که در عرفان اسلامی از سوی ابن عربی و شارحان مکتب وی مطرح شده است. عرفا با استفاده از ظهورات و تجلیات خداوند طبق قابلیت و استعداد اعیان ثابته، وحدت وجود را اثبات کرده اند، اما قابلیت اثبات برهانی وحدت وجود، یکی از چالشهایی است که فلاسفه و متکلمان با آن مواجه بوده اند که در نهایت، با اقامه برهان «رابط بودن معلول نسبت به علّت» توسط ملاصدرا، تبیینی برهانی از این مسئله فراهم آمد. آقا علی مدرس زنوزی یکی از بارزترین شارحان و مدرسان حکمت متعالیه پس از ملاصدراست که انتقاداتی چند نسبت بر این نظریه وارد کرده است. عمده اشکالات وی ناشی از غفلت از اثبات برهانی وحدت وجود با استفاده از برهان وجود رابط است.
۲۰۷۱.

از نگاه عربی: متفکران معاصر ایران و جهان عرب (3) احمد فردید: فیلسوفِ ضد فلسفه

نویسنده: مترجم:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۰ تعداد دانلود : ۵۱
این مقاله به تحلیل اندیشه های احمد فردید، از چهره های جنجالی فلسفه معاصر ایران می پردازد. فردید که خود را فیلسوف می خواند، با ابداع مفاهیمی منحصربه فرد مانند «غرب زدگی»، خوانشی خاص و تلفیقی از فلسفه مارتین هایدگر و عرفان ابن عربی ارائه داد. او با بهره گیری از دانش عمیق زبان شناسی و توانایی خارق العاده در ساخت اصطلاحات نو، گفتمانی پیچیده و ابهام آمیز آفرید که نیم قرن فضای فکری ایران را تحت تأثیر قرار داد. این مقاله با بررسی سیر زندگی فردید و تشکیل «حلقه فردیدی» و مفاهیم محوری اندیشه او مانند «حکمت اُنسی» و «علم اسمای تاریخی»، نشان می دهد که چگونه فردید با ترکیبی ناهمگون از نظام های معرفتی متفاوت، موضعی رادیکال علیه تمدن غرب و مدرنیته و علوم انسانی و دموکراسی و حقوق بشر اتخاذ کرد و با قضاوت های تند خود، اغلب فیلسوفان شرق و غرب را به «غرب زدگی» متهم نمود. در نهایت، مقاله با مقایسه ای اجمالی با طه عبدالرحمن متفکر مراکشی این نتیجه را پیش می کشد که فردید را باید «فیلسوف ضدفلسفه» دانست؛ اندیشمندی که اگرچه از هوش و استعداد زبانی کم نظیری برخوردار بود، اندیشه اش فاقد انسجام منطقی و عقلانیِ لازم برای تفکر فلسفی بود. این مقاله با کسب اجازه از مؤلف محترم به فارسی گردانیده شده است.  
۲۰۷۲.

تبیین دیدگاه تربیت عرفانی ملاصدرا (مفهوم شناسی، اهداف و روش های تربیت عرفانی)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۴ تعداد دانلود : ۷۷
هدف از این نوشتار تبیین و تحلیل تربیت عرفانی از منظر ملاصدرا در حوزه مفهوم، اهداف و روش های تربیتی به شیوه توصیفی- تحلیلی است. در منظومه فکری ملاصدرا تربیت عرفانی گستره مفهومی وسیعی را در برمی گیرد به گونه ای که همه مراتب تربیت نفس انسان اعم از تربیت حواس، خیال، عقل و طور ورای عقل همه را شامل شده، متربی سالک پس از کناره گیری از خلق و اجتماع و طی کردن یک سیر تربیتی تشکیکی دوباره به آغوش خلق باز می گردد و به هدایت ایشان می پردازد. این بازگشت به سوی خلق در واقع ادامه همان سیر صعودی سالک بوده و استکمالی وجودی برای او به شمار می آید. نتایج پژوهش پیش رو حاکی از آن است که ملاصدرا در تربیت عرفانی خود دو دسته اهداف غایی و واسطه ای را دنبال می کند. اهداف غایی در مرتبه نظر و عمل به ترتیب نیل به معرفت اکتناهی اجمالی ذات خداوند متعال و وصول به سفر چهارم از اسفار اربعه عرفانی است. از اهدافی همچون فنای فی الله، بقای بالله، مقام خلافت، مقام ولایت، وجود مبارک نبی اکرم(ص)، حقیقت محمدیه، انسان کامل، رسیدن به عقل مستفاد، درک حضوری حقایق هستی و معرفت نفس نیز می توان به عنوان اهداف واسطه ای در اندیشه عرفانی ملاصدرا یاد کرد. از بین روش های اتخاذ شده برای رسیدن به اهداف فوق نیز می توان به روش ایقاظ و تنبیه، روش عزلت و خلوت، روش محاسبه نفس، روش پرورش خیال، روش دیالکتیک و روش استاد مداری اشاره نمود.
۲۰۷۳.

یادداشت های شاهنامه (8)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۶ تعداد دانلود : ۶۲
موضوع این هشتمین شماره از یادداشت های شاهنامه، چند لغت کم کاربرد شاهنامه هست که کم کاربرد بودن آنها ممکن است وابسته به لهجهٔ مدوّنان منبع شاهنامهٔ فردوسی باشد. نظر نویسنده دربارهٔ معنی یا اشتقاق یا ضبط این لغات با آرای محققان پیشین اختلافی دارد و علت این اختلاف در متن مقاله توضیح داده شده است. این چند کلمه عبارت اند از: پَروار، آگین، دُرگر، پَرَنداور، سِطَرخ.  
۲۰۷۴.

بررسی انتقادی نظریه «خلافت نوع انسان» در پرتو آیات و روایات(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۳ تعداد دانلود : ۳۶
نظریه خلافت نوع انسان مدعی است که مصداق خلیفه در آیه ۳۰ سوره بقره به فرد یا افراد خاصی محدود نمی شود، بلکه خلافت برای ماهیت انسان جعل شده است. بر این اساس، هر فرد به اندازه ای که در مسیر صحیح اعتقاد، اخلاق و عمل گام نهد، اسمای الهی را در خود از قوه به فعلیت درمی آورد و به همان اندازه، خلافت به صورت ضعیف، متوسط یا کامل در او بروز می یابد. اما پرسش این است که تعمیم این مقام والا به بشر بر چه ادله ای استوار است و آیا این ادله از اتقان لازم و پشتوانه نصوص دینی برخوردارند؟ اهمیت پرداختن به این مسئله از آن رو است که این نظریه، مقام انحصاری خلافت و نیابت الهی را عمومیت می بخشید و حتی کافران، مشرکان و افراد فاسد را نیز بالقوه، و مؤمنان را در شرایطی معین، بالفعل، واجد این مقام می داند. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی انتقادی به بررسی ادله این نظریه پرداخته و به این نتیجه رسیده است که ادله ارائه شده فاقد استحکام لازم است و با آیات و روایات هماهنگی ندارند. بنابراین نمی توان نوع انسان را مصداق مقام خلافت الهی دانست، بلکه نظریه خلافت حجت های الهی، انطباق بیشتری با متون دینی، عقل و منطق دارد.
۲۰۷۵.

Ethical Readings of the Self and the Other: A Comparative Analysis of the Possibility of Peace in the Thought of Schmitt, Liberalism, Mouffe, and Levinas

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۴ تعداد دانلود : ۴۴
Achieving peace in contemporary societies has become a fundamental issue in political and ethical thought due to complexities in identity, cultural pluralism, and political challenges. This article focuses on how the concepts of the "Self" and the "Other" are defined, and examines the impact of ethical readings on the possibility of achieving peace. The main research question is: How can ethical readings of the "Self" and the "Other" contribute to achieving peace in contemporary societies? This article explores the dominant frameworks for confronting the "Other" through a comparative analysis of the ideas of Carl Schmitt (friend/enemy dichotomy), Liberalism (rational consensus), and Chantal Mouffe (agonistic pluralism). Then, in contrast to these approaches, it introduces the responsibility-centered ethics of Emmanuel Levinas as a fundamental alternative. The hypothesis is that although each of these approaches offers a way to manage differences, stable peace is only possible through understanding the "Other" as an ethical existence that has precedence over the "Self," and establishing a relationship based on empathy and asymmetrical responsibility, as explained by Levinas. Using a qualitative content analysis method, this research shows that the transition from a purely political logic to an ethical logic is a necessary condition for peaceful coexistence and can lead to the development of theories related to dialogue and justice in human relations.
۲۰۷۶.

A Qur’anic Conceptual Model of the Relationship between Civilization and Lifestyle: A Structural and Quantitative Analysis of Surah al-Ḥadīd(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۳ تعداد دانلود : ۶۵
This article conceptualizes the relationship between the components of modern Islamic civilization and the indicators of Islamic lifestyle on the basis of a structural analysis of the geometric organization of Surah al-Ḥadīd. It addresses the main question of how the Islamic lifestyle in the modern age can be modeled in light of civilizational components such as faith and a monotheistic worldview, rationality, spirituality, economic justice, Islamic governance, and faith-based, mission-driven management. The methodological approach relies on analyzing the four thematic segments of the surah, identifying the relevant components, and assessing their connections with both theoretical and practical lifestyle indicators, while quantifying verse–indicator relations and employing measures such as the number of possible links, a “decision number,” and TF–IDF weighting. The findings indicate that, at the civilizational level, faith and a monotheistic worldview occupy the central position of the model, with rationality, spirituality, and Islamic governance forming the main pillars of Islamic civilization, and economic justice and faith-based, mission-driven management also playing indispensable roles. At the lifestyle level, emulation of  the Prophet and the infallibles in the theoretical domain,  and divine servitude in the practical domain, emerge as the key axes that  orient other indicators and function as the connective link between the monotheistic worldview and the regulation of economic, social, and moral relations within the framework of Islamic governance.
۲۰۷۷.

ماهیّت قراردادی هدنه(آتش بس) و تأثیر آن بر إعطای اقامت در بلاد اسلامی(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۲ تعداد دانلود : ۵۰
یکی از قراردادهایی که در پی مخاصمات مسلّحانه از طرف حاکم اسلامی با کفار منعقد می شود، قرارداد هُدنه (آتش بس) است. گرچه اندیشمندان و محققان اسلامی به چیستی این قرارداد و مسائل پیرامون آن توجه داده اند؛ اما تا کنون به الگوی قراردادی مبتنی بر چارچوب های حاکم بر قراردادهای مرسوم فقهی و حقوقی پرداخته نشده است. رفع این خلاء از آن رو ضروری است که با تطبیق هدنه بر قالب قراردادهای فقهی رایج، شاکله ماهوی این نهاد به شکلی ضابطه مند نمایان خواهد شد. علاوه بر این، در چنین وضعیتی، إعطای حق اقامت به کافر معاهَد به مثابه یکی از مهمترین پیامد های حقوقی این قرارداد، می باشد. از این رو، در این نوشتار پس از گردآوری داده های کتابخانه ای و اتخاذ رویکرد توصیفی و تحلیلی در ارزیابی داده ها، یک الگویی قراردادی برای هدنه ارائه شده است که در ضمن آن طرفین قرارداد، شرایط و موارد فسخ آن تشریح شده و سپس تأثیر آن بر إعطای حق اقامت کافر معاهد تبیین شده است.
۲۰۷۸.

رویکرد قرآن کریم به تجلی توحید در اخلاق معاشرت اجتماعی با تکیه بر تعالیم انبیاء-(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۱ تعداد دانلود : ۶۲
اخلاق معاشرت از شاخه های اخلاق کاربردی است و نقش حیاتی در ایجاد و حفظ سلامت اجتماعی جامعه دارد. ویژگی اجتماعی بودن انسان و پیچیدگی مناسبات اجتماعی در عصر کنونی، اهمیت توجه به شیوه و نوع ارتباط با دیگران را دو چندان کرده است. فقدان الگوی ارتباطی مناسب می تواند مسائل و معضلات اجتماعی جبران ناپذیری را رقم بزند. بدیهی ست که یک الگوی ارتباط اجتماعی در صورتی موفق است که با ساختار فطرتِ توحیدی انسان همسو باشد. تنها خالق انسان و عالم به اسرار و ظرائف وجودی او، شأنیت شناخت جامع و دقیق چنین الگویی را دارد. انبیا الهی الگویی های هستند که خداوند برای انجام این رسالت خطیر برگزیده است. هدف مقاله حاضر، واکاوی گزاره های قرآن کریم به منظور کشف الگوی روشمند اخلاقی، به عنوان چارچوبی نظام مند برای تبیین تجلی توحید در اخلاق معاشرت است و از روش توصیفی تحلیلی با رویکرد استقرایی استفاده شده است. یافته های تحقیق، بیانگر تجلی توحید و ارتباط دو سویه ی آن با اخلاق معاشرت در یک نظام فرایندی است که در سه سطح «شناختی» مانند معرفت به کرامت ذاتی و توکل، «عاطفی»، مانند محبت و همدلی و «کنشی» مانند مسئولیت پذیری، عدالت و صبر در اخلاق معاشرت اجتماعی تجلی می یابد و الگویی عملی برای تنظیم روابط اجتماعی در جامعه معاصر ارائه می دهد.
۲۰۷۹.

تحلیل منطقی و تطبیقی رابطه میان «نظریه تکامل» و «آموزه آفرینش حضرت آدم و حوا(ع)» با تکیه بر بررسی متون اسلامی دالّ بر «خلقت نسناس پیش از آفرینش آدم(ع)»(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۸ تعداد دانلود : ۵۹
یکی از چالش هایی که در حوزه ارتباط علم و دین در دنیای معاصر مطرح شده نسبت میان تکامل داروینی و آموزه خلقت حضرت آدم و حوا(ع) در ادیان توحیدی است؛ با این توضیح که طبق نظریه فرگشت انسان ها حاصل تکامل موجودات ساده تری هستند، به طوری که موجود خاصی به عنوان جدّ مشترک انسان و میمون در نظر گرفته می شود. در نتیجه انسان از نسل موجودات ساده تر است. درحالی که در ادیان توحیدی انسان امروزی از نسل آدم و حوا(ع) است که خداوند آن دو را از خاک آفریده است. ازاین رو تحقیق حاضر با روش تحلیل مفهومی، گزاره ای، و سیستمی و با قطع نظر از صحت یا بطلان فرضیه تکامل درصدد پاسخ به این سؤال است که میان خلقت حضرت آدم و حوا(ع) که متون دین اسلام مطرح می کنند با آنچه امروزه نظریه فرگشت نامیده می شود چه ارتباطی از حیث سازواری یا عدم سازواری وجود دارد؟ این نوشتار ابتدا، ضمن بیان مقتضای منطقی و فلسفی بحث، توضیح می دهد خلقت تدریجی الهی (در صورت اثبات نظریه تکامل و پس از اثبات لزوم وجود خالقی حکیم و علیم در ورای آن) ناسازگاری و تعارضی با خلقت دفعی الهی (یعنی خلقت حضرت آدم و حوا) ندارد. و در گام بعد، ضمن بررسی تحلیلی آیات و روایات اسلامی به توضیح مصداقیِ «قابلیت و امکان جمع میان تکامل و خلقت» می پردازد.
۲۰۸۰.

رد پای نورشناسی ابن هیثم در یک متن نجومی سده نهم: فصل نورشناسی از شرح التذکره فتح اللّه شروانی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۶ تعداد دانلود : ۵۱
ابوعلی حسن بن حسن بن هیثم (354-430 ق)، معروف به الهازن در اروپا، با اصلاحات بنیادین در علم اپتیک هندسی و نقد نظریات رایج زمان خود، نقشی کلیدی در پیشرفت نورشناسی ایفا کرده است. با وجود آشنایی اروپاییان با نظریات او از طریق ترجمه لاتینی المناظر، در سنت علمی اسلامی تا قرون میانی توجه چندانی به این مباحث نشده بود. پرسش اصلی این پژوهش آن است که ابن هیثم در آثار شاگردان و شارحان بعدی، به ویژه در جهان اسلام، تا چه اندازه مورد توجه و اقتباس قرار گرفته است. برای پاسخ به این پرسش، روش پژوهش بر تحلیل نسخه خطی شرح فتح اللّه شروانی (سده نهم هجری) بر تذکره خواجه نصیرالدین طوسی استوار است. در این بررسی، با مقایسه دیدگاه های شروانی و ابن هیثم، نشان داده می شود که شروانی به طور گسترده به مباحث نورشناسی ابن هیثم پرداخته و آن ها را در قالبی تازه و مرتبط با علم هیئت عرضه کرده است. یافته های تحقیق بیانگر آن است که او مفاهیمی چون شکست و بازتاب نور، نظریه های بینایی و برهان های مربوط به بزرگ تر دیده شدن اجرام در افق را به دقت بازنویسی و ساده سازی کرده است. بدین سان، شروانی نخستین کسی است که اپتیک را در رساله نجومی خود به طور مستقل مطرح کرده و آن را مقدمه ای برای مباحث هیئت قرار داده است .

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان